Enflasyonu %2 Civarında Tutma Tartışması Öne Çıkarken BOJ Aralıkta Faiz Artırımına İşaret Ediyor

9 dakikalık okuma
BOJ Signals December Rate Hike as Debate Shifts to Keeping Inflation Near 2%

Ekimdeki Molanın Ardından Aralık Gündeme Geliyor

Japonya Merkez Bankası'nın (BOJ) politika tartışması yeni bir faiz artırımına doğru ilerliyor. Bankanın ekim ayında gösterge faizini %1,25'te sabit tutmasının ardından, 10 Kasım 2026'da yayımlanan görüşlerde daha hızlı adım atılması çağrıları yer aldı. Bir sonraki toplantı 18 Aralık'ta sona erecek. Ekim 22'de yapılan ankette ekonomistlerin %83'ü bu tarihi şimdiden faiz artırımı için olası tarih olarak gösterdi.

İçindekiler
  1. Ekimdeki Molanın Ardından Aralık Gündeme Geliyor
  2. %2'ye Ulaşmak Görevi Nasıl Değiştiriyor?
  3. Bazı Üyeler Neden Daha Hızlı Adım İstiyor?
  4. Tüketim Bankaya Beklemek İçin Neden Veriyor
  5. Petrol ve Ücretler Enflasyon Tartışmasını Farklı Yönlere Çekiyor
  6. Ekonomistler Tahminlerini Öne Çekiyor
  7. Faizler Ne Kadar Yükselebilir?
  8. Hükümetin Görüşleri ve Yurt Dışı Baskılar da Önemli
  9. ETF Satışları Yeni Bir Destek Çekme Yöntemi
  10. Öne Çıkanlar

BOJ'un 29-30 Ekim toplantısını kapsayan Görüş Özeti, faizlerin ekonomik faaliyeti ne teşvik eden ne de kısıtlayan bir düzeye daha hızlı çıkarılması yönündeki görüşleri içeriyor. Özette ayrıca zayıf tüketime ve önceki faiz artışlarının gecikmeli etkilerine ilişkin kaygılar da yer alıyor.

BOJ'un dokuz üyeli Politika Kurulu'ndaki adı açıklanmayan bir üye, ekonominin daha yüksek borçlanma maliyetlerine dayanıp dayanamayacağını değerlendirirken koşullar elverdiğinde bankanın harekete geçmesi gerektiğini savundu:

Banka, aşırı temkinli davranmadan mümkün olduğunda bir sonraki politika faizi artırımına karar vermeli.

Ekimde faizleri sabit tutma kararı 8'e karşı 1 oyla alındı. Kurul üyesi Hajime Takata faizin %1,50'ye çıkarılmasını önerirken diğer sekiz üye beklemeyi tercih etti. Yeni yayımlanan görüşler, ara verme kararının daha fazla faiz artırımına destekle neden bir arada bulunabildiğini açıklıyor.

Aralık ayındaki karara henüz açıklık kazandırılmış değil. Kurulun eylüldeki artıştan yaklaşık üç ay sonra faizleri yeniden yükseltmeye yetecek güveni bulup bulamayacağı, ücretlere, harcamalara ve finansal koşullara bağlı.

%2'ye Ulaşmak Görevi Nasıl Değiştiriyor?

BOJ, temel enflasyonun genel olarak %2'lik fiyat istikrarı hedefiyle uyumlu olduğunu değerlendiriyor. Bankanın görevi, enflasyonun bu düzeye ulaşmasına yardımcı olmaktan, fiyat artışlarının aşırı hızlanmasına izin vermeden bu düzeyi korumaya doğru kayıyor.

Temel enflasyon, petrol maliyetleri ve devlet sübvansiyonları gibi geçici etkiler hesaba katıldıktan sonra fiyatlarda görülen kalıcı eğilimdir. BOJ bunu ücretler, şirketlerin fiyatlandırma davranışları ve gelecekteki enflasyon beklentileri dâhil çeşitli göstergeler üzerinden değerlendiriyor.

Reklam

Başkan Kazuo Ueda ekim ayında temel enflasyonun hedefe ulaştığını ve bu seviyede istikrarlı tutulmasının önemli olduğunu söyledi. Toplantıda dile getirilen görüşler, işgücü sıkıntısının sürdüğüne ve ücretlerle fiyatların karşılıklı olarak birbirini yükselttiği bir örüntüye işaret ediyor.

Bu değişim, bankanın ekimde faizleri sabit tutmasının ardından geldi. Politika yapıcılar, eylüldeki artışın etkilerini değerlendirmek için daha fazla zaman tanırken enflasyon değerlendirmelerini güçlendirmişti. Bu karardan önce tartışmalar, enflasyon hedefine ulaşmaya ve geçici baskılar ortadan kalktıktan sonra ücretlerin fiyat eğilimini sürdürüp sürdüremeyeceğine odaklanmıştı.

Hanehalkları açısından istikrarlı %2 enflasyon da fiyatların yükselmesi anlamına geliyor. Beklenen fayda öngörülebilirlik: Ücret görüşmesi yapan çalışanlar ve fiyat belirleyen şirketler, temel ihtiyaçların maliyetlerinde tekrarlanan sıçramalar yerine daha istikrarlı bir artış hızını esas alarak plan yapabilir.

Bazı Üyeler Neden Daha Hızlı Adım İstiyor?

Ekimde dile getirilen çeşitli görüşlerde, önceki faiz artışlarına rağmen borçlanma koşullarının harcamaları desteklemeyi sürdürdüğü savunuluyor. Bir görüşe göre şirketler yüksek faizlere karşı daha dayanıklı hâle geldi ve bankanın nötr faize doğru ilerleyişini hızlandırması gerekiyor.

Nötr faiz, para politikasının ekonomiyi ne hızlandırdığı ne de yavaşlattığı tahmini seviyedir. Doğrudan gözlemlenemediği için politika yapıcıların bunu ekonomik modellerle, borçlanma, harcama ve fiyatlara ilişkin verileri kullanarak değerlendirmesi gerekiyor.

Bir başka görüş, para politikasındaki desteği azaltmaya devam ederken her faiz artışından sonra finansal koşulların birkaç ay izlenmesini öneriyor. Diğer üyeler ise nötr faize görece kısa sürede ulaşılmasını ve ekonomik koşullar değiştikçe bankanın faizleri artırıp azaltabilmek için hareket alanı kazanmasını destekliyor.

Eylül toplantısında bu kaygı zaten ortaya çıkmıştı. Üyelerin çoğunluğu politika faizini yaklaşık %1'den yaklaşık %1,25'e çıkarma yönünde oy kullandı. Bu, hazirandan bu yana ilk artıştı. Bazı politika yapıcılar, enflasyonun güçlenmesi hâlinde daha hızlı artışların gerekebileceğini savundu. Bir üye, Orta Doğu'daki gelişmelere rağmen Japonya ekonomisini beklenenden daha dayanıklı olarak nitelendirdi.

BOJ'un özeti, aralıkta faiz artırımına destek verenlerin sayısını değil, üyelerin bireysel görüşlerini aktarıyor. Bankanın toplantının Japonca özeti, kurul üyeleriyle hükümet temsilcilerinin kendi açıklamalarını özetlediğini, başkanın da bunları konu başlıklarına göre düzenlediğini belirtiyor.

Reklam

Tüketim Bankaya Beklemek İçin Neden Veriyor

Japonya'da tüketiciler temkinli davranılmasının başlıca nedenlerinden biri olmayı sürdürüyor. Ekim özeti, Tüketim Faaliyetleri Endeksi'nin temmuz ve ağustos aylarında ortalama olarak nisan-haziran dönemine kıyasla düştüğünü belirtiyor. İstihdam ve gelirlerdeki iyileşme harcamaları desteklese de tüketim, ekonomiye öncülük edecek güçte değil.

Ekimde faizleri sabit tutma kararını destekleyen bir görüş, ekonomik risklerin ve finansal koşulların daha ayrıntılı incelenmesini istiyor. Bir başka görüş ise yeniden adım atmadan önce geçmiş faiz artışlarının toplam etkisinin değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor.

Yüksek faizler etkisini gecikmeli gösteriyor. Şirketler borçlarını yenilediklerinde yatırımlarını yeniden değerlendirebilir; hanehalkları ise kredi ödemeleri ya da tasarruf getirileri değiştikçe harcamalarını gözden geçirebilir. Bir politika kararının tam etkisi aylar sonra ortaya çıkabilir.

Özet, tüketimin Japonya'nın azalan ve yaşlanan nüfusu dikkate alınarak değerlendirilmesini de öneriyor. Kişi başına harcama daha dayanıklı olsa bile nüfusun küçülmesi toplam harcamaları azaltabilir ve temel eğilimin ölçülmesini zorlaştırabilir.

Bir başka görüş, özellikle mevcut işgücü ve malzeme sıkıntılarının inşaatı ve üretimi zaten sınırladığı alanlarda, yeni bir faiz artışının iş ve konut yatırımlarını bir miktar baskılayabileceğini öngörüyor. Bu görüşe göre hanehalkı tüketimine etkiler karmaşık olacak, ancak genel olarak büyük bir olumsuz etki görülmeyecek. Diğer üyeler ise önceki artışların ilerleyen dönemde ekonomik faaliyeti ve enflasyonu zayıflatabileceğinden kaygı duyuyor.

Petrol ve Ücretler Enflasyon Tartışmasını Farklı Yönlere Çekiyor

BOJ özetindeki bir görüşe göre taze gıda hariç tüketici fiyatlarının, Mart 2027'de sona eren 2026 mali yılının sonuna doğru bir önceki yıla kıyasla %3'ten fazla artması bekleniyor. Ham petrol fiyatlarındaki yükseliş yakın vadede önemli bir baskı unsuru.

Dai-ichi Life Araştırma Enstitüsü'nün ekim toplantısı analizinde, BOJ'un bu enflasyon göstergesine ilişkin 2027 mali yılı tahminini 0,2 puan artırarak %2,6'ya çıkardığı belirtiliyor. Banka, fiyat görünümüne yönelik risklerin yukarı yönlü olduğu değerlendirmesini sürdürdü.

Petrol fiyatları yükselirken ekonomik büyümeyi zayıflatabilir. Yakıtın pahalanması ulaşım ve üretim maliyetlerini artırır; hanehalklarının diğer harcamalar için elinde daha az para kalırken tüm maliyetlerini müşterilere yansıtamayan şirketler de baskı altında kalır.

Reklam

Bu artışların ne kadar kalıcı olacağını belirlemede ücretler etkili olacak. Toplantı özetinde, bazı şirketlerin gelecek yıl bu yılkine benzer ücret artışları planladığına ve bunun %2 enflasyonla uyumlu ücret artışı ihtimalini desteklediğine ilişkin bir görüş yer alıyor.

Diğer görüşler ücretlerde yeni bir hızlanma konusunda daha temkinli. Yakın dönemdeki fiyat artışlarının ücretlere yansımasının şu ana kadar sınırlı kaldığını değerlendiriyor ve tüketici fiyatlarını düşüren hükümet önlemlerinin ücret görüşmelerini nasıl etkileyeceğinin izlenmesini istiyorlar.

Özette belirtilen bir sonraki önemli dönüm noktası, 2027'deki yıllık bahar ücret görüşmeleri. Politika yapıcılar, şirketlerin ve çalışanların istikrarlı fiyat artışlarını ücret anlaşmalarına dâhil etmeyi sürdürüp sürdürmediğini inceleyecek.

Ekonomistler Tahminlerini Öne Çekiyor

22 Ekim'de yayımlanan anket, BOJ'un ekim toplantısından önce beklentilerde keskin bir değişim olduğunu gösterdi. Ekonomistlerin %83'ü aralıkta faiz artışı beklerken, önceki ay yapılan ankette bu oran %35'ti; artış 48 puan oldu. 30 Ekim'de sona eren toplantıda faiz artırımı bekleyen olmadı.

Her üç ayda bir faiz artışı bekleyenlerin oranı %46'dan %67'ye yükseldi. Üç ay içindeki ikinci artış olan eylül kararı, 1990'dan bu yana en hızlı artış temposunu ortaya koymuştu.

Daiwa Araştırma Enstitüsü Başekonomisti Keiji Kanda, aralık ve mart aylarında faiz artışı bekliyordu. Ankete verdiği yanıtta, temel enflasyonun hedefe ulaştığını değerlendirmesi hâlinde bankanın önündeki görevi şöyle tanımladı:

Öyleyse bundan sonraki zorluk, enflasyonu %2'de sağlam biçimde kalıcı kılma hedefiyle para politikasındaki gevşekliğin derecesini ayarlamak olacak.

Kararlar ve yaklaşan tarihler, tartışmanın nasıl geliştiğini gösteriyor:

  • Haziran 2026: BOJ, eylüldeki bir sonraki artışından önce faizleri yükseltti.
  • 18 Eylül: Politika faizi yaklaşık %1'den yaklaşık %1,25'e çıkarıldı.
  • 29-30 Ekim: Kurul faizleri %1,25'te sabit tuttu; Takata %1,50'ye çıkarılmasını istedi.
  • 10 Kasım: BOJ, ekim toplantısının Görüş Özetini yayımladı.
  • 18 Aralık: Bir sonraki politika toplantısı sona erecek.
  • 2027 baharı: Yıllık ücret görüşmeleri, ücret artışlarının sürüp sürmediğini sınayacak.

Faizler Ne Kadar Yükselebilir?

Ankette bu faiz artırım döngüsünün nihai zirvesine ilişkin medyan tahmin %1,75 oldu. Bu, mevcut %1,25'lik faizin 0,50 puan üzerine denk geliyor; eylüldeki artış büyüklüğünde iki faiz artışı anlamına geliyor.

Reklam

Dai-ichi Life Araştırma Enstitüsü Kıdemli Yönetici Ekonomisti Yoshiki Shinke, Ueda'nın ekim basın toplantısından önce kaleme aldığı analizinde daha yüksek bir patika öngördü. Aralıkta %1,50, Mart 2027'de %1,75 ve haziranda %2,00 tahmininde bulundu.

Bu tahminler arasındaki fark, Japonya ekonomisinin ne ölçüde yavaşlamaya ihtiyaç duyduğuna ilişkin belirsizliği yansıtıyor. Ankette belirtilen tahmini nötr faiz aralığı %1,1-%2,5'ti. Mevcut politika faizini de kapsayan bu aralık oldukça geniş. Ekim toplantısında dile getirilen bir görüşte nötr faizin %1'in hayli üzerinde olduğu değerlendirildi.

Shinke, %2'nin zirve olmasını bekliyor; enflasyon baskılarının güçlenmesi ya da borçlanma koşullarının fazla destekleyici kalması hâlinde daha fazla artış olabileceğini de belirtiyor. Önceki artışların ekonomiyi daha fazla baskılaması, petrol maliyetlerinin yükselmesi veya finans piyasalarında bozulma yaşanması gibi nedenlerle daha yavaş bir tempo izlenebileceğini de vurguluyor.

Hükümetin Görüşleri ve Yurt Dışı Baskılar da Önemli

Faiz artışlarının hızını değerlendiren ekonomistler için Başbakan Sanae Takaichi hükümetinin tutumu da dikkate alınması gereken bir unsur. Takaichi'nin atadığı kurul üyeleri Toichiro Asada ve Ayano Sato, eylüldeki faiz artışına karşı oy kullandı. Ekimde ise tek muhalif oy, faizin daha yüksek olmasını isteyen Takata'dan geldi.

Ankete katılan ekonomistlerin yaklaşık üçte ikisi, hükümetin BOJ'un faiz artırımlarına yönelik tutumunu yumuşattığını değerlendirdi. Bu görüş, Takaichi ve bakanların talebi canlandırıp fiyatları yükseltmeyi amaçlayan reflasyonist politikalar izledikleri iddiasını reddetmesinin ardından geldi. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Japonya'ya bu tür politikalardan uzaklaşması çağrısında bulunmuştu.

Ekim toplantısına katılan Maliye Bakanlığı ve Kabine Ofisi temsilcileri, hükümetle yakın işbirliği içinde, istikrarlı %2 enflasyon hedefine ulaşmaya yönelik uygun bir para politikası izlenmesini istedi. Maliye Bakanlığı ayrıca yurt içi ve yurt dışındaki koşullara dikkat edilmesi ve piyasalarla etkili iletişim kurulması çağrısında bulundu.

Yurt dışındaki gelişmeler de ekonomik değerlendirmelere yansıyor. Eylül ayındaki görüşmelerde ABD ve Avrupa'daki değişen finansal koşullara çevik yanıt verilmesi çağrısı yapıldı. Ekimde dile getirilen görüşlerde ise yapay zekâya bağlı küresel talebin, özellikle yarı iletken malzemeleri, üretim ekipmanları ve veri merkezleri üzerinden Japonya'yı desteklediği belirtildi; ancak bu desteğin ne kadar süreceği sorgulandı.

Reklam

ETF Satışları Yeni Bir Destek Çekme Yöntemi

Ekim toplantısında BOJ'un borsa yatırım fonlarındaki (ETF) büyük varlıklarını azaltma süreci de hızlandırıldı. Bu fonlar hisse sepetlerinden oluşuyor ve borsalarda işlem görüyor.

Ocak 2027'den itibaren yıllık satışlar, bankanın hesaplarında kayıtlı değer üzerinden yaklaşık 330 milyar yenden 860 milyar yene çıkarılacak. Yeni tempo eskisinin yaklaşık 2,6 katı.

Dai-ichi Life Araştırma Enstitüsü, satışların piyasa fiyatlarıyla yıllık yaklaşık 2,46 trilyon yene karşılık geleceğini tahmin ediyor. Toplam borsa işlemleri içindeki payın yaklaşık %0,05'ten %0,1'e çıkacağı, varlıkların tamamen elden çıkarılmasının tahmini süresinin ise 112 yıldan 43 yıla düşeceği öngörülüyor.

BOJ görüşlerine göre Ocak 2026'dan bu yana satışlar önemli bir piyasa etkisi yaratmadan sorunsuz ilerledi ve borsa işlemleri genişledi. Üyeler ayrıca bir merkez bankasının şirket hisselerine sahip olması ve şirket yönetimi üzerindeki etkisi konusunda kaygılarını dile getirdi.

Ekimdeki iki karar farklı kanallar üzerinden işliyor. Faiz değişiklikleri ekonomi genelinde borçlanma ve tasarrufu etkiliyor. ETF satışları ise merkez bankasının finansal varlıklardaki sahipliğini kademeli olarak azaltıyor. İki karar birlikte, ani bir sarsıntıya yol açmamaya çalışırken bankanın olağanüstü desteği azalttığını gösteriyor.

Öne Çıkanlar

  • BOJ ekimde politika faizini 8'e karşı 1 oyla %1,25'te tuttu; Hajime Takata %1,50'ye çıkarılmasını önerdi.
  • 10 Kasım'da yayımlanan görüşlerde daha hızlı artış çağrılarının yanı sıra tüketim ve önceki faiz artışlarına ilişkin temkinli değerlendirmeler de yer aldı.
  • 22 Ekim'de yapılan ankette ekonomistlerin %83'ü 18 Aralık'ta sona erecek toplantıda faiz artışı bekliyordu.
  • Temel enflasyonun genel olarak %2 ile uyumlu olduğu değerlendiriliyor. Taze gıda hariç enflasyonun ise mali yılın sonuna doğru %3'ü aşması bekleniyor.
  • 2027 baharındaki ücret görüşmeleri, ücret ve fiyatların istikrarlı biçimde yükselmeyi sürdürüp sürdüremeyeceğini değerlendirmede politika yapıcılara yardımcı olacak.
  • Yıllık ETF satışları Ocak 2027'den itibaren kayıtlı değer üzerinden 330 milyar yenden 860 milyar yene çıkarılacak.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir