Alıcılar ve müteahhitler baskı altındayken Kazakistan konut kredilerinde peşinatı düşürmeyi değerlendiriyor

9 dakikalık okuma
Kazakhstan Weighs Lower Mortgage Down Payments as Buyers and Builders Face Pressure

Konut maliyetleri baskı altında kalırken daha düşük peşinat seçeneği değerlendiriliyor

Kazakistan, hükümetin 2026 sonuna kadar 20,4 milyon metrekare konut tamamlamayı hedeflediği süreçte, konut programlarında gereken peşinatları düşürmeyi değerlendiriyor. Başbakan Olzhas Bektenov, Finans Piyasasını Düzenleme ve Geliştirme Ajansı ile Sanayi ve İnşaat Bakanlığına öneriler hazırlama talimatı verdi. Talimat 13 ve 14 Ekim'de kamuoyuna duyuruldu.

İçindekiler
  1. Konut maliyetleri baskı altında kalırken daha düşük peşinat seçeneği değerlendiriliyor
  2. Alıcıların şu anda ödemesi gereken tutar
  3. Hükümet yalnızca binaların değil, konutların tamamlanmasını istiyor
  4. İnşaat büyürken konut talebi neden zayıf kalabiliyor?
  5. Vergi değişiklikleri peşinat biriktirmeyi zorlaştırabilir
  6. Müteahhitler için güvenceler ve inşaat finansmanına erişim
  7. Emeklilik birikimlerine erişim de peşinat hesabının bir parçası
  8. Önerilen kalite standardı büyük şehirlerin ötesine uzanıyor
  9. Konut tartışmasına yön veren tarihler
  10. Öne Çıkanlar

13 Ekim 2026 saat 17.57'de yayımlanan haberde, Finans Piyasasını Düzenleme ve Geliştirme Ajansının Sanayi Bakanlığıyla birlikte "peşinat miktarını düşürmeye yönelik mekanizmaların devreye alınması için ek öneriler geliştirmesinin" istendiği belirtiliyor. Bu ifade haberdeki metnin çevirisidir; sağlanan kaynaklarda resmî talimat veya önerilerin sunulması için bir son tarih yer almıyor.

Olası değişiklik belirli bir engeli hedefliyor: sübvansiyonlu bir konut kredisi bile alıcının anahtarı teslim almadan önce birkaç milyon tenge bulmasını gerektirebilir. 20 milyon tenge değerindeki bir daire için yüzde 10 peşinat, 2 milyon tenge bulmak anlamına geliyor. Yüzde 20'lik bir şart ise bu tutarı 4 milyon tengeye çıkarıyor.

Gayrimenkul geliştirme, inşaat ve tadilat uzmanı Dilyara Seitnurova, konut talebinin ortadan kalkmadığını, finansman güçlükleri nedeniyle kısıtlandığını savunuyor. Peşinatların düşürülmesini destekleyen Seitnurova, alıcıların uygun koşullu kredilere erişmesi, müteahhitlerin de projelerini tamamlayacak yeterli finansmana sahip olması gerektiği uyarısında bulunuyor.

Seitnurova'nın değerlendirmesi üç baskı unsurunu bir araya getiriyor: katma değer vergisi oranındaki artış, inşaat sırasında konut alıcılarından toplanan parayı düzenleyen kuralların sıkılaşması ve emeklilik birikimlerine erişimin kısıtlanması. Bunların her biri aynı işlemin farklı bir bölümünü, dairenin fiyatından hanenin bu alım için ayırabileceği paraya kadar etkiliyor.

Hükümet yeni bir peşinat şartı açıklamak yerine öneri talep etti. Yeni bir oran, uygulama tarihi veya önerilerin sunulması için son tarih duyurulmadı. Ev almayı düşünenler açısından şimdilik geçerli olan, ne kadar birikim yapmaları gerektiğini mevcut program şartlarının belirlemesi.

Reklam

Alıcıların şu anda ödemesi gereken tutar

Otbasy Bank'ın resmî Nauryz programı kuralları, kredi tutarının en az yüzde 20'si kadar peşinat ödenmesini şart koşuyor. Tamamlanmış ince işlere sahip sıfır konut alımında bu oran kredi tutarının yüzde 10'u. 5-10-20 programında da asgari peşinat yüzde 10.

Peşinat, alıcının konutun satın alma bedelinden başlangıçta ödediği kısımdır. Konut kredisinin finanse ettiği tutar ise borçlu tarafından zaman içinde faizle birlikte geri ödenir. Fiyat ve diğer kredi koşulları aynı kaldığında peşinatın düşürülmesi, başlangıçta gereken birikimi azaltır ancak borç alınan tutarı artırır.

20 milyon tenge değerindeki bir konutta peşinatın yüzde 20'den yüzde 10'a indirilmesi, başlangıçta gereken tutarı 4 milyon tenge üzerinden 2 milyon tengeye düşürür. Krediyle finanse edilen kısım ise 16 milyon tenge üzerinden 18 milyon tengeye çıkar. Bu, mevcut oranlarla yapılmış bir örnek hesaptır; hükümetin açıkladığı bir öneri değildir.

Bu satın alma bedeli örnekleri, Nauryz programının zorunlu peşinat tutarının hesabı değildir: programın resmî kurallarında asgari tutar kredi miktarının yüzdesi olarak belirtiliyor.

Bu değişikliğin yararlı olup olmayacağında hane geliri belirleyici olmaya devam ediyor. Bir aile daha düşük peşinatı bir araya getirebilse bile aylık taksitleri ödemekte zorlanabilir. Dolayısıyla düşük peşinat ve uygun taksit, konut alımının farklı aşamalarına çözüm getiriyor: biri hanenin programa katılmasını kolaylaştırırken diğeri ödemeleri sürdürebilmesini belirliyor.

Hükümet yalnızca binaların değil, konutların tamamlanmasını istiyor

Bektenov, hedeflenen 20,4 milyon metrekarelik konut üretimini öncelik haline getirdi. Talimatlarında konutların sakinlere hangi koşullarda teslim edileceği de ele alınıyor.

Başbakan Olzhas Bektenov, konutların gerekli altyapı ve olanaklarla kullanıma hazır olması gerektiğini söyledi:

"Aynı zamanda konutlar tamamen tamamlanmalı ve gerekli altyapı ve olanaklarla donatılmalıdır," dedi Bektenov.

Bölgesel akimatlara, yani yerel yürütme makamlarına, arsaları önceden hazırlama ve altyapı çalışmalarını hızlandırma talimatı verildi. Belirtilen gereklilikler arasında su, ısıtma, elektrik, yol erişimi ve çevre düzenlemesi bulunuyor. Bu hizmetler, bir ailenin tamamlanmış bir binaya gerçekten taşınıp taşınamayacağını belirliyor.

Reklam

Konut kredisi politikasıyla bağlantı pratikte ortaya çıkıyor. Alıcının hem yönetilebilir bir satın alma düzenlemesine hem de kullanılabilir bir eve ihtiyacı var. Müteahhitlerin projeleri teslim edebilmesi de altyapı bağlantılarının zamanında yapılmasına ve arsaların hazırlanmasına bağlı. Hükümetin talimatları, finansman ve inşaat hazırlığını aynı gündemde buluşturuyor.

İnşaat büyürken konut talebi neden zayıf kalabiliyor?

Hükümet toplantısına ilişkin haberlerde aktarılan dönemin dokuz ayında Kazakistan ekonomisi yüzde 4,2 büyürken inşaat sektörü yüzde 11,5 büyüdü. Bu iki veriye göre inşaat, ekonominin yaklaşık 2,7 katı hızla büyüdü.

Seitnurova, büyük kamu altyapı projelerinin inşaat faaliyetlerini desteklediğini, özel konut geliştiricileriyle hanelerin ise finansman sorunları yaşadığını söylüyor. Konut tamamlama hedefinin yanı sıra 2029'a kadar 90 milyar dolarlık bir altyapı planına işaret ediyor.

İnşaat verileri, konut alımlarından daha geniş bir faaliyet yelpazesini ölçüyor. Altyapı harcamaları inşaat şirketlerini meşgul ederken aileler peşinatı bir araya getiremeyebilir veya konut kredisi alamayabilir. Özel konut sektörü, hanelerin satın alma gücüne ve inşaat şirketlerinin erişebildiği finansmana daha doğrudan bağlı.

Seitnurova'nın sektör tahminleri, özel piyasadaki koşulların çok daha sıkışık olduğunu gösteriyor. Yasal konut arzının neredeyse yarıya indiğini, şirketlerin yaklaşık yüzde 12'sinin ilk çeyrekte faaliyetlerine yeniden başladığını ve piyasa işlemlerinin yüzde 70'ine kadarının nakit yapıldığını söylüyor. Bunların resmî istatistikler değil, sektör tahminleri olduğunu belirtiyor.

Seitnurova'nın değerlendirmesine göre konut arzı daralırken konut kredilerine sınırlı erişim alımları kısıtlıyor. Nakit işlemlere ilişkin tahmin, önerilen politika açısından özellikle önemli: peşinatı düşürmek, alımını tamamlamak için krediye ihtiyaç duyan alıcıları hedefler; konut bedelinin tamamını kendisi ödeyebilenleri değil.

Vergi değişiklikleri peşinat biriktirmeyi zorlaştırabilir

Seitnurova, konut satışlarının daha önce muaf olduğu katma değer vergisinin 2026'da yüzde 16'ya çıkarılmasını da baskı unsurlarından biri olarak gösteriyor. KDV olarak kısaltılan katma değer vergisi, vergiye tabi satışlar üzerinden alınan bir vergidir.

Reklam

Seitnurova, müteahhitlerin artan vergi yükü nedeniyle fiyatların yüzde 14 ila 20 artmasını beklediğini, asıl etkilerin 2027 ve 2028'de görülmesinin muhtemel olduğunu söylüyor. Bu oranlar, daire fiyatlarında açıklanmış bir artış değil, Seitnurova'nın aktardığı beklentiler.

Peşinat tutarı hem zorunlu orana hem de konutun fiyatına bağlı. Seitnurova'nın beklediği fiyat artışları 20 milyon tenge örneğine uygulandığında fiyat 22,8 milyon ila 24 milyon tengeye yükseliyor. Peşinat oranı yüzde 10 olursa alıcının, artış öncesindeki 2 milyon tenge yerine 2,28 milyon ila 2,4 milyon tenge bulması gerekir.

Yüzde 20 peşinat şartında ise aynı örnek hesaptaki tutar 4 milyon tengeden 4,56 milyon ila 4,8 milyon tengeye çıkar. Zorunlu oranın düşürülmesi yükü hafifletebilirken fiyatların yükselmesi ters yönde etki eder. Alıcıların elde edeceği nihai fayda her iki unsura da bağlı olur.

Müteahhitler için güvenceler ve inşaat finansmanına erişim

Seitnurova, yeni İnşaat Kanunu'na ve bu kanunun, vatandaşlardan paylı inşaat sözleşmeleri kapsamında toplanan paraları ele alış biçimine de dikkat çekiyor. Bu düzenlemeler, alıcının inşaat sürerken konut için ödeme yapmasına olanak tanıyor; bu da inşaatın ilerlemesini ve tamamlanmasını alıcı için özellikle önemli kılıyor.

Seitnurova, kanunun müteahhitlerin vatandaşlardan bu tür sözleşmelerle para toplamasına yalnızca devlet güvencesi bulunması halinde izin verdiğini söylüyor. Değerlendirmesine göre gereken güvencelerin alınması küçük ve orta ölçekli şirketler için güçlük yaratıyor ve uygun fiyatlı konut arzını azaltabilir.

Güvenceler, konut tamamlanmadan ödeme yapan alıcıları korumayı amaçlıyor. Seitnurova'nın kaygısı, sıkılaşan şartların müteahhitlerin erişebildiği finansmanla nasıl etkileşeceği. Şirketler, alıcılardan aldıkları fonlara erişimi kaybeder ve başka bir inşaat finansmanı kaynağı bulamazsa projelerin durabileceği uyarısında bulunuyor.

Seitnurova, düzenlemelerin konut alımını destekleyen önlemlerle eşgüdümlü olması gerektiğini savunuyor. Uyarısı, konut işleminin her iki tarafını da ilgilendiriyor: hanelerin konut alabilecekleri uygulanabilir bir yola, müteahhitlerin ise sattıkları konutları tamamlayacak paraya ihtiyacı var. Duran projelerin, ödeme yapan daha fazla alıcıyı evsiz bırakabileceğini söylüyor.

Reklam

Emeklilik birikimlerine erişim de peşinat hesabının bir parçası

Seitnurova'ya göre Kazakistan Birikimli Emeklilik Fonu'ndan yapılan çekimler, konut peşinatlarının başlıca kaynaklarından biri oldu. 2025'te çekim hacminin yüzde 83 arttığını söyleyen Seitnurova, bu birikimlere erişimin konut alımları açısından ne kadar önemli hale geldiğini belirtiyor.

Emeklilik birikimlerini çekme kurallarında, kişinin emeklilik hesabında ne kadar birikim tutması gerektiğini belirleyen asgari yeterlilik eşikleri uygulanıyor. Eşik yükseltildiğinde, hesaptaki bakiye değişmese bile konut için çekilebilecek para azalabiliyor.

Seitnurova, eşiklerin yükseltilmesinin ardından fonun 5-10 Haziran arasında karşıladığı konut iyileştirme başvurularının 52 olduğunu aktarıyor. Bu rakamı, emeklilik birikimlerine erişimin kısıtlandığının bir göstergesi olarak sunuyor. Örnek, bu kısa dönemde karşılanan başvuruları sayıyor; daha geniş kapsamlı çekim verisi ise bir yıllık hacim değişimini ölçüyor.

Peşinatında emeklilik birikimlerini kullanmayı planlayan bir hane, daha sıkı çekim kuralları nedeniyle ihtiyaç duyduğu paranın daha büyük bir kısmını başka kaynaklardan bulmak zorunda kalabilir. Daha düşük konut kredisi peşinatı bu sorunu kısmen hafifletebilir; ancak borçlunun programın uygunluk ve geri ödeme şartlarını yine karşılaması gerekir.

Hane halkına verilen mikro kredilerin de 1,4 trilyon tengeye ulaştığı bildirildi. Mikro krediler genellikle konut kredilerinden daha küçük tutarlıdır. Bu rakam, konut talimatıyla birlikte ele alınan hane halkı borçlanmasına ilişkin tabloya ekleniyor. Hükümetin görevi, ailelerin geri ödeme kapasitesini gözetirken konut finansmanına erişimi artırmak.

Önerilen kalite standardı büyük şehirlerin ötesine uzanıyor

Milletvekili Maksut Nasibulov, Kurultay genel oturumunda ülke çapında geçerli asgari bir konut kalite standardı çağrısında bulundu. Önerisi, devlet kaynaklarıyla ve başka finansmanlarla yapılan konutları kapsıyor; tartışmayı satın alma maliyetlerinin yanı sıra sakinlere sunulan çevre koşullarına da taşıyor.

Nasibulov, konut projelerinde aydınlatma, yaya yolları, çevre düzenlemesi, oyun alanları, spor alanları ve dinlenme alanlarının yer almasını istiyor. Ayrıca yaşlılara ve engelli bireylere uygun alanlara dikkat çekerek, özellikle ilçe merkezleri ve köylerde bu ihtiyaçların göz ardı edildiğini söyledi.

Reklam

Milletvekili, daha önce inşa edilen kamu konutlarının, proje ve maliyet belgelerindeki şartlarla fiilen tamamlanan işleri karşılaştırarak denetlenmesini önerdi. Böylece dikkat, yalnızca bir binanın teslim edilip edilmediğine değil, vaat edilen olanakların sağlanıp sağlanmadığına da çevrilecek.

Nasibulov, standardın Astana ve bölge merkezlerinin ötesinde, her yerleşimin ihtiyaçları gözetilerek uygulanması gerektiğini söyledi. Önerisi, Bektenov'un yeni konutların altyapı ve olanaklarla birlikte teslim edilmesi yönündeki talimatıyla örtüşüyor: konut kredisine erişim, günlük yaşam için uygun bir eve sahip olmanın yalnızca bir parçası.

Konut tartışmasına yön veren tarihler

Peşinat önerisi, birkaç yıla yayılan değişiklik ve hedeflerle birlikte gündemde. Bu takvim, Seitnurova'nın alıcı ve inşaat finansmanının birlikte ele alınması çağrısının nedenini açıklamaya yardımcı oluyor.

  • 2025: Seitnurova'ya göre emeklilik birikimlerinden çekim hacmi yüzde 83 arttı; bu birikimler konut peşinatlarının başlıca kaynaklarından biri oldu.
  • 2026: KDV oranı yüzde 16'ya yükseldi. Seitnurova bu vergi değişikliğini, gelecekte fiyatlar üzerinde baskı yaratacak bir unsur olarak gösteriyor.
  • 13 ve 14 Ekim 2026: Bektenov'un konut peşinatlarını düşürmeye yönelik öneriler hazırlama talimatı kamuoyuna duyuruldu.
  • 2026 sonu: Hükümet, altyapı ve olanakları hazır 20,4 milyon metrekare konut tamamlamayı hedefliyor.
  • 2027 ve 2028: Seitnurova, artan vergi yükünün konut fiyatları üzerindeki başlıca etkilerinin bu yıllarda ortaya çıkmasını bekliyor.
  • 2029'a kadar: Seitnurova'nın aktardığı 90 milyar dolarlık altyapı planı bu dönemi kapsıyor.

Alıcılar açısından en yakın vadeli karar, önerilen peşinat değişikliklerinin başlangıç ödemesini daha karşılanabilir hale getirip getirmeyeceği. Müteahhitler açısından finansmana erişim ve altyapının hazırlanması, piyasaya ne kadar konut sunulacağını belirleyecek. Seitnurova'nın temel savı, talebi destekleyen önlemlerin inşaatı sürdürmeye yönelik tedbirlerle birlikte ilerlemesi gerektiği.

Öne Çıkanlar

  • Bektenov, konut programlarındaki peşinatları düşürmek için öneri istedi; yeni oran ve başlangıç tarihi açıklanmadı.
  • Nauryz programında asgari peşinat, kredi tutarının yüzde 20'si; ince işleri tamamlanmış sıfır konutlarda ise yüzde 10'u.
  • Hükümet, altyapı ve olanakları hazır 20,4 milyon metrekare konutu 2026 sonuna kadar tamamlamayı hedefliyor.
  • Seitnurova, vergi maliyetlerinin, müteahhitlerin finansmanına getirilen kısıtlamaların ve emeklilik birikimlerine erişimin azalmasının fiyatlar ve arz üzerinde baskı yaratabileceği uyarısında bulunuyor.
  • Yasal arzın daralması ve nakit alımların yaygınlığına ilişkin tahminleri, resmî istatistik değil sektör değerlendirmeleri.
  • Nasibulov, şehirler, ilçe merkezleri ve köyler için asgari konut kalite şartları öneriyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir