Pekin, Myanmar’ın kendi rolünü nasıl gördüğünü soruyor
Çin Komünist Partisi’nden bir heyet, Washington ile Myanmar’ın askeri yönetimi arasında doğrudan temasların yeniden başlaması üzerine Pekin nüfuzunu korumaya çalışırken, Myanmar halkının Çin’i nasıl gördüğünü öğrenmek için Yangon’da dokuz siyasi partiyle görüştü.
İçindekiler
- Pekin, Myanmar’ın kendi rolünü nasıl gördüğünü soruyor
- Yangon görüşmelerine kimler katıldı?
- Parti diplomasisinin köklü bir geçmişi var
- Washington başka bir kanal açıyor
- Kapalı otoyol diplomasiyi gündelik ticarete bağlıyor
- Büyük yatırımlar bölünmüş bir ülkeyle karşı karşıya
- Çin neden karşıt silahlı güçlerle görüşüyor?
- Dolandırıcılık merkezleri güvenlik talebini artırıyor
- Halkın tepkisi resmî dostluk söylemini zorluyor
- Öne Çıkanlar
Uluslararası İrtibat Dairesi yetkilisi Peng Xiubin başkanlığındaki heyet, halkın Çin’e yönelik tutumunu, ikili ilişkilerdeki güçlükleri ve işbirliği önceliklerini sordu. Katılımcılar ayrıca barış, ekonomi, tarımsal yardım ve Myanmar’ın ticaret merkezlerini Çin sınırına bağlayan önemli bir güzergâh olan Muse-Mandalay otoyolunun yeniden açılmasını ele aldı.
Toplantı, Pekin’in yaklaşımını şekillendiren üç baskıyı bir araya getiriyor: askeri yönetime verdiği desteğe yönelik tepki, ticaret ve yatırımlardaki aksama ve ABD’nin daha fazla angajmana girebilme ihtimali. Çin’in askeri liderlerle, siyasi partilerle ve etnik silahlı örgütlerle temas kurabilmesi, savaşın otoriteyi parçaladığı bir ülkedeki gelişmeleri etkilemek için Pekin’e çeşitli yollar sunuyor.
Pekin’in taahhütleri bu parti temaslarının ötesine uzanıyor. Myanmar Dışişleri Bakanlığının yayımladığı, 17 Haziran tarihli ortak açıklamada, Min Aung Hlaing’in 15-19 Haziran 2026’da Çin’e yaptığı devlet ziyareti sırasında cumhurbaşkanı olduğu belirtiliyor. Açıklamada, Çin’in Myanmar’daki genel seçimlere verdiği destek ve büyük ulaşım, enerji ve güvenlik projelerini ilerletmeye yönelik anlaşmalar yer alıyor.
Yangon’daki görüşmeler, bu resmî vaatlerin yanına daha acil bir soruyu koydu: Myanmar halkı, Çin’in angajmanının kendilerine yarar sağladığına inanıyor mu? Katılımcılar, bazı partilerin halka belli kesimlerinde şüphecilik veya düşmanlık bulunduğunu heyete ilettiğini ve Pekin’den yardımlarını daha görünür kılmasını istediğini söyledi. Yangon’daki toplantı için kesin bir tarih ya da otoyolun yeniden açılmasına yönelik bir takvim açıklanmadı.
Yangon görüşmelerine kimler katıldı?
Dokuz parti arasında ordunun uzantısı olarak görülen Birlik Dayanışma ve Kalkınma Partisi (USDP) ile Ulusal Birlik Partisi, Halk Partisi, Halkın Öncü Partisi, Şan ve Milliyetler Demokratik Partisi, Arakan Cephesi Partisi, Karen Halk Partisi, Birlik ve Kalkınma Partisi ve Yeni Chinland Kongre Partisi yer aldı.
Bu partilerin çoğu, askeri iktidarı korumanın bir aracı olarak geniş çapta kınanan ordunun son seçim sürecine katılmıştı. Yetkililer seçimleri daha kalıcı bir yönetim düzenine dönüştürmeye çalışırken, bu partilerin sürece katılması onları Pekin açısından yararlı muhataplar hâline getiriyor.
Ulusal Demokratik Güç’ten Htet Aung Kyaw ile Şan Milliyetleri Demokrasi Birliği’nden Sai Kyaw Nyunt da toplantıya katıldı. Her iki parti de ordunun seçim yol haritasını reddettikten sonra feshedilmişti. Bir parti lideri, iki ismin bireysel davet aldığını ve feshedilen örgütlerini temsilen değil, şahsen katıldığını söyledi.
Katılımcılara göre heyet, görüşmelerde beş geniş başlık gündeme getirdi. Halkın tutumu ve ikili ilişkilerdeki güçlüklerin yanı sıra işbirliği, barış, ekonomik koşullar ve içişleri konusunda görüş istedi. Bu temaslar, Pekin’e hükümet yetkilileriyle yaptığı resmî görüşmelerin ötesinde siyasi bakış açılarına erişim sağladı; ancak toplantı, dar bir siyasi figür grubuyla sınırlı kaldı.
Parti diplomasisinin köklü bir geçmişi var
Çin’in Uluslararası İrtibat Dairesi, bu partilerin bazılarıyla yıllardır ilişkilerini sürdürüyor. Dairenin 29 Temmuz’da yayımladığı Temmuz 2024 tarihli toplantı kaydına göre, Başkan Yardımcısı Sun Haiyan 25 Temmuz’da Pekin’de Myanmar’dan bir parti heyetini kabul etti.
Adı geçen katılımcılar arasında USDP, Halk Partisi, Arakan Cephesi Partisi ve Şan ve Etnik Demokratik Parti bulunuyordu. Sun, Çin Komünist Partisi 20. Merkez Komitesinin üst düzey parti toplantısı olan üçüncü genel kurulunu ele aldı ve sınır boyunca daha yakın işbirliği ve barış çağrısı yaptı.
Myanmar heyeti, Çin’in uluslararası altyapı programı olan Kuşak ve Yol Girişimi kapsamında işbirliğini destekledi ve Pekin’e Myanmar’daki barış sürecindeki rolü için teşekkür etti. Birden fazla partinin tekrar tekrar bu temaslara katılması, Yangon toplantısının devam eden bir siyasi temas kanalının parçası olduğunu gösteriyor.
Washington başka bir kanal açıyor
Yangon toplantısının yapıldığı ayın başlarında ABD’li yetkililer, Tokyo’da Myanmar’daki askeri yönetimin temsilcileriyle ikinci tur görüşmeler gerçekleştirdi. Bu temasların öncesinde, ABD istihbarat ve araştırmadan sorumlu dışişleri bakan yardımcısı olarak tanımlanan Michael Vance, Min Aung Hlaing’le görüşmek üzere eylül ayında Naypyidaw’ı ziyaret etmişti.
Katılımcılar, Çin heyetinin ABD ile yapılan görüşmelerden söz etmediğini belirtti. Buna rağmen bazı parti temsilcileri, Myanmar’ın komşusu olduğu için Çin’le angajmanı tercih ettiklerini ifade etti. Washington’un politikasında ne tür değişiklikler olursa olsun, coğrafi yakınlık Pekin’e sınır ticareti ve güvenliğinde sürekli bir rol sağlıyor.
ABD’nin nüfuzuna ilişkin kaygılar, Çin’in önceki diplomatik temaslarına da eşlik etmişti. Önceki ziyaret turunda Peng, 16 Nisan 2023’te Naypyidaw’da eski askeri lider Than Shwe ve eski cumhurbaşkanı Thein Sein’le görüştü. Çin’in özel temsilcisi Deng Xijun ise o yıl, etnik silahlı örgütleri Yunnan’da bir araya getirdikten sonra şubat ve mart aylarında Min Aung Hlaing’le görüşmüştü.
Eski askerî yetkililerden oluşan Thayninga Stratejik Araştırmalar Enstitüsü’nün icra direktörü Thein Tun Oo, bu önceki temasları Washington’la rekabet çerçevesinde değerlendirdi:
Özetle, Çin-Myanmar ilişkileri bu temele dayanarak gelişmeye devam edecek.
Bu değerlendirme, muhalefetteki Ulusal Birlik Hükümeti ve etnik silahlı örgütler dâhil demokratik güçlere ölümcül silahlar hariç teknoloji ve yardım sağlanmasına izin veren ABD yasasının ardından geldi. ABD’nin son temasları ise farklı bir unsur ekliyor: doğrudan askeri liderlikle angajman.
Kapalı otoyol diplomasiyi gündelik ticarete bağlıyor
Muse-Mandalay otoyolu, Yangon toplantısında somut bir öncelikti. Parti liderleri Çin’den güzergâhın yeniden açılmasına yardımcı olmasını istedi ve ticaret politikasını ve tarıma yönelik teknik yardımı görüştü.
Halkın Öncü Partisi Başkanı Saw Han Aye, talebi ve Pekin’in yanıtını şöyle anlattı:
Çin’den yatırımlarını artırmasını ve ticaret yollarını mümkün olan en kısa sürede yeniden açmasını istedik; Pekin de daha sık temas kurmak istediğini teyit etti.
Myanmar’daki askeri yönetim, kuzey Şan’daki başlıca ticaret güzergâhlarının denetimini kaybettikten sonra Çin’den yapılan ithalata neredeyse tamamen abluka uyguladı. Kısıtlamalar, etnik silahlı örgütleri bölgelerinden geçen mallardan topladıkları vergilerden mahrum bırakmayı amaçlıyor. Tüccarlar ve müşteriler de tedarik kaynaklarına erişimlerini kaybetme riskiyle karşı karşıya.
Bu güzergâh, yalnızca bir sınır kapısının denetimini ele geçirmenin ticareti yeniden başlatmaya yetmeyeceğini gösteriyor. Malların, farklı silahlı güçlerin kontrolündeki bölgelerden geçmesi ve yol boyunca güvenlik ile geçiş izni sağlanması gerekiyor. Daha önce, sınırların kapatılması yoluyla Çin’in etnik silahlı örgütler üzerindeki baskısının ardından Kyaukme ve Hsipaw dâhil stratejik kasabaların yeniden ele geçirilmesi gibi gelişmeler yaşanmıştı.
Haziran 2026 tarihli ortak açıklamada iki hükümet, Mandalay-Muse Demiryolu’nun ilerletilmesi konusunda da taahhütte bulunuyor. Otoyolun yeniden açılması acil bir ticaret sorununu çözerken demiryolunun inşası çok daha uzun süreli bir işbirliği gerektirecek.
Büyük yatırımlar bölünmüş bir ülkeyle karşı karşıya
Myanmar Strateji ve Politika Enstitüsü (ISP-Myanmar), daha önceki araştırmasında Çin-Myanmar Ekonomik Koridoru kapsamında 35 projenin yürütüldüğünü belirledi. Bu projeler arasında yollar, demiryolları, limanlar, özel ekonomik bölgeler ve kentsel kalkınma projeleri vardı.
ISP-Myanmar ayrıca Şubat 2021 ile Nisan 2022 arasında 4 milyar doları aşan yabancı yatırım kaydetti; bunun üçte ikisinden fazlasını Çin yatırımları oluşturuyordu. Stimson Merkezi’nin daha sonraki bir değerlendirmesinde, Mayıs 2021’deki 2,5 milyar dolarlık Çin yatırımı son büyük sermaye girişi olarak tanımlandı ve üç yılı aşkın süre boyunca kayda değer başka bir Çin yatırımı yapılmadığı belirtildi. İlk veriler, darbeden sonra yatırımlarda Çin’in büyük payını gösterirken sonraki değerlendirme, büyük yeni taahhütlerin akışının zamanla yavaşladığını ortaya koyuyor.
26 Ağustos 2024’te yayımlanan Stimson Merkezi analizi, Myanmar uzmanı ve Victor Paing adıyla da bilinen Thant Aung tarafından kaleme alındı. Analizde, iç savaşın, gerileyen ticaretin ve toprakların kontrolüne ilişkin belirsizliğin yatırımları giderek zorlaştırdığı savunuldu.
Risk altındaki projeler arasında Rakhine Eyaleti’ndeki Kyaukpyu limanı ve özel ekonomik bölgesi, Sagaing’deki Letpadaung bakır madeni, Ayeyarwady’deki Mee Lin Gyaing enerji projesi ve Yeni Yangon Şehri bulunuyor. Kyaukpyu, Hint Okyanusu’na erişim sağlaması nedeniyle Pekin için özellikle değerli.
Haziran 2026 tarihli açıklama, liman ve ekonomik koridora yönelik desteği; petrol ve doğal gaz boru hatları, elektrik bağlantıları, madencilik ve tarımla birlikte yeniden teyit ediyor. Açıklama ayrıca, iki ülkenin para birimleriyle ticaret ödemesi yapılmasını sağlayacak doğrudan yuan-kyat takas işlemlerinin daha yaygın kullanılmasını öneriyor. Bu taahhütlerin faal altyapıya dönüşmesi, çatışmalardan etkilenen bölgelerdeki koşullara bağlı.
Çin neden karşıt silahlı güçlerle görüşüyor?
Myanmar ordusu geniş toprakları kaybetmesine rağmen devletin önemli altyapı unsurlarını kontrol ediyor. Stimson analizinde, uluslararası havalimanları, limanlar, Yangon ve ekonomik açıdan önemli diğer bölgeler, Pekin’in yetkililerle üst düzey temasını sürdürmesinin nedenleri arasında gösterildi.
Etnik silahlı örgütler ve diğer direniş güçleri, Çin’in sınır güvenliği ve ticareti açısından önemli bölgeleri kontrol ediyor. 30 Mayıs 2024 tarihli Myanmar Özel Danışma Konseyi raporuna atıfta bulunan analizde, direniş güçlerinin Çin sınırındaki 18 ilçenin 11’ini tamamen kontrol ettiği belirtildi. Bu, o dönemde söz konusu ilçelerin yaklaşık yüzde 61’ine karşılık geliyordu.
Bu nedenle Pekin’in her iki tarafla da görüşmek için somut gerekçeleri var. Askeri liderler uluslararası anlaşmaların işleyişini sağlayan kurumları elinde tutarken silahlı gruplar, yolların, sınır kapılarının ve yakındaki işletmelerin faaliyet gösterip gösteremeyeceğini etkileyebiliyor.
Çin’in baskısı askeri gelişmeleri de etkiledi. Şan Eyaleti Restorasyon Konseyi Başkanı General Yawd Serk, Şubat 2026’da süren hava saldırıları ve seçimler ortamında sivillerin yaşadığı acılardan söz etti. Bu kaygılar, diplomatik toplantılar ve yeni siyasi düzenlemeler sürerken savaşın içinde yaşayan topluluklar açısından riskin boyutunu ortaya koyuyor.
Dolandırıcılık merkezleri güvenlik talebini artırıyor
Çevrim içi dolandırıcılık faaliyetleri, Myanmar’daki istikrarsızlığı Çin vatandaşları için doğrudan bir kaygı hâline getirdi. Suç ağları, insanları koruma altındaki yerleşkelere alım yoluyla veya kaçırarak götürüyor; burada çalışanlar sahte yatırım, çevrim içi ilişki ve kumar düzenekleriyle kurbanları kandırıyor.
Stimson analizinde, 2023’te Myanmar’daki dolandırıcılık faaliyetlerinde 120 bin kişinin çalıştığı ve sektörün o yıl ülkenin gayrisafi yurt içi hasılasının (GSYH) yaklaşık dörtte birine denk gelen 15,3 milyar dolar gelir sağladığı tahminlerine yer verildi. GSYH, bir ekonomide üretilen mal ve hizmetlerin değerini ölçüyor; bu karşılaştırma, suç ekonomisinin tahmini boyutunu ortaya koyuyor.
Çin, Mayıs 2023’te askeri yönetimden dolandırıcılık merkezlerini ortadan kaldırmasını istedi. Aynı yılın ilerleyen dönemlerinde Üç Kardeşler İttifakı, kuzey Myanmar’daki büyük taarruzu olan 1027 Operasyonu’nun hedefleri arasına bu faaliyetlerin sona erdirilmesini de ekledi.
Kuzeydeki baskı, faaliyetleri Tayland sınırındaki Shwe Kokko dâhil başka bölgelere itti. Bölge, Albay Saw Chit Thu liderliğindeki Karen Ulusal Ordusu’nun kontrolünde. Bölgenin askeri ve ticari önemi, dolandırıcılık merkezlerinin kapatılması çabalarını güçleştirdi.
Çin daha sonra bu kampanyayı mahkemelerine taşıdı. 29 Ocak-2 Şubat 2026 arasında dolandırıcılık çetesi liderlerinin idam edilmesi, Ming ve Bai suç örgütlerinden 15 kişiyi kapsıyordu. Haziran tarihli ortak açıklamada, Çin vatandaşlarının ve projelerinin korunmasının yanı sıra çevrim içi dolandırıcılık, insan kaçakçılığı, yasa dışı kumar ve diğer suçlara karşı işbirliğinin artırılması taahhüt ediliyor.
Halkın tepkisi resmî dostluk söylemini zorluyor
Çin’in silah, teknoloji ve diplomatik destek dâhil art arda gelen askeri yönetimlere verdiği destek, Şubat 2021 darbesinden bu yana Myanmar’da öfkeye yol açtı. Pekin’in, ordunun konumunu tehdit eden kuzey Şan taarruzlarını durdurmaları için etnik silahlı örgütlere baskı yaptığı 2024’te tepki büyüdü.
Deng Xijun’un Ulusal Ateşkes Anlaşması’nın yıl dönümünü kutlayan bir törende etnik özerklik çağrısı yapması, Çin’in kuzey Şan’da zaten toprak kontrol eden silahlı örgütler üzerindeki nüfuzuna dikkat çekenlerin eleştirilerine yol açtı. Pekin müdahale suçlamalarını reddediyor ve rolünü barış ile işbirliğini desteklemek olarak tanımlıyor.
Muhalefetteki Ulusal Birlik Hükümeti, süregelen istikrarsızlığa farklı bir açıklama getiriyor. Hükümetin cumhurbaşkanlığı ofisi sözcüsü Kyaw Zaw, Çin’in ekonomik hedeflerinin askeri yönetimin sona ermesini gerektirdiğini savundu:
Cunta olduğu sürece Myanmar’da barış olmayacak.
Yangon’daki partiler Pekin’e başka bir yanıt sundu: daha görünür yardım, yatırım ve yeniden açılan ticaret yolları. Talepleri, kamuoyunun tutumunu insanların gündelik hayatlarında görebileceği sonuçlara; mallara erişime, tarım ürünlerini satma fırsatlarına ve daha güvenli ulaşıma bağlıyor.
Bir dizi tarih, bu ekonomik, siyasi ve güvenlik kaygılarının nasıl birlikte geliştiğini gösteriyor:
- Şubat 2021: Ordu iktidarı ele geçirdi ve ülke çapındaki çatışma genişledi.
- Mayıs 2023: Çin, askeri yönetimden dolandırıcılık merkezlerini ortadan kaldırmasını istedi.
- 2023 sonu: 1027 Operasyonu, kuzeydeki önemli sınır bölgelerinin kontrolünü değiştirdi.
- 25 Temmuz 2024: Sun Haiyan, Pekin’de Myanmar’daki siyasi partilerle görüştü.
- 2025 sonu ve 2026 başı: Ordu, oylamanın düzenlenebildiği bölgelerde seçimler yaptı.
- 17 Haziran 2026: Çin ve Myanmar altyapı, güvenlik ve siyasi işbirliğini kapsayan taahhütler açıkladı.
Pekin şimdi Myanmar’daki ilişkilerinden kaynaklanan birbiriyle bağlantılı taleplerle karşı karşıya: yetkililer yatırım ve tanınma, siyasi partiler ticaretin yeniden başlaması, topluluklar ise güvenlik ve geçim kaynakları istiyor. Çin’in çok sayıda aktörle temas kurabilmesi ona nüfuz sağlarken süregelen çatışma bu talepleri karşılamayı zorlaştırıyor.
Öne Çıkanlar
- Çin heyeti Yangon’da Myanmar’daki dokuz siyasi partiyle görüştü; halkın tutumu, işbirliği ve içişleri hakkında sorular sordu.
- Parti liderleri yatırım, tarımsal yardım ve Muse-Mandalay otoyolunun yeniden açılmasını istedi.
- ABD’nin askeri temsilcilerle yeniden temas kurması, Çin’in uzun süredir sürdürdüğü ilişkilerin yanına başka bir diplomatik kanal ekliyor.
- Haziran 2026 tarihli ortak açıklama, büyük koridor projelerine, ticari işbirliğine ve sınır suçlarıyla mücadeleyi güçlendirmeye destek veriyor.
- Çin, çıkarları açısından önemli bölgeleri kontrol eden askeri yönetim ve silahlı örgütlerle temasını sürdürüyor.
- Pekin’in askeri yönetime verdiği destekten kaynaklanan halk tepkisi, dostluk ve kalkınma vaatlerinin önünde engel olmaya devam ediyor.






