Tarafsızlık Kaygıları Artarken Güney Kore Devlet Başkanı Lee, Soruşturma Kurumu Başkanının Kabine Toplantılarına Katılımını Savundu

10 dakikalık okuma
South Korea's Lee Defends Investigation Chief at Cabinet Meetings as Neutrality Concerns Grow

Yeni bir kurum bağımsızlığının ilk sınavıyla karşı karşıya

Güney Kore Devlet Başkanı Lee Jae-myung, 22 Ekim 2026'da Ağır Suçları Soruşturma Kurumunun gözetim dışında bırakılmasının Anayasa'yı ve Hükümet Teşkilatı Yasası'nı ihlal edeceğini, bunun da görevi ihmal nedeniyle azil ve cezai yaptırım için gerekçe oluşturacağını söyledi. Lee'nin açıklamaları, kurum başkanının devlet başkanının yönettiği Kabine toplantılarına düzenli olarak katılıp katılmaması konusundaki anlaşmazlığı tırmandırdı.

İçindekiler
  1. Yeni bir kurum bağımsızlığının ilk sınavıyla karşı karşıya
  2. Lee'ye göre devlet başkanının denetimi ne gerektiriyor?
  3. Yasal hükümler neye izin veriyor?
  4. Toplantılara katılım uygulaması nasıl değişti?
  5. Eleştirmenler doğrudan talimat olmadan da neden baskı görüyor?
  6. Politika eşgüdümü ve davalara ilişkin talimatların sınırları
  7. Milletvekilleri devlet başkanıyla ilgili davalar konusunda karşı karşıya
  8. Gemini siyasi tartışmanın parçası oluyor
  9. Lee'nin partisinde de temkin çağrıları yükseliyor
  10. Öne çıkanlar

Kurumun ilk başkanı Kim Ji-yong, savcıların bağımsız soruşturma yetkilerini kaldıran ceza adaleti reformu kapsamında kurumun faaliyete başlamasından yalnızca 18 gün sonra, 20 Ekim'de ilk Kabine toplantısına katıldı. Vekil selefi Jeon Jong-min ise 6 ve 13 Ekim'de toplantılara katılmış, böylece kurum yönetimi üst üste üç toplantıda yer almıştı.

Devlet Başkanlığı Ofisi, toplantıların kamu kurumlarının politikaları eşgüdümlemesini sağladığını, bireysel soruşturmaların veya iddianame düzenlenmesine ilişkin talimatların gündeme alınmayacağını belirtiyor. Hukuk akademisyenleri, sivil toplum kuruluşları ve Lee'nin kendi partisinden bazı isimler ise devlet başkanıyla düzenli temasın, yönetimindeki kişiler hakkında soruşturma yürütmek zorunda kalabilecek yetkililer üzerinde yine de baskı yaratabileceğini söylüyor.

Anlaşmazlığın odağında iki sorumluluğun nasıl bağdaştırılacağı var: soruşturma kurumlarının seçilmiş hükümete karşı hesap verebilir olmasını sağlamak ve siyasi baskı olmadan karar almalarına imkân tanımak. Lee, açık toplantıların denetimi şeffaf kıldığını savunuyor. Eleştirmenler ise kurum başkanının yalnızca belirli bir konu katılımını gerektirdiğinde toplantıya çağrılmasını destekliyor.

Tartışma, muhalefet milletvekillerinin Kabine toplantılarına katılımın savcıları Lee'yle ilgili suçlamaları düşürmeye teşvik edebileceğini öne sürdüğü bir parlamento denetimine de taşındı. Vekil Başsavcı Lee Jung-hyun bu iddiayı reddederek katıldığı toplantılarda belirli davaların hiç gündeme gelmediğini söyledi.

Reklam

Lee'ye göre devlet başkanının denetimi ne gerektiriyor?

Lee, devlet başkanının denetimini bir yetki olduğu kadar görev olarak da sundu. 22 Ekim'de X'te paylaştığı mesajda, soruşturma kurumunun Kore Meteoroloji İdaresi ve Ulusal İtfaiye Teşkilatı gibi kurumlarla aynı hükümet yapısı içinde yer aldığını savundu.

Devlet Başkanı Lee tutumunu şu sözlerle açıkladı:

Devlet başkanının devlet işlerini yönetme ve denetleme yetkisi aynı zamanda sorumluluğudur.

Lee, soruşturma kurumu başkanlarının açık toplantılardan dışlanmasının, ya denetimden vazgeçmek ya da denetimi özel olarak yürütmek arasında bir seçim bırakacağını söyledi. Ayrıca Kore Orman Hizmetleri, itfaiye teşkilatı ve Kore Sahil Güvenlik Komutanlığı başkanlarının katılımı kabul edilirken soruşturma kurumlarının neden farklı muamele gördüğünü sorguladı.

Lee, denetimin belirli soruşturmaları yönlendirme noktasına varmayacağını taahhüt etti. Bu sınırı bakanlarla ilişkisine benzeterek, onlara belirli ruhsatlandırma kararları konusunda da talimat vermediğini söyledi.

Devlet Başkanlığı Ofisi, önceki uygulamanın ne kadar anlamlı olduğunu da sorguladı. Yetkililer, başsavcının Kabine toplantılarına katılmaması halinde savcıların gerçekten siyasi açıdan bağımsız olup olmadığını sordu. Onlara göre önemli olan, kurum başkanının toplantıda bulunup bulunmamasından çok yetkinin nasıl kullanıldığı.

Yasal hükümler neye izin veriyor?

Güney Kore Anayasası'nın 66. maddesi yürütme yetkisini devlet başkanının başında bulunduğu hükümete verir. Hükümet Teşkilatı Yasası'nın 11. maddesi, devlet başkanına merkezi idare kurumlarının başkanlarını yasalar uyarınca yönlendirme ve denetleme yetkisi tanır. 18. madde ise başbakanın denetim rolünü devlet başkanının talimatları çerçevesinde tanımlar.

Kabine toplantılarına katılım ayrı olarak düzenleniyor. Anayasa'nın 88. maddesi Kabinenin yapısını belirlerken Kabine Toplantılarına İlişkin Yönetmelik'in 8. maddesi, katılımı gerekli görüldüğünde toplantı başkanına kurum başkanlarını ve diğer üst düzey yetkilileri davet etme olanağı tanıyor. Dolayısıyla yetkililer Kabine üyesi olmadan da toplantılara katılabiliyor.

Pusan Ulusal Üniversitesi Hukuk Fakültesi profesörü Kim Seung-dae, hükümet yapısının soruşturma kurumu başkanının toplantılara katılmasını hukuken zorunlu kılmadığını söyledi. Bağımsız ve adil soruşturmalara duyulan ihtiyaç nedeniyle düzenli katılımı uygun bulmadı.

Uygulamadaki tercih, ilgili konular için ara sıra davet göndermekle sürekli katılım beklentisi arasında. Devlet başkanının denetim yetkisi her iki düzenlemede de geçerliliğini koruyor. Lee'nin azil uyarısı, denetleme görevine ilişkin yorumunu yansıtıyor; bu katılım anlaşmazlığına dair herhangi bir mahkeme kararı tespit edilmedi.

Reklam

Toplantılara katılım uygulaması nasıl değişti?

İçişleri ve Güvenlik Bakanlığının Halkın Gücü Partisi milletvekili Shin Dong-wook'a verdiği hükümet verilerine göre 2000-2025 yılları arasında hiçbir başsavcı Kabine toplantılarına katılmadı. Bu dönemde Ulusal Polis Teşkilatı başkanlarından yalnızca üçü toplantılara katıldı.

Lee, 2026'nın başlarında katılımı kurum başkanlarını da kapsayacak şekilde genişletti. Vekil savcılık ve polis şefleri toplantılara katılmaya başladı; böylece Kabine görüşmeleri, geleneksel olarak toplantılara katılan bakan ve yetkililerin ötesine taşındı. Vekil Emniyet Genel Müdürü Kim Jong-chul da toplantılara katıldı.

Yeni soruşturma kurumu, ekim ayında çalışmalarına başlarken genişletilmiş bu katılım politikasını devraldı. Kim, atama yazısını 19 Ekim'de aldı ve ertesi sabah, öğleden sonra yapılması planlanan yemin töreninden önce toplantıya katıldı. Göreve başlamadan önce, katılım konusunda karar vermeden ilgili yasaları inceleyeceğini ve ilgili kurumlara danışacağını söylemişti.

Anlaşmazlıktaki başlıca gelişmeler şöyleydi:

  • 2026'nın başları: Lee, Kabine toplantılarına katılımı vekil savcılık ve polis şefleri dâhil kurum başkanlarını kapsayacak şekilde genişletti.
  • 29 Eylül: Vekil Başsavcı Lee Jung-hyun, 23 Eylül'de göreve başlamasının ardından toplantılara katılmaya başladı.
  • 2 Ekim: Ağır Suçları Soruşturma Kurumu, ceza adaleti reformunun parçası olarak faaliyete geçti.
  • 6 ve 13 Ekim: Kurumun vekil başkanı Jeon Jong-min Kabine toplantılarına katıldı.
  • 15 Ekim: Katılımcı Demokrasi için Halk Dayanışması, soruşturma ve savcılık kurumu başkanlarının toplantılara düzenli katılmasına kamuoyu önünde itiraz etti.
  • 20 Ekim: Kim Ji-yong ilk Kabine toplantısına katıldı.
  • 21 ve 22 Ekim: Devlet Başkanı Lee uygulamayı X'te savundu ve anlaşmazlık bir parlamento denetimine taşındı.

Eleştirmenler doğrudan talimat olmadan da neden baskı görüyor?

Soruşturma ve savcılık kurumları, Kabine toplantılarında görüştükleri üst düzey yetkilileri ilgilendiren kararlarla karşı karşıya kalabilir. Soruşturmacılar delil toplar; savcılar ceza davası açılıp açılmayacağına ve davanın mahkemede yürütülüp yürütülmeyeceğine karar verir. Siyasi tarafsızlık, bu kararların kimin çıkarına olduğundan bağımsız biçimde delillere ve hukuka göre alınması demektir.

Sungkyunkwan Üniversitesi Hukuk Fakültesi profesörü Lee Hwang-hee, Kabine toplantılarına katılımın kurum başkanının ülke meselelerini anlamasına yardımcı olabileceğini kabul etti. Ancak önceki hükümetlerin başsavcıyı toplantılardan uzak tutarak korumaya çalıştığı soruşturmaların adil yürütüldüğüne dair kamuoyu algısının zarar görebileceği uyarısında bulundu.

Hankuk Yabancı Diller Üniversitesi Hukuk Fakültesi profesörü Lee Chang-hyun, yeni soruşturma ve savcılık kurumlarını düzenleyen özel yasalara dikkat çekti. Bu kurumların bağımsızlıklarına nasıl saygı gösterileceğini ayrı yasal düzenlemelerin belirlemesi gerektiğini savundu. Hanyang Üniversitesi profesörü Kim Sung-soo ise hem muhafazakâr hem ilerici yönetimlerin sürdürdüğü siyasi geleneğe odaklandı.

Soruşturma kurumunun kendi içinde de kaygılar var. Bir kurum yetkilisi, düzenli katılıma ilişkin endişelerinin Devlet Başkanlığı Ofisi'ne iletildiğini söyledi. Yetkili somut bir soruna işaret etti: Soruşturmacılar, hükümetle ilgili bir dosyayı savcılığa sevk etmemeye usulüne uygun biçimde karar verse bile kamuoyu, devlet başkanıyla tekrarlanan toplantıların bu kararı etkilediğinden şüphelenebilir.

Reklam

Politika eşgüdümü ve davalara ilişkin talimatların sınırları

Devlet Başkanlığı Ofisi, açıkladığı sınırı bireysel davalar üzerinden çizdi. Lee'nin basın işlerinden sorumlu kıdemli sekreteri Seong Ghi-hong, Kabine toplantılarında soruşturma kararlarının değil hükümetin politika yönünün ve güncel idari meselelerin ele alınacağını söyledi.

Seong, hükümetin tarafsızlık taahhüdünü şöyle ifade etti:

Hükümet soruşturmalarda adaleti ve siyasi tarafsızlığı, iddianamelerde ise bağımsızlığı korumak için yoğun çaba gösteriyor. Bu ilke bundan sonra da değişmeden kalacak.

Bazı hukukçular, kurum başkanlarının görev alanlarına giren konuları açıklamak üzere devlet başkanınca davet edilmesini destekliyor. Diğerleri ise düzenli katılımın, adalet bakanı ile içişleri bakanının savcılık ve soruşturma yöneticileriyle iletişimde belirli roller üstlendiği yerleşik emir-komuta zincirini zayıflatabileceğini savunuyor.

Endişeleri, devlet başkanının atama yetkisi nedeniyle kurum başkanının genel bir yorumu bile talimat olarak değerlendirebilmesi. Belirli bir davanın adı verilmeden bir konunun kararlılıkla ya da temkinle ele alınmasına ilişkin bir açıklama da ağırlık taşıyabilir.

Katılımcı Demokrasi için Halk Dayanışması, 15 Ekim tarihli açıklamasında bu kaygıyı dile getirdi. Kuruluş, bireysel davaların konuşulmayacağına dair taahhüdün yeterli olmadığını söyledi ve devlet başkanını yalnızca gerektiğinde katılım talep etmeye çağırdı. Kuruluşun yargı izleme merkezinin başındaki Yoo Seung-ik de davetlerde ölçülü davranılmasını, adaletin ve siyasi tarafsızlığın korunmasını istedi.

Milletvekilleri devlet başkanıyla ilgili davalar konusunda karşı karşıya

22 Ekim'deki parlamento denetimi, tartışmayı Lee'nin kendi hukuki durumuna yaklaştırdı. Halkın Gücü Partisi milletvekilleri, tekrarlanan toplantıların savcılık yetkililerini devlet başkanıyla ilgili suçlamaları geri çekmeye yöneltebileceğini öne sürdü. Suçlamaların geri çekilmesi, savcılığın mahkemeye taşınmış bir davayı takip etmeyi bırakması anlamına geliyor.

Halkın Gücü Partisi milletvekili Kwak Gyu-taek, haziran ayındaki bir Kabine toplantısına atıfta bulunarak devlet başkanının özür dileme ve meseleleri geri çekme konusundaki sözlerinin savcılar üzerinde baskı oluşturduğunu ileri sürdü. Vekil Başsavcı Lee Jung-hyun, katıldığı toplantılarda belirli davaların hiç konuşulmadığını söyledi ve siyasi tarafsızlık konusunda görevini ortaya koyacağına söz verdi.

Demokrat Parti milletvekili Kim Han-kyu'nun suçlamaların geri çekilmesinin gözden geçirilmesi için talimat verip vermediğini ya da konuyu görüşüp görüşmediğini sorması üzerine vekil başsavcı şöyle yanıt verdi:

Suçlamaları düşürme ifadesinin ilk hecesini bile ağzımdan çıkarmadım.

Denetimde, Kuzey Kore'yle bağlantılı Ssangbangwool para transferi davasında kullanılan soruşturma yöntemleri nedeniyle başsavcının nisanda dilediği özür de yeniden gündeme geldi. Muhalefet milletvekilleri tarafsızlığını sorgularken Lee Jung-hyun, özrünü şüphelileri küçük düşüren veya uygun bir dayanak belirlemeden geniş çaplı yanlış fiil arayışına girişen soruşturmalara karşı çıkmasıyla savundu.

Lee Jung-hyun ayrıca eski Başsavcı Yoon Suk Yeol'ün belirsiz davalarda kişilerin iddianameyle yargılanmasını ve uzun süren davalara maruz kalmasını savunduğunu öne sürdü. Bu suçlama, hükümet ile ceza adaleti kurumlarının ilişkisi konusunda zaten bölünmüş olan bir oturuma savcılık uygulamalarına dair yeni bir anlaşmazlık ekledi.

Reklam

Gemini siyasi tartışmanın parçası oluyor

Devlet Başkanı Lee, 21 Ekim'de "Gemini'ye sordum" başlığıyla toplantılara katılımı savunan bir paylaşım yaparak yeni bir tartışma başlattı. Google'ın yapay zekâ asistanının, devlet başkanının denetim yetkisi ve hükümetin emir-komuta yapısına ilişkin savını destekleyen yanıtından alıntı yaptı.

Halkın Gücü Partisi milletvekili Na Kyung-won, Lee'yi istediği yanıtı almak için yönlendirici sorular sormakla suçladı. Soruşturma kurumlarının siyasi tarafsızlığına ve yargısal sorumluluklarına odaklanarak karşıt görüşü oluşturmaya yardımcı olması için Gemini'ye kendisinin de soru sorduğunu söyledi.

Bağımsız milletvekili Han Dong-hoon, devlet başkanının yetkisinin soruşturmaları veya kovuşturmaları yönlendirmeyi kapsamadığını savundu. Gemini tartışması daha sonra muhalefetin Lee'nin anayasal tutumunu nasıl açıkladığına yönelik daha geniş eleştirilerinin parçası hâline geldi.

Lee, 22 Ekim'de konuya zaten hâkim olduğunu ve karşıt argümandaki kusurlar olarak gördüklerini göstermek için yanıtı paylaştığını söyledi. Devlet Başkanlığı Ofisi, Lee'nin hükümeti yönetmek için yapay zekâya dayandığı yönündeki iddiaları reddetti.

Asıl karar hâlâ hükümetin yasal yetkisini nasıl kullanacağıyla ilgili: kimlerin, ne sıklıkta toplantılara katılacağı, nelerin konuşulacağı ve kurum yöneticilerinin davalara ilişkin kararların denetimini nasıl ellerinde tutacağı.

Lee'nin partisinde de temkin çağrıları yükseliyor

Demokrat Parti Politika Komitesi daimi başkan yardımcısı Kim Yong-nam, daha sınırlı bir yaklaşım önerdi. Yeni atanan soruşturma kurumu başkanının tanışma amacıyla bir ya da iki kez katılmasının makul olduğunu, ancak muhtemelen her Kabine toplantısında yer almaktan kaçınması gerektiğini söyledi.

Adil Ekonomi için Yurttaşlar Koalisyonunun sivil yasama komitesi başkanı Jung Ji-woong, meseleyi ceza adaleti reformunun amacıyla ilişkilendirdi. Soruşturma ile kovuşturmayı ayırmanın, yetkiyi dağıtmayı ve kurumlar arasında denge ve denetim oluşturmayı amaçladığını söyledi. Katılımı haftalık bir alışkanlığa dönüştürme konusunda temkinli olunması çağrısı yaptı.

Siyasi ortam bu argümanı özellikle hassas kılıyor. Lee, Yoon'un başarısız sıkıyönetim girişimi ve görevden alınmasının ardından demokratik yönetimi yeniden tesis etme vaadiyle devlet başkanı seçildi. Erken seçim zaferi ayrıca çözülmemiş hukuki davalar ve derin siyasi kutuplaşmayla karşı karşıya kalmasına yol açtı.

Devlet Başkanlığı Ofisi, toplantılara katılımın genel ilke olmaya devam ettiğini, ancak kişilerin katılımının koşullara göre değerlendirilebileceğini söylüyor. Yeni kurumun başkanının her hafta mı yoksa yalnızca seçilmiş toplantılara mı katılacağı kamuoyuna açıklanmış değil.

Kurumun önündeki acil sınav somut: hükümet genelinde çalışma ilişkileri kurarken soruşturma kararlarının, yönetimi etkilediği durumlar da dâhil olmak üzere, delillere göre alınacağı konusunda şikâyetçileri, şüphelileri ve kamuoyunu ikna etmek.

Reklam

Öne çıkanlar

  • Kim Ji-yong, soruşturma kurumu vekil başkanının iki kez katılmasının ardından 20 Ekim'de ilk Kabine toplantısına katıldı.
  • Devlet Başkanı Lee, denetimin anayasal bir görev olduğunu söylüyor ve bundan vazgeçilmesinin azil ve cezai yaptırımı gerekçelendirebileceğini savunuyor.
  • Kabine yönetmeliği, toplantı başkanının katılımı gerekli görmesi hâlinde davet yapılmasına izin veriyor; soruşturma kurumu başkanının düzenli katılımını zorunlu kılmıyor.
  • Devlet Başkanlığı Ofisi, bireysel soruşturmaların ve iddianame talimatlarının Kabine görüşmeleri dışında tutulacağını taahhüt ediyor.
  • Hukuk akademisyenleri, sivil toplum kuruluşları ve iktidar partisinden bazı isimler, siyasi baskı ve kamu güvenine ilişkin kaygılar nedeniyle katılımın sınırlandırılmasını destekliyor.
  • Muhalefet milletvekilleri, Lee'yle ilgili suçlamaların geri çekilmesi için baskı yapıldığını öne sürdü. Vekil başsavcı, katıldığı toplantılarda belirli davaların hiç konuşulmadığını söyledi.
  • Devlet Başkanlığı Ofisi, katılımı genel politika olarak sürdürüyor; kişilerin toplantılara katılımının koşullara göre değerlendirilmesine de imkân tanıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir