Pasifik'in yaklaşık 6.000 metre derinliğinde bir atılım
Japonya, Şubat 2026'da Minamitorishima yakınlarında 5.569 metre derinlikten kesintisiz olarak nadir toprak elementleri içeren çamur çıkardı. Bu gelişme, Şubat 2027'ye kadar günde 350 metrik ton çıkarımı denemeyi ve 2028'den itibaren sanayi ölçeğinde üretime geçmeyi hedefleyen hükümet projesini ilerletti. Bu derinliklerde türünün ilk kesintisiz çıkarımı olarak nitelendirilen başarı, zor bir soruyu gündeme taşıyor: Japonya, okyanusa kalıcı zarar vermeden bu mühendislik başarısını uygun maliyetli bir mineral kaynağına dönüştürebilir mi?
İçindekiler
- Pasifik'in yaklaşık 6.000 metre derinliğinde bir atılım
- Japonya bu çamuru neden istiyor?
- Takvim ve güçlüğün boyutu
- İzleme çalışmaları neleri ölçebilir?
- Deniz tabanındaki bozulmaya dair onlarca yıllık bulgular
- Daha fazla ülke neden ara verilmesini istiyor?
- Uluslararası kurallar ve Japonya'nın kendi suları
- Konumda kalmanın maliyeti
- Yatırımı güvenlik ve teknoloji yönlendiriyor
- Öne Çıkanlar
Operasyon, Japonya'nın en doğudaki adasının yakınında, ana karadan yaklaşık 2.000 kilometre uzakta, Chikyu araştırma gemisiyle gerçekleştirildi. Araştırmacılar, deniz tabanından nadir toprak elementleri içeren tortuyu gemiye çıkardı. Bu elementler akıllı telefonlardan elektrikli araçlara ve rüzgâr türbinlerine kadar pek çok teknolojide kullanılıyor.
Bakanlar Kurulu, projeyi tek bir tedarikçiye bağımlılığı azaltmanın bir yolu olarak sunuyor. Proje kapsamında paylaşılan verilere göre Japonya'nın nadir toprak ithalatının yaklaşık yüzde 90'ını Çin karşılıyor. Ancak takvim, araştırma ekibinin içinden de itirazlarla karşılaşıyor: Ticari faaliyetlerin çevresel etkileri değerlendirilmiş değil ve izleme çalışmalarında yer alan bir bilim insanı, planlanan çıkarım hızının mevcut çalışmaların ulaşabileceğinin ötesinde olduğunu söylüyor.
46 ülke derin deniz madenciliğine moratoryum ya da ara verilmesi çağrısı yaparken Japonya çalışmalarını sürdürüyor. 77'den fazla şirket ve finans kuruluşu, deniz tabanından çıkarılan mineralleri tedarik etmeme taahhüdünde bulundu. Tartışma artık üç ayrı güçlüğü bir araya getiriyor: malzemeleri güvence altına almak, çıkarımı ekonomik hâle getirmek ve derin okyanusun ne ölçüde bozulmayı kaldırabileceğine karar vermek.
Japonya bu çamuru neden istiyor?
Minamitorishima'daki yataklar, Japonya'nın deniz kaynaklarını araştırma ve kullanma hakkına sahip olduğu münhasır ekonomik bölgesinde (MEB) bulunuyor. Araştırmalar, deniz güvenliği platformu oluşturma girişimi kapsamındaki Stratejik İnovasyonu Teşvik Programı'na (SIP) bağlı olarak Bakanlar Kurulu tarafından yürütülüyor. Japonya Deniz-Dünya Bilimi ve Teknolojisi Ajansı (JAMSTEC) ise araştırma ve madencilik denemeleri dâhil saha çalışmalarını gerçekleştiriyor.
Nadir toprak elementleri, mıknatısların, elektronik ürünlerin ve diğer ekipmanların çalışmasını sağlayan özellikleri nedeniyle değerli bir metal grubudur. Japonya, tedariki büyük ölçüde Çin'de yoğunlaşan orta ve ağır nadir toprak elementlerinin çamurda bulunmasıyla özellikle ilgileniyor. Bu elementleri ülke içinde çıkarmak, ticari ya da diplomatik ilişkilerin gerildiği dönemlerde üreticilere olası bir alternatif kaynak sağlayabilir.
Yatakların keşfiyle ilişkilendirilen Tokyo Üniversitesi profesörü Yasuhiro Kato, kaynakların geliştirilmesini bu kırılganlığa bir yanıt olarak görüyor. Kaynağa yönelik sanayi ilgisini anlatan Kato, şöyle dedi:
Bulduğumuz kaynakları geliştirebilirsek, bu tür [nadir toprak elementleriyle ilgili] sorunlar ortadan kalkar. Bunun sanayi sektöründe gerçekten gündemin üst sıralarına yerleştiğine inanıyorum.
Ticari hedef, çamuru gemiye çıkarmaktan ibaret değil. Japonya'nın yararlı mineralleri ayırması, kullanılabilir malzemelere dönüştürmesi ve müşterilerin karşılayabileceği bir fiyatla teslim etmesi de gerekiyor. Büyük bir yatak potansiyel bir kaynak sunar; güvenilir tedarik içinse bu zincirin tamamının tekrar tekrar işlemesi gerekir.
Takvim ve güçlüğün boyutu
Şubat ayında gerçekleştirilen çıkarım, Ocak ve Şubat 2026'da yürütülen çalışmaların ardından geldi. Madencilik sistemi, petrol ve gaz sondaj teknolojisinden uyarlanmış ve bozulan tortunun yayılmasını sınırlayacak şekilde tasarlanmıştı. Önerilen sonraki adım ise çok daha kapsamlı bir gösterim çalışması.
- Ocak-Şubat 2026: Araştırmacılar Minamitorishima yakınlarında çıkarım çalışmaları ve çevresel izleme gerçekleştirdi.
- Şubat 2026: Japonya, yüzeyin 5.569 metre altından nadir toprak elementleri içeren çamuru kesintisiz olarak çıkardı.
- Şubat 2027'ye kadar: Proje, günde 350 metrik ton çamur çıkarımını göstermeyi hedefliyor.
- 2028'den itibaren: Proje, sanayi ölçeğinde geliştirme çalışmalarını başlatmayı hedefliyor. Daha geniş tartışmalarda 2030 civarında ticari üretime geçilmesi de gündeme geliyor.
350 metrik ton, işlenmiş nadir toprak malzemesini değil, çamuru ifade ediyor. Her yükün yalnızca bir bölümü yararlı minerallere dönüşecek. Bu nedenle elementlerin yoğunluğu, işleme verimliliği ve geriye kalan tortunun yönetim maliyeti projenin ekonomisi açısından belirleyici.
Deniz kaynaklarının geliştirilmesinin çevresel etkilerini değerlendirmeye yönelik sistemler geliştiren proje ekibinin başındaki Hiroyuki Yamamoto, mevcut araştırma yaklaşımı kapsamında çıkarım hedefinin uygulanabilirliğine itiraz ediyor. Yamamoto şöyle dedi:
SIP'nin araştırmalarında yaptığı çalışmalar ticarileştirmeye uygun değil. Günde 350 metrik ton çıkarım yapmak mümkün değil. Mümkün olsa bile ticari açıdan kârlı olup olmadığı ayrı bir konu. Bunun zaman alacağını düşünüyorum.
İzleme çalışmaları neleri ölçebilir?
JAMSTEC ve SIP, çıkarım öncesinde deniz tabanını gözlemlemek ve operasyon sırasında meydana gelen değişiklikleri tespit etmek için yöntemler geliştirdi. SIP Ocean kapsamında geliştirilen yöntemler, Uluslararası Standardizasyon Örgütü (ISO) tarafından uluslararası standart olarak kabul edildi. Minamitorishima denemelerinde araştırmacılar, çıkarım ekipmanıyla birlikte izleme yöntemlerini de kullandı.
İzleme çalışmaları, makinelerin suda karıştırdığı parçacıklardan oluşan tortu bulutlarının izlenmesine yardımcı olabilir. Daha sonraki değişikliklerin karşılaştırılacağı koşulları da kayda geçirebilir. Ticari madenciliğin etkilerini değerlendirmek ise daha kapsamlı bir çalışma gerektiriyor: Makinelerin daha geniş bir alanda ve çok daha uzun süre tekrar tekrar çalışması durumunda ne olacağını tahmin etmek.
Operasyonları gözlemleyen Yamamoto, araştırma programının izleme teknolojisi geliştirdiğini ancak ticari faaliyetlere yönelik değerlendirmeyi tamamlamadığını söyledi. Yamamoto şöyle açıkladı:
SIP bir etki değerlendirmesi yapmadı. İzleme teknolojisi geliştirmekle etki değerlendirmesi yapmak iki farklı şey. Ticari ölçekte madencilik yapacağınızı söylüyorsanız, hesaplamaları da o ölçekte yapmanız gerekir. Bu henüz yapılmadı.
Değerlendirmenin eksikliği, geliştirme takvimi açısından önem taşıyor. Araştırmacıların etkileri bu ölçekte hesaplayabilmesi için ticari planların çalışma alanını, süresini, çıkarım hızını ve tortunun nasıl yönetileceğini belirtmesi gerekiyor. Mevcut projede, deniz tabanının uzun vadede nasıl toparlandığını izleyecek bir program da bulunmuyor.
Deniz tabanındaki bozulmaya dair onlarca yıllık bulgular
Nature dergisinde Mart 2025'te yayımlanan bir çalışma, Pasifik'teki Clarion-Clipperton Bölgesi'nde, onlarca yıl önce makinelerle mineral yumrularının çıkarıldığı bir deneme sahasını inceledi. Araştırmacılar 44 yıl sonra bölgeye döndü ve başlangıçta sekiz metre aralıklarla açılmış izlerin hâlâ görülebildiğini tespit etti. Bazı canlılar geri dönmüştü; ancak mercanlar ve süngerler dâhil deniz tabanına tutunan büyük canlılarda çok az toparlanma görülmüştü.
Mineral yumruları, deniz tabanında bulunan ve metal içeren sertleşmiş kütlelerdir. Japonya'nın projesiyse mineral içeren tortuyu çıkarıyor. Çamurun kaldırılması deniz tabanını farklı biçimde değiştiriyor ve bu süreci özel olarak ele alan araştırmalar, yumru çıkarımı üzerine onlarca yıldır yapılan çalışmalara kıyasla çok daha sınırlı.
Derin deniz madenciliğinin ekolojik etkileri üzerine Kasım 2025'te Nature Communications'ta yayımlanan makalenin ortak yazarlarından, Hawai'i Üniversitesi profesörü Jeffrey Drazen, zararın ortaya çıkmasının zaman alabileceği uyarısında bulundu. Toparlanmanın güçlüğünü şöyle anlattı:
Derin denizin doğal çevresi yavaş toparlanır ve bazı durumlarda toparlanma mümkün olmayabilir.
Kato, daha önceki madencilik deneylerine daha olumlu yaklaşıyor. Tokyo Üniversitesi profesörü, manganez yumrularının çıkarılması üzerine yapılan araştırmalara değinerek şöyle dedi:
Bu tür testleri gerçekten gerçekleştirenler, etkisinin aslında oldukça sınırlı olduğu yönünde bir izlenime sahip.
Minamitorishima'daki tortu tabakası yaklaşık 34,5 milyon yıl önce oluştu. Tabakanın yaşı, derin okyanusta yaşayan birçok canlının yavaş büyümesi ve çamur çıkarımına ilişkin deneyimin sınırlı olması, oluşacak bozulmanın ne kadar süreceğini temel bir kaygı hâline getiriyor.
Daha fazla ülke neden ara verilmesini istiyor?
Avrupa, Pasifik ve Afrika'dan 46 ülke derin deniz madenciliğine moratoryum ya da ara verilmesini destekliyor. Moratoryum, hükümetlere ticari faaliyetler başlamadan önce daha fazla bilimsel kanıt toplama ve koruyucu önlemler üzerinde anlaşma fırsatı tanıyan bir duraklama anlamına geliyor. Öneriler arasında farklılıklar var; uluslararası tartışmaların önemli bir bölümü ulusal yetki alanlarının dışındaki deniz tabanı kaynaklarına odaklanıyor.
Portekiz, Mart 2025'te yürürlüğe giren ve 2050'ye kadar sürecek bir yasak getirdi. Ticari deniz tabanı mineral faaliyetlerine alan açılmasını onaylayan Norveç ise madencilik planlarını daha sonra 2029'a kadar askıya aldı. Bu ulusal kararlar, tartışmayı uluslararası deniz tabanının ötesine, ülkelerin kendi yetki alanlarındaki sulara da taşıyor.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, 2025 Birleşmiş Milletler Okyanus Konferansı'nda uluslararası ölçekte bir moratoryumun zorunlu olduğunu söyledi. Google, Samsung, Volvo ve BMW, deniz tabanından çıkarılan mineralleri tedarik etmeme taahhüdünde bulunan 77'den fazla şirket ve finans kuruluşu arasında. Bu taahhütler, gelecekteki projelerin potansiyel müşteri ve finansör havuzunu daraltabilir.
Japonya, Güney Kore ve Çin moratoryumu desteklemedi. Japonya'nın tutumu, kaynak güvenliği hedeflerini tortu bulutlarını, gürültüyü ve deniz ekosistemlerinin toparlanmasını daha uzun süre incelemeyi amaçlayan uluslararası hareketin yanına koyuyor.
Uluslararası kurallar ve Japonya'nın kendi suları
Uluslararası Deniz Yatağı Otoritesi (ISA), Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi kapsamında, ulusal yetki alanlarının dışındaki deniz tabanı mineral faaliyetlerini yönetiyor. Kurum 30'dan fazla arama ruhsatı verdi. Yaygın olarak Madencilik Kodu olarak anılan ticari işletme kurallarına ilişkin müzakerelerde çevresel standartlar ve mali faydaların paylaşımı gibi konular ele alınıyor.
Temmuz 2026'da Jamaika'da 85 ülkenin katılımıyla düzenlenen ISA toplantısı, çevresel standartlar ve fayda paylaşımı konusunda anlaşma sağlanamadan sona erdi. Çin, kurumun 2023'teki genel kurulunda moratoryumun görüşülmesini de engellemişti. Uzayan müzakereler, hükümetlerin mineral kaynaklarına erişim, çevrenin korunması ve ortak kaynaklardan elde edilen gelirin paylaşımı konularına ne kadar farklı yaklaştığını gösteriyor.
Minamitorishima'nın Japonya'nın MEB'inde bulunması, buradaki kaynak projesini uluslararası deniz tabanındaki madencilikten farklı bir yetki alanına yerleştiriyor. Japonya, deniz çevresini korumaya yönelik kendi sorumluluklarını yerine getirirken ISA üyesi olarak uluslararası müzakerelere de katılmak zorunda. Bu nedenle ulusal düzenlemeler ve uluslararası kural oluşturma süreçleri, aynı politika tartışmasının farklı yönlerini etkiliyor.
Minamitorishima'yı yöneten Ogasawara köyü, başka ulusal girişimlerle de karşı karşıya: Olası bir radyoaktif atık bertaraf sahasına ilişkin belge incelemesi ve 2027'de başlaması planlanan füze atış tatbikatları. Bu projeler, kaynak geliştirme çalışmalarını Japonya'nın uzak adalarının kullanımına ilişkin daha geniş bir kararlar dizisinin parçası hâline getiriyor.
Konumda kalmanın maliyeti
Chikyu'nun ana karaya uzaklığı ve yatağın derinliği, olağan operasyonel işleri pahalı hâle getiriyor. Son çıkarım denemesi yalnızca birkaç gün sürdü; ticari madencilikteyse geminin bölgede aylarca kalması gerekecek. İkmal, bakım, nakliye ve kesintisiz çalışma, çıkarılan malzemenin fiyatını etkileyecek.
Yamamoto, geminin günlük masrafının 10 milyon yenin, yani 65.000 doların üzerinde olduğunu söyledi. Gemi görünürde hareket etmese bile masrafların neden devam ettiğini şöyle açıkladı:
Gemi hareketsiz dururken bile konumunu korumak için iticiler sürekli çalışıyor.
Günlük masraf 10 milyon yenin üzerindeyse, 30 günlük çalışma bu günlük tarifeyle 300 milyon yeni aşar. Bu hesaplamaya belirtilen gemi gideri dâhil; ticari bir operasyon için işleme tesisleri ve diğer altyapı da gerekecek. Her yükten elde edilen kullanılabilir nadir toprak miktarı, bu maliyetlerin ürün başına fiyata nasıl yansıyacağını belirleyecek.
Çevresel kaygıların Japonya açısından ekonomik bir boyutu da var. Tartışmada aktarılan verilere göre ülke, dünya ton balığının yaklaşık dörtte birini tüketiyor ve Pasifik mavi yüzgeçli orkinos avı ile tüketiminin yaklaşık yüzde 80'ini oluşturuyor. Bu nedenle, aynı okyanustan mineral elde etmeye çalışan bir ülke için deniz besin ağları üzerindeki olası etkiler de önem taşıyor. Bilim insanları ayrıca tortunun karıştırılmasının binlerce ila milyonlarca yıldır depolanmış karbonu açığa çıkarabileceği uyarısında bulunuyor; açığa çıkabilecek miktar ve bunun nasıl dağılacağı, madencilik sahasındaki koşullara bağlı.
Yatırımı güvenlik ve teknoloji yönlendiriyor
Japonya'nın yatırımı, mineral satışının ötesinde stratejik değer taşıyor. Nadir toprak tedarik zincirleri üzerine çalışan Wisconsin-Madison Üniversitesi araştırmacısı Julie Klinger, yatırımı tedarik güvenliğiyle, ABD ile ilişkilerle ve Japon mühendisliğinin değeriyle ilişkilendiriyor.
Klinger, Ekim 2025 tarihli Kritik Mineraller ve Nadir Toprak Elementleri Tedarikini Güvence Altına Almaya Yönelik ABD-Japonya Çerçevesi'ne değinerek şöyle dedi:
Çin'e bağımlılığın yarattığı istikrarsızlık gerçek. İttifakın yönetilmesi de önemli. Ekim 2025 tarihli Kritik Mineraller ve Nadir Toprak Elementleri Tedarikini Güvence Altına Almaya Yönelik ABD-Japonya Çerçevesi, Japonya'nın madencilik yatırımlarını ABD'nin savunma tedarik zincirleriyle açıkça ilişkilendiriyor.
Trump yönetimi, Nisan 2025'te yayımladığı başkanlık kararnamesinde deniz minerali kaynaklarını ulusal güvenliğin temel çıkarlarından biri olarak tanımlamıştı. Bu yaklaşım, hükümetlerin Çin kaynaklarına alternatif aradığı Pasifik'teki kaynak rekabetine ivme kazandırıyor.
Japonya'nın aşırı derinliklerde ekipman çalıştırabilmesi bilimsel bilgi, diplomatik nüfuz ve yurt dışına satılabilecek teknoloji de sağlayabilir. Ticari açıdan uygulanabilirlik tartışmalı kalırken yatırımların sürmesini bu faydalar açıklamaya yardımcı oluyor. Yakın vadede alınacak kararlar, denemelerin ne ölçüde genişletileceğine, genişleme için nasıl bir çevresel değerlendirme gerektiğine ve önerilen takvimin denizde gösterilen kapasiteyle uyuşup uyuşmadığına odaklanıyor.
Öne Çıkanlar
- Japonya, Şubat 2026'da Minamitorishima yakınlarında 5.569 metre derinlikten nadir toprak elementleri içeren çamuru kesintisiz olarak çıkardı.
- Proje, Şubat 2027'ye kadar günde 350 metrik ton çamur çıkarımını göstermeyi, 2028'den itibaren sanayi ölçeğinde geliştirmeye geçmeyi hedefliyor.
- Çevresel izleme çalışmalarında yer alan bir bilim insanı, ticari faaliyetlerin etkilerine ilişkin değerlendirmenin tamamlanmadığını söylüyor ve çıkarım hedefine itiraz ediyor.
- Pasifik'teki bir araştırmada, madencilik izlerinin 44 yıl sonra hâlâ görülebildiği ve deniz tabanındaki bazı büyük canlıların sınırlı ölçüde toparlandığı tespit edildi.
- 46 ülke moratoryum ya da ara verilmesini desteklerken Japonya, Güney Kore ve Çin bu ülkeler arasında yer almıyor.
- Yüksek işletme maliyetleri, Çin tedarikine bağımlılık ve ABD ile iş birliği Japonya'nın sonraki adımlarını şekillendiriyor.






