Cumhurbaşkanının onayı eyalet yönetimini valiye devrediyor
Pakistan Cumhurbaşkanı Asıf Ali Zerdari'nin, Başbakan Şahbaz Şerif'in tavsiyesi üzerine Anayasa'nın 232. ve 234. maddeleri uyarınca Hayber Pahtunhva'da olağanüstü hâl tedbirlerini ve valilik yönetimini onayladığı bildirildi. Cumhurbaşkanlığının duyurusunun tedbirleri derhal yürürlüğe soktuğu ve yürütme yetkisini seçilmiş eyalet yönetiminden aldığı belirtiliyor.
İçindekiler
- Cumhurbaşkanının onayı eyalet yönetimini valiye devrediyor
- Cumhurbaşkanlığı duyurusu neleri değiştiriyor?
- İki anayasal tedbir ve ordunun görevlendirilmesi
- Karar süreci nasıl ilerledi?
- Eyaleti ve 12 ilçeyi kim yönetecek?
- Terörizm verileri neyi ortaya koyuyor?
- Dronlar, patlayıcılar ve polis kapasitesindeki eksiklikler
- Yetkililer toplu yerinden edilme olmadan güvenlik sözü veriyor
- Muhalefet tepkisi birçok partiye yayılıyor
- Başarısız görüşmeler ve tartışmalı iddialar gerilimi artırıyor
- Sonraki duyurulan adım parlamentonun onayı
- Öne Çıkanlar
Yeni düzenleme, 11 üyeli bir danışma kurulunun desteğiyle Vali Faysal Kerim Kundi'yi eyalet yönetiminin merkezine yerleştiriyor. Federal bakanlar ayrıca 12 ilçe için ayrı bir sekretarya kurulacağını ve kamu düzeninin sağlanmasına yardımcı olmak üzere 245. madde kapsamında ordunun görevlendirileceğini duyurdu.
Hükümet kararını, terörizmin kötüleşmesine ve kendi ifadesiyle eyalet yönetiminin etkili biçimde karşılık verememesine dayandırıyor. Federal kabineye sunulan iki güvenlik raporunda, 1 Mart 2024 ile 23 Eylül 2026 arasında terör olaylarında yüzde 195 artış kaydedildiği bildirildi. Hukuk Bakanı Senatör Azam Nazer Tarar ise yaklaşık iki buçuk yılda terörizm ve aşırıcılığın yüzde 196 arttığını söyledi.
Çeşitli muhalefet temsilcileri, müdahalenin ne güvenlik krizine ne de Pakistan Tehreek-e-Insaf'ın (PTI) uzun yürüyüşünü çevreleyen siyasi çatışmaya çözüm olacağını savunarak kararı reddediyor. Bazıları bunun yerine müzakere çağrısı yaptı. Açıklamalarda cumhurbaşkanlığı bildirisi için kesin bir takvim tarihi verilmiyor, bildirinin tam metni sunulmuyor ve yeni düzenlemenin ne zaman sona ereceği belirtilmiyor.
Cumhurbaşkanlığı duyurusu neleri değiştiriyor?
Cumhurbaşkanlığının açıklamasına göre hükümet tesislerine, altyapıya ve kolluk kuvvetlerine yönelik saldırılar arttı; can ve mal güvenliği ciddi risk altında. Açıklamada, mevcut koşullarda eyalet yönetiminin Anayasa'ya uygun biçimde yürütülemeyeceği belirtiliyor.
Duyurunun, federal hükümete valiye eyaletin tüm sorumluluklarını veya bir kısmını üstlenmesi talimatını verme yetkisi tanıdığı bildiriliyor. Ayrıca eyalet kurumları ve makamlarına ait yetkileri kullanmasına da izin veriyor; eyalet meclisi ise bu yetki devrinin açıkça dışında tutuluyor.
Eyalet başbakanı, eyalet bakanları, danışmanlar, özel yardımcılar ve başsavcının görevlerinden derhal ayrılması gerektiği bildiriliyor. Tarar, eyalet başbakanının başında olduğu hükümetin sona erdiğini, başbakanın, kabinenin ve danışmanların yetkilerinin valiye geçtiğini söyledi.
Eyalet meclisine ilişkin ayrım önem taşıyor. Bildirilen duyuruda meclisin yetkilerinin Kundi'ye devredildiği söylenmiyor ve bu, yasama organının feshedildiğinin teyidi olarak okunmamalı. Yeni düzenlemede meclisin pratikte nasıl bir rol üstleneceği ayrıntılı biçimde açıklanmadı.
İki anayasal tedbir ve ordunun görevlendirilmesi
Olağanüstü hâl ve valilik yönetimi, birbiriyle bağlantılı ancak farklı anayasal mekanizmalardır. 232. madde olağanüstü hâl ilanıyla, 234. madde ise bir eyalette anayasal yönetimin başarısızlığa uğramasıyla ilgilidir ve federal yönetime eyalet idaresine müdahale etme imkânı tanır. Her iki maddeye birden başvurulması, olağanüstü hâl ilanını eyaletin yürütme yetkisini kimin kullanacağındaki değişiklikle birleştiriyor.
Şerif'in İslamabad'da başkanlık ettiği kabine toplantısında, başbakanın cumhurbaşkanına her iki madde uyarınca harekete geçmesini tavsiye etmesi önerilmeden önce güvenlik brifingleri değerlendirildi. Tavsiye daha sonra Başbakanlık tarafından Cumhurbaşkanlığına iletildi. Sonraki açıklamalarda, hükümet heyetlerinin katıldığı müzakerelerin sonuçsuz kalmasının ardından Zerdari'nin tavsiyeyi imzaladığı belirtiliyor.
Tarar ayrıca valinin kamu düzenini sağlamasına yardımcı olmak üzere 245. madde kapsamında askerlerin görevlendirildiğini duyurdu. Bu madde, silahlı kuvvetlerin sivil iktidara yardımcı olmasını düzenliyor. Duyuruda asker sayısı, görevlendirildikleri yerler veya ayrıntılı bir operasyon takvimi belirtilmiyor.
Hukuk bakanı müdahalenin anayasal olduğunu savundu. PTI eyalet enformasyon sekreteri Şevket Yusufzay, federal hükümetin olağanüstü hâl ilan etme yetkisine itiraz ederek bunun krizi çözmeyeceğini öne sürdü. Bunlar birbiriyle çelişen siyasi ve hukuki görüşler; anlaşmazlığı çözüme kavuşturan herhangi bir mahkeme kararı belirtilmiyor.
Karar süreci nasıl ilerledi?
Daha önceki açıklamalar, kabine harekete geçmeden önce müdahalenin kapsamının hâlâ görüşüldüğünü gösteriyor. Kundi başlangıçta henüz resmî bir karar alınmadığını ve kabinenin ertesi gün olağanüstü hâl, valilik yönetimi veya her ikisinin ilan edilip edilmeyeceğine karar vereceğini söyledi. Valilik yönetiminin tüm eyaleti kapsayacağını, olağanüstü hâlin ise bazı bölgelerle sınırlı kalabileceğini belirtti.
Sonraki açıklamalarda daha kapsamlı bir sonuç tarif ediliyor: Hayber Pahtunhva genelinde olağanüstü hâl tedbirleri ve valilik yönetimi, bunun yanı sıra belirli ilçeler için ayrı bir idari yapı. Bildirilen süreç şöyle:
- Kabine onayı öncesinde Kundi, müdahalenin biçimi ve coğrafi kapsamının henüz karara bağlanmadığını söyledi.
- Federal kabine, İslamabad'da güvenlik raporlarını değerlendirdi ve 232. ve 234. maddeler uyarınca harekete geçilmesini tavsiye etti.
- Şerif tavsiyesini Zerdari'ye iletti; müzakerelerin başarısız olmasının ardından Zerdari'nin tavsiyeyi imzaladığı bildirildi.
- Cumhurbaşkanlığının tedbirlerin derhal uygulanacağını duyurduğu bildirildi.
- Federal bakanlar danışma kurulunu, ilçe sekretaryasını ve ordunun desteğini duyurdu.
- Tarar, tedbirlerin onaylanması için önümüzdeki birkaç gün içinde parlamento toplantıları düzenleneceğini söyledi.
Açıklamalarda tutarlı bir yayımlanma tarihi olmaksızın bugün ve yarın gibi göreli zaman ifadeleri kullanıldığından, bu sıralama her adıma kesin bir tarih atamaktan daha güvenilir.
Eyaleti ve 12 ilçeyi kim yönetecek?
11 üyeli danışma kurulu, Kundi'nin gözetiminde hükümet işlerini yürütmek üzere oluşturuldu. Enformasyon Bakanı Attaullah Tarar, üyelerin isimlerini açıkladı ve onları teknokrat olarak nitelendirdi; ancak yayımlanan açıklamada her üyeye hangi kurumun sorumluluğunun verildiği belirtilmiyor.
Bildirilen sorumluluklar şöyle:
- Tariq Mahmood Pasha: maliye.
- Aamir Javed: hukuk.
- Dr Syed Aamir Abdullah: eğitim.
- Emekli Korgeneral Nigar Johar: sağlık.
- Dr Sarfaraz Ali Shah: madenler ve mineraller.
- Dr Muhammad Irshad: sanayi ve ticaret.
- Asif Rafiq Afridi: iletişim ve bayındırlık.
- Tayyab Qureshi: din işleri.
- Usman Saifullah Khan: enerji.
- Samar Haroon Bilour: enformasyon ve yayıncılık.
- Kifayatullah Khan: üyeliği duyuruldu, ancak açıklamada kendisine bir portföy verilmedi.
Hukuk bakanına göre ayrı sekretarya, vali ve başsekreterin yönetiminde çalışacak. Bakan, söz konusu 12 ilçenin doğrudan federal yönetime bağlanacağını söyledi. İlk açıklamada bu ilçeler, eski Federal Yönetilen Kabile Bölgeleri'yle bağlantılı sekiz ilçenin yanı sıra Dera İsmail Han, Lakki Marvat, Karak ve Kohat olarak sıralanıyor.
Söz konusu sekiz ilçe tek tek adlandırılmıyor. Bu nedenle yeni sekretaryanın idari sınırları yalnızca bu açıklamadan hareketle tam olarak belirlenemiyor. Sorumlulukların federal makamlar, vali, başsekreter ve danışma kurulu arasında nasıl paylaştırılacağı da açıklanmıyor.
Terörizm verileri neyi ortaya koyuyor?
Kabinenin Hayber Pahtunhva polisi ve istihbarat kurumlarından iki özel güvenlik raporu aldığı bildiriliyor. Raporlarda önceki iki yılda terörizmin arttığı belirtiliyor ve eyalet yönetiminin militan unsurlara ve Afganistan'daki destekçilerine yaklaşımı eleştiriliyor.
Raporlar kötüleşen durumu yetersiz hazırlık, ilgi ve etkili terörle mücadele tedbirlerine bağladı. Bunlar güvenlik kurumlarının değerlendirmeleri; eyalet yönetiminin niyetlerine ilişkin bağımsız olarak doğrulanmış bulgular değil. Kabine daha da ileri giderek eyalet yönetimini terörle mücadeleden kasıtlı olarak uzaklaşmakla suçladı.
Temel sayısal farklılık küçük olsa da göz ardı edilmemeli. Güvenlik raporu, 1 Mart 2024 ile 23 Eylül 2026 arasında yüzde 195 artış kaydediyor. Tarar ise yaklaşık iki buçuk yılda terörizm ve aşırıcılığın yüzde 196 arttığını söylüyor. Fark yuvarlamadan, kapsamdan veya karşılaştırma döneminden kaynaklanabilir; ancak herhangi bir açıklama sunulmuyor.
Aynı başlangıç değeri temel alındıysa yüzde 195'lik artış, olay sayısının başlangıç düzeyinin 2,95 katına çıkması anlamına gelir. Yüzde 196'lık artış ise bu düzeyin 2,96 katına çıkması demektir. Her iki açıklamada da başlangıç ve bitiş toplamları verilmediğinden, hesaplamayı doğrulamak veya iki iddiayı kesin biçimde karşılaştırmak mümkün değil.
Güvenlik raporunda ayrıca 2026'da kaydedilen terör saldırılarının yüzde 73'ünde polis ve güvenlik kurumlarının hedef alındığı belirtiliyor. Bu, saldırıların yaklaşık dörtte üçünün tehditle mücadele etmekle sorumlu güçlere yöneltildiğine işaret ediyor. Haberlerde sivil kayıplar, öldürülen güvenlik personeli veya her ilçedeki saldırı sayısına ilişkin karşılaştırılabilir veriler bulunmuyor.
Dronlar, patlayıcılar ve polis kapasitesindeki eksiklikler
Bildirilen veriler, olay sayısındaki artışın yanı sıra saldırı yöntemlerinin de değiştiğine işaret ediyor. Güvenlik brifingine göre 2024'te polis veya güvenlik kurumlarına yönelik hiçbir dron saldırısı bildirilmedi. Bu sayı 2026'da 170'e ulaştı; raporda bir yılda yaklaşık yüzde 107 artış olduğu da belirtiliyor.
Bu yıllık yüzde hesabının dayandığı önceki sayı verilmedi. Veriler, raporun dronların giderek büyüyen bir güvenlik sorunu hâline geldiği yönündeki uyarısını destekliyor; ancak tam bir yıllık veri dizisi sunmuyor veya saldırılardan kaçının can kaybına yol açtığını göstermiyor.
Genellikle EYP olarak adlandırılan el yapımı patlayıcılar da başlıca tehditlerden biri olmayı sürdürüyor. Bunlar konvansiyonel askerî üretim dışında hazırlanan ve yolların kenarına ya da hedeflerin yakınına gizlenebilen bombalardır. Raporda 2025'te 181 EYP saldırısı, 2026'da ise eylül ayına kadar 159 saldırı kaydediliyor.
2026'nın kısmi verisi, 159'un 181'e bölünmesiyle hesaplandığında 2025 yılının toplamının yaklaşık yüzde 88'ine karşılık geliyor. Raporlama dönemleri farklı olduğu için düşük sayıyı yıllık düşüş olarak nitelendirmek yanıltıcı olur. Veriler, yıl bitmeden kayda değer sayıda patlayıcı saldırı gerçekleştiğini gösteriyor.
Güvenlik raporlarında, bu yöntemlere karşılık verebilmek için polis ve kolluk kuvvetlerinin kapasitesinin güçlendirilmesi istendi. Raporda ayrıca Hayber Pahtunhva için planlanan Güvenli Şehir Projesi'nin Peşaver'le sınırlı kaldığı belirtildi. Yeni idari duyurularda bu projenin eyaletin başka yerlerine yayılması için gereken finansman, ekipman alımı, eğitim hedefleri veya takvim belirtilmiyor.
Yetkililer toplu yerinden edilme olmadan güvenlik sözü veriyor
Başbakanın siyasi işlerden sorumlu özel yardımcısı Senatör Rana Sanaullah, olağanüstü hâl tedbirleri ve valilik yönetiminin süresiz olarak devam edebileceğini söyledi. Bu açıklama, hükümetin düzenlemeyi yürürlükte tutma isteğine işaret ediyor; ancak yayımlanmış bir süre veya anayasal onay ve uzatma koşullarına ilişkin bir açıklamanın yerini tutmuyor.
Sanaullah ayrıca büyük çaplı bir askerî operasyon yapılmayacağını ve kimsenin yerinden edilmeyeceğini söyledi. İstihbarata dayalı operasyonların süreceğini, yeni eyalet düzenlemesinin ise sivil yönetimdeki eksiklikleri gidereceğini belirtti. Bu güvenceler, duyurulan yaklaşımı sakinlerin evlerini terk etmesini gerektiren bir harekâttan ayırıyor; ancak açıklamalarda ayrıntılı bir operasyon planı yayımlanmış değil.
Kundi, sakinlere kanunları çiğnemekten, kışkırtıcı davranışlardan ve çatışmalardan kaçınmaları çağrısında bulunarak kanunu kendi ellerine alanlara karşı sert önlem alınacağı uyarısı yaptı. Eyalet halkının barış, istikrar, kalkınma ve refah istediğini söyledi. Sakinlerin Fitne el-Havariç olarak nitelendirdiği militanları artık desteklemeyeceği yönündeki iddiası, kamuoyunu ölçen bir veriye değil siyasi bir değerlendirmeye dayanıyor.
Keşmir İşleri ve Gilgit-Baltistan Bakanı Mühendis Amir Muqam müdahaleyi memnuniyetle karşıladı. Bunun barışı yeniden tesis etme, halkı koruma ve yönetimi iyileştirme umudu verdiğini söyledi; eyalet yönetiminin performansı ve güvenlik koşulları konusunda hesap sorulması çağrısı yaptı. Bunlar hükümetin açıkladığı hedefler; duyurular bu sonuçlara henüz ulaşıldığını göstermiyor.
Muhalefet tepkisi birçok partiye yayılıyor
Yönetimin devralınmasına yönelik muhalefet PTI'yle sınırlı değil. Cemaat-i İslami lideri Hafız Naeem-ur-Rehman, olağanüstü hâl tedbirlerini ve valilik yönetimini eyaletin sorunlarına çözüm olarak reddetti. Ayrıca siyasi anlaşmazlıkların odağındaki seçim sonuçları birleştirme formu Form 47'ye atıfta bulunarak mevcut yönetim düzeninin meşruiyetini hedef aldı.
Pakistan Halk Partisi, Pakistan Müslüman Ligi-Navaz ve Pakistan Demokratik Hareketi'yle bağlantılı partilere yönelik suçlamaları siyasi iddialardı. Bu açıklamalara, söz konusu iddiaları destekleyen herhangi bir seçim veya yargı kararı eşlik etmiyor.
Cemaat-i İslami'nin Karaçi lideri Munem Zafar Han da tedbirlere karşı çıktı ve barışçıl protestonun her siyasi partinin hakkı olduğunu savundu. Tutumu, diyaloğun yerini olağanüstü yürütme tedbirlerinin alması yerine siyasi sürecin açık tutulmasına odaklandı.
Avami Ulusal Partisi genel başkanı Eymel Veli, valilik yönetimine ve olağanüstü hâl tedbirlerine karşı çıkarken krizin sorumlusu olarak PTI yönetimini ve onu iktidara getirenleri de gösterdi. Eyalet hükümetini önceki iki buçuk yıldaki başarısızlıkla suçladı ve her iki taraftan da hesap sorulmasını istedi.
ANP lideri Mian İftihar Hüseyin ise gelişen durumun Pakistan'a zarar verdiğini söyledi ve PTI'yle yeni görüşmeler yapılmasının olası olmadığını öne sürdü. Müzakerelere ilişkin karamsarlığı, krize yönelik kaygıları örtüşse bile başka muhalefet temsilcilerinin yeniden arabuluculuk yapılması yönündeki önerilerinden ayrılıyor.
Başarısız görüşmeler ve tartışmalı iddialar gerilimi artırıyor
Cemiyet-i Ulema-i İslam lideri Mevlana Fazlur Rehman müdahaleyi kınayarak Meclis içinde ve dışında karşılık vereceklerini söyledi. İslamabad'daki basın toplantısında, sözlerinin İngilizce çevirisine göre şöyle konuştu:
Bu, demokrasiye yönelik bir saldırıdır. Halkla temasa geçecek, Meclis içinde ve dışında üzerimize düşeni yapacağız.
Fazlur Rehman, görüşmelerin iki karşıt talep etrafında yoğunlaştığı sırada Şerif'in kendisini akşam yemeğine davet ettiğini söyledi: Hükümet önce uzun yürüyüşün sona ermesini, PTI ise önce partinin kurucusuna erişim sağlanmasını istiyordu. Sohail Afridi, Barrister Gohar, Şahram Tarakai ve Asad Kayser'le görüştüğünü belirten Fazlur Rehman, talepleri karşılanırsa PTI'nin yürüyüşü sona erdirmeye hazır olduğunu söylediklerini aktardı.
Yusufzay da PTI'nin kurucusuyla görüşme önerisinde bulunarak hükümete Fazlur Rehman'ın arabuluculuğundan yararlanma çağrısı yaptı. Talepler karşılanana kadar yürüyüşün süreceğini söyleyen Yusufzay, olağanüstü hâlin gündeme getirilmesini partiye baskı yapma girişimi olarak nitelendirdi.
Diğer iddialar da çatışmayı derinleştiriyor. Eyalet meclisi Başkanı Babar Salim Svati, ulusal ve eyalet meclislerinin 11 üyesinin kaçırıldığı veya tutuklandığı iddiasını dile getirdi. Açıklamada 11 kişinin tamamı adlandırılmıyor, tutuklamalar ile kaçırılma iddiaları birbirinden ayrılmıyor ve kişilerin hukuki durumu ortaya konmuyor.
Sanaullah, PTI'li isimleri Tehreek-e-Taliban Pakistan'la (TTP) haraç toplama, kaçakçılık ve yolsuzluk faaliyetlerine karışmakla suçlayarak ellerinde kanıt bulunduğunu öne sürdü. Bu iddianın yanında herhangi bir destekleyici kanıt, adı açıklanmış sanık veya yargı kararı sunulmuyor. İddia, doğrulanmış bir olgu olarak kabul edilmemeli.
Sonraki duyurulan adım parlamentonun onayı
Azam Nazer Tarar, tedbirlerin onaylanması için önümüzdeki birkaç gün içinde önce Ulusal Meclis ve Senato'nun ayrı ayrı, ardından parlamentonun ortak oturumunun düzenleneceğini söyledi. Kesin tarihler, oylama takvimi veya önerilen karar metni açıklanmadı.
Bu oturumlar, müdahalenin kapsamını ve süresini netleştirmek için duyurulan bir sonraki fırsat olacak. Bildirinin tam metni, ayrı ilçe sekretaryasının görevleri, eyalet meclisinin çalışma düzeni ve eyalet başbakanı yönetiminde hükümete dönüş koşulları dâhil önemli ayrıntılar henüz belirtilmedi.
Hükümet, yürütme yetkisinin derhal devredilmesini daha etkili bir güvenlik yönetimi vaatleriyle birleştirdi. Muhalifleri ise seçilmiş eyalet yürütmesinin görevden alınmasının, hâlâ müzakere gerektiren siyasi krizi ağırlaştırdığını savunuyor. Acil mesele, yeni yönetim polis ve istihbarat raporlarında tespit edilen güvenlik eksikliklerini giderirken, parlamento görüşmelerinin ve yayımlanacak emirlerin kullanılan yetkileri açıklığa kavuşturup kavuşturmayacağı.
Öne Çıkanlar
- Zerdari'nin 232. ve 234. maddeler uyarınca olağanüstü hâl tedbirlerini ve valilik yönetimini onayladığı, bunların derhal yürürlüğe girdiği bildirildi.
- Kundi, 11 üyeli danışma kuruluyla birlikte eyaletin yürütme yetkisini kullanacak.
- Vali ve başsekreterin yönetimindeki ayrı bir sekretarya 12 ilçeyi yönetecek; bu ilçelerin doğrudan federal yönetime bağlanacağı duyuruldu.
- Güvenlik raporu terörizmde yüzde 195 artış kaydediyor; hukuk bakanı terörizm ve aşırıcılık için ayrı olarak yüzde 196 artış bildiriyor.
- Raporda 2026'da 170 dron saldırısı ve eylül ayına kadar 159 EYP saldırısı kaydediliyor; 2025 yılının tamamında 181 EYP saldırısı gerçekleşmişti.
- 245. madde kapsamında askerî destek duyurulurken Sanaullah büyük çaplı bir operasyon yapılmayacağını ve yerinden edilme olmayacağını söyledi.
- Birçok muhalefet partisi müdahaleyi reddediyor; parlamentoda onay toplantılarının birkaç gün içinde yapılması planlanıyor.






