Japonya Yerli Üretim Alternatifi Kurarken Fujitsu, Rapidus’un 1,4 Nanometrelik Yapay Zekâ Çiplerine Yatırım Yapıyor

11 dakikalık okuma
Japonya Yerli Üretim Alternatifi Kurarken Fujitsu, Rapidus’un 1,4 Nanometrelik Yapay Zekâ Çiplerine Yatırım Yapıyor

Milyarlarca dolarlık destekle geliştirilen Japon yapay zekâ çipi projesi

Fujitsu, bu on yılın sonuna kadar Hokkaido’da Rapidus tarafından üretilmesini istediği, yapay zekâya yönelik 1,4 nanometrelik bir işlemci geliştiriyor. Proje; yüzyılı aşkın geçmişe sahip bir Japon teknoloji şirketini, 2022’de kurulan bir çip üretim girişimini ve yerli yarı iletken üretimini yeniden canlandırmak için milyarlarca dolar ayırmaya hazır bir hükümeti bir araya getiriyor.

İçindekiler
  1. Milyarlarca dolarlık destekle geliştirilen Japon yapay zekâ çipi projesi
  2. Müşteri bulmak neden önemli?
  3. Fujitsu yapay zekâ işlemcisinin neler yapmasını istiyor?
  4. Monaka-X ve Fugaku’nun yeni süper bilgisayarı
  5. Rapidus fabrikalarını ve paketleme kapasitesini geliştiriyor
  6. Prototiplerden üretime uzanan takvim
  7. Geliştirme maliyetleri nasıl paylaşılıyor?
  8. Fujitsu uluslararası ortaklıklarını sürdürüyor
  9. Canon, IBM ve olası diğer müşteriler
  10. Rekabet şimdiden hız kazanmış durumda
  11. Özet

14 Nisan 2026 itibarıyla Japonya, Rapidus’a yaklaşık 4 milyar dolara karşılık gelen 631,5 milyar yen tutarında ek sübvansiyonu onayladı. Şirkete yapılan kamu ve özel sektör yatırımlarının toplamının Mart 2027’ye kadar 2,6 trilyon yene, yani 16,3 milyar dolara ulaşması bekleniyor. Son destek, Fujitsu’nun planladığı işlemcileri de kapsayan üretim çalışmalarının ilerletilmesine katkı sağlamayı amaçlıyor.

Fujitsu’nun çipi, yapay zekâ çıkarımı için tasarlanan bir sinir işleme birimi (NPU) olacak. Çıkarım, eğitilmiş bir yapay zekâ sisteminin bir soruyu yanıtladığı, tahminde bulunduğu veya bir karara vardığı süreçtir. Şirket, farklı bilgi işlem işlevlerini tek bir tümleşik aygıtta bir araya getirmek üzere NPU’yu Monaka-X merkezi işlem birimiyle (CPU) birleştirmeyi planlıyor.

Japonya, gelişmiş yapay zekâ işlemcilerinin kendi sınırları içinde üretilmesini ve Taiwan Semiconductor Manufacturing Co. (TSMC) ile diğer yabancı tedarikçilere bağımlılığının azaltılmasını istiyor. Jeopolitik gerilimler ve tedarikin kesintiye uğrama riski, bu hedefi sanayi politikasının yanı sıra ulusal güvenlik meselesi hâline getirdi.

Rapidus’un bu hedefi işler ve ticari açıdan sürdürülebilir bir işletmeye dönüştürmesi gerekiyor. Şirketin ilk hedefi, 2027 mali yılının ikinci yarısında 2 nanometrelik çiplerin seri üretimine geçmek. Henüz geliştirme aşamasında olan teknoloji için Fujitsu’nun önemli bir yerli müşteri konumunda olması beklenirken, 1,4 nanometrelik üretimin 2029 civarında başlaması öngörülüyor.

Reklam

Müşteri bulmak neden önemli?

Sanayi Bakanı Ryohei Akazawa, yakın zamanda Hokkaido’da düzenlenen bir Rapidus etkinliğinde hükümet desteğinin bir şirketin fabrika kurmasına yardım etmenin ötesine geçtiğini anlattı. İleri bir üretim sürecinin bile üretilen çipleri almaya istekli şirketlere ihtiyaç duyduğunu söyledi.

Bir şirketin teknolojisi ne kadar mükemmel olursa olsun, bu teknolojiyi kullanmak isteyen müşteriler edinemezse işi başarısız olur.

Akazawa, hükümet desteğinin Rapidus’un kendi pazarlama çalışmalarının ötesinde talep oluşturmasına ve müşteri kazanmasına yardımcı olmayı amaçladığını söyledi. Tokyo açısından zorluk, seri üretimde henüz kendini kanıtlamamış bir dökümhaneye iş vermeye hazır yerli çip tasarım şirketlerinden oluşan bir grup kurmak.

Dökümhane, başka şirketler tarafından tasarlanan çipleri üretir. Bu nedenle Fujitsu ile Rapidus’un rolleri farklı: Fujitsu işlemciyi geliştirirken Rapidus onu üretecek. Başarı için tasarımın ve üretim sürecinin, bileşenleri birbirine bağlayan paketleme teknolojisiyle birlikte uyum içinde çalışması gerekiyor.

Başbakan Sanae Takaichi, ulusal güvenlik açısından kritik alanlara daha fazla yatırım yapılması çağrısında bulundu. Japonya, 2030 mali yılına kadar çip ve yapay zekâ alanlarına toplam 10 trilyon yenin, yani yaklaşık 62,8 milyar doların üzerinde yatırım yapmayı planlıyor ve yarı iletkenleri belirli kritik ürünler arasında sayıyor. Bölgesel gerilimlerin son dönemde yeniden alevlenmesi, ülkeyi dış şoklara karşı koruma çabalarına aciliyet kattı.

Fujitsu yapay zekâ işlemcisinin neler yapmasını istiyor?

Fujitsu’nun NPU’su, dünyanın hiçbir yerinde henüz seri üretimi yapılmayan 1,4 nanometrelik bir üretim sürecini hedefliyor. Bu, 2 nanometrelik teknolojiden sonraki planlı aşamayı temsil ediyor. Her yönden kapılı (GAA) transistör mimarilerinin enerji verimliliğini artırması ve belirli bir alana daha fazla işlem kapasitesi sığdırması amaçlanıyor.

GAA, elektrik akımını taşıyan kanalı kapının çevrelediği bir transistör tasarımını ifade ediyor. Fujitsu ve Rapidus, daha küçük üretim sürecini özellikle yapay zekâ çıkarımı için geliştirirken TSMC ve Samsung 2 nanometrelik üretime ulaşmak için yarışıyor.

Reklam

Nvidia’nın grafik işlem birimleri (GPU), modelin verilerden örüntüler öğrendiği aşama olan yapay zekâ eğitimine hâkim. Eğitilmiş bir modeli çalıştırmak ise farklı bir iş. Bir çıkarım işlemcisi, yeni bilgileri bir yanıta, tahmine veya karara dönüştüren hesaplamaları tekrar tekrar yapar.

NPU’lar, özellikle sinir ağlarında yaygın olarak kullanılan ve sayı tablolarıyla işlem yapma yöntemi olan matris çarpımı gibi hesaplamalar için tasarlanır. Özel mimarileri, GPU’ların esnekliğinin beraberinde getirdiği bellek bant genişliği ve güç yükünü azaltırken bu işlemleri genel amaçlı GPU’lardan daha verimli biçimde gerçekleştirebilir.

Fujitsu, verilerin üretildiği cihaza veya konuma yakın işlem yapılan veri merkezleri ve uç bilişim uygulamalarını hedefliyor. Her iki alanda da elektrik tüketimi ve gecikme önemli. Gecikme, bir isteğin gönderilmesiyle sonucun alınması arasındaki süredir.

Şirket, NPU ile CPU’yu birleştirerek ayrı çipler arasında aktarılması gereken veri miktarını azaltmayı planlıyor. Veri aktarımı zaman ve enerji gerektirdiğinden işlemcileri bir araya getirmenin yapay zekâ iş yüklerini hızlandırması ve elektrik kaynaklarına olan talebi düşürmesi amaçlanıyor.

Monaka-X ve Fugaku’nun yeni süper bilgisayarı

Fujitsu’nun planladığı Monaka-X işlemcisi, TSMC’nin 2 nanometrelik üretim sürecini kullanan, mevcut 144 çekirdekli Armv9 veri merkezi çipi Monaka’nın geliştirilmiş sürümü olacak. Fujitsu, 2029’a kadar Monaka-X üretimini Rapidus’un planlanan 1,4 nanometrelik üretim hattına taşımayı umuyor.

CPU ile NPU’yu birleştiren aygıt; Japonya’nın mevcut amiral gemisi süper bilgisayarının ardılı Fugaku NEXT dâhil veri merkezleri ve süper bilgisayar uygulamaları için tasarlanıyor. Yeni sistemin 2030 civarında devreye alınması ve mevcut Fugaku’nun performansının 100 katına ulaşması hedefleniyor.

Fujitsu, işlem sırasında hassas bilgileri korumak için şifreleme teknolojisini doğrudan işlemcilere yerleştirmeyi de planlıyor. Yapay zekâ sistemleri değerli veya hassas bilgiler içeren daha fazla işi üstlendikçe bu özellik, verilerin nerede işlendiği ve nasıl korunduğu üzerindeki kontrol anlamına gelen veri egemenliğine ilişkin kaygıları ele alıyor.

Reklam

Fugaku NEXT’in birkaç tür işlemciyi bir araya getirmesi muhtemel. Monaka-X CPU’ları Rapidus’un 1,4 nanometrelik hattında üretilebilirken sistemin bilgi işlem hedeflerine ulaşmasına uluslararası tedarikçilerden gelecek GPU’ların ve diğer hızlandırıcıların katkı sağlaması bekleniyor. Dolayısıyla Japonya’nın yerli üretim projesi, yurt dışı teknolojilerinin kullanımının sürmesiyle birlikte ilerliyor.

Rapidus fabrikalarını ve paketleme kapasitesini geliştiriyor

Rapidus, Toyota, Sony ve NEC dâhil sekiz büyük Japon şirketinin desteğiyle 2022’de kuruldu. Şirket, Japonya’nın onlarca yıldır gerileyen yarı iletken üretim kapasitesini canlandırmaya yardımcı olmakla görevlendirildi.

Şirketin ilk üretim tesisi IIM-1, Hokkaido’daki Chitose’de inşa ediliyor. Rapidus, 2027 mali yılının ikinci yarısında 2 nanometrelik çiplerin seri üretimine geçmeyi hedefliyor. 2027’de ikinci fabrikanın inşaatına başlanması planlanıyor. Bu tesisin Fujitsu’nun yapay zekâ çipleri için gereken 1,4 nanometrelik üretimi gerçekleştirmesi amaçlanıyor.

Rapidus, Temmuz 2025’te IIM-1’de 2 nanometrelik GAA çiplerinin prototip üretimine başladığını duyurdu. Daha yakın zamanda arka uç prototip üretim hattını devreye aldı ve gelişmiş paketleme için Rapidus Chiplet Solutions (RCS) tesisini açtı.

Gelişmiş paketleme, işlemci bileşenlerini tek bir paket içinde birbirine bağlar. Bu kapasite, bileşenlerin birbirinden uzakta çalışması yerine CPU ile NPU’yu bir araya getirmeyi hedefleyen Fujitsu projesi gibi çalışmalar için kritik önemde.

Dökümhanenin yanındaki Analiz Merkezi artık fiziksel, çevresel ve kimyasal analiz hizmetleri sunuyor. Bu hizmetler, mühendislerin üretim sorunlarını incelemesine ve verim oranını, yani her silikon plakadaki işlevini doğru biçimde yerine getiren çiplerin yüzdesini artırmasına yardımcı oluyor.

Dışarıdan oluşturulan bir komite, son finansman onayından önce Hokkaido’daki dökümhaneyi denetleyerek Rapidus’un teknolojik ilerlemesini onayladı. Denetim, şirket üretim hedeflerine ulaşmaya çalışırken daha fazla kamu kaynağının aktarılması kararını destekledi.

Prototiplerden üretime uzanan takvim

Fujitsu ile Rapidus tek bir fabrika açılışından ziyade birbiriyle bağlantılı bir dizi kilometre taşına odaklanıyor. Süreç, prototip üretimiyle başlayıp ticari üretime, ikinci bir fabrikaya ve yeni bir ulusal süper bilgisayara uzanıyor.

  • 2022: Rapidus, sekiz büyük Japon şirketinin desteğiyle kuruldu.
  • Temmuz 2025: Rapidus, Chitose’deki IIM-1’de 2 nanometrelik GAA çiplerinin prototip üretimine başlandığını duyurdu.
  • Ekim 2025: Fujitsu, Japonya’daki veri merkezlerine yönelik yapay zekâ çipleri için Nvidia ile iş birliğini duyurdu.
  • Mart 2027: Rapidus’a yapılan kamu ve özel sektör yatırımlarının toplamının 2,6 trilyon yene ulaşması bekleniyor.
  • 2027: Rapidus’un ikinci fabrikasının inşaatına başlanması planlanıyor.
  • 2027 mali yılının ikinci yarısı: Rapidus, 2 nanometrelik çiplerin seri üretimine geçmeyi hedefliyor.
  • 2029 civarı: Rapidus, 1,4 nanometrelik üretimi hedefliyor; Fujitsu da Monaka-X’i bu sürece taşmayı umuyor.
  • 2030 civarı: Fugaku NEXT’in çalışmaya başlaması planlanıyor; Fujitsu ile Nvidia’nın iş birliği de 2030’a kadar Japonya’daki veri merkezlerine yönelik yapay zekâ çiplerini hedefliyor.

1,4 nanometrelik üretim ve Fujitsu’nun tümleşik işlemcileri için belirlenen tarihler hedef niteliğinde. Bu ölçekte rekabetçi üretim verimi henüz gösterilmiş değil ve kesin bir üretim tarihi verilmedi.

Reklam

Geliştirme maliyetleri nasıl paylaşılıyor?

Japonya Yeni Enerji ve Endüstriyel Teknoloji Geliştirme Kurumunun (NEDO), Fujitsu’nun tahmini 58 milyar yenlik, yaklaşık 363 milyon dolarlık ilk NPU geliştirme maliyetinin yaklaşık üçte ikisini karşılaması bekleniyor. NEDO, Ekonomi, Ticaret ve Sanayi Bakanlığına bağlı olarak faaliyet gösteriyor.

Sübvansiyon programı, ülkede üretilebilecek enerji verimli yapay zekâ yarı iletkenlerini hedefliyor. Program projenin tasarım tarafını desteklerken Rapidus’a sağlanan çok daha büyük finansman, gelişmiş çipleri üretmek için gereken kapasiteyi destekliyor.

Proje kapsamındaki tutarlar arasında Fujitsu’ya ayrılan 58,5 milyar yen ve IBM Japan projeleri için ayrılan en fazla 17,5 milyar yen de bulunuyor. IBM Japan, Rapidus tarafından üretilebilecek enerji verimli yapay zekâ çipleri geliştirmek üzere NEDO desteği alıyor.

Bu taahhütler, Japonya’nın aynı sanayi girişiminin iki tarafını da finanse ettiğini gösteriyor. Bir fabrikanın üretilebilir çip tasarımlarına ve müşterilere, tasarımcıların ise çiplerini güvenilir ve makul maliyetlerle üretebilecek bir üretim sürecine ihtiyacı var.

631,5 milyar yenlik ek sübvansiyon, Mart 2027’ye kadar Rapidus’a yapılması beklenen 2,6 trilyon yenlik kamu ve özel sektör yatırımının bir parçası. Japonya’nın 2030 mali yılına kadar çip ve yapay zekâ alanlarına 10 trilyon yenin üzerinde harcama yapma planı ise daha kapsamlı; bu şirketin ve Fujitsu’nun işlemci projesinin ötesine uzanıyor.

Fujitsu uluslararası ortaklıklarını sürdürüyor

Fujitsu, yerli seçenekler geliştirirken yerleşik yabancı teknoloji şirketleriyle ilişkilerini de sürdürüyor. Ekim 2025’te, 2030’a kadar Japonya’daki veri merkezlerine yönelik yapay zekâ çipleri geliştirmek için Nvidia ile iş birliğini duyurdu. İş birliği, Fujitsu CPU’ları ile Nvidia GPU’larını ortak alt katmanlar üzerinde bir araya getiriyor.

Alt katman, bir paket içindeki çip bileşenlerini taşıyan ve birbirine bağlayan destek tabakasıdır. Bu tabanı paylaşmak, farklı işlemcileri birbirine yaklaştırmanın bir başka yolu ve Fujitsu’nun tümleşik bilgi işlem aygıtlarına yönelik genel yaklaşımıyla örtüşüyor.

Fujitsu ayrıca ayrı yapay zekâ çipi girişimlerinde AMD ile çalışıyor. Şirketin mevcut Monaka CPU’su TSMC’nin 2 nanometrelik üretim sürecini kullanıyor; dolayısıyla Tayvan’ın çip üretim kapasitesi, mevcut teknoloji planlarının merkezinde kalıyor.

Reklam

Bu ortaklıklar, Rapidus üretim kapasitesini geliştirirken Fujitsu’nun ileri teknolojiye erişmesini sağlıyor. Aynı zamanda Japonya’nın daha bağımsız olma hedefinin pratikte nasıl şekillendiğini gösteriyor: yurt içinde bir alternatif oluştururken yurt dışındaki şirketlerle çalışmayı sürdürmek.

Fugaku NEXT bu yaklaşımları bir araya getiriyor. Monaka-X CPU’larını Rapidus üretebilirken mevcut Fugaku’nun performansının 100 katına ulaşma hedefi için gereken GPU’ları ve diğer hızlandırıcıları uluslararası tedarikçiler sağlayabilir.

Canon, IBM ve olası diğer müşteriler

Rapidus Üst Yöneticisi Atsuyoshi Koike, şubat ayında şirketin farklı pazarlarda olası ortaklıklar konusunda görüşmeler yürüttüğünü söyledi. Görüşmelerin kapsamını tamamlanmış üretim sözleşmeleri değil, potansiyel müşteriler üzerinden anlattı.

Yapay zekâ, robotik ve uç bilişime yönelik çipler için 60’tan fazla potansiyel müşteriyle aktif görüşmeler yürütüyoruz.

IBM ve çip tasarım girişimi Tenstorrent, Rapidus’un ilk 2 nanometrelik üretim kapasitesi için öne çıkan adaylar arasında. Tokyo’nun dökümhanenin kapasitesini doğrulamaya yardımcı olmasını umduğu başlıca yerli müşteri Fujitsu; şirketin özellikle daha ileri aşamadaki 1,4 nanometrelik süreç için iddialı planları var.

Canon, Rapidus’un 2 nanometrelik sürecini kullanarak dijital fotoğraf makineleri ve gözetim aygıtlarına yönelik görüntü işleme yarı iletkenleri sipariş etmeyi taahhüt etti. Deneme üretimi şimdiden sürüyor. Elektronik tasarım otomasyonu teknolojisi sağlayan Synopsys, Canon’un görüntü sensörü geliştirme çalışmalarına katılıyor.

Rapidus ayrıca temel 1,4 nanometrelik süreç teknolojisini geliştirmek üzere IBM ile çalışıyor. Bu ortaklık, takvimi hızlandırmak için IBM’in araştırma kapasitesinden yararlanıyor; IBM Japan’ın ayrı yapay zekâ çipi projeleri de destek alıyor.

Hokkaido’daki faaliyetler yalnızca çip üretimiyle sınırlı değil. İşlemci tasarımını, üretimi, paketlemeyi, testleri ve tasarım yazılımlarını bir araya getiriyor. Adanın daha serin iklimi üretim tesislerinin soğutma maliyetlerini düşürme olanağı sunuyor; ancak kaynakları kısıtlı Japonya’da yükselen enerji maliyetleri kaygı yaratmayı sürdürüyor.

Rekabet şimdiden hız kazanmış durumda

TSMC, 2025’te 2 nanometrelik çiplerin seri üretimine başladı ve Nvidia ile Apple dâhil büyük müşterilerle yerleşik ilişkilere sahip. Intel de yaklaşık 1,8 nanometreye denk gelen 18A süreciyle seri üretime geçti ve bu teknolojiyle üretilen Panther Lake işlemcilerini tanıttı.

Reklam

Rapidus’un 2027 sonlarında 2 nanometrelik çiplerin seri üretimine geçme hedefi, şirketi yerleşik üreticilerin gerisine düşürüyor. 2029 civarında 1,4 nanometreye geçme planı ise başka bir ileri üretim sürecini hazırlarken ticari üretimde de başarıya ulaşmasını gerektirecek.

TSMC’nin yüksek hacimli üretim deneyimi, gelişmiş paketleme kapasitesi ve yerleşik tasarımcı ağı, transistör boyutunun ötesine geçen avantajlar sağlıyor. Çip tasarımcılarının uyumlu araçlara ve süreçlere, üreticilerin ise güvenilir sonuçlar verecek kadar üretim deneyimine ihtiyacı var.

Üretim verimi bu hesabın temel unsurlarından biri. Bir silikon plaka çok sayıda çip içerebilir ancak üretim kusurları bazı çipleri kullanılamaz hâle getirebilir. Çalışır durumdaki çiplerin oranı arttıkça üretim maliyetleri daha fazla satılabilir ürüne dağıtılır. Rapidus’un Analiz Merkezi ve tanılama kapasitesi bu oranı artırmaya yardımcı olmayı amaçlıyor.

Yarı iletken fabrikaları ayrıca büyük miktarda elektrik ve su tüketiyor. Japonya’nın kaynak kısıtları, yükselen enerji maliyetleri ve Orta Doğu’daki istikrarsızlık nedeniyle artan malzeme giderleri, üretimi daha ucuz enerjiye veya daha yerleşik tedarik ağlarına sahip bölgelere kıyasla pahalı hâle getirebilir.

Hükümetin geliştirme ve üretime destek vermesi, Tokyo’nun piyasa güçlerinin tek başına istediği yerli kapasiteyi oluşturamayacağı yönündeki değerlendirmesini yansıtıyor. Rapidus, ticari açıdan sürdürülebilir bir alternatif oluşturmaya çalışırken bu desteğe, teknik ortaklıklara ve Hokkaido’nun coğrafi avantajlarına güveniyor.

Özet

  • Fujitsu, bu on yılın sonuna kadar Hokkaido’da Rapidus tarafından üretilmesini hedeflediği, yapay zekâ çıkarımına yönelik 1,4 nanometrelik bir NPU geliştiriyor.
  • Japonya, Rapidus’a 631,5 milyar yen tutarında ek sübvansiyonu onayladı. Kamu ve özel sektör yatırımlarının toplamının Mart 2027’ye kadar 2,6 trilyon yene ulaşması bekleniyor.
  • Rapidus, 2027 mali yılının ikinci yarısında 2 nanometrelik çiplerin, 2029 civarında ise 1,4 nanometrelik çiplerin seri üretimine geçmeyi hedefliyor.
  • Fujitsu, veri merkezleri ve 2030 civarında devreye girmesi planlanan Fugaku NEXT dâhil süper bilgisayarlar için NPU’yu Monaka-X CPU’larıyla birleştirmeyi planlıyor.
  • NEDO’nun, ilk NPU geliştirme maliyeti olarak tahmin edilen 58 milyar yenin yaklaşık üçte ikisini karşılaması bekleniyor.
  • Fujitsu, yerli bir üretim seçeneği geliştirirken Nvidia, AMD ve TSMC ile çalışmayı sürdürüyor.
  • Canon, IBM ve yapay zekâ, robotik ve uç bilişim alanlarındaki potansiyel müşteriler Rapidus’un talep oluşturma çabasının parçası.
  • Üretim verimi, elektrik maliyetleri ve yerleşik çip üreticilerinden gelen rekabet temel zorluklar olmaya devam ediyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir