Tek bir kontrol hattı, beş kübit ve istenmeyen girişime çözüm
Japonya'daki RIKEN Gelişen Madde Bilimi Merkezi'nden araştırmacılar ve işbirlikçileri, beş silikon kuantum bitini tek bir ortak mikrodalga hattı üzerinden çalıştırırken her birinin işlemlerindeki doğruluğu yaklaşık %99,9 veya üzerinde tuttu. Üç kübite kadar aynı anda çalıştırıldığında her birinin doğruluğu %99,99'u aştı. Bu sonuç, daha büyük silikon kuantum işlemcilerin kontrolünü zorlaştıran bir soruna çözüm getiriyor.
İçindekiler
- Tek bir kontrol hattı, beş kübit ve istenmeyen girişime çözüm
- Doğruluk oranları ne anlama geliyor?
- Silikon aygıt nasıl çalışıyor?
- Kübitler neden sırayla çalıştırılamaz?
- Hataların ardındaki mikrodalga etkisi
- İkili ölçümler, büyüyen kalibrasyon yükünün yerini alıyor
- Daha yumuşak darbeler hassasiyeti korumaya yardımcı oldu
- Beş kübitin tamamının çalıştırılmasını hâlâ ne sınırlıyor?
- İlk makaleden daha geniş bir araştırma hedefine
- Öne Çıkanlar
15 Ekim 2026'da Nature Physics'te yayımlanan çalışma, mikrodalga sinyallerinin başlıca girişim kaynaklarından biri olduğunu ortaya koyuyor. Bir kübit için gönderilen sinyaller, diğer kübitlerin çalışma koşullarını değiştiriyor. Ekip, kübit çiftleri arasındaki bu istenmeyen değişimleri ölçtü ve ardından telafi etmek üzere kontrol sinyallerini ayarladı.
Sonuç, birlikte çözülmesi gereken iki sorunu ele alıyor: Kuantum işlemlerinin doğruluğunu korumak ve büyüyen bir işlemciyi kontrol etmek için gereken kablo miktarını azaltmak. Ortak bir mikrodalga hattı kontrol mimarisini basitleştirirken kalibrasyon yöntemi, birden fazla kübit aynı anda çalıştığında doğruluğun korunmasına yardımcı oluyor.
Deneyleri yöneten RIKEN araştırma bilimcisi ve makalenin ilk yazarlarından Leon Camenzind, bu ilerlemeyi RIKEN'in 16 Ekim tarihli İngilizce basın açıklamasında şöyle anlattı:
Bu sonuç, birden fazla kübit aynı anda çalıştırıldığında bile yüksek doğruluklu kontrolün korunabileceğini gösteriyor ve silikon tabanlı kuantum işlemcileri ölçeklendirme yolunda önemli bir adım oluşturuyor.
Doğruluk oranları ne anlama geliyor?
Nature Physics makalesi, "Spin Kübit Dizisinde Eşzamanlı, Yüksek Doğruluklu Tek Kübit Kapıları" başlığıyla, kapı adı verilen temel işlemlerin ölçümlerini bildiriyor. Bir kapı, kübitin kuantum durumunu değiştirir. Doğruluk, işlemin amaçlanan sonuca ne kadar yakın olduğunu ifade eder.
Beş kübitin her birinde kapı doğruluğu %99,99'un oldukça üzerine çıktı; bazılarında oran %99,999'a yaklaştı. Üç kübite kadar eşzamanlı çalıştırmada doğruluk %99,99'un üzerinde korundu. Beş kübitin tamamının birlikte çalıştırılmasında makale, performansın %99,9 veya daha yüksek olduğunu bildiriyor; RIKEN bu sonucu yaklaşık %99,9 olarak özetliyor.
Ondalık basamaklardaki fark önemli. Doğruluğun 100'den çıkarılması, ortalama kapı hatası ölçüsünü verir: %99,9, %0,1'e; %99,99 ise %0,01'e karşılık gelir. Bu seviyeler arasında geçiş yapmak, söz konusu ölçüyü on kat azaltır. Kuantum hata düzeltme, çok sayıda işlem boyunca bu tür hataların düşük tutulmasına büyük ölçüde bağlıdır.
Ekip, tek bir kübitin durumunu farklı eksenler etrafında döndüren temel X ve Y kapılarını ölçtü. Bunlar kuantum devrelerinin yapı taşlarıdır. Bu kapılardan birkaçını aynı anda çalıştırmak, işlemcinin farklı bölümlerinin sırada beklemek yerine birlikte çalışmasını sağlar.
Silikon aygıt nasıl çalışıyor?
Beş kübit, silikon ve silikon germanyumdan yapılmış bir yapıda kuantum noktası adı verilen küçük bölgelerde bulunuyor. Metal elektrotlar bu sınırlı bölgeleri oluşturup kontrol ediyor. Bilgi, mikrodalga sinyalleriyle manipüle edilebilen bir kuantum özelliği olan elektron spiniyle kodlanıyor.
Aygıtta, silikon-28 izotopuyla zenginleştirilmiş silikon kullanılıyor. RIKEN'in Japonca araştırma duyurusunda, silikon-28'in nükleer spininin olmadığı ve bunun bilgiyi taşıyan elektron spinleri için daha sakin bir manyetik ortam sağlamaya yardımcı olduğu açıklanıyor.
Üst üste binen üç alüminyum kapı katmanı diziyi tanımlıyor. Küçük bir kobalt mıknatıs, aygıt boyunca değişen bir manyetik alan oluşturuyor ve komşu kübitlerin çalışma frekanslarını yaklaşık 150 megahertz ayırıyor. Bu frekans farkları, mikrodalga elektrodunu ortak kullansalar da araştırmacıların kübitleri tek tek adreslemesini sağlıyor.
Ortak hat, farklı kübitlere yönelik birleştirilmiş mikrodalga darbelerini taşıyor. Kuantum noktalarını şekillendirmek ve aralarındaki etkileşimleri ayarlamak gibi diğer görevler için ayrı elektrotlar kullanılıyor. Kablolardaki azalma, bu tür işlemcileri büyütmenin zorlu yönlerinden biri olan mikrodalga kontrol altyapısıyla ilgili.
Kübitler neden sırayla çalıştırılamaz?
Silikon spin kübitleri beklerken kuantum durumlarındaki hassas ilişkileri kaybediyor. De-fazlaşma adı verilen bu kayıp, bir sonraki işlem başlamadan bilgiyi bozabiliyor. Bu aygıtta ortalama boşta de-fazlaşma süresi yaklaşık 10,3 mikrosaniyeydi; yani saniyenin 10,3 milyonda biri.
Makale, işlem sırasında koherens sürelerinin yaklaşık 100 mikrosaniye olduğunu bildiriyor; bu, boşta de-fazlaşma süresinin yaklaşık on katı. Bazı de-fazlaşma türlerini dengelemek için bir kontrol dizisi kullanan Hahn eko ölçümünde ortalama süre yaklaşık 60 mikrosaniye çıktı. Her ölçüm, kübitleri farklı bir çalışma koşulunda tanımlıyor.
Bu kısa süreler, paralel kontrolü pratik bir zorunluluk hâline getiriyor. Büyük bir işlemci her kübiti sırayla çalıştırırsa diğerlerinin çoğu değerli zamanı boşta geçirir. Kuantum hata düzeltme de hataları tespit edip yönetmek için kübit grupları arasında eşgüdümlü işlemler gerektiriyor.
Ancak paralel kontrolün doğruluğu düşürdüğü görülmüştü. Nature Physics makalesi, önceki silikon ve silikon germanyum deneylerinde yalnızca iki kübit aynı anda çalıştırıldığında doğruluğun %99,95'ten %99,5'e düştüğünü aktarıyor. RIKEN ekibi, bu düşüşün fiziksel nedenini ve nasıl telafi edilebileceğini araştırdı.
Hataların ardındaki mikrodalga etkisi
Araştırmacılar, paralel kontrol sırasında doğruluk kaybının başlıca nedeni olarak AC Stark kaymasını belirledi. Bir mikrodalga alanı, frekansı bir kübiti adreslemek için kullanılan frekanstan farklı olsa bile kübitin etkin enerji seviyelerini değiştirebilir.
Kübitin fazı, kuantum durumunun bileşenleri arasındaki ilişkiyi tanımlar. Enerji seviyeleri arasındaki farkın değişmesi, bu fazın zaman içinde nasıl geliştiğini de değiştirir. Beklenmedik bir faz kayması, bir sonraki kontrol darbesinin araştırmacıların amaçladığı konumdan uzaklaşmış bir duruma etki etmesi anlamına gelir.
Ekip, Q3 ve Q4 olarak adlandırılan kübitler arasındaki bu girişimi doğrudan ölçtü. Q4'ün çalıştırılması Q3'te yaklaşık 0,0379 radyanlık faz kaymasına yol açarken Q3'ün çalıştırılması Q4'te yaklaşık eksi 0,0026 radyanlık kaymaya neden oldu. Etkilerin eşit olmaması, iki kübiti aynı hızda çalıştırmak için gereken farklı mikrodalga güçlerinden kaynaklanıyordu.
Faz kaymaları, sürüş genliğinin yaklaşık karesiyle orantılı olarak arttı. Basitçe söylemek gerekirse, ölçülen ilişki kapsamında genliğin iki katına çıkarılması faz kaymasını yaklaşık dört katına çıkarabiliyordu. Bu nedenle daha güçlü kontrol sinyalleri, dikkatli telafi ihtiyacını artırdı.
İkili ölçümler, büyüyen kalibrasyon yükünün yerini alıyor
Deneyleri doktora araştırması sırasında yürüten ilk yazar Yi-Hsien Wu, aynı anda daha fazla kübit çalıştırıldıkça gereken kalibrasyon miktarını ekibin nasıl azalttığını anlattı.
Kübitlerin olası her birleşimi için tamamen ayrı bir kalibrasyon işlemi gerektirmek yerine, yöntemimiz istenmeyen faz kaymalarını telafi etmek için kübit çiftleri arasındaki kalibrasyonlardan yararlanıyor.
Araştırmacılar bir kübitin çalıştırılmasının diğerinin fazını nasıl değiştirdiğini ölçtü. Ardından birkaç kübit birlikte çalıştığında gereken düzeltmeyi hesaplamak için bu ayrı katkıları bir araya getirdi. Mikrodalga fazlarının ayarlanması, başlıca istenmeyen kaymaları giderdi. Ekip, dönüşlerin fazla büyük ya da küçük olmasını düzeltmek için darbe genliklerini de kalibre etti.
Q2, Q3 ve Q4'ü içeren bir test bu yaklaşımı destekledi. İki komşusu birlikte çalışırken Q3'te biriken faz, her bir komşunun etkisi ayrı ayrı ölçüldüğünde elde edilen değerlerin toplamıyla uyuştu. Beş kübitin tamamı çalışırken ikili kalibrasyon, diğer dört kübit çalıştırılırken her bir kübitin ölçüldüğü tam kalibrasyon kadar başarılı oldu.
Ekibin Temmuz 2025 tarihli ön baskısında, kalibrasyon iş yükünün kübit sayısıyla üstel değil, karesel olarak arttığı belirtiliyor. Yaklaşık olarak kübit sayısını ikiye katlamak, ikili iş yükünü dört katına çıkarıyor. Olası tüm çalışma birleşimlerini ölçmek ise çok daha hızlı büyüyeceğinden büyük dizilerde kalibrasyon giderek zorlaşır.
Daha yumuşak darbeler hassasiyeti korumaya yardımcı oldu
Kalibrasyon, dikkatle biçimlendirilmiş mikrodalga darbeleriyle birlikte kullanıldı. Araştırmacılar, geleneksel dikdörtgen darbelere kıyasla zarfı daha yumuşak olan Kaiser pencereli darbeler kullandı. Bu biçim, komşu kübitleri bozabilecek istenmeyen frekans bileşenlerini bastırıyor.
Ön baskıda, dikdörtgen darbelerle tekil temel kapı doğruluklarının yaklaşık %99,98 olduğu bildiriliyor. Kaiser pencereli darbelere geçildiğinde beş kübitin tamamında oran %99,99'un üzerine çıktı; bazılarında %99,999'a yaklaştı. Bu karşılaştırma, kontrol sinyalinin biçiminin frekansı ve gücü kadar önemli olabileceğini gösteriyor.
Ekip performansı rastgele kıyaslama yöntemiyle değerlendirdi. Bu yöntemde rastgele seçilmiş işlemlerden oluşan diziler uygulanıyor ve diziler uzadıkça amaçlanan sonucu elde etme olasılığının ne kadar hızlı düştüğü ölçülüyor. Bu düşüş, ortalama kapı doğruluğunun tahmin edilmesini sağlıyor.
Kapı hızının da dengelenmesi gerekiyordu. Yavaş kapılar kübitleri daha uzun süre de-fazlaşmaya açık bırakırken çok hızlı kapılar, daha fazla gürültüye yol açabilecek güçlü mikrodalga sinyalleri gerektiriyor. Çalışmada tekil kontrol için en kısa kapı süresi 83 nanosaniye olarak belirlendi. Tepe sürüş genliğini azaltmak için üç kübitli deneyde eşzamanlı kapılar 250 nanosaniyeye ayarlandı.
Beş kübitin tamamının çalıştırılmasını hâlâ ne sınırlıyor?
Beş kübitin tamamını birlikte çalıştırmak daha fazla mikrodalga gücü gerektirdi ve doğruluk yaklaşık %99,9'a düştü. Araştırmacılar geriye kalan kaybı öncelikle, hesaplama için gereken kuantum koherensinin zayıflaması anlamına gelen sürüş kaynaklı dekoherense bağladı.
Faz düzeltmesi, ölçülebilen ve dengelenebilen öngörülebilir bir kaymayı ele alıyor. Dekoherens ise çalışma sırasında kuantum durumunu daha iyi koruyacak değişiklikler gerektiriyor. Bu nedenle mikromıknatıs da dâhil olmak üzere aygıt tasarımını iyileştirmek, sonraki çalışmaların odak noktalarından biri.
Camenzind, bu kısıtı ve ekibin önerdiği çözümü şöyle anlattı:
Bu bir kısıt, ancak aygıt tasarımında yapılacak iyileştirmeler bu hata kaynağını azaltmaya yardımcı olabilir.
Makale, hata toleransı için gereken doğruluğun hata düzeltme protokolüne ve mevcut gürültü türlerine bağlı olduğunu açıklıyor. Pratik kullanım için yaygın olarak %99,9'un üzerindeki değerler hedefleniyor. Çalışan bir sistemin ayrıca doğru kapıları, güvenilir ölçümü ve çok daha büyük bir dizi genelinde tekrarlanan hata düzeltmeyi bir araya getirmesi gerekiyor. Ekip bu aşamaya ne zaman ulaşılacağına ilişkin bir takvim açıklamadı.
İlk makaleden daha geniş bir araştırma hedefine
Çalışma, RIKEN'in sonucu duyurmasından önce bir ön baskı ve hakemli dergi yayını olarak yayımlandı. Başlıca tarihler şöyle:
- 16 Temmuz 2025: Araştırmacılar ilk ön baskıyı arXiv:2507.11918v1 numarasıyla yayımladı.
- 15 Ekim 2026: Nature Physics, DOI 10.1038/s41567-026-03466-2 numaralı çalışmayı yayımladı.
- 16 Ekim 2026: RIKEN, bulguları açıklayan İngilizce basın açıklamasına bu tarihi verdi.
İşbirliğinde RIKEN, Tayvan Ulusal Üniversitesi, ETH Zürih ve Hollanda'daki QuTech'ten araştırmacılar yer alıyor. Japonya Bilim ve Teknoloji Ajansı, çalışmayı hata toleranslı bir silikon kuantum bilgisayarına yönelik teknolojilere odaklanan Moonshot Hedef 6 projesi JPMJMS256H üzerinden destekledi.
Silikonun mevcut yarı iletken üretimiyle uyumlu olması, yoğun entegrasyona giden bir yol sunuyor. Deney, bu üretim avantajına bir kontrol yöntemi ekliyor: Birden fazla kübit aynı mikrodalga hattını paylaşabiliyor ve aralarındaki istenmeyen faz etkileşimleri çiftler hâlinde yapılan ölçümlerle düzeltilebiliyor.
JST'nin Moonshot Hedef 6 kapsamındaki silikon kuantum hesaplama projesinin yöneticisi Seigo Tarucha, uzun vadeli hedefi şöyle açıkladı:
Uzun vadeli hedefimiz, silikon spin kübitlerine dayalı hata toleranslı bir kuantum bilgisayarı kurmak. Güvenilir paralel kontrol, bu hedefe ulaşmak için vazgeçilmez bir adım.
Öne Çıkanlar
- RIKEN ve işbirlikçileri, beş silikon spin kübitini tek bir ortak mikrodalga hattı üzerinden kontrol etti.
- Tekil kapı doğrulukları %99,99'u aştı; bazılarında oran %99,999'a yaklaştı.
- Üç kübite kadar eşzamanlı çalışmada doğruluk %99,99'un üzerinde kaldı; beş kübitin tamamı yaklaşık %99,9 veya daha yüksek doğrulukla çalıştı.
- İkili kalibrasyon, AC Stark etkisinin yol açtığı istenmeyen faz kaymalarını telafi etti.
- Daha yüksek mikrodalga gücü, beş kübitin tamamı çalıştırıldığında dekoherense yol açtı. Bu nedenle sıradaki teknik odak aygıt iyileştirmeleri.
- Çalışma 15 Ekim 2026'da Nature Physics'te yayımlandı.






