Yargı ataması, sonuçlanmamış bir aile davasıyla karşı karşıya
Katmandu, 1 Kasım. Janak Pandey'nin Nepal Yüksek Mahkemesi üyeliğine aday gösterilmesi, eşini ve birkaç akrabasını ilgilendiren yolsuzluk davalarına ilişkin temyiz başvurularını karara bağlayacak hâkimlerle aynı mahkemede görev yapması anlamına gelecek. Eşi Maya Puri (Pandey), Özel Mahkeme tarafından beraat ettirildi; ancak mahkeme, adına kayıtlı ihtilaflı arazinin müsadere edilmesine de hükmetti. Kararın her iki bölümü de şimdi temyize taşındı.
İçindekiler
- Yargı ataması, sonuçlanmamış bir aile davasıyla karşı karşıya
- Sekiz şikâyet ve Yargı Konseyi içindeki görüş ayrılığı
- İki arazi davasında öne sürülen iddialar
- Yerinden edilen 88 haneye ayrılması planlanan arazi
- Maya'nın savunması ve Özel Mahkeme'nin kararı
- Taraflar neden Yüksek Mahkeme'ye başvurdu?
- Pandey ve eski hâkimler etik risk konusunda farklı düşünüyor
- İhtilafın bugüne uzanan süreci
- Yargı bağımsızlığı üzerine daha geniş tartışma
- Öne Çıkanlar
Yetki İstismarını Soruşturma Komisyonu (CIAA), beraat kararlarının bozulmasını istiyor. Maya ise arazisinin iade edilmesini talep ediyor. Tarafların karşıt temyiz başvuruları, Jhapa'nın Damak kentinde Ratuwa ve Dipini nehirlerinin birleştiği nokta yakınındaki, yerel olarak Baluwatar adıyla bilinen kamu arazisiyle ilgili.
Patan Yüksek Mahkemesi'nin Hetauda heyetinde hâkim olan Pandey, parlamentonun incelemesini bekleyen dört adaydan biri. Önceki cuma gününe kadar dört aday hakkında sekiz şikâyet sunulmuştu; başvurular 5 Kasım'a kadar yapılabilecek. Her adayla ilgili şikâyet sayısı ve bunlardan herhangi birinin arazi ihtilafına değinip değinmediği açıklanmadı.
Acil etik mesele, Pandey'nin davaya bizzat katılmasının ötesine geçiyor. Pandey, eşinin davasına bakamayacağını kabul ediyor. Eski Yüksek Mahkeme hâkimleri ise atanması hâlinde, yanında görev yapan bir kişinin ailesini ilgilendiren davaya meslektaşlarının karar vermek durumunda kalacağını söylüyor.
Pandey, temyiz başvurularının diğer hâkimler tarafından herhangi bir zorluk yaşanmadan görülebileceğini savunuyor. Parlamento şimdi onun göreve uygunluğunu değerlendirirken, Yüksek Mahkeme de ailesini ilgilendiren hukuki talepleri ayrı olarak karara bağlayacak. Atama süreci ile temyiz başvurularının işlevleri farklı: Biri hâkim adayı hakkında değerlendirme yaparken diğeri cezai sorumluluğu ve ihtilaflı arazinin mülkiyetini belirliyor.
Sekiz şikâyet ve Yargı Konseyi içindeki görüş ayrılığı
Yargı Konseyi, 6 Ekim'de Ratna Bahadur Bagchand, Chandra Bahadur Saru, Janak Pandey ve Gokarna Dangi'yi aday gösterdi. Bagchand, Pokhara Yüksek Mahkemesi başhâkimi. Saru, Patan Yüksek Mahkemesi'nde görev yapıyor; Dangi ise daha önce Janakpur Yüksek Mahkemesi'nin Birgunj geçici heyetinde görev yaptı.
Adaylık kararları, konsey içinde itirazlarla karşılaştı. Yüksek Mahkeme Hâkimi Sapana Pradhan Malla ile konsey üyesi Mahesh Kumar Nepal, karşı oy gerekçelerini sundu.
Pradhan Malla, yeterli gerekçe gösterilmeden kıdemin göz ardı edildiğini, seçim sürecinin kapsayıcı olmadığını ve Nepal Barolar Birliği'nin temsil edilmediğini belirterek itiraz etti. Ayrıca aday belirleme sürecinin tamamına katılmadığını ve süreci onaylamadığını ifade etti. Nepal ise özellikle Pandey ve Dangi'nin aday gösterilmesine karşı çıktı.
Parlamenter Dinleme Komitesi, 26 Ekim'de kamuoyunu şikâyet sunmaya davet ederek açık gerekçe ve kanıt istedi. Başvurular, 10 gün içinde komite sekreterliğine veya bir İlçe İdare Ofisi'ne yapılabilecekti. Şikâyet sahiplerinden kimlik ve iletişim bilgilerini sunmaları istendi; kimliğinin açıklanmasını istemeyenlere gizlilik imkânı tanındı.
Komite şikâyetleri inceleyecek ve onay kararı vermeden önce adayların çalışma planlarını dinleyecek. Pandey'nin dinleme oturumunun sonraki hafta yapılması bekleniyor. Konsey içindeki itirazlar seçim süreciyle ilgili; ailenin bekleyen temyiz başvuruları ise yargı etiğine dair ayrı bir soru ortaya çıkarıyor.
İki arazi davasında öne sürülen iddialar
CIAA, kamu arazilerinin özel kişilerin adına kaydedildiği iddiasıyla Şubat 2024'te iki yolsuzluk davası açtı. Davalardan biri 397 ropani, diğeri 384 ropani araziyle ilgiliydi. Toplam 781 ropani eden bu miktar, ihtilafın yaklaşık 800 ropani araziyi kapsadığı yönündeki tanımı açıklıyor. Ropani, Nepal'de kullanılan geleneksel bir alan ölçü birimidir.
İlk davada 172 sanık yer aldı: 28 kamu görevlisi, araziye el koyduğu öne sürülen 36 kişi ve daha sonra araziyi satın alan 108 kişi. İkinci davada ise 187 sanık bulunuyordu: dokuz kamu görevlisi, araziye el koyduğu öne sürülen 65 kişi ve 113 alıcı. Birçok kişi her iki davada da yer aldığından, sanık sayılarını toplamak bazı kişilerin iki kez sayılmasına yol açar.
Komisyon, kamu görevlilerini kamu mülkünü kaydetmek için yetkilerini kötüye kullanmakla; Revataraj adıyla da bilinen Gagan Puri'yi ve akrabalarını ise bu süreçten yararlanmakla suçladı. Yerel bir Maocu lider olan Gagan Puri, Maya'nın erkek kardeşi. Anneleri Devarupa Puri ile Gagan Puri'nin eşi Keshawati Puri de işlemlerle bağlantılı yargı süreçlerinde yer alıyor.
CIAA'nın tazminat talebi 346,65 milyon rupi olarak aktarılıyor; ancak yayımlanan ikinci bir rakamda bu miktar 34,67 milyon rupi olarak veriliyor. Büyük miktar, Nepali para birimiyle ayrıntılı olarak belirtilen 34 crore, 66 lakh ve 54 bin rupiye karşılık geliyor.
Yerinden edilen 88 haneye ayrılması planlanan arazi
İhtilaf, Ratuwa Nehri'nin yatağını değiştirerek topraksız kişilerin yaşadığı bir yerleşimi yerinden ettiği 1981 yılındaki sellere dayanıyor. Daha sonra yapılan set çalışmaları nehrin yönünü değiştirdi; geride kalan arazinin kayda geçirilmesi ise soruşturmanın konusu oldu.
CIAA'nın karar kayıtlarına atfedilen bilgilere göre, 1982'de nehirlerin birleştiği noktanın kuzeyinde, Damak'ın 13 ve 14. mahallelerinde bulunan arazi, yerinden edilen 88 haneye dağıtılmak üzere parsellere ayrıldı. Mülkiyet belgeleri çıkarılmadan önce Topraksızlar Komisyonu lağvedildi ve arazi boş kaldı.
CIAA, özel mülkiyete yasa dışı kayıt ve tekrarlanan ölçüm yapıldığı iddiasını içeren bir şikâyeti Şravan 2074 BS'de, miladi takvimle Temmuz ve Ağustos 2017'de aldı. Soruşturması yaklaşık yedi yıl sürdü.
Komisyon, kamu arazisinin swabasi arazisi, yani kişiler tarafından işgal edildiği kabul edilen arazi olarak kaydedildiğini öne sürdü. Eski arazi kayıtlarını yeni ölçümlerle uzlaştırmak için kullanılan prosedürlere de itiraz etti. Pratikte suçlama, idari kararların kamu mülkünü özel mülkiyete dönüştürdüğü yönünde.
Soruşturmacılar, kayıt işlemlerinin 2066 BS'de, yaklaşık 2009-2010 yıllarında başladığını ve Puri'nin grubunun sonraki Nepali takvim on yılının başlarında yaklaşık 200 ropani araziyi kontrol ettiğini öne sürdü. Kayıtlarda Puri ve aile üyelerinin sonradan yaptığı 100'den fazla devir işlemi yer aldı.
Maya'nın savunması ve Özel Mahkeme'nin kararı
Maya, arazisini yerel sakinlerden satın alarak ve anne tarafından ailesinden hediye alarak edindiğini savundu. İfadesinde, Nepal'in güney ovalarında yaygın arazi ölçüleriyle bir bigha ve 19 kattha büyüklüğünde bir araziye sahip olduğunu belirtti.
Maya, işlemlerin yasal olduğunu ve arazisine kamu mülkü dâhil etmediğini söyledi:
Araştırma sırasında herhangi bir devlet veya kamu arazisini dâhil ederek yolsuzluk yapmadım. Araziyi ilgili devlet kurumları aracılığıyla usulüne uygun şekilde edindik; bizim açımızdan herhangi bir iş birliği veya çıkar gözetme söz konusu olmadı.
Özel Mahkeme, kötü niyetin kanıtlanmamış olması nedeniyle Maya'yı ve diğer arazi sahiplerini beraat ettirdi. Buna rağmen 2002 tarihli Yolsuzluğu Önleme Yasası'nın 47. maddesi uyarınca adlarına kayıtlı ihtilaflı arazinin müsaderesine hükmetti.
Dolayısıyla kararın iki somut sonucu oldu: Maya o aşamada yolsuzluk suçlamasından aklandı, ancak müsadere kararı nedeniyle ihtilaflı araziyi kaybetti. Temyiz başvurusu bu kaybın geri alınmasını amaçlıyor.
Taraflar neden Yüksek Mahkeme'ye başvurdu?
CIAA, mülkün edinilmesi, kullanılması ve devredilmesinde aktif rol aldığını düşündüğü sanıklar hakkında Özel Mahkeme'nin verdiği karara itiraz ediyor. Bu kişilerin yalnızca bir menfaat elde eden taraflar olmadığını savunarak Yüksek Mahkeme'den beraat kararlarını bozmasını istiyor.
Komisyonun görüşüne göre devlet arazisinin özel mülkiyete kaydedilip ardından devredilmesi kamu parasının ve mülkünün kaybına yol açtı. Maya ise araziyi yasal olarak edindiğini savunuyor ve müsadere kararının kaldırılmasını istiyor. Yüksek Mahkeme bu iddiaları deliller ve yürürlükteki hukuk çerçevesinde karara bağlamak zorunda.
CIAA'nın temyiz başvurusu 082-CR-1433 numaralı dava olarak kayıtlara geçti. Birlikte listelenen, arazi yolsuzluğuyla bağlantılı 74 dava arasında yer aldı. Bu sayı, ihtilafla bağlantılı daha geniş yargı süreci grubunu yansıtıyor.
Gagan Puri, ayrı kararlar nedeniyle de yaptırımlarla karşı karşıya. Özel Mahkeme, bir arazi yolsuzluğu davasında onu bir yıl hapse mahkûm etti ve 3.152.000 rupi para cezası verdi. Şubat 2024'te karara bağlanan ayrı bir kara para aklama davasında ise 40,3 milyon rupi tahsil edilmesine hükmetti. Kara para aklama davası da Yüksek Mahkeme'de bekliyor.
Pandey ve eski hâkimler etik risk konusunda farklı düşünüyor
Pandey, eşinin yargılanmış olduğunu kabul etti ve beraat kararına dikkat çekti. Bekleyen temyiz başvurusunun Yüksek Mahkeme'nin geri kalanının görevini yapmasına engel olmayacağını söylüyor.
Pandey, kendi durumunu diğer hâkimlerinkinden neden farklı gördüğünü açıklarken şöyle dedi:
Kendi eşimi ilgilendiren davaya bakamam; ama başkaları açısından neden sorun olsun?
Bir hâkimin kişisel bağlantısı nedeniyle davadan çekilmesine, davaya bakmaktan çekinme denir. Pandey burada eşinin davasına bakmaması gerektiğini kabul ediyor. Görüş ayrılığı, meslektaşlarının karşılaşabileceği baskı ya da baskı algısıyla ilgili.
Eski Yüksek Mahkeme hâkimi Top Bahadur Singh, hâkimlerin adil davranma niyeti olsa bile bir meslektaşlarının eşini ilgilendiren temyiz başvurusuna karar vermelerinin bağımsızlık algısını etkileyebileceğini söyledi. Tanıdığı komşularıyla ilgili davalardan kaçındığını anlattı.
Eski hâkim Ekaraj Acharya, hâkimlerin farklı kişisel ölçütler uyguladığını söyledi. Eski hâkim Trilok Pratap Rana'nın Rana ailesi üyelerini ilgilendiren davalardan kaçınmasını ve Singh'in komşularını ilgilendiren davalarda gösterdiği ihtiyatı örnek verdi.
Acharya, davadan çekilme kuralının ne kadar geniş uygulanması gerektiğine karar vermenin zorluğunu şöyle anlattı:
Temel soru, etik disiplinin korunmasında ne kadar ileri gidilmesi gerektiği.
İlgililer açısından sonuçlar somut. Maya arazisinin iadesini, CIAA mahkûmiyet kararları verilmesini ve kamu mülkünün geri alınmasını istiyor; hâkimler ise bu talepleri kocasıyla birlikte çalışırken karara bağlamak zorunda kalabilir. Parlamento dinlemesi, atama öncesinde milletvekillerine bu durumu inceleme fırsatı sunuyor.
İhtilafın bugüne uzanan süreci
Arazi davaları ile adaylık süreci farklı dönemlerde gelişti. Başlıca adımlar, onlarca yıl önce başlayan bir ihtilafın neden güncel bir atama meselesine dönüştüğünü gösteriyor:
- 1981: Seller ve Ratuwa Nehri'nin yatağını değiştirmesi, topraksız kişilerin yaşadığı bir yerleşimi yerinden etti.
- 1982: Yerinden edilen 88 haneye dağıtılmak üzere arazi parsellere ayrıldı; ancak Topraksızlar Komisyonu lağvedilmeden önce mülkiyet belgeleri dağıtılmadı.
- 2017: CIAA, yasa dışı ölçüm ve kayıt yapıldığı iddiasıyla bir şikâyet aldı.
- Şubat 2024: Özel Mahkeme, kara para aklama davasında Gagan Puri aleyhine karar verdi ve CIAA iki arazi yolsuzluğu davası açtı.
- 6 Ekim: Yargı Konseyi, Pandey'nin de aralarında bulunduğu dört Yüksek Mahkeme adayını önerdi.
- 26 Ekim: Parlamenter Dinleme Komitesi kamuoyunu şikâyet sunmaya davet etti.
- 1 Kasım: Önceki cuma gününe kadar dört aday hakkında sekiz şikâyet kayda geçirilmişti.
- 5 Kasım: Şikâyet başvuruları için tanınan süre sona erecek.
Komitenin sıradaki görevi itirazları incelemek ve adayları dinlemek. Onay verilmesi atama sürecinin ilerlemesini sağlayacak; Yüksek Mahkeme'deki temyiz başvuruları ise hâkimlerin karar vermesini gerektirmeye devam edecek.
Yargı bağımsızlığı üzerine daha geniş tartışma
Nepal Kongresi başkanı Gagan Thapa, 1 Kasım'da partisinin yargı bağımsızlığını ve dürüstlüğünü korumanın yollarını görüşmeye hazır olduğunu söyledi. Kurumların nasıl yapılandığı ve bu düzenlemelerin etkileri dikkate alınarak, önyargısız görüşmeler yapılması çağrısında bulundu.
Thapa'nın açıklamaları, Maya'nın temyiz başvurusunun esasına değil, daha geniş kurumsal tartışmaya yönelikti. Pandey'nin adaylığındaki somut sorular daha sınırlı: ailevi çıkarlarının nasıl açıklanacağı, bağlantılı yargı süreçlerinin dışında nasıl kalacağı ve meslektaşlarının akrabalarını ilgilendiren davalara nasıl yaklaşacağı.
Komite, mahkemelerin ayrı rolüne saygı göstererek adayı değerlendirmek zorunda. Maya'nın beraat kararı temyizde, arazisi ihtilaflı müsadere kararına hâlâ tabi ve CIAA farklı bir sonuç almak için başvurusunu sürdürüyor. Sonuçlanmamış bu yargı süreçleri, adaylığın zamanlamasını etik tartışmanın merkezine yerleştiriyor.
Öne Çıkanlar
- Janak Pandey, Nepal Yüksek Mahkemesi üyeliğine önerilen dört hâkimden biri.
- Eşi Maya Puri yolsuzluk suçlamasından beraat etti; ancak Özel Mahkeme adına kayıtlı ihtilaflı arazinin müsaderesine hükmetti.
- CIAA beraat kararlarına itiraz ederken Maya arazinin iadesini istiyor.
- İki yolsuzluk davası, Damak'ta toplam 781 ropani eden 397 ve 384 ropani araziyle ilgili.
- Önceki cuma gününe kadar dört aday hakkında sekiz şikâyet sunulmuştu; başvuru süresi 5 Kasım'da sona eriyor.
- Yargı Konseyi'nin iki üyesi adaylık kararlarına karşı oy kullandı; Mahesh Kumar Nepal özellikle Pandey ve Gokarna Dangi'nin aday gösterilmesine karşı çıktı.
- Pandey, eşinin davasına bakamayacağını kabul ediyor. Eski hâkimler, meslektaşlarının davayı karara bağlamasına ilişkin kaygılarını da dile getiriyor.






