Diplomatik donmaya rağmen Tokyo, görüşmeleri gündeminde tutuyor
Japonya, 19 Ekim 2026’da Hokkaido açıklarındaki ihtilaflı dört ada bölgesiyle ilgili çözüm arayışını sürdüreceğini taahhüt etti. Bu açıklama, bir barış anlaşmasının ardından Şikotan ile Habomai adacık grubunun devrini öngören anlaşmanın 70. yıl dönümünde geldi. Rusya dört bölgenin tamamını kontrol ediyor, müzakereler 2022’den bu yana askıda ve son ziyaretler ile bir gazetecinin gözaltına alınması diplomatik gerilimi artırdı.
İçindekiler
- Diplomatik donmaya rağmen Tokyo, görüşmeleri gündeminde tutuyor
- 1956 bildirisi gerçekte neyi çözüme bağladı?
- İki ada neden dört bölgelik anlaşmazlığın merkezine yerleşti?
- Yetmiş yıllık taahhütler ve aksaklıklar
- Ukrayna savaşı müzakereleri durma noktasına getirdi
- Putin’in ziyareti ve Çin’in yatırım planları gerilimi artırdı
- Bir gazetecinin gözaltına alınması acil bir konsolosluk anlaşmazlığını beraberinde getirdi
- Diplomatik donmaya rağmen sınırlı temas sürüyor
- Eski ada sakinleri için insani öncelikler sürüyor
- Öne Çıkanlar
Japonya Kabine Baş Sekreteri Minoru Kihara, Tokyo’daki olağan basın toplantısında, ilişkilerdeki kötüleşmeye rağmen Moskova’yla iletişimi sürdüreceklerini söyledi.
Japonya-Rusya ilişkilerinin içinde bulunduğu zor duruma rağmen Rus tarafıyla gerekli iletişimi sürdürecek ve mevcut çıkmazı aşmak için çalışacağız,
Yıl dönümü, yerine getirilmemiş bir taahhüdü yeniden gündeme taşıyor. 1956 tarihli Japonya-Sovyetler Birliği Ortak Bildirisi, diplomatik ilişkileri yeniden tesis ederek savaş hâline son verdi; barış anlaşmasını ve toprakların statüsüne ilişkin çözümü ise sonraki müzakerelere bıraktı. Aradan 70 yıl geçmesine rağmen ne anlaşma imzalandı ne de vaat edilen adalar devredildi.
Japonya ihtilaflı bölgeleri Kuzey Toprakları, Rusya ise Güney Kuril Adaları olarak adlandırıyor. Bölgeler Etorofu, Rusya’daki adıyla İturup, Kunashiri, Şikotan ve Habomai grubundan oluşuyor. Tokyo, Sovyet güçlerinin Japonya’nın Ağustos 1945’te teslim olmasının ardından bu bölgeleri yasa dışı biçimde ele geçirdiğini savunuyor. Moskova ise kontrolünün II. Dünya Savaşı’nın meşru bir sonucu olduğunu ileri sürüyor ve toprak meselesinin çözüme kavuştuğu yönündeki tutumunu sertleştiriyor.
1956 bildirisi gerçekte neyi çözüme bağladı?
Japonya Ulusal Arşivleri, bildirinin 19 Ekim 1956’da imzalandığını ve 12 Aralık’ta onaylandığını kaydediyor. Yayımlanan aslını gösteren bildiri arşivi kaydında, anlaşmanın savaş hâline son verdiği ve diplomatik ve konsolosluk ilişkilerini yeniden tesis ettiği belirtiliyor.
Bildiri ayrıca Sovyetler Birliği’nde tutulan Japonların geri gönderilmesini, Moskova’nın Japonya’dan savaş tazminatı talebinden vazgeçmesini ve ticari ilişkiler kurulmasına yönelik müzakereleri kapsıyordu. Sovyetler Birliği’nin Japonya’nın Birleşmiş Milletler’e üyeliğini desteklemesi de anlaşmanın bir parçasıydı; Japonya daha sonra örgüte katıldı.
Barış anlaşması ise çözüme kavuşmamış bir mesele olarak kaldı. Bildiri, 1956’da çözülemeyen konulardaki müzakereler sürerken iki ülkenin normal diplomatik ilişkileri yeniden kurmasına olanak sağladı.
Japonya Kabine Sekreterliği tarafından yayımlanan bildiri alıntıları, dokuzuncu paragrafta belirleyici sıralamayı ortaya koyuyor: Diplomatik ilişkiler yeniden başladıktan sonra müzakereler devam edecek, Habomai ve Şikotan’ın fiilî devri ise barış anlaşması imzalandıktan sonra gerçekleşecekti. Toprak anlaşmazlığı, bu nihai anlaşmanın önünde engel oluşturdu.
İki ada neden dört bölgelik anlaşmazlığın merkezine yerleşti?
Şikotan ve Habomai, 1956 bildirisinde devredilmelerinin açıkça öngörülmesi nedeniyle müzakerelerde özel bir yere sahip. İki hükümet statüleri üzerinde uzlaşamadığı için Kunashiri ve Etorofu, bu devir hükmünün dışında bırakıldı.
Japonya Dışişleri Bakanlığı, barış anlaşmasının tarihçesinde Tokyo’nun temel politikasını, dört bölgenin tamamının statüsünü çözüme kavuşturmak ve barış anlaşması imzalamak olarak açıklıyor. Temel mesele olan egemenlik, bir yeri yönetme konusunda hukuki yetkinin hangi ülkeye ait olduğunu ifade ediyor.
Kasım 2018’de dönemin Başbakanı Shinzo Abe ile Devlet Başkanı Vladimir Putin, Singapur’da 1956 bildirisini temel alarak barış anlaşması müzakerelerini hızlandırma konusunda uzlaştı. Bildiride devredilecek bölgeler olarak yalnızca Şikotan ve Habomai’nin sayılması nedeniyle Abe’nin yaklaşımı, dört bölgenin tamamı yerine ikisinin iadesini hedefleyen bir adım olarak değerlendirildi.
Daha önceki anlaşmalar dört bölgenin tamamını ele almıştı. 1993 Tokyo Bildirisi, barış anlaşmasından önce çözüme kavuşturulması gereken toprak meselesini bu bölgelerin statüsü üzerinden tanımladı. 2001 İrkutsk Açıklaması, 1956 bildirisinin hukuki geçerliliğini teyit ederek onu müzakerelerin başlangıç noktası yaptı ve Tokyo Bildirisi’nde belirlenen yaklaşımı da yeniden teyit etti.
Yetmiş yıllık taahhütler ve aksaklıklar
Diplomatik süreç, iki bölgeye ilişkin bir vaadi dört bölgeyi kapsayan müzakerelerle uzlaştırmaya yönelik tekrarlanan girişimleri gösteriyor. Hükümetler ayrıca takvimler, ekonomik iş birliği ve eski ada sakinleri için daha pratik düzenlemeler üzerinde çalıştı.
Müzakerelerin bugünkü çıkmaza nasıl ulaştığını açıklayan önemli tarihler şöyle:
- 19 Ekim 1956: Japonya ile Sovyetler Birliği ortak bildiriyi imzalayarak ilişkileri yeniden tesis etti ve barış anlaşmasının ardından Habomai ile Şikotan’ın devrini öngördü.
- 1960: Moskova, devirden önce tüm yabancı kuvvetlerin Japonya topraklarından çekilmesini şart koştu. Japonya bu tek taraflı değişikliğe itiraz etti.
- Nisan 1991: Sovyetler Birliği Devlet Başkanı Mihail Gorbaçov’un Japonya ziyareti sırasında yayımlanan ortak açıklamada, dört bölgenin tamamı toprak müzakerelerinin konusu olarak yazılı biçimde belirtildi.
- Ekim 1993: Tokyo Bildirisi, bölgelerin statüsünün çözüme kavuşturulması ve barış anlaşması imzalanması için ilkeleri ortaya koydu.
- Kasım 1997: Krasnoyarsk zirvesinde iki hükümet, 2000’e kadar anlaşma imzalamak için her türlü çabayı gösterme taahhüdünde bulundu.
- Mart 2001: İrkutsk Açıklaması, 1956 bildirisinin hukuki geçerliliğini teyit etti.
- Kasım 2018: Abe ve Putin, Singapur’da bildiri temelinde müzakereleri hızlandırma konusunda uzlaştı.
- 2022: Japonya’nın Ukrayna’nın işgali nedeniyle yaptırım uygulamasının ardından Rusya barış anlaşması müzakerelerini askıya aldı.
- 19 Ekim 2026: Japonya, bildirinin 70. yıl dönümünde ilerleme sağlamak için çaba göstereceğini yineledi.
2000 için belirlenen anlaşma hedefi, uzlaşma sağlanamadan geride kaldı. Liderler Nisan 1998’deki Kawana zirvesinde de bir anlaşmanın dört bölgenin tamamının statüsünü çözüme kavuşturması ve gelecekteki dostluk ile iş birliğine ilişkin ilkeler içermesi gerektiği konusunda uzlaşmıştı.
Ukrayna savaşı müzakereleri durma noktasına getirdi
Rusya’nın 2022’de Ukrayna’yı işgal etmesi, birbirini izleyen Japon hükümetlerinin sürdürdüğü müzakere sürecini kesti. Japonya, statükonun güç kullanılarak değiştirilmesine karşı çıkarak Moskova’ya yaptırım uygulayan ülkelere katıldı. Rusya, barış anlaşması görüşmelerini sürdürmeyi reddederek karşılık verdi ve Japonya’yı dost olmayan ülkeler listesine aldı.
Moskova ayrıca ihtilaflı adalara vizesiz ziyaretleri kapsayan anlaşmayı da feshetti. Müzakerelerin durmasından bu yana Japonya ile Rusya arasında liderler düzeyinde zirve yapılmadı; diplomatik ilişkilerin yeniden tesis edilmesinden beri iki ülke arasındaki ilişkiler en gergin dönemlerinden birini yaşıyor.
Bu kopuş, Singapur’da belirlenen yaklaşımın birkaç kez yeniden teyit edilmesinin ardından yaşandı. Japonya’nın resmî müzakere tarihçesine göre Başbakan Yoshihide Suga ile Putin, Eylül 2020’de 2018 anlaşmasını yeniden teyit etti. Ekim 2021’de ise Başbakan Fumio Kishida ile Putin, önceki ikili anlaşmalar temelinde barış anlaşması müzakerelerini sürdürme konusunda uzlaştı.
Japonya üzerine çalışan Moskova Devlet Uluslararası İlişkiler Enstitüsü profesörü Dmitry Streltsov, uluslararası düzeydeki ayrışmayı başlıca engel olarak değerlendiriyor. Streltsov’a göre ülkeler karşıt saflarda kaldığı sürece ikili ilişkilerde olumlu ilerleme kaydedilmesi olası görünmüyor.
Putin’in ziyareti ve Çin’in yatırım planları gerilimi artırdı
Putin, Ağustos 2026’da Etorofu’yu ziyaret etti. Bu, 2000’de ilk kez göreve gelmesinden bu yana adaya yaptığı ilk ziyaretti. Japonya protestoda bulundu. Ziyaretten bir gün önce Sahalin’de Rusya Pasifik Filosu’nun üst düzey subaylarına hitap eden Putin, ihtilaflı bölgelerdeki Rus kontrolünü II. Dünya Savaşı’nın sonucu olarak sundu ve ilişkilerin kötüleşmesinden Japonya’yı sorumlu tuttu.
Sahalin yönetimi 13 Ekim’de, bu kez Çin’in kuzeydoğusundaki Heilongjiang eyaletinden yetkililer ve iş insanlarından oluşan bir heyetin Etorofu’ya gideceğini duyurdu. Heyet, Sahalin Valisi Valery Limarenko’nun daveti üzerine Rusya ile Çin arasında olası bir ortak projeyi değerlendiriyordu.
Ziyaretçiler olası turizm yatırımı alanlarını inceledi ve deniz kestanesi ile deniz hıyarı yetiştiriciliğine ilgi gösterdi. Limarenko, ticari faaliyetlerin geliştirilmesinin bölge sakinlerinin yaşam kalitesini artırması gerektiğini söyledi. Rus yetkililer ise vergi indirimleri ve başka önlemlerle yatırım çekmeye çalıştı.
Japonya Dışişleri Bakanlığı, diplomatik kanallar aracılığıyla hem Rusya’ya hem Çin’e protestoda bulundu. Bakanlık, Rusya’nın adımlarının bölgelerin Japonya’nın ayrılmaz bir parçası olduğu yönündeki tutumuyla bağdaşmadığını belirtti.
Çin’in sürece katılması, Tokyo’nun hak iddia ettiği bir adanın fiilî gelişimine üçüncü bir hükümeti dahil ediyor. Bu durum, Putin ile Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’in mayısta Japonya’yı “yeni militarizm” ile suçlayan ortak açıklamasının ardından geldi. Açıklama, bir önceki yıl Başbakan Sanae Takaichi’nin olası bir Tayvan kriziyle ilgili sözleri üzerine yükselen gerilim ortamında yapılmıştı.
Bir gazetecinin gözaltına alınması acil bir konsolosluk anlaşmazlığını beraberinde getirdi
Rus yetkililer 13 Ekim’de Hokkaido Shimbun muhabiri Imai Yuki’nin Sahalin’de casusluk şüphesiyle gözaltına alındığını duyurdu. Imai, Moskova’ya nakledildi ve bir mahkeme tutukluluk hâlinin 12 Aralık’a kadar sürmesine hükmetti.
Federal Güvenlik Servisi, Imai’nin Japon istihbaratının talimatıyla Rusya’nın savunma kapasitesi hakkında bilgi topladığını öne sürdü. Suçlamalar, Kuril Adaları’nda yaşayan ve Ukrayna’da savaşmak üzere seferber edilen ya da gönüllü olan kişiler hakkındaki bilgilerle ilgiliydi. Bunlar, ceza soruşturması kapsamındaki iddialar olmayı sürdürüyor.
Imai’nin Rusya Dışişleri Bakanlığı tarafından verilmiş basın akreditasyonu bulunuyordu. Gazetesi, güvenliğini önceliklendirerek olayın ayrıntılarını araştırdığını açıkladı. Rusya’da casusluk suçundan mahkûm olanlar 20 yıla kadar hapis cezası alabiliyor.
Japonya Dışişleri Bakanlığı, Rusya’nın Tokyo Büyükelçisi Nikolay Nozdrev’i çağırarak gözaltı ve Moskova’nın önceden açıklama yapmadan duyuruda bulunması nedeniyle protesto etti; Imai hakkında bilgi verilmesini ve kendisiyle gecikmeden görüşülmesine izin verilmesini istedi. Dışişleri Bakanı Toshimitsu Motegi, 14 Ekim’de Japonya’nın insani gereklerin gözetilmesini ve adil, tarafsız muamele yapılmasını talep ettiğini söyledi.
Japon yetkililer, Imai’yle konsolosluk görüşmesi yapma iznini henüz hızlı biçimde alamadı. Bu tür görüşmeler diplomatların gözaltındaki vatandaşlarla iletişim kurmasına, durumlarını kontrol etmesine ve yardım almalarını sağlamasına imkân verir. Davada belirtilen bir sonraki tarih, 12 Aralık’taki tutukluluk süresinin bitişi.
Diplomatik donmaya rağmen sınırlı temas sürüyor
Ekim 2025’te göreve gelen Başbakan Takaichi hükümeti, yaptırımlar yürürlükte kalırken Rusya’yla bazı temasları sürdürdü. Japonya Ekonomi, Ticaret ve Sanayi Bakanlığı’ndan üst düzey yetkililer Mayıs 2026’da Rusya’yı ziyaret etti. Motegi, temmuzda düzenlenen uluslararası bir konferansta Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov’la görüştü.
Bu temaslar, Orta Doğu’daki istikrarsızlık ve Japonya’nın Rusya’dan enerji tedarikini sürdürme isteği ortamında gerçekleşti. Japonya’nın Sahalin’de, gemilerle taşınabilmesi için sıvı hâle getirilen doğal gaz dâhil olmak üzere, enerji alanında çıkarları bulunuyor.
Dolayısıyla diplomatik iletişimin toprak müzakerelerinin yanı sıra acil birkaç amacı var: gözaltındaki bir vatandaşı korumak, ada ziyaretleriyle ilgili anlaşmazlıkları yönetmek ve ekonomik çıkarları ele almak. Kihara, barış anlaşması müzakerelerinin yeniden başlayacağı ya da liderler arasında görüşme yapılacağı bir tarih açıklamadı.
Önceki iş birliği dönemiyle bugünkü durum arasındaki fark büyük. Abe ve Putin, Aralık 2016’da dört bölgenin tamamında özel bir çerçeve kapsamında ortak ekonomik faaliyet görüşmelerine başlama konusunda uzlaştı. Eski ada sakinlerinin aile mezarlarını ziyaret etme prosedürlerini iyileştirme konusunda da anlaşmaya vardılar. Bugünkü temaslar, resmî toprak müzakerelerinin askıda olduğu bir dönemde yürütülüyor.
Eski ada sakinleri için insani öncelikler sürüyor
Japonya, eski ada sakinlerinin mezarlarını ziyaret etme uygulamasının insani gerekçelerle yeniden başlatılması için girişimlerini sürdürecek. Bölgelerle aile bağları bulunan kişiler açısından diplomatik donma, yakınlarının yaşadığı ve defnedildiği yerleri ziyaret edebilme imkânını etkiliyor.
Egemenlik meselesi çözüme kavuşmamış olsa da hükümetlerin uygulamada iyileştirme sağlayabildiği alanlardan biri mezar ziyaretleriydi. 2016 anlaşması, ekonomik iş birliği görüşmelerinin yanı sıra bu ziyaretlerin kolaylaştırılmasına yönelik düzenlemeleri de özel olarak ele almıştı.
Rusya’nın karşılıklı ziyaretleri askıya alması bu kanalı daralttı. Tokyo, kapsamlı bir toprak anlaşmasını beklemek yerine yaptırım politikasını sürdürürken insani erişim konusunda ilerleme sağlamaya çalışıyor.
Bu nedenle yıl dönümü Japonya’ya birbiriyle bağlantılı iki zorluk getiriyor: barış anlaşması olasılığını korumak ve anlaşmazlıktan etkilenen insanlar için pratik iş birliği sağlamak. Kihara’nın taahhüdü diplomatik iletişimi gündemde tutarken 1956’da vaat edilen ada devirleri, iki hükümetin de imzalamadığı bir anlaşmaya bağlı kalmayı sürdürüyor.
Öne Çıkanlar
- Japonya, 19 Ekim 2026’da Rusya’nın kontrolündeki dört bölgeyle ilgili çözüm arayışını sürdüreceğini taahhüt etti.
- 1956 bildirisi savaş hâline son verdi, diplomatik ilişkileri yeniden tesis etti ve barış anlaşmasının ardından Şikotan ile Habomai’nin devrini öngördü.
- Rusya, Ukrayna’nın işgali nedeniyle Japonya’nın uyguladığı yaptırımların ardından 2022’de anlaşma müzakerelerini askıya aldı.
- Putin’in ağustosta Etorofu’yu, ardından Çin heyetinin adayı ziyaret etmesi Japonya’nın protestolarına yol açtı.
- Gazeteci Imai Yuki hakkında casusluk soruşturması yürütülüyor; Moskova’daki mahkeme tutukluluk hâlinin 12 Aralık’a kadar sürmesine hükmetti.
- Japonya, yaptırımları sürdürürken eski ada sakinlerinin mezar ziyaretlerinin insani gerekçelerle yeniden başlamasını talep ediyor.






