Yapay zekâ talebi ve yükselen petrol faturası arasında Japonya'nın ihracatı yüzde 16,7 arttı

9 dakikalık okuma
Japan's Exports Rise 16.7% as AI Demand Meets a Rising Oil Bill

Çip satışlarındaki güçlü artış Japonya'yı yeniden dış ticaret açığına sürükledi

Japonya'nın ihracatı, yarı iletken satışlarındaki sıçramanın etkisiyle Eylül 2026'da geçen yılın aynı ayına göre yüzde 16,7 arttı ve büyüme serisini 13 aya çıkardı. Ancak ithalat daha hızlı arttığı için ülke üst üste beşinci ay dış ticaret açığı verdi. Pahalı ham petrol, işletmeler ve haneler üzerindeki baskıyı artırdı.

İçindekiler
  1. Çip satışlarındaki güçlü artış Japonya'yı yeniden dış ticaret açığına sürükledi
  2. Yapay zekâ talebi çipleri ve fabrika ekipmanlarını destekliyor
  3. Yıllık büyümeye ABD öncülük ediyor, aylık talep ise zayıflıyor
  4. Petrol fiyatları, teslimatlardan çok daha hızlı yükseliyor
  5. Deniz taşımacılığındaki aksamalar aylık tabloyu karmaşıklaştırıyor
  6. Rekor ilk yarı, daha büyük dengesizliği gözler önüne seriyor
  7. Yen ve faizler baskıyı artırıyor
  8. Gelecek veriler neleri netleştirecek?
  9. Öne Çıkanlar

Maliye Bakanlığının 21 Ekim'de yayımladığı öncü verilere göre eylül ayında açık 536,6 milyar yen oldu. Bu tutar, ağustostaki yaklaşık 1,1 trilyon yenlik açığın yarısından az olsa da piyasaların 181 milyar yenlik tahmininin oldukça üzerindeydi. İthalat geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 18,9 arttı.

Japonya'nın çip ihracatı değer bazında yüzde 49,4 yükselirken yarı iletken üretiminde kullanılan makinelerin sevkiyatı yüzde 43,9 arttı. Otomobil ihracatındaki yüzde 15,1'lik artış, desteğin yapay zekâyı güçlendiren ekipmanların ötesine de yayıldığını gösterdi.

Verilere daha yakından bakıldığında son dönemdeki eğilimin zayıfladığı görülüyor. Daiwa Araştırma Enstitüsü ekonomistleri Anna Billing ve Koki Akimoto, 21 Ekim tarihli eylül ayı dış ticaret analizlerinde, mevsim etkilerinden arındırılmış ihracat değerinin ağustos ayına göre yüzde 1,1 gerilediğini ve bunun yedi ay içindeki ilk aylık düşüş olduğunu belirtti. İhracat hacmi de yüzde 0,7 azalarak üst üste ikinci ay geriledi.

Mevsim etkilerinden arındırma, komşu ayları karşılaştırmayı kolaylaştırmak için tatil dönemlerindeki kapanışlar gibi tekrarlayan örüntüleri hesaba katar. Eylül ihracatının değeri bir yıl öncesine göre çok daha yüksek olsa da en son aylık hareket aşağı yönlüydü. Bu iki verinin birlikte değerlendirilmesi, 2026'nın ilk iki çeyreğinde ihracatın desteklediği ekonomi açısından önem taşıyor.

Yapay zekâ talebi çipleri ve fabrika ekipmanlarını destekliyor

Japon tedarikçiler, yapay zekâ yatırımlarındaki patlamanın birbiriyle bağlantılı iki alanından yararlanıyor: yarı iletkenlerin kendisine yönelik talep ve bunları üretmek için gereken makinelere yönelik talep. Güney Koreli çip üreticilerinin yatırımları, Japon üretim ekipmanlarına yönelik siparişleri destekledi.

Reklam

Yarı iletkenler, bilgiyi işleyen ve depolayan elektronik bileşenlerdir. Yapay zekâ için daha fazla bilgi işlem kapasitesi oluşturmak, hem daha çok çip hem de bunları üretebilecek fabrikalar gerektiriyor. Japonya her iki aşamada da satış yaparak faydayı bileşen üreticileriyle ekipman üreticilerine yayıyor.

Norinchukin Araştırma Enstitüsü başekonomisti Takeshi Minami, bu talebin sürmesini beklediğini söyledi:

Yapay zekâyla ilgili ürünlere talep güçlü seyretmeye devam ediyor ve yarı iletken ihracatı artıyor. Öngörülebilir gelecekte arz fazlası olmadan bu eğilimin sürmesini bekliyorum,

Elektrik üretim makineleri ihracatı da yüzde 22,6 arttı. Otomobil sevkiyatlarındaki artışla birlikte bu yükseliş, büyüme hızı ağustostaki yüzde 19,3'lük artışa kıyasla yavaşlasa da Japonya'nın ihracatında yıllık bazda kayda değer artışı korumasına yardımcı oldu. Temmuzdaki olağanüstü güçlü performansın ardından eylül, büyümenin yavaşladığı üst üste ikinci ay oldu.

Japonya ayrıca ülke içindeki ileri teknoloji çip üretimini artırmaya çalışıyor. Nisan ayında Fujitsu'nun planladığı yapay zekâ işlemcisi, şirketin on yılın sonlarına doğru 1,4 nanometrelik çip üretmek için Rapidus'u kullanma niyetini gündeme taşıdı. Rapidus, 2027 mali yılının ikinci yarısında 2 nanometrelik çiplerin seri üretimine başlamayı hedefliyor. Bu planlar gelecekteki yerli üretim kapasitesiyle ilgili; eylül verileri ise ihracatın Japon tedarikçileri şimdiden desteklediğini gösteriyor.

Yıllık büyümeye ABD öncülük ediyor, aylık talep ise zayıflıyor

ABD'ye ihracat, geçen yılın eylül ayına göre yüzde 22,9 arttı. Çin'e sevkiyat yüzde 8,6, Avrupa Birliği'ne sevkiyat ise yüzde 10,5 yükseldi. Avrupa'ya otomobil satışları yıllık artışı destekledi.

Japonya, ABD ile 393 milyar yen dış ticaret fazlası verdi; yani bu ülkeye sattığı mallar, oradan aldığı mallardan fazlaydı. Bir önceki yıl varılan ikili ticaret anlaşması, Tokyo'nun ABD'deki yatırımları artırma taahhüdü karşılığında Japon ürünlerinin çoğuna uygulanan gümrük vergilerini yüzde 15'te sınırladı. Gümrük vergileri, ithal mallardan alınan ve alıcıların karşılaştığı maliyetleri artıran vergilerdir.

Daiwa'nın analizine göre ABD ve Avrupa Birliği'ne ihracat hacmi, bir önceki ayki artışların ardından ağustosa kıyasla geriledi. Asya'ya, özellikle Çin'e sevkiyatlar arttı. Demir dışı metaller, çelik, otobüs ve kamyon ihracatındaki düşüşler toplam ihracat hacmini aşağı çekti.

Reklam

Coğrafi dağılım, Japonya'nın görünümünü başka ülkelerde alınan yatırım kararlarına bağlıyor. ABD'de yapay zekâ harcamalarının yavaşlaması, Asya ekonomilerinde üretilen çiplere yönelik siparişleri azaltabilir ve bunun sonucunda bu çipleri üretmekte kullanılan Japon makinelerine olan talebi zayıflatabilir. Daiwa, yapay zekâ talebi destek sağlamayı sürdürürken yüksek faizlerin Avrupa ve ABD'deki müşterileri baskılamasıyla ihracat hacminin genel olarak yatay seyretmesini bekliyor.

Petrol fiyatları, teslimatlardan çok daha hızlı yükseliyor

Ham petrol ithalatı eylül ayında değer bazında yüzde 51,1 artarken hacim yüzde 3,1 yükseldi. Japonya, ülkeye gelen petrol miktarındaki sınırlı artış için çok daha fazla ödeme yapıyordu.

Daiwa, alternatif tedarikin, Orta Doğu'daki çatışmayla bağlantılı arz kısıtlamaları sürmesine rağmen eylül ayındaki ham petrol hacmini bir yıl önceki düzeyin biraz üzerine çıkardığını belirtti. Buna karşın ithalat fiyatları yüksek kaldı ve dış ticaret açığı üzerindeki baskıyı artırdı.

Japonya petrolünün neredeyse tamamını ithal ediyor; bu nedenle ulaşım, üretim ve hane giderleri yurt dışındaki aksaklıklara açık. İran'daki savaş ve Hürmüz Boğazı'na erişimin ciddi biçimde kısıtlanması, ülkeyi başka tedarik kaynakları aramaya yöneltti. Brent petrolün varil fiyatı şubatta yaklaşık 70 dolardan son aylarda 110 doların üzerine çıktıktan sonra 100 dolar civarında işlem gördü.

Tedarik kaynaklarındaki değişim dikkat çekiciydi. ABD'den ham petrol ithalatının değeri, geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık yüzde 820 sıçradı. Orta Doğu'dan gelen petrolün hacmi yüzde 30 düşmesine rağmen bölgeden ithalatın değeri yalnızca yüzde 1,5 arttı. Japonya, Orta Doğu'dan çok daha az petrol için biraz daha fazla ödeme yapıyordu.

Minami, petrol maliyetlerinin yüksek kalmasının muhtemel olduğu konusunda da uyardı:

Orta Doğu'daki durum kontrolden çıkıyor; bu nedenle petrol fiyatlarının bir süre daha yüksek seyretmesi muhtemel.

Petrol maliyetleri akaryakıt istasyonlarının ötesine uzanıyor. Yakıt, taşımacılık ücretlerini etkilerken plastik ve diğer sanayi malzemelerinin üretiminde de kullanılıyor. Dolayısıyla artan ithalat faturaları, gündelik malların taşınma ve üretim maliyetlerine de yansıyabilir.

Deniz taşımacılığındaki aksamalar aylık tabloyu karmaşıklaştırıyor

İthalat eylül ayında, değerinin geçen yılın aynı ayına göre yüzde 28 arttığı ağustosa kıyasla daha yavaş büyüdü. Tankerlerin Kızıldeniz'in güney girişindeki Babülmendep Boğazı'ndan uzaklaşmak için güzergâh değiştirmesiyle ham petrol teslimatlarının gecikmesi bu yavaşlamaya katkıda bulundu.

Reklam

Teslimatların zamanlaması, ham petrol hacminin yıllık bazda artmasına karşın ithalat büyümesinin neden yavaşladığını açıklamaya yardımcı oluyor. Geç ulaşan gemiler alımları aylar arasında kaydırabilir; yıllık karşılaştırma ise farklı bir dönemi ölçer. Daiwa, mevsim etkilerinden arındırılmış toplam ithalat değerinin aylık bazda yüzde 1,9 düştüğünü kaydetti.

Hükümet, Süveyş Kanalı'ndan geçen tankerlerin varmasıyla ham petrol tedarikinin ekim ayında bir yıl önceki düzeyine yakın bir noktaya toparlanmasını bekliyordu. Bu nedenle teslimatların zamanlaması, Japonya'nın her sevkiyat için ödediği fiyatın yanı sıra bir sonraki dış ticaret verisi açısından da önem taşıyor.

Hürmüz ve Babülmendep güzergâhın farklı bölümlerini etkiliyor. Hürmüz, Basra Körfezi'ni açık denizlere bağlarken Babülmendep, Kızıldeniz'e ve Süveyş yönündeki güzergâha açılıyor. Aksamalar hem Japonya'nın petrolü nereden satın aldığını hem de yükün varış süresini değiştirebilir.

Bu nedenle Japonya'nın eylül ayındaki daha küçük açığı, ihracat gücünün sürmesinin yanı sıra ithalat artışının yavaşlamasını da yansıtıyordu. Ham petrol fiyatları hâlâ yüksek olduğundan, ihracatçılar yıllık artışlarını korusa bile teslimatların normale dönmesi ithalat faturasını yeniden büyütebilir.

Rekor ilk yarı, daha büyük dengesizliği gözler önüne seriyor

Japonya, 2026 mali yılının ilk yarısı olan nisan-eylül döneminde 63,5 trilyon yenlik mal ihraç etti. Bu, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 18,4 artış anlamına geliyor. İthalat daha hızlı büyüyerek yüzde 20,4 artışla 66,3 trilyon yene ulaştı. Her iki toplam da rekor düzeydeydi.

Bunun sonucunda dış ticaret açığı, bir yıl önceki düzeyin neredeyse iki katına çıkarak 2,81 trilyon yen oldu. İthalat, ihracat toplamının yaklaşık yüzde 4,4'ü kadar fazlaydı. Hesaplamada açıklanan açık ve 63,5 trilyon yenlik ihracat tutarı kullanılıyor; yayımlanan ithalat ve ihracat toplamları yuvarlanmış değerler.

Eylül ayındaki iyileşme, altı aylık daha zayıf tablo içinde kayda değerdi. Aylık açık, ağustostaki yaklaşık 1,1 trilyon yenden 563 milyar yen civarında daralarak yaklaşık yüzde 51 azaldı. Buna karşın dış ticarette üst üste beş ay açık verilmesi, yurt dışındaki satışlardaki artışın yurt dışından alımların maliyetini karşılayamadığını gösteriyor.

Öne çıkan tarihler ve değişimler şöyle:

  • Şubat 2026: Brent petrol, sonraki yükselişinden önce varil başına yaklaşık 70 dolar düzeyindeydi.
  • Nisan-eylül: Japonya 63,5 trilyon yen ihracat, 66,3 trilyon yen ithalat ve 2,81 trilyon yen dış ticaret açığı kaydetti.
  • Ağustos: İhracat geçen yılın aynı ayına göre yüzde 19,3, ithalat yüzde 28 arttı.
  • Eylül: İhracat artışı yüzde 16,7'ye yavaşladı, ithalat yüzde 18,9 yükseldi ve açık 536,6 milyar yene indi.
  • 21 Ekim: Japonya Merkez Bankasının ayın ilerleyen günlerindeki politika toplantısı öncesinde eylül dış ticaret verileri ve Daiwa'nın analizi yayımlandı.
Reklam

Yen ve faizler baskıyı artırıyor

Bakanlık verilerine göre yen, eylül ayında dolar karşısında ortalama 157,43 düzeyindeydi ve bir yıl öncesine göre yüzde 6,7 değer kaybetti. Yenin zayıflaması, petrol dahil dolar üzerinden fiyatlandırılan malların Japon para birimi cinsinden maliyetini artırıyor. İhracatçılar ise yurt dışındaki gelirleri yene çevirdiklerinde bundan yarar sağlayabiliyor.

Döviz hareketleri, ticaretin değeri ile sevk edilen fiziksel miktarın neden farklı yönlerde hareket edebildiğini açıklamaya yardımcı oluyor. Bir şirket, sevkiyat hacmi çok değişmese bile yurt dışı satışlarından daha fazla yen geliri elde edebilir. İthal malzeme satın alan işletmeler için aynı kur hareketi maliyetleri yükseltir.

Japonya Merkez Bankasının ekim ayının ilerleyen günlerindeki politika toplantısında üç aylık büyüme ve enflasyon tahminlerini yayımlaması bekleniyordu. Açıklanan faiz görünümü tutarsız: eylüldeki bir karara ilişkin anlatımda gösterge faizin yüzde 1'den yüzde 1,25'e yükseltildiği belirtilirken, ekim toplantısı öncesindeki anketler faizin yüzde 1'de değişmeden kalacağını öngörüyor. Güncel faizin, merkez bankasının kendi kararıyla doğrulanması gerekiyor.

Haneler açısından acil mesele satın alma gücü. Başbakan Sanae Takaichi hükümeti, gıda vergisinin yüzde 8'den yüzde 1'e düşürülmesini önerdi; tasarı parlamentoda görüşülüyor. Öneri, yüksek enerji ve ithalat maliyetlerinin aile bütçelerini zorladığı bir dönemde market harcamalarını hedefliyor.

Gelecek veriler neleri netleştirecek?

Daiwa'nın ihracat hacminin genel olarak yatay seyredeceği yönündeki beklentisi, yapay zekâ siparişlerinin diğer alanlardaki daha zayıf talebi dengeleyip dengeleyemeyeceğini gündeme taşıyor. Eylül ayındaki güçlü yarı iletken verilerine, malzeme ve bazı araç kategorilerindeki düşüşler eşlik etti; bu nedenle sektörler arasındaki denge önem taşıyor.

Piyasa beklentileri, yatırımcıların ne kadar güçlü bir sonuç öngördüğünü de gösteriyor. İhracattaki yüzde 16,7'lik artış, yüzde 20,1'lik medyan tahminin altında kaldı; başka bir ankette medyan beklenti yüzde 21,3'tü. İthalattaki yüzde 18,9'luk artış da yüzde 19,6 ve yüzde 20,4'lük tahminlerin altında gerçekleşti. Her iki tahmin grubu da Japonya'nın kaydettiğinden daha hızlı bir ticaret büyümesi öngörmüştü.

Buna rağmen açıklamanın ardından Japon hisseleri yükseldi; Nikkei 225 yüzde 1,8, Topix ise yüzde 1,14 değer kazandı. Sıradaki somut gelişmeler, Japonya Merkez Bankasının ekim ayı tahminleri ve geciken petrol kargolarının varışı olacak. İhracatçılar için süren çip siparişleri destek sağlıyor. İthalatçılar ve haneler açısından ise enerji fiyatları ve yen, maliyetleri belirleyen temel unsurlar olmaya devam ediyor.

Reklam

Öne Çıkanlar

  • Japonya'nın eylül ihracatı geçen yılın aynı ayına göre yüzde 16,7 arttı ve büyüme serisi üst üste 13 aya ulaştı.
  • Yarı iletken ihracatı yüzde 49,4, çip üretim ekipmanları yüzde 43,9 arttı; otomobil sevkiyatlarında yüzde 15,1 artış görüldü.
  • Mevsim etkilerinden arındırılmış ihracat değeri ağustosa göre yüzde 1,1, ihracat hacmi ise yüzde 0,7 düştü.
  • İthalat yüzde 18,9 arttı ve üst üste beşinci aylık dış ticaret açığı 536,6 milyar yen oldu.
  • Ham petrol ithalatının değeri yüzde 51,1 artarken hacmi yüzde 3,1 yükseldi.
  • Nisan-eylül dönemindeki dış ticaret açığı, ihracat gelirleri rekor kırmasına rağmen 2,81 trilyon yene ulaştı.
  • Ekim ayındaki petrol teslimatları ve Japonya Merkez Bankasının yakında açıklayacağı tahminler sıradaki gelişmeler olacak.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir