Lee'nin Ceza Davalarına İlişkin Tartışmalar Büyürken Güney Kore'de Özel Yetkili Savcı Tasarısı İlerliyor

9 dakikalık okuma
South Korea Special Counsel Bill Advances as Dispute Grows Over Lee's Criminal Cases

12 Dava Savcıları ve Devlet Başkanlığını Mercek Altına Alıyor

Güney Kore Ulusal Meclisi, eski Devlet Başkanı Yoon Suk Yeol döneminde savcıların iddianameleri uydurduğu iddialarının soruşturulmasına yetki verecek tasarıyı 5 Kasım 2026'da görüşmeye başladı. Önerilen özel yetkili savcı, 309 kişiye kadar ulaşan bir ekibe liderlik edebilecek ve 200 gün görev yapabilecek. Yetki alanındaki 12 davanın yarısı Devlet Başkanı Lee Jae-myung'u ilgilendiriyor.

İçindekiler
  1. 12 Dava Savcıları ve Devlet Başkanlığını Mercek Altına Alıyor
  2. Tasarı Meclis Genel Kuruluna Nasıl Geldi?
  3. İki Parti Tasarının Amacını Neden Farklı Görüyor?
  4. Lee Hangi Davalarda Yer Alıyor?
  5. Kuzey Kore'ye Ödemeler ve Eyalet Harcamaları
  6. Lee'nin Davaları Neden Askıya Alındı?
  7. Suçlamalar Hâlâ Geri Çekilebilir mi?
  8. Yetkileri Tartışmalı, Geniş Bir Soruşturma Ekibi
  9. Soruşturmacıyı Kim Seçecek?
  10. Öne Çıkanlar

Meclis Başkanı Cho Jeong-sik, muhalefetteki Halkın Gücü Partisinin (PPP) itirazlarına rağmen tasarıyı genel kurul oturumuna sundu. PPP saat 16.00 civarında kürsü işgali başlattı. Mecliste çoğunluğa sahip iktidardaki Demokratik Parti (DP), bu geciktirme taktiğini 24 saat sonra sona erdirip 6 Kasım Cuma günü oylama yapmayı planladı.

Temel anlaşmazlık, savcıların usulsüzlüklerine yönelik bir soruşturmanın Devlet Başkanı hakkındaki ceza davalarını sona erdirmenin de yolunu açıp açamayacağı. DP, özel yetkili savcıya iddianameleri iptal etme olanağı tanıyan açık hükmü tasarıdan çıkardı. Ancak bir parlamento komisyonunun incelemesinde ceza muhakemesi hukuku kapsamında böyle bir olanağın hâlâ bulunabileceği belirtildi.

Tasarı, savcıların siyasi rakiplerini hedef almak için delil uydurduğu, tanıkları yalancı tanıklığa yönlendirdiği veya yetkilerini başka şekillerde kötüye kullandığı iddialarını soruşturacak. Tasarının kapsamı, kamu harcamaları ve idaresini denetleyen Ulusal İstihbarat Servisi ile Denetim ve Teftiş Kurulunun olası yetki suistimallerini de içeriyor.

Lee açısından riskler arasında gayrimenkul geliştirme projeleri, futbol kulübü bağışları, Kuzey Kore'ye yapılan ödemeler ve eyalet harcamalarıyla ilgili davalar bulunuyor. Savcılar açısından ise önerilen soruşturma, bu davaların nasıl oluşturulup yürütüldüğünü mercek altına alacak. Hem temel ceza suçlamaları hem de soruşturmalarda usulsüzlük yapıldığı iddiaları tartışmalı olmaya devam ediyor.

Reklam

Tasarı Meclis Genel Kuruluna Nasıl Geldi?

Demokratik Parti tasarıyı ilk olarak nisan ayında sundu. Bir alt komisyon ile Ulusal Meclisin Mevzuat ve Yargı Komisyonu, 4 Kasım'da tasarıyı onaylayarak ertesi gün genel kurulda görüşülmesinin önünü açtı.

PPP'nin kürsü işgali, beklenen oylamayı perşembeden cuma öğleden sonraya erteledi. Kürsü işgali, milletvekillerinin karar sürecini yavaşlatmak amacıyla görüşmeleri uzatmasına olanak tanıyor. DP, ilgili parlamento kurallarını kullanarak bu girişimi 24 saat sonra sona erdireceğini açıkladı.

Tasarının ilerleyişindeki başlıca tarihler şöyle:

  • Nisan 2026: Demokratik Parti özel yetkili savcı tasarısını sundu.
  • 4 Kasım: Bir alt komisyon ile Mevzuat ve Yargı Komisyonu tasarıyı onayladı.
  • 5 Kasım: Meclis Başkanı Cho Jeong-sik tasarıyı genel kurula sundu; PPP saat 16.00 civarında kürsü işgali başlattı.
  • 6 Kasım: DP, kürsü işgalini sona erdirip öğleden sonra oylama yapmayı planladı.

PPP ayrıca geniş katılımlı bir açık hava protestosu düzenlemeyi planladı. Burada aktarılan aşamada tasarının Meclisten geçtiği henüz duyurulmamıştı ve önerilen soruşturmanın ne zaman başlayacağı açıklanmamıştı.

İki Parti Tasarının Amacını Neden Farklı Görüyor?

Devlet Başkanlığı Ofisi, tasarıyı savcıların kendi meslektaşlarının davranışlarını soruşturmakla görevlendirilebileceği bir düzenlemeye karşı çözüm olarak sundu. Devlet Başkanlığı Siyasi İşlerden Sorumlu Kıdemli Sekreteri Hong Ihk-pyo, parlamento bütçe komisyonu toplantısında bu görüşü şöyle açıkladı:

"Tasarı, savcıların kendi meslektaşlarını soruşturmakta yaşadığı güçlük göz önüne alındığında, önceki yönetim döneminde savcıların yetkilerini kötüye kullandığı ve siyasi saiklerle soruşturmalar yürüttüğü iddialarını özel yetkili bir savcının incelemesini amaçlıyor," dedi.

PPP ise soruşturmanın Lee hakkındaki ceza suçlamalarını düşürmeye yardımcı olacağını ve davalara bakan mahkemeler üzerinde baskı kuracağını savundu. Partinin grup başkanvekili Jeong Jeom-sig, aynı gün daha erken saatlerde düzenlenen parti toplantısında itirazını şöyle dile getirdi:

"İddianamelerin iptalini öngören özel yetkili savcı tasarısı, anayasa tarihindeki parlamentoya yönelik en kötü anayasa karşıtı darbedir," dedi.

"Büyük bölümü yargılanmakta olan davaların uydurma iddianamelere dayandığına baştan karar verip yargıdan beraat kararı çıkarmaya çalışan bu özel yetkili savcı soruşturması, yargılamaya müdahalenin en kötüsüdür," dedi.

Anlaşmazlık, savcıların denetlenip denetlenmemesinin ötesine uzanıyor. Savcıları kimin soruşturacağı, soruşturmacının hangi yetkilere sahip olacağı ve bulguların özel yetkili savcıyı atayan Devlet Başkanı hakkındaki kovuşturmaları nasıl etkileyebileceği de tartışma konusu.

Reklam

Lee Hangi Davalarda Yer Alıyor?

Tasarıdaki 12 davanın altısı Lee'yi ilgilendiriyor; bu, önerilen soruşturmanın dava sayısına göre yarısına karşılık geliyor. Söz konusu davalar büyük ölçüde Lee'nin Devlet Başkanı olmadan önce Seongnam Belediye Başkanı ve Gyeonggi Eyaleti Valisi olduğu dönemlerden kaynaklanıyor.

Konular arasında Daejang-dong, Wirye ve Baekhyeon-dong geliştirme projeleriyle ilgili iddialar; projeler hakkında gerçeğe aykırı açıklamalar yapıldığı iddiası; Seongnam FC'yle ilgili üçüncü taraf rüşveti iddiası; Ssangbangwool grubu aracılığıyla Kuzey Kore'ye yapılan ödemeler; Kim Jin-seong'in yalancı tanıklığa yönlendirildiği iddiası ve Gyeonggi Eyaletinin kurumsal kredi kartının kötüye kullanıldığı iddiası bulunuyor.

Geliştirme projeleriyle ilgili davalarda savcılar, Lee'nin Seongnam Belediye Başkanı olduğu dönemde özel şirketlere ayrıcalık tanıdığını öne sürdü. Baekhyeon-dong iddianamesinde, Seongnam'ın kamuya ait geliştirme şirketi olan Seongnam Geliştirme Kurumunun 20 milyar won zarara uğratıldığı iddia edildi.

Seongnam FC davasında farklı bir çıkar ilişkisi iddiası söz konusu. Savcılar, Lee'nin şirketlere idari kolaylıklar sağladığını ve karşılığında futbol kulübüne 13,35 milyar won bağış yapıldığını öne sürdü. Hukuki mesele, resmî kararların üçüncü bir tarafa, bu örnekte kulübe, aktarılan parayla uygunsuz biçimde ilişkilendirilip ilişkilendirilmediği.

Önerilen özel yetkili savcı, savcıların bu davaları oluştururken yetkilerini kötüye kullanıp kullanmadığını inceleyecek. Böylece mevcut iddiaların merkezindeki mali ve idari kararların yanı sıra soruşturmacıların davranışları da mercek altına alınacak.

Kuzey Kore'ye Ödemeler ve Eyalet Harcamaları

Ssangbangwool davasında, şirketin eski başkanı Kim Seong-tae'nin Kuzey Kore'ye 8 milyon dolar aktardığı iddia ediliyor. Savcılar, söz konusu ödemelerin 5 milyon dolarını Gyeonggi'nin akıllı tarım projesi için, 3 milyon dolarını ise Lee'nin eyalet valisi olduğu dönemde planlanan ziyaretiyle bağlantılı olarak sınıflandırdı.

Kurumsal kredi kartı davası, Temmuz 2018 ile Ekim 2021 arasında eyalet kaynaklarının kişisel amaçlarla kullanıldığı iddiasıyla ilgili. Savcılar Lee'yi resmî aracı özel işlerinde kullanmakla ve yemek, çamaşır yıkama gibi masrafları eyalet bütçesine yansıtmakla suçlayarak 106,53 milyon wonun usulsüz kullanıldığını öne sürdü.

Bu iddialar kamu yetkisinin farklı alanlardaki kullanımına ilişkin: geliştirme kararları, şirketlerle ilişkiler, yurt dışına yapılan ödemeler ve günlük devlet harcamaları. Tasarı, bunların tümünü soruşturmacıların yöntem ve saiklerine odaklanan tek bir incelemenin kapsamına alıyor.

Reklam

Lee'nin Davaları Neden Askıya Alındı?

Lee'nin ceza davaları, Haziran 2025'te Devlet Başkanı olmasının ardından askıya alındı. Güney Kore Anayasası'nın 84. maddesi, görevdeki Devlet Başkanını ayaklanma veya vatana ihanet suçları dışında ceza kovuşturmasından muaf tutuyor. Davaların askıya alınmasının bu anayasal korumadan kaynaklandığı belirtildi.

Lee'nin erken seçim zaferi, Yoon'un Aralık 2024'te sıkıyönetim ilan etme girişiminin tetiklediği siyasi krizin ve ardından görevden alınmasının sonrasında geldi. Lee, Demokratik Partinin Ulusal Mecliste de çoğunluğa sahip olduğu bir dönemde Devlet Başkanlığı görevine başladı. Bu durum, ceza davaları askıdayken partisinin yasaları ilerletmek için yeterli oya sahip olmasını sağladı.

Yalancı tanıklığa yönlendirme davası, ilk kararını bekleyen davalardan farklı bir usul aşamasına ulaşmıştı. Lee yargılamada beraat etmiş, dava temyiz aşamasında kalmıştı. Temyiz, üst mahkemeden önceki kararı incelemesini istemektir.

Bu ayrım, suçlamaların geri çekilmesine ilişkin tartışma açısından önem taşıyor. Henüz ilk kararın verilmediği bir dava, mahkemenin beraat kararı verdiği ve temyiz sürecinin sonuçlanmadığı bir davadan farklı bir hukuki aşamadadır.

Suçlamalar Hâlâ Geri Çekilebilir mi?

DP başlangıçta özel yetkili savcıya iddianameleri iptal etme yetkisini açıkça vermeyi amaçladı. Parti içinden ve dışından gelen eleştirilerin ardından bu hükmü tasarıdan çıkardı. İddianame, ceza davasını mahkemeye taşıyan resmî suçlamadır.

Buna rağmen Mevzuat ve Yargı Komisyonunun incelemesinde, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun ilk mahkeme kararı verilmeden önce kovuşturmanın geri çekilmesine izin verecek şekilde yorumlanabileceği belirtildi. İncelemede, sanığın Devlet Başkanı olduğu davalarda bu yetkinin açıkça hariç tutulmasının değerlendirilmesi önerildi.

PPP ikinci bir olasılığa daha dikkat çekti: Özel yetkili savcının bulguları, Adalet Bakanlığı veya savcılık tarafından suçlamaları düşürmek için kullanılabilir. Dolayısıyla partinin itirazı, hem özel yetkili savcının doğrudan sahip olabileceği yetkileri hem de diğer makamların soruşturma sonuçlarını aldıktan sonra verebileceği kararları kapsıyor.

Açık iptal hükmünün çıkarılması tasarının ifadesini daralttı, ancak kalan hükümlerin mevcut yasalarla nasıl işleyeceğine ilişkin anlaşmazlığı sona erdirmedi. Sanıklar, savcılar ve mahkemeler açısından uygulamadaki temel soru, bulgulara dayanarak hangi makamın ve davanın hangi aşamasında işlem yapabileceği.

Reklam

Yetkileri Tartışmalı, Geniş Bir Soruşturma Ekibi

Özel yetkili savcı ekibinde, düzenli görevlerinden geçici olarak görevlendirilecek 20 savcı ve 210 kamu görevlisi dâhil olmak üzere en fazla 309 kişi bulunabilecek. Bu iki grup toplam 230 kadro oluşturacak ve ekibin azami büyüklüğünün yaklaşık dörtte üçüne karşılık gelecek.

Adalet Bakanlığı, Ceza Muhakemesi Kanunu'nda yapılan değişikliklerle savcıların soruşturma yetkilerinin kaldırılmış olması nedeniyle savcıların görevlendirilmesini sorguladı. Tasarıda, görevlendirilen savcıların önceki yasaya göre soruşturma ve denetim yetkilerini kullanmasına izin veren tamamlayıcı bir hüküm bulunuyor.

Bu hüküm, savcıların rolündeki daha geniş değişikliklere rağmen özel soruşturmaya savcıların daha önce kullandığı yetkilere erişim sağlayacak. Dolayısıyla personel tartışması aynı zamanda hukuki yetki tartışması: Delilleri kim toplayabilir, soruşturmayı kim yönlendirebilir ve başkalarını kim denetleyebilir?

Azami görev süresi, hazırlık için 20 gün ve soruşturma için en fazla 180 gün olmak üzere toplam 200 gün olacak. Hazırlık dönemi toplam sürenin onda birini oluşturacak. Takvim, ekibin personelini oluşturup konuları ve usul geçmişleri birbirinden oldukça farklı olan 12 davayı sınırlı bir süre içinde incelemesini gerektirecek.

Soruşturmacıyı Kim Seçecek?

Lee, Demokratik Parti, Halkın Gücü Partisi ve küçük muhalefet partisi Yeniden İnşa Partisinin önereceği üç aday arasından özel savcıyı seçecek. Sürece hem iktidar hem muhalefet partileri katılacak, son kararı ise Devlet Başkanı verecek.

Bu düzenleme, Lee'yi tartışmanın merkezindeki iki role yerleştiriyor: Soruşturmacıyı seçmekle sorumlu Devlet Başkanı ve soruşturmacının inceleyeceği altı davada sanık. Bu nedenle atama süreci, soruşturmanın bağımsızlığına ilişkin tartışmanın bir parçası; soruşturmacının hukuki yetkileri de aynı tartışmada yer alıyor.

Diğer altı dava, çoğunlukla eski Devlet Başkanı Moon Jae-in yönetimi dönemindeki olaylarla ilgili. Bunlar arasında Moon'un eski damadının işe alınması, Batı Denizi'nde Güney Koreli bir yetkilinin vurulması ve Moon'un Devlet Başkanlığı sırasında Kuzey Koreli balıkçıların ülkelerine geri gönderilmesiyle ilgili iddialar bulunuyor.

Tasarı böylece Lee hakkındaki kovuşturmaların ötesine geçerek önceki Demokrat yönetimiyle bağlantılı kararlar ve kişiler hakkındaki soruşturmaları da kapsayacak. Ayrıca istihbarat ve denetim kurumlarını da kapsamına alarak savcılık teşkilatının ötesine uzanacak.

Yasalaşması ve ardından atama yapılması hâlinde tasarı, Lee'nin göreve gelmesinden bu yana yedinci bağımsız özel yetkili savcı soruşturmasını başlatacak. Önceki soruşturmalar Yoon'un başarısız sıkıyönetim girişimi, eşinin karıştığı iddia edilen yolsuzluk ve haziran ayındaki yerel seçimlerdeki oy pusulası sıkıntısı gibi konuları inceledi.

Atılacak ilk adım, 6 Kasım için planlanan oylamaydı. Daha uzun vadeli tartışma ise nihai yasanın soruşturmacılara yeterince açık bir görev tanımı verip vermeyeceği ve Devlet Başkanı hakkındaki suçlamaların geri çekilmesine yönelik tartışmalı yolları çözüme kavuşturup kavuşturmayacağı etrafında şekillendi.

Reklam

Öne Çıkanlar

  • Ulusal Meclis, özel yetkili savcı tasarısını 5 Kasım 2026'da görüşmeye başladı; PPP'nin kürsü işgalinin ardından oylamanın 6 Kasım'da yapılması planlandı.
  • Önerilen soruşturma, altısı Devlet Başkanı Lee Jae-myung'u ve altısı büyük ölçüde Moon Jae-in yönetimini ilgilendiren 12 davayı kapsıyor.
  • DP, iddianameleri iptal etme yetkisini açıkça tanıyan hükmü çıkardı, ancak bir komisyon incelemesinde Ceza Muhakemesi Kanunu kapsamında olası bir yol bulunduğu belirtildi.
  • Lee, DP, PPP ve Yeniden İnşa Partisinin önereceği üç aday arasından özel savcıyı seçecek.
  • Ekipte en fazla 309 kişi görev yapabilecek ve 20 günlük hazırlık dönemi dâhil 200 gün çalışabilecek.
  • Devlet Başkanlığı Ofisi soruşturmanın savcıların yetki suistimallerini inceleyeceğini söylerken, PPP bunun Lee hakkındaki ceza davalarını sona erdirebileceğini savunuyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir