Moğolistan Saigalarının Sayısı 28.857’ye Ulaştı, Sürüler Tarihî Yaşam Alanlarına Döndü

9 dakikalık okuma
Mongolian Saiga Reach 28,857 as Herds Return to Historic Habitat

Sayılarla ölçülen toparlanma ve geri dönen sürüler

WWF-Moğolistan’a göre Moğolistan’daki saiga sayısı Ekim 2025’te tahminen 28.857’ye ulaştı. Bu, bir yıl önceki 23.215’e kıyasla artış anlamına geliyor. Sayının 5.642, yani yaklaşık yüzde 24 artmasının yanı sıra önemli bir gelişme daha yaşandı: Saigalar, kasıtlı bir nakil olmaksızın doğal hareketleriyle Khyargas Gölü havzası da dâhil olmak üzere tarihî yayılış alanlarının bazı bölümlerinde yeniden görülmeye başladı.

İçindekiler
  1. Sayılarla ölçülen toparlanma ve geri dönen sürüler
  2. Nüfus nasıl ölçüldü?
  3. Eski yaşam alanlarına dönüş neden önemli?
  4. Artışlar ve ani kayıplarla dolu bir geçmiş
  5. Koruma çalışmaları neleri değiştirdi?
  6. Yerel topluluklar suyu ve meraları koruyor
  7. Nüfus artsa da koruma neden gerekli?
  8. Gobi bozkırının şekillenmesine katkıda bulunan bir hayvan
  9. Öne Çıkanlar

Toparlanma, onlarca yıllık koruma çalışmalarının ve sayının birkaç kez sert biçimde düşmesinin ardından geldi. Kuraklık ve ağır geçen bir kışın ardından 2003’te yalnızca 750 Moğol saigası kalmıştı. Daha sonra ortaya çıkan bulaşıcı hastalık salgını bir başka çöküşe yol açtı; 2017 sonbaharında yaklaşık 3.000 saiga sayıldı.

WWF-Moğolistan’ın 2025 araştırmasının bulguları, tarihî yaşam alanlarına dönen saiga sayısını 1.659 olarak veriyor. Khyargas Gölü havzasına dönüş, hayvanların ve yaşam alanlarının korunmasının sürülerin, bir zamanlar yaşadıkları bölgelere koruma ekiplerince taşınmadan yayılmasını sağlayabileceğini gösteriyor.

Son artış, önceki yıl kaydedilen güçlü yükselişin de devamı niteliğinde. Saiga sayısı 2023’te 15.540’tan 2024’te 23.215’e, ardından 2025’te 28.857’ye çıktı. Tahmini nüfus bu iki yılda 13.317 hayvan, yani yaklaşık yüzde 86 arttı.

WWF-Moğolistan, toparlanmayı kesintisiz koruma çalışmalarına, yerel topluluklar ve ortak kuruluşlarla iş birliğine, elverişli doğal koşullara ve hava şartlarına bağlıyor. Kuruluşun koruma yöneticileri, bulaşıcı hastalıkların, zarar görmüş meraların, kaçak avcılığın, altyapının ve iklim değişikliğinin saigaları tehdit etmeyi sürdürdüğü uyarısında da bulunuyor. Artık çalışmalar, hayvanların ihtiyaç duyduğu alanları erişilebilir ve sağlıklı tutarken daha kalabalık bir nüfusu korumaya odaklanıyor.

Reklam

Nüfus nasıl ölçüldü?

WWF-Moğolistan uzmanları ve Saiga Koruma Ağı üyeleri, en son saha araştırmasını Ekim 2025’te gerçekleştirdi. Ekipler Sharga Gobi, Khuisiin Gobi, Durgun’un Khuren bozkırı, Khyargas Gölü havzası, Altan Teel Vadisi ve Khomyn Tal’ı kapsayan alanlarda çalıştı.

Ekipler, uluslararası kabul gören hat transekti yöntemini kullandı. Basitçe ifade etmek gerekirse araştırmacılar, belirlenen güzergâhları izleyip bu güzergâhlarda gördükleri hayvanları kaydediyor ve gözlemlerden yararlanarak incelenen bölgedeki nüfusu tahmin ediyor. Ortaya çıkan sayı, her hayvanın tek tek sayıldığı bir toplam değil, nüfus tahminidir.

Saha çalışmasında saigaların nerelerde yaşadığı, yaşam alanlarının durumu ve hastalıklarla ilgili bilgiler de kaydedildi. Uzmanlar, Ekim 2025’teki araştırma sırasında hasta ya da ölü saigaya rastlamadıklarını belirtti. Hastalıklar daha önce ağır kayıplara yol açtığından sağlık takibi, koruma çalışmalarının parçası olmayı sürdürüyor.

Ekim 2024’ün sonlarında yapılan önceki araştırma, dört aymağın, yani ilin 18 ilçesinde (soum) yaklaşık 40.006 kilometrekarelik alanı kapsıyordu. Saiga Koruma İttifakı’nın 23 Ocak 2025’te yayımlanan 2024 araştırması raporunda 23.215 hayvan kaydedilmişti. Bu, bir önceki yılın 15.540’lık sayısına göre yaklaşık yüzde 49 artıştı.

Eski yaşam alanlarına dönüş neden önemli?

Khyargas Gölü havzası, saigaların tarihî yayılış alanının bir parçası. Hayvanların bu bölgede yeniden görülmesi, toparlanmaya coğrafi bir boyut kazandırıyor: Daha fazla saiga hayatta kalıyor ve sürüler, yıllarca ortadan kayboldukları toprakları yeniden kullanıyor.

WWF-Moğolistan, geri dönüşü saigaların göç edip doğal yollarla yayılmasını sağlayan daha iyi koruma ve yönetim uygulamalarının sonucu olarak tanımlıyor. Planlı yeniden yerleştirme genellikle insanların hayvanları seçilen bir bölgeye taşımasını içerir. Bu örnekteyse koşullar elverdiğinde hayvanlar eski yaşam alanlarına kendileri döndü.

2025 raporunda, tarihî yaşam alanlarına dönen gruplarda 1.659 hayvan bulunduğu belirtiliyor; Khyargas Gölü havzası da toparlanma bölgelerinden biri olarak öne çıkarılıyor. 2024 raporunda, tarihî yaşam alanlarındaki üç ayrı grupta 1.660 hayvan kaydedilmişti. Bu sayı 2021’de 405’ti. Raporlarda her bölge için karşılaştırılabilir bir dağılım verilmediğinden Khyargas havzasındaki yıllık değişimin tam boyutu belirsizliğini koruyor.

Uzun vadeli karşılaştırma dikkat çekici: Bu tarihî gruplardaki 2024 toplamı, 2021’deki sayının dört katından fazlaydı. Bu nedenle kullanılabilir yaşam alanları arasındaki geçiş güzergâhlarını açık tutmak, hayvanların öldürülmesini önlemenin yanı sıra toparlanmayı korumanın da pratik bir parçası.

Reklam

Artışlar ve ani kayıplarla dolu bir geçmiş

Moğol saigalarının nüfusu daha önce de toparlandı, ancak ardından sert düşüşler yaşandı. Bu geçmiş, son sayılar yükselirken bile koruma kuruluşlarının neden kesintisiz koruma çağrısı yaptığını açıklıyor.

Doğal afetler ve hastalıklar, nüfusu mevcut büyüklüğünün çok küçük bir bölümüne kadar düşürdü. Dzud, kar, buz ya da aşırı soğuk nedeniyle otlayan hayvanların yeterli yiyeceğe ulaşamadığı ağır bir kış felaketidir. Kuraklık da kış başlamadan önce hayvanların besin kaynaklarını azaltarak tehlikeyi büyütebilir.

  • 1981: Uzun süren düşüşün ve yayılış alanının daralmasının ardından Sharga Gobi’de 1.000’den biraz fazla saiga kaldı.
  • 1997: WWF-Moğolistan, ortak kuruluşlar ve yerel topluluklarla birlikte devam eden koruma programını başlattı.
  • 1998: Araştırmada yaklaşık 3.000 saiga kaydedildi.
  • 2003: Kuraklık ve dzud, nüfusun 750’ye kadar düşmesine yol açtı.
  • 2014: Gobi-Altay Çevre Dairesi Başkanı D. Batmagnai’ye göre nüfus 14.000’e ulaştı, yayılış alanı ise yüzde 13 genişledi.
  • 2016 sonu-2017: Küçükbaş hayvan vebası salgını ağır kayıplara yol açtı; 2017 sonbaharında yaklaşık 3.000 hayvan sayıldı.
  • 2023-2025: Yıllık tahminler 15.540’tan 23.215’e, ardından 28.857’ye yükseldi.

Batmagnai, 2016’nın sonlarında başlayan salgında nüfusun yüzde 53’ünün kaybedildiğini söyledi. Ocak 2025’te yayımlanan koruma raporunda hastalık felaketinin 2017’de yaşandığı belirtiliyor. Tarihler birlikte değerlendirildiğinde krizin bu döneme yayıldığı görülüyor.

Küçükbaş hayvan vebası, genellikle PPR kısaltmasıyla anılan ve en çok koyunlarla keçileri etkilediği bilinen bulaşıcı bir viral hastalıktır. Saigalar üzerindeki etkisi, devriyeler ve yaşam alanı yönetiminin yanı sıra hastalıkları önlemeyi de yaban hayatını korumanın vazgeçilmez bir parçası hâline getiriyor.

Koruma çalışmaları neleri değiştirdi?

WWF-Moğolistan’ın programı; yasal korumayı, kaçak avcılıkla mücadeleyi ve yaşam alanlarının iyileştirilmesini bir araya getirdi. Alınan önlemler arasında saigaların yayılış alanlarının yerel ve ulusal koruma kapsamına alınması, yasal çerçevenin iyileştirilmesi ve hayvanları korumakla sorumlu kişilerden oluşan bir ağ kurulması yer aldı.

Suya erişim de çalışmalardaki önceliklerden biri oldu. Koruma ekipleri ve yerel topluluklar, saigaların kullandığı kaynak sularını korudu; bu kaynakların zarar görmesini önlemek için etraflarına çit çekilmesi de bu çalışmalara dâhildi. Su kaynaklarını korumak, hayvanların yaşadığı kurak arazilerde temel bir kaynağın sürekliliğini sağlamaya yardımcı oluyor.

WWF-Moğolistan, kolluk faaliyetlerini, hastalıkların önlenmesini ve yerel toplulukların katılımını da toparlanmaya katkı sunan çalışmalar arasında sayıyor. Bu faaliyetler farklı ihtiyaçlara yanıt veriyor: Hayvan ölümlerini önlemek, yiyecek ve su kaynaklarını korumak ve saigaların yaşam alanlarında yaşayan insanların bu alanların korunmasına katılmasına yardımcı olmak.

Reklam

WWF-Moğolistan Koruma Direktörü B. Chimeddorj, 2024 araştırmasının sonuçlarına eşlik eden açıklamasında bu önlemlerin katkısını şöyle anlattı:

Son dönemde kolluk faaliyetlerini güçlendirmeye, yaşam alanlarının yönetimini iyileştirmeye ve yerel toplulukları sürece dâhil etmeye odaklanan koruma girişimleri, Moğol saigalarının nüfusunun toparlanmasına önemli katkı sağladı.

Kuruluş, elverişli hava koşullarını ve bağışçılarla diğer ortaklarla kurulan iş birliğini de takdir ediyor. Koruma çalışmaları yaklaşık otuz yıldır devam ediyor; nüfusun arttığı yılların yanı sıra ağır kayıpların yaşandığı dönemleri de kapsıyor.

Yerel topluluklar suyu ve meraları koruyor

Gobi-Altay Çevre Dairesi’ne göre, Moğol saigalarının yayılış alanının yaklaşık yüzde 70 ila 80’i Gobi-Altay ilinde bulunuyor. Hayvanlar Gobi-Altay, Khovd ve Uvs illerinde yaşıyor. Bu nedenle Moğolistan’ın batısında mera, su ve korumayla ilgili kararlar özel önem taşıyor.

Gobi-Altay’da saigaların yoğun olarak bulunduğu bölgeler arasında Sharga, Darvi, Khukhmorit, Bayan-Uul, Tonkhil, Tugrug ve Khaliun ilçeleri ile Bigeriin Khooloi yer alıyor. Nüfusu korumak, tek bir koruma alanıyla sınırlı kalmayan, geniş bir coğrafyaya yayılan çalışmaları gerektiriyor.

Her yıl 23 Nisan, Moğol Saigalarını Koruma Günü olarak kutlanıyor. Nisan 2026’daki etkinlikler kapsamında öğrenci eko kulüpleriyle birlikte kaynak sularını koruma, hayvanların hareketlerini izlemek için otomatik kameralar kurma ve ilgili mevzuatı bölge sakinlerine anlatma çalışmaları yapıldı.

Çevre Dairesi, çobanlara dönüşümlü mera kullanımını da tavsiye ediyor. Bu yöntem, daha önce kullanılan alanların kendini yenilemesine fırsat tanımak için hayvanların otlatıldığı yerlerin zaman içinde değiştirilmesini öngörüyor. Aynı coğrafyayı paylaşan çobanlar ve yaban hayvanları için meraların durumu, her ikisinin de erişebileceği yiyecek miktarını etkiliyor.

Öğrencilerin katılımı, halkı bilinçlendirme çalışmalarını somut faaliyetlerle buluşturuyor. Bir kaynağı korumak suyun sürekliliğini sağlarken, kameralar saigaların nerelerde hareket ettiğine ilişkin bilgi sağlıyor. Bu yerel çalışmalar, koruma planlamasında kullanılan daha kapsamlı araştırmalara destek oluyor.

Nüfus artsa da koruma neden gerekli?

Doktora derecesine sahip WWF-Moğolistan yöneticilerinden B. Gantulga, son nüfus artışını memnuniyetle karşılarken başlıca tehditlerin sürdüğü uyarısında bulundu. Bulaşıcı hastalıkları, yaban hayatıyla uyumsuz altyapıyı, mera bozulmasını, kaçak avcılığı ve iklim değişikliğini tehditler arasında saydı.

Doğrusal altyapı, yollar, demir yolları ve çitler gibi bir arazi boyunca uzanan yapıları ifade ediyor. Bu yapılar hayvanların hareketini engellediğinde otlaklara, suya ya da diğer yaşam alanlarına ulaşmaları zorlaşabiliyor. Saigaların eski topraklarına yeniden yayılmaya başladığı bir dönemde bu konu özellikle önem taşıyor.

Reklam

Meraların zarar görmesi de başka bir sorun. Sayısı artan bir nüfusun kullanılabilir otlaklara ihtiyacı var; kuraklık ve ağır kış koşulları ise besin kaynakları üzerindeki baskıyı artırabiliyor. Nüfusun 2003’te 750’ye düşmesi, olumsuz doğal koşulların saigaları geçmişte ne kadar ağır etkilediğini gösteriyor.

Moğol saigaları Moğolistan’ın Kırmızı Kitabı’nda yer alıyor ve 1995 tarihli Fauna Kanunu kapsamında kritik derecede nadir olarak sınıflandırılıyor. Toparlanma, izleme çalışmalarını sürdürmeyi önemli kılıyor: Araştırmalar nüfus büyüklüğünü ve dağılımını takip ederken saha gözlemleri, koruma ekiplerinin ortaya çıkan sorunları belirlemesine yardımcı oluyor.

Chimeddorj, nüfustaki artışa eşlik eden açıklamasında çalışmaların sürdürülmesi için doğrudan çağrıda bulundu:

Bu nesli tehlike altındaki türün geleceğini güvence altına almak ve yok olmasını önlemek için acil ve kesintisiz koruma çalışmaları şart.

Gobi bozkırının şekillenmesine katkıda bulunan bir hayvan

Moğol saigaları, sorguç otu, yabani soğan, çalılar ve pelin otu dâhil yaklaşık 30 bitki türüyle besleniyor. Otlamaları, yaşadıkları kurak çayırlık Gobi bozkırındaki besin döngüsünün bir parçasını oluşturuyor.

Hayvanlar, toprağı çiğneyerek gevşetiyor ve dışkılarıyla besin maddelerini toprağa geri kazandırıyor. Bu süreçler, bitki örtüsünün yenilenmesine ve bitkilerin verimliliğine katkıda bulunarak sürülerin geleceğini yaşam alanlarının durumuyla ilişkilendiriyor.

Saigaların kendine özgü şişkin burunları, hayvan koşarken soğuk havanın akciğerlere ulaşmadan önce ısınmasına ve süzülmesine yardımcı oluyor. Bu alışılmadık özellik, Buzul Çağı’ndan beri Moğolistan’da yaşamayı sürdüren hayvanın uyum özelliklerinden biri.

Mevcut toparlanma, ölçülebilir birkaç değişimi bir araya getiriyor: Ülke genelinde saiga nüfusu arttı, hayvanlar tarihî yaşam alanlarını yeniden kullanmaya başladı ve yerel topluluklar suyla meraları koruma çalışmalarına katılmayı sürdürüyor. Bu kazanımları korumak, elverişli yılların yanı sıra hastalık riskleri ve zorlu hava koşullarında da hayvanları destekleyen çalışmaların sürdürülmesine bağlı.

Öne Çıkanlar

  • Moğolistan’da Ekim 2025’te yapılan araştırmada saiga sayısı 28.857 olarak tahmin edildi. Bu, 2024’teki 23.215’e göre yaklaşık yüzde 24 artış demek.
  • Nüfus 2023-2025 arasında yaklaşık yüzde 86 arttı.
  • Saigalar, Khyargas Gölü havzası da dâhil tarihî yaşam alanlarına doğal yollarla geri döndü.
  • Koruma çalışmaları; kaçak avcılıkla mücadele, yaşam alanlarının yönetimi, suya erişim, hastalıkların önlenmesi ve yerel toplulukların katılımını kapsıyor.
  • Gobi-Altay, saigaların Moğolistan’daki yayılış alanının yaklaşık yüzde 70 ila 80’ini barındırıyor.
  • Hastalıklar, zarar görmüş meralar, hareket güzergâhlarının engellenmesi, kaçak avcılık ve iklim değişikliği koruma çalışmalarındaki öncelikler arasında yer alıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir