Gözaltı, tutukluluk ve yargı denetimi konusunda itirazlar artıyor
Sri Lanka’nın önerilen Terörizme Karşı Devleti Koruma Yasa Tasarısı, Meclis Başkanı Jagath Wickramaratne’in daha önce duyurulan 25 itiraza ek olarak 11 yeni başvurunun kopyalarını aldığını Meclise bildirmesinin ardından, 21 Ekim 2026 itibarıyla 36 anayasa başvurusuyla karşı karşıya kaldı. Yasa, 1979 tarihli Terörizmi Önleme Yasası’nın yerini alırken, belirli koşullarda arama ve gözaltına alma yetkilerini silahlı kuvvetler ile Sahil Güvenlik’e de genişletecek.
İçindekiler
- Gözaltı, tutukluluk ve yargı denetimi konusunda itirazlar artıyor
- Mahkeme itirazları nasıl gelişti?
- Terör tanımı gerçekte ne diyor?
- Protesto ve ifade özgürlüğü güvenceleri nerelerde geçerli?
- Askerler ve Sahil Güvenlik görevlileri hangi durumlarda işlem yapabilecek?
- Gözaltı ve tahliye kararlarını kim denetleyecek?
- Cumhurbaşkanının yetkileri ve hükümetin yanıtı
- Yasanın kaldırılması, eski düzenin bazı bölümlerini yürürlükte bırakacak
- Öne Çıkanlar
Avukat Kumaravadivel Guruparan, Yüksek Mahkeme’de yaptığı savunmada yeni yasanın Anayasa ile güvence altına alınan temel hakları tehdit ettiğini ileri sürdü. Avukat Siva Punniyam Abilash’ı temsil eden ve avukat Janani Ayyathurai’nin yardım ettiği Guruparan, eski yasanın kaldırılması gerektiği konusunda geniş bir uzlaşma bulunduğunu, ancak önerilen yeni yasanın daha kötü olduğunu söyledi.
Hükümetin 22 Eylül’de Adalet ve Ulusal Entegrasyon Bakanı’nın talimatıyla Resmî Gazete eki olarak yayımlanan terörle mücadele yasa tasarısı, protestolar ve barışçıl ifade özgürlüğü için açık güvenceler içeriyor. Tasarıyı eleştirenler ise bu güvencelerin kapsamı geniş suç tanımları, yürütmenin gözaltı yetkileri ve sulh hâkimlerinin yetkilerine getirilen kısıtlamalarla birlikte yer aldığını savunuyor.
Tartışma, insanların hayatını doğrudan etkileyen kararlarla ilgili: Kimin onları durdurup arayabileceği, kimin gözaltı emri verebileceği ve bir hâkimin başsavcının onayı olmadan serbest bırakma kararı verip veremeyeceği. Hükümet, insan haklarını korurken ulusal güvenliği sağlamayı amaçladığını söylüyor.
Yüksek Mahkeme, 25 başvurunun duruşmalarına 20 Ekim’de başladı. Duruşmalara ilişkin açıklamalarda henüz bir karar veya karar tarihi duyurulmadı.
Mahkeme itirazları nasıl gelişti?
İtirazları inceleyen heyete Baş Yargıç Preethi Padman Surasena başkanlık etti; heyette Yargıçlar Achala Wengappuli ve Sampath Abayakoon da yer aldı. Başsavcı adına mahkemeye çıkan Ek Başsavcı Nerin Pulle, 20 Ekim’de 25 başvuru yapıldığını ve Meclis Başkanlığına bilgi verildiğini söyledi.
Meclis Başkanı ertesi gün yaptığı açıklamada, bildirimlerinin kapsadığı başvuru sayısının 36’ya ulaştığını duyurdu. Eklenen 11 başvuru, önceki 25 başvuruya kıyasla toplamı yüzde 44 artırdı. Açıklamalar, yürürlüğe girmeden önce yasa tasarılarına itiraz edilmesine imkân veren Anayasa’nın 121(1). maddesi kapsamında yapılan başvurularla ilgili.
- 22 Eylül 2026: Tasarı, Resmî Gazete eki olarak yayımlandı.
- 7, 8 ve 20 Ekim: Meclis Başkanı’nın bildirimlerinde tasarıya karşı toplam 25 başvurudan söz edildi.
- 20 Ekim: Yüksek Mahkeme, bu 25 başvuruyu dinlemeye başladı.
- 21 Ekim: Meclis Başkanı 11 ek başvurunun kopyalarını aldığını duyurdu ve açıklanan toplam sayı 36’ya yükseldi.
Başvurucular, tartışmalı hükümlerin Mecliste üçte iki çoğunlukla ve referandumda seçmenlerin onayıyla kabul edilmesi gerektiğine karar verilmesini istedi. Talepleri, tasarının yasalaşması için gereken anayasal koşulları duruşmaların merkezine taşıyor.
Terör tanımı gerçekte ne diyor?
Guruparan, tasarının terörizmi yeterince açık tanımlamadığını ileri sürdü. Buna karşın 3. madde, birbiriyle bağlantılı çeşitli unsurlardan oluşan bir tanım getiriyor: Kişinin kasıtlı veya bilerek hareket etmesi, belirli sonuçlara yol açması ve belirtilen iki amaçtan biri doğrultusunda siyasi ya da ideolojik bir hedef gözetmesi gerekiyor.
Bu amaçlar, halkta veya bir grup insanda korku yaratmak ya da bir hükümeti veya uluslararası kuruluşu haksız biçimde bir şeyi yapmaya veya yapmamaya zorlamak olarak sıralanıyor. Belirtilen sonuçlar arasında ölüm, ağır yaralanma ve rehin alma ile mülke, altyapıya, çevreye ve elektronik sistemlere yönelik bazı ciddi zarar türleri de bulunuyor.
Zarar hükümlerinin birçoğunda yaşamı tehlikeye düşürme veya önemli ekonomik kayba yol açma ihtimali aranıyor. Kültür varlıklarına verilen zarar da ulusal ya da uluslararası öneme sahip kültürel mirasta ciddi kayba yol açması hâlinde kapsama girebiliyor. Dolayısıyla tanım, insanları öldüren veya fiziksel olarak yaralayan saldırıların ötesine uzanıyor.
Eski bakan ve Profesör G.L. Peiris adına mahkemeye çıkan Başkanlık Hukuk Müşaviri Ali Sabry, ifadenin geniş kapsamlı olduğunu ve özünde suç teşkil etmeyen davranışları terör suçları kapsamına sokabileceğini savundu. Tanımın Kanada, Yeni Zelanda ve Avustralya’daki mevzuattan alındığını söyleyen Sabry, geçmişte yasal yetkilerin kötüye kullanıldığı iddiaları ışığında bunun Sri Lanka’ya uygunluğunu sorguladı.
Protesto ve ifade özgürlüğü güvenceleri nerelerde geçerli?
3(4). maddeye göre protestolara, savunuculuk faaliyetlerine, muhalefete, grevlere, lokavtlara veya diğer iş eylemlerine katılmak tek başına terörizm için aranan kastın, bilginin ya da sonuçların varlığına hükmetmek için yeterli değil. Madde, yazılı hukuka uygun biçimde insani yardım kuruluşlarınca yürütülen insani ve tıbbi faaliyetlere de benzer bir koruma sağlıyor.
6. madde, yasaklanmış bir kuruluşa bilerek üye olma, bu kuruluşa eleman kazandırma, finansman sağlama ve belirtilen diğer destek biçimlerini düzenliyor. Madde, yalnızca görüş, inanç veya sempati ifade edilmesini; maddi destek ya da aktif katılım olmaksızın barışçıl ifade, örgütlenme veya toplanma faaliyetlerini istisna kapsamında tutuyor. Ayrıca avukatların hukuka uygun mesleki görevlerini de koruyor.
Bu hükümler, mevzuatın açıkça koruduğu faaliyetleri belirlediği için göstericiler, gazeteciler, yardım çalışanları ve avukatlar açısından önem taşıyor. Tartışma, suç tanımlarının ve bunları soruşturmak için kullanılan yetkilerin, uygulamada bu güvenceleri yeterince güçlü kılıp kılmadığı üzerine.
Transparency International Sri Lanka, tasarıya ilişkin açıklamasında, kast ve ciddi zarar ihtimaliyle ilgili koşulların yeterince katı olmadığını savundu. Kuruluş, olağan ceza hukuku kapsamında ele alınması gereken davranışların terör suçları kapsamına girebileceği ve bunun ifade ve örgütlenme özgürlüğü açısından riskler doğurabileceği uyarısında bulundu.
Pulle, Yüksek Mahkeme’ye hükümetin ifade özgürlüğünü kısıtlamayı amaçlamadığını söyledi. Sabry ise 51. maddeye itiraz ederek, bu hükmün yürütmeye ulusal güvenliğe tehdit sayılan toplantıları, basın konferanslarını ve diğer faaliyetleri yasaklama imkânı verebileceğini savundu. Bu tür kararların sulh hâkimlerine bırakılması gerektiğini söyledi.
Askerler ve Sahil Güvenlik görevlileri hangi durumlarda işlem yapabilecek?
Guruparan, normalde polisin kullandığı yetkilerin genişletilmesinin askerîleşmeyi derinleştirebileceği ve yeni istismar fırsatları yaratabileceği uyarısında bulundu. Sri Lanka askerleri hakkındaki mevcut iddialara değindi. Savunmasında Sivil Güvenlik Gücü’nden de söz etti; ancak yayımlanan tasarıdaki arama ve gözaltı hükümlerinde açıkça silahlı kuvvetler ve Sahil Güvenlik sayılıyor.
19. madde, 24. maddeye tabi olmak kaydıyla, önerilen yasa kapsamındaki suçlarla ilgili şüphelilerin aranması ve gözaltına alınmasına yönelik polis yetkilerini silahlı kuvvetler mensuplarına ve Sahil Güvenlik görevlilerine de tanıyor. 20. maddede kişileri ve araçları durdurup arama, şüphelileri sorgulama, binalara veya arazilere girip arama ve şüpheli suçlarla bağlantılı eşyaya el koyma yetkileri sıralanıyor.
24. madde, belirli istisnai koşullarda askerlerin veya Sahil Güvenlik görevlilerinin arama ve gözaltı işlemi yapmasına izin veriyor. Bu koşullar arasında, bir polis memurunun bulunmaması ve hemen temin edilmesinin makul ölçüde mümkün olmaması; yakın bir terör eyleminin önlenmesi gereği veya kamu düzeni ya da terörle mücadele operasyonları için hukuka uygun biçimde görevlendirilmiş olma yer alıyor.
Gözaltına alınan kişi derhâl ve her durumda 24 saat içinde en yakın polis karakolunun sorumlu memuruna veya başka bir yetkili polis memuruna teslim edilmeli. 42. madde ayrıca önleyici tedbirlerin iyi niyetle, orantılı biçimde ve yalnızca gerekli olduğu ölçüde alınmasını şart koşuyor.
Avukat Hejaaz Hizbullah, genişletilen gözaltı yetkilerinin insanları istismara açık hâle getirebileceğini savundu. Transparency International Sri Lanka da askerlerin kolluk yetkilerini kullanması durumunda hesap verebilirlik, güvencelerin açıklığı ve emir-komuta zinciri dâhil olmak üzere benzer kaygıları dile getirdi. Uygulamaya ilişkin temel tartışma, bir görevlinin müdahale kararını kimin denetleyeceği ve kişinin bu karara nasıl itiraz edebileceği.
Gözaltı ve tahliye kararlarını kim denetleyecek?
Hizbullah, 27 ve 28. maddelere itiraz ederek bu hükümlerin mahkeme kararı olmadan gözaltına alınmasına imkân vereceğini savundu. Transparency International Sri Lanka, önerilen çerçevenin Savunma Bakanlığı Müsteşarına iki aya kadar sürebilecek ilk gözaltı emri verme yetkisi tanırken, gözaltının gerekli olup olmadığına ilişkin sulh hâkiminin bağımsız değerlendirmesini sınırladığını belirtti.
Sabry, mahkemeye bir şüphelinin bir yıla kadar gözaltında tutulabileceğini ve ardından bir yıl daha tutuklu yargılanabileceğini söyledi. Tutuklu yargılama, ceza davası sürerken kişinin cezaevinde tutulması anlamına geliyor. Sabry’nin savı, bu iki sürenin olası toplamıyla ilgiliyken, kuruluşun iki aya ilişkin kaygısı başlangıçtaki yürütme kararıyla ilgiliydi.
Hizbullah’ın savunmasında 37. madde de öne çıktı. Hizbullah, deliller davanın ilerletilmesi için yetersiz olduğunda sulh hâkiminin şüpheliyi serbest bırakabilmesi için başsavcının onayını şart koşmanın yargı yetkisini kısıtlayacağını savundu. Mevcut yasa kapsamında sulh hâkimlerinin bu yetkilerini kullandığına örnek olarak eski öğrenci lideri Wasantha Mudalige ile Emniyet Genel Müdür Yardımcısı Nalaka Silva’nın serbest bırakılmasını gösterdi.
Terörizmi Önleme Yasası kapsamında kendisi de 22 ay gözaltında tutulan Hizbullah, aralarında gazeteciler ve eski tutukluların bulunduğu başvurucuları temsil etti. Ayrıca 60. maddeye de itiraz ederek, bu hükmün kişinin bir suç işlemeye hazırlandığı iddialarına dayanarak kısıtlama kararları verilmesine olanak sağlayacağını söyledi.
Transparency International Sri Lanka, önerilen İnceleme Komitesinin yetkisinin sınırlı olacağını, çünkü bakanın komite önerilerini reddedebileceğini belirtti. Gözaltındaki kişi ve ailesi için temel mesele, bağımsız bir mahkemenin tutukluluğun sürdürülme gerekçelerini etkili biçimde inceleyip kişinin serbest bırakılmasına karar verip veremeyeceği.
Cumhurbaşkanının yetkileri ve hükümetin yanıtı
Hizbullah, 59. maddenin cumhurbaşkanına aşırı yetkiler vereceğini ve Anayasa’nın 3. ve 4. maddelerini ihlal edebileceğini savundu. Transparency International Sri Lanka ise örgütleri yasaklayan cumhurbaşkanlığı kararlarında belirli bir süre sınırı bulunmamasının, bu örgütlerin faaliyet göstermesini, para toplamasını, toplantı yapmasını ve savunuculuk çalışmaları yürütmesini etkileyeceği uyarısında bulundu.
Başkanlık Hukuk Müşaviri M.A. Sumanthiran, tasarının Terörizmi Önleme Yasası’nın yaklaşımını sürdürdüğünü ve kişisel özgürlüklerle yargı yetkisini daha da kısıtladığını savundu. Sabry, Sri Lanka’da yasalar yürürlüğe girdikten sonra anayasaya uygunluklarını inceleyen benzer bir sistem bulunmadığına dikkat çekerek, tasarının yasalaşmadan önce dikkatle incelenmesini istedi.
G.L. Peiris’i temsil eden avukat Sabry mahkemeye şöyle dedi:
Diğer ülkelerde olduğu gibi, yürürlüğe girdikten sonra inceleme sistemimiz yok. Yasalar yürürlüğe girdiğinde yasa hâline geliyor. Sayın Mahkemeniz şimdi bu hükümleri dikkatle inceleyip bir karara varmak için tarihî bir fırsata sahip,
Bakanlar Kurulu Sözcüsü Dr. Nalinda Jayatissa, 20 Ekim’deki Bakanlar Kurulu bilgilendirmesinde önerilen çerçeveyi savundu ve tartışmalı hükümlere karşı anayasal itirazlarda bulunulmasını teşvik etti. Başkanlık Hukuk Müşaviri Saliya Pieris’in kamuoyunda dile getirdiği, dış görünüşe dayanılarak gözaltı yapılabileceği yönündeki kaygılara yanıt veren Jayatissa, uzun saçın veya dövmelerin tek başına gözaltı için gerekçe oluşturacağı iddiasını reddetti.
Jayatissa, bu tür kaygıların incelenmesi için Yüksek Mahkeme’nin uygun merci olduğunu söyledi:
Böyle hükümler varsa herkes Yüksek Mahkeme’ye gidip itiraz edebilir. En doğru yol budur,
Adalet Bakanı Harshana Nanayakkara, Meclis’e 4(2). maddenin bir suç örgütüne üyelikle ilgili çürütülebilir karinelere ilişkin olduğunu söyledi. Bilinen üyelerle ilişkilendirilen saç biçimleri, dövmeler, el işaretleri, kıyafetler veya dil kullanımına yapılan atıfların itiraz edilebilecek göstergeler olduğunu belirtti. Çürütülebilir karine, deliller sunularak aksinin ortaya konabileceği bir çıkarıma imkân verir. Nanayakkara’nın açıklaması üyeliğin nasıl değerlendirilebileceğine odaklanırken, mahkemeye yapılan itirazlar önerilen yasanın daha geniş kapsamını ele alıyor.
Yasanın kaldırılması, eski düzenin bazı bölümlerini yürürlükte bırakacak
72. madde, 1979 tarihli 48 sayılı Terörizmi Önleme (Geçici Hükümler) Yasası’nı yürürlükten kaldıracak. Ancak 73. madde, devam eden davalar, geçmişte işlendiği iddia edilen suçlar ve düzenlemeler bakımından mevcut yasal çerçevenin önemli bölümlerini koruyor. Dolayısıyla yasanın değiştirilmesi, kapsamındaki tüm işlemlerin derhâl sona ermesi değil, bir geçiş süreci anlamına gelecek.
Devam eden soruşturmalar, davalar, temyizler ve başvurular, usul ve delil kuralları da dâhil olmak üzere genel olarak eski yasa kapsamında sürdürülecek. Yeni yasanın yürürlüğe gireceği tarihten önce işlendiği iddia edilen bazı suçlar için eski yasa uyarınca kovuşturma yapılacak; yargılamalar mümkün olduğu ölçüde yeni mevzuatın hükümlerine uygun biçimde sonuçlandırılacak.
Örgütleri yasaklayan mevcut düzenlemeler de değiştirilmedikleri veya kaldırılmadıkları sürece yürürlükte kalacak. Tasarıda Tamil Eelam Kurtuluş Kaplanları, Tamil Rehabilitasyon Örgütü ve aşırılık yanlısı örgütlere ilişkin düzenlemelerin yanı sıra gözaltındakiler, tutuklu yargılananlar ve rehabilitasyonla ilgili düzenlemeler de özellikle sıralanıyor.
Bu geçiş hükümleri, Sumanthiran’ın sürekliliğe yönelik eleştirisini metindeki somut bir düzenlemeyle ilişkilendiriyor: Hâlihazırda yargı sürecinde olan kişiler ve zaten yasaklı örgütler, eski yasa kapsamında getirilen önlemlerden etkilenmeye devam edecek. Transparency International Sri Lanka, yürütme yetkisinin açıkça sınırlandırılması ve keyfî gözaltılara karşı etkili güvenceler sağlanmasının yanı sıra tasarının geri çekilmesi ve Terörizmi Önleme Yasası’nın kaldırılması çağrısında bulundu.
Öne Çıkanlar
- Meclis Başkanı’nın açıklamalarına göre, 21 Ekim 2026 itibarıyla tasarıya karşı 36 anayasal başvuru yapıldı; bunların 11’i yeni duyuruldu.
- Yüksek Mahkeme, Baş Yargıç Preethi Padman Surasena başkanlığındaki heyetle 20 Ekim’de 25 başvuruyu dinlemeye başladı.
- Guruparan ve diğer başvurucular, terör tanımına, genişletilen gözaltı yetkilerine ve yargı denetimine getirilen kısıtlamalara itiraz etti.
- Yayımlanan tasarı, belirli barışçıl faaliyetleri koruyor ve askerlerle Sahil Güvenlik görevlilerinin gözaltına aldıkları şüphelileri 24 saat içinde polise teslim etmelerini şart koşuyor.
- Avukatlar, gözaltı ve tutuklu yargılama sürelerinin toplamda iki yıla kadar uzayabileceğini savundu ve sulh hâkimlerinin şüphelileri serbest bırakma yetkisine getirilen kısıtlamalara itiraz etti.
- Hükümet, mevzuatı ulusal güvenlik ve insan haklarına yönelik bir çerçeve olarak savunurken Transparency International Sri Lanka tasarının geri çekilmesini istedi.
- Yürürlükten kaldırma hükümleri, devam eden yargı süreçlerini ve mevcut Terörizmi Önleme Yasası kapsamında çıkarılmış çeşitli düzenlemeleri koruyacak.






