Yasal Reformlara Rağmen Nepal Neden FATF’nin Gri Listesinde Kalıyor?

10 dakikalık okuma
Why Nepal Remains on the FATF Grey List Despite Legal Reforms

Nepal’in sınavı yasa çıkarmak değil, yasaları uygulamak

Nepal, Mali Eylem Görev Gücü’nün (FATF) 17–19 Haziran 2026’da Paris’te düzenlenen genel kurulunun ardından gri listede kaldı. Soruşturmacılar, savcılar ve mali düzenleyiciler, suç gelirlerine karşı daha etkili sonuçlar aldıklarını göstermek için hâlâ baskı altında. Ülke, Haziran 2014’te önceki izleme sürecinden çıkmasından on yılı aşkın süre sonra, 21 Şubat 2025’te artırılmış izlemeye yeniden alındı.

İçindekiler
  1. Nepal’in sınavı yasa çıkarmak değil, yasaları uygulamak
  2. Artırılmış izleme ne anlama geliyor?
  3. Nepal listeye nasıl geri döndü?
  4. FATF, Nepal’den ne yapmasını istiyor?
  5. Soruşturma yetkileri neden mercek altında?
  6. Şüpheli bildirimleri arttı, ancak mahkemelerde sonuç alınması bekleniyor
  7. Nakit ve kayıt dışı transferler soruşturmaları neden zorlaştırıyor?
  8. Listeleme aileleri ve işletmeleri nasıl etkiliyor?
  9. Sonraki adımlar ve karşılaştırmaların gösterdikleri
  10. Önemli Noktalar

Temel sorun, yasaları değiştirmekle onları uygulamaya koymak arasındaki fark. Ocak 2026 tarihli incelemeye dayanan bölgesel değerlendirmeye göre Nepal, 15 maddelik eylem planının dokuzunda kayda değer ilerleme sağladı; altı madde ise yalnızca kısmen uygulandı. Nepalli yetkililer, bu değerlendirmeden bu yana daha fazla ilerleme kaydettiklerini söylüyor.

Mali istihbarat bildirimleri hızla arttı. Nepal Rastra Bank’ın Mali İstihbarat Birimi, 2024–25 mali yılında 9.565 şüpheli işlem ve faaliyet bildirimi aldı. Bir önceki yıl bu sayı 7.338’di. Buna karşın FATF, suç gelirlerine karşı daha fazla soruşturma ve kovuşturmanın yanı sıra suç varlıklarının geri alınmasını ve istismara açık işletmeler üzerindeki denetimin güçlendirilmesini istiyor.

Yurt dışındaki yakınlarından para alan haneler ve yurt dışındaki tedarikçilere ödeme yapan işletmeler için bunun pratik sonuçları olabilir: daha fazla belge talebi, daha uzun işlem süreleri ve daha yüksek bankacılık maliyetleri. Nepal’in önündeki zorluk, meşru ödemelere erişimi korurken mali güvenlik önlemlerini güçlendirmek.

Artırılmış izleme ne anlama geliyor?

FATF, kara para aklama, terörün finansmanı ve kitle imha silahlarının yayılmasının finansmanıyla mücadele için uluslararası standartlar belirliyor. Kara para aklama, suçtan elde edilen paranın meşru görünmesini sağlayacak şekilde gizlenmesi anlamına geliyor. Terörün finansmanı, terör faaliyetlerine kaynak sağlanmasını; yayılmanın finansmanı ise kitle imha silahlarının yayılmasına kaynak aktarılmasını ifade ediyor.

Kuruluşun Nepal ülke kaydı, Nepal’in Laos ile birlikte 21 Şubat 2025’te artırılmış izlemeye alındığını belirtiyor. Bu sürece giren ülkeler, üzerinde uzlaşılan bir eylem planı ve düzenli incelemeler aracılığıyla eksiklikleri gidermeyi taahhüt ediyor.

Reklam

Yabancı bankalar, Nepal’le bağlantılı işlemleri daha yakından inceleyebilir. Başka bir bankanın uluslararası ödemeler yapmasına yardımcı olan muhabir banka, müşteriler, havalenin amacı ya da paranın kaynağı hakkında ek bilgi isteyebilir. Bu da hem bankaların hem müşterilerin iş yükünü artırır.

Nepal, artırılmış izleme altında uluslararası finans sistemine bağlı kalmaya devam ediyor. Kısa vadeli baskı, işlemlerin daha yakından incelenmesinden ve bankalarla yatırımcıların ticari kararlarından kaynaklanıyor. Mayıs ayında Katmandu’da yapılan toplantılarda Asya/Pasifik Kara Para Aklamayla Mücadele Grubu (APG) heyeti, eksikliklerin sürmesinin Nepal’i daha ağır bir listelemeyle karşı karşıya bırakabileceği uyarısında bulundu.

Nepal listeye nasıl geri döndü?

Nepal, üyelerini FATF standartlarına göre değerlendiren Asya/Pasifik Kara Para Aklamayla Mücadele Grubu’na (APG) üye. FATF’nin karşılıklı değerlendirme sayfası, Nepal’in APG üyeliğini belirtiyor ve okurları bölgesel değerlendirmeye yönlendiriyor.

Ocak 2024’te yayımlanan değerlendirme, hem FATF’nin 40 Tavsiyesi’ne uyumu hem de Nepal’in sisteminin etkililiğini inceledi. Bulgular, 5–16 Aralık 2022 tarihlerinde yapılan incelemeye dayanıyordu. Sonraki değerlendirmelerde eksiklikleri gidermeye yönelik çalışmalar takip edildi.

  • 27 Haziran 2014: FATF, Nepal’in ilerlemesini kabul etti ve ülkeyi önceki izleme sürecinden çıkardı.
  • 5–16 Aralık 2022: Değerlendirmenin temelini oluşturan inceleme yapıldı; değerlendirme Ocak 2024’te yayımlandı.
  • 21 Şubat 2025: Nepal yeniden artırılmış izlemeye alındı ve FATF ile APG’ye reform taahhüdünde bulundu.
  • Ocak 2026: İlerleme incelemesi, APG’nin dokuz maddede kayda değer ilerleme, altı maddede ise kısmi uygulama tespit etmesine temel oluşturdu.
  • Mayıs 2026: APG heyeti Katmandu’yu ziyaret etti; FATF, 22 Mayıs’ta teknik uyum takibini yayımladı.
  • 19 Haziran 2026: Paris genel kurulunun ardından Nepal artırılmış izleme altında kaldı.

Mayıs ayındaki takip, teknik uyumla, yani yasaların ve resmî düzenlemelerin standartları karşılayıp karşılamadığıyla ilgiliydi. Haziran kararı ise etkili denetim, soruşturma ve yaptırım uygulamalarına yönelik daha geniş kapsamlı beklentiyi de yansıtıyordu.

Reklam

FATF, Nepal’den ne yapmasını istiyor?

FATF’nin reform gündemi, Nepal’in mali suç risklerini nasıl değerlendirdiğine, riskli sektörleri nasıl denetlediğine, yasa dışı para transferlerini nasıl engellediğine ve suç gelirlerinin peşine nasıl düştüğüne odaklanıyor. Düzenleyicilerden her yerde aynı düzeyde denetim uygulamak yerine dikkatlerini riskin en yüksek olduğu alanlara yöneltmeleri bekleniyor.

Ticari bankalar, istismar riski daha yüksek kooperatifler, kumarhaneler, emlak işletmeleri ile değerli metal ve taş ticareti yapanlar mercek altındaki sektörler arasında. Bu sektörlerin her biri büyük meblağların aktarılmasına veya saklanmasına imkân sağlayabilir. Bu nedenle müşterilerin, mülkiyet yapısının ve paranın kaynağının kontrol edilmesi özellikle önemli.

Nepal’de yaygın olarak hundi adıyla bilinen yasa dışı para veya değer transferi hizmetleri de öncelikli alanlardan biri. Bu ağlar, gönderenle alıcıyı birbirine bağlayan olağan bir banka havalesi olmadan ülkeler arasında değer aktarabiliyor. FATF, Nepal’den önemli yasa dışı hizmet sağlayıcıları tespit edip yaptırıma tabi tutmasını, meşru finansal hizmetlere erişimi ise korumasını istiyor.

Soruşturmacıların, temel suçu tespit ettikten sonra paranın izini de sürmesi gerekiyor. Yetkililerden varlıkları belirlemeleri, mülkiyetlerini izlemeleri, elden çıkarılmalarını önlemeleri, varlıklara el koymaları ve yasanın izin verdiği durumlarda müsadere talep etmeleri isteniyor. Müsadere, suçla bağlantılı malların kalıcı olarak alınmasını sağlayan hukuki süreçtir.

15 maddenin dokuzunda kayda değer ilerleme sağlanması, eylem planının yüzde 60’ına karşılık geliyor. Kalan altı madde ise yüzde 40’ı oluşturuyor. Bu oranlar, tamamlanmış reformların sayısını değil APG’nin ilerleme değerlendirmesini gösteriyor. Nepal’in ilerleme kaydetmesine rağmen listede kalmasının nedeni de bu.

Soruşturma yetkileri neden mercek altında?

Nepal, Nisan 2024’te soruşturma düzenlemelerini değiştirerek 13 daireye kendi sorumluluk alanlarındaki suçlarla bağlantılı kara para aklama vakalarını soruşturma yetkisi verdi. Bu daireler arasında Nepal Polisi, Yolsuzluğun Soruşturulması Komisyonu, vergi soruşturma birimleri, orman yetkilileri ve millî park yetkilileriyle bağlantılı birimler yer aldı.

Bu düzenleme, kara para aklama soruşturmalarını temel suçlara ilişkin soruşturmalarla ilişkilendirdi. Temel suç, rüşvet, insan kaçakçılığı veya vergi kaçırma gibi paranın elde edilmesini sağlayan suçtur. Her iki suç türünü birlikte soruşturmak, yetkililerin suç faaliyetleriyle bu faaliyetlerden elde edilen gelirle satın alınan mallar arasında bağ kurmasına yardımcı olabilir.

Reklam

Nisan ayındaki değişiklikler, Kara Para Aklamayla Mücadele Soruşturma Dairesi’nin bu düzenleme kapsamında yeni vakaları bağımsız olarak kayda alma ve soruşturma yetkisini kısıtladı. 1 Mayıs 2026’da yayımlanan bir kararname, kaçakçılık, gümrük ve vergi kaçakçılığı, bankacılık suçları, piyasa manipülasyonu, içeriden öğrenenlerin ticareti ve döviz mevzuatının ihlali dâhil belirli suçlarda yetkiyi yeniden tesis etti.

APG Genel Sekreter Yardımcısı David Shannon’ın heyeti, düzenlemelerin yeniden değiştirilmesinin gerekçesini ve soruşturmacılara, düzenleyicilere ve savcılara yeterince danışılıp danışılmadığını sorguladı. Heyet ayrıca kurumsal müdahale, koordinasyon eksikliği ve suç gelirleriyle bağlantılı varlıkların yönetimi konularında endişelerini dile getirdi.

Uygulamadaki mesele, kurumların sorumluluklar konusunda belirsizlik yaşamadan bilgi paylaşabilmesi ve vakaların peşine düşebilmesi. Yetkilerin tekrar tekrar değiştirilmesi, delillerin, mali istihbaratın ve kovuşturma kararlarının doğru birimler arasında aktarılabilmesi için açık çalışma düzenlemelerini gerekli kılıyor.

Şüpheli bildirimleri arttı, ancak mahkemelerde sonuç alınması bekleniyor

Mali İstihbarat Birimi’nin yıllık verileri, bildirimlerde keskin bir artış olduğunu gösteriyor: 2022–23 mali yılında 5.335, 2023–24’te 7.338 ve 2024–25’te 9.565 şüpheli işlem ve faaliyet bildirimi. Son mali yıldaki artış 2.227 bildirim, yani yüzde 30,34 oldu.

2024–25’te ticari bankalar 7.303 bildirimde bulundu; bu, toplamın yaklaşık yüzde 76’sı. Kalkınma bankaları 708, menkul kıymet aracıları 491, finans şirketleri 355 ve sigorta şirketleri 244 bildirim yaptı. Reform gündeminde her iki sektör de dikkati çekmesine karşın kooperatifler 36, kumarhaneler ise iki bildirimde bulundu.

Şüpheli işlem bildirimi, incelenmesi gereken bir faaliyeti istihbarat birimine haber verir. Soruşturmacıların ardından paranın nereden geldiğini, suç işlenip işlenmediğini ve kovuşturmayı destekleyecek delil bulunup bulunmadığını ortaya koyması gerekir. Bu süreç mali kayıtlara, kurumlar arası iş birliğine ve karmaşık işlemleri çözümleyebilecek personele ihtiyaç duyar.

Polis sözcüsü Abi Narayan Kafle, Nepal Polisi’nin mahkemede 21 kara para aklama davası açtığını ve 36 vakayı daha soruşturduğunu söyledi. Polis ayrıca Merkezî Soruşturma Bürosu bünyesinde ayrı bir mali suçlar birimi bulunduğunu ve büyük suçlara yönelik soruşturmalarla eş zamanlı olarak kara para aklama incelemeleri yürütüldüğünü bildirdi.

FATF daha güçlü bir sonuç zinciri istiyor: işe yarar bildirimler, sağlam delillere dayanan soruşturmalar, kovuşturmalar ve suç gelirlerinin geri alınması. Bildirim sayısı bu zincire ne kadar bilgi girdiğini, yaptırım sonuçları ise yetkililerin bu bilgilerle ne yapabildiğini gösteriyor.

Reklam

Nakit ve kayıt dışı transferler soruşturmaları neden zorlaştırıyor?

Nepal’de nakit kullanımının yaygın olması mali soruşturmaları zorlaştırıyor. Tarım gelirleri, gündelik ücretler, küçük dükkânların satışları ve hane içi işlemler; maaş veya banka üzerinden ödenen alışverişlere kıyasla çoğu zaman daha az kayıt bırakıyor. Yetkililer, servetin yasal kaynağı olup olmadığını araştırırken bu para akışlarını yeniden oluşturmak zorunda kalıyor.

Hindistan’la açık sınır, nakit, altın, döviz ve malların takibini daha da zorlaştırıyor. Hundi ağları, paranın hareketini; yetkililerin normalde göndereni, alıcıyı ve ödemenin amacını belirlemesine yardımcı olan kayıtlardan da ayırabiliyor.

Resmî belgelerde kayıtlı tutarın fiilen ödenen miktardan farklı olduğu durumlarda emlak işlemleri de başka bir güçlük yaratıyor. Varlıkları elinde tutup nihai kontrolü elinde bulunduran kişileri gizleyebilen paravan şirketler, mal sahiplerini belirlemeye çalışan soruşturmacıların işini daha da artırıyor.

Sıradan müşteriler açısından risk temelli yaklaşım, kontrollerin işlemin niteliğine ve büyüklüğüne göre yapılması anlamına geliyor. Bankalar, olağan dışı büyüklükteki mevduatlar, yüksek tutarlı emlak işlemleri ya da müşterinin bilinen geliriyle uyuşmayan transferler için kanıt isteyebilir. Yüksek tutarlı alışverişler, ticari kazançlar ve emlak satışlarıyla ilgili temel kayıtlar, paranın meşru kaynağını açıklamaya yardımcı olabilir.

FATF’nin, finansal kapsayıcılığı engellemeden yasa dışı transferlerle mücadele edilmesi yönündeki talimatı bu noktada önem taşıyor. Kırsal kesimdeki haneler ve yurt dışındaki işçiler, uygun maliyetli ve erişilebilir resmî hizmetlere ihtiyaç duyuyor. Bu müşteriler yasal kanalları gereksiz zorluklarla karşılaşmadan kullanabildiğinde yaptırımlar daha etkili oluyor.

Listeleme aileleri ve işletmeleri nasıl etkiliyor?

Ülkesine para gönderen bir işçiden işi veya parayı alacak kişi hakkında ek bilgi istenebilir. İthalat yapan bir şirket, yurt dışındaki bir banka ödemeyi işleme koymadan önce ek belgeler sunmak zorunda kalabilir. Yatırım yapmayı düşünen bir kişi ya da şirket, taahhütte bulunmadan önce mevzuata uyum onayı almak için daha uzun süre bekleyebilir.

Yabancı bankalar, izleme maliyetini yüksek buldukları ilişkileri yeniden değerlendirebilir. Bir banka bu ilişkileri azalttığında ya da sonlandırdığında Nepal’deki kurumların kullanabileceği ödeme kanalları azalabilir veya hizmetler pahalılaşabilir. Bu maliyetler, ücretler ve gecikmeler yoluyla müşterilere yansıyabilir.

Kalkınma finansmanı da incelemeye tabi. Yetkililer, uluslararası kredi kuruluşlarının daha sıkı koşullar getirebileceği veya yardımı azaltabileceği uyarısında bulundu. Belirli kredilere ilişkin kararlar, ilgili kurumlara bağlı. Haziran ayındaki değerlendirme kayıtlarında yardımların azaltıldığına dair belirli bir bulgu yer almadı.

Dolayısıyla Nepal’in ekonomik çıkarı, listeden çıkarılmanın ötesine geçiyor. Daha iyi denetim ve güvenilir soruşturmalar, mevduat sahiplerini koruyabilir, meşru işletmelerin işlemlerini açıklamasına yardımcı olabilir ve yabancı ortakların riskleri değerlendirmesini kolaylaştırabilir.

Reklam

Sonraki adımlar ve karşılaştırmaların gösterdikleri

Mayıs ayındaki incelemede Nepal’in eylem planının 21 Şubat 2025’ten itibaren iki yıllık bir süreye sahip olduğu belirtildi; bu da Şubat 2027’ye işaret ediyor. Haziran genel kuruluna ilişkin açıklamada ise hedefin 2027 ortalarına kadar uzandığı ifade ediliyor. Bu açıklamalardan hareketle kesinleşmiş tek bir tamamlanma tarihi belirlemek mümkün değil.

Maliye Bakanlığı Finans Sektörü Yönetimi ve Kurumlar Koordinasyonu Dairesi Başkanı Mahesh Acharya, APG görüşmelerinin ardından Nepal’in tutumunu şöyle anlattı:

Acharya, "Nepal tarafı da eylem planını etkili biçimde uygulama taahhüdünü dile getirdi," dedi.

Diğer ülkeler, değerlendirmeler ilerledikçe listenin değiştiğini gösteriyor. Filipinler, Nepal’in listeye girdiği Şubat 2025’te artırılmış izlemeden çıktı. Hırvatistan ve Mali Haziran 2025’te, Mozambik, Nijerya ve Güney Afrika ise Ekim ayında listeden çıkarıldı. Bosna-Hersek ve Irak, Haziran 2026’da listeye eklendi.

Britanya Virjin Adaları, varlıklı denizaşırı finans merkezlerine ilişkin tartışmalar açısından dikkate değer bir örnek olarak Haziran 2025’te artırılmış izlemeye alındı. FATF, yetkililerin mal sahiplerini belirleyip suç gelirlerini soruşturup soruşturamadığı dâhil olmak üzere hukuki güvenceleri ve bunların etkililiğini inceliyor. Nepal’in önündeki yakın vadeli görev de somut: daha güçlü denetim, eş güdümlü soruşturmalar ve suç gelirlerinin geri alınmasını sağlamak.

Önemli Noktalar

  • Nepal, 17–19 Haziran 2026’da Paris’te düzenlenen genel kurulun ardından FATF’nin gri listesinde kaldı.
  • Ocak 2026 tarihli incelemeye göre APG, 15 eylem planı maddesinin dokuzunda kayda değer ilerleme, altı maddede ise kısmi uygulama tespit etti.
  • Şüpheli işlem ve faaliyet bildirimleri, 2024–25 mali yılında yüzde 30,34 artarak 9.565’e yükseldi.
  • Nepal Polisi, mahkemede 21 kara para aklama davası açtığını ve 36 vakayı soruşturduğunu bildirdi.
  • FATF; daha güçlü denetim, önemli yasa dışı hundi sağlayıcılarına karşı önlem, daha fazla kovuşturma ve suç gelirlerinin daha etkili biçimde geri alınmasını istiyor.
  • Uluslararası bankacılık işlemlerinin daha yakından incelenmesi, meşru Nepal işlemlerinde ek belge taleplerine, gecikmelere ve maliyetlere yol açabilir.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir