Yabancı satıcılar ve platformlar 12 Aralık'tan itibaren yeni yükümlülüklerle karşı karşıya
Özbekistan'daki kişilere çevrimiçi platformlar üzerinden ürün satan yabancı şirketler, Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev'in 10 Eylül 2026'da imzaladığı 1173 sayılı Kanun uyarınca katma değer vergisi mükellefi olacak. Kanun 12 Aralık'ta yürürlüğe giriyor. Ayrıca satıcıların kusurlu ürünlerle ilgili yasal talepleri karşılamaması durumunda alıcılara platformlara başvurma yolu tanıyor.
İçindekiler
- Yabancı satıcılar ve platformlar 12 Aralık'tan itibaren yeni yükümlülüklerle karşı karşıya
- Yirmi kat büyüyen bir pazar
- KDV'yi kim tahsil edip ödemek zorunda?
- Kayıt ve resmî bildirimler için 30 gün
- Alıcılar önce satıcıya başvurmalı
- Platformlar satıcıları kontrol etmeli ve kurallarını açıklamalı
- Ayrı hesaplar ve gelişmekte olan bir veri sistemi
- Dijital ürünler ile fiziksel teslimatlar farklı usullere tabi
- Takvim ve aralık ayına hazırlıklar
- Öne Çıkanlar
Değişiklikler hem Vergi Kanunu'nu hem de 2022 tarihli Elektronik Ticaret Kanunu'nu kapsıyor. Platform işlemleri için ayrı hesaplar tutulmasını zorunlu kılıyor; ödeme güvenliği ve müşteri şikâyetlerine ilişkin yükümlülükler getiriyor ve elektronik ticaret platformlarını, sipariş toplayıcılarını ve dijital yayın hizmetlerini daha ayrıntılı bir düzenleyici çerçeveye alıyor.
Bir kurumsal vergi özeti, ürünlerin tedarik yeri olarak Özbekistan'ın kabul edilmesi için iki koşulu doğruluyor: Alıcı Özbekistan'da ikamet etmeli ve ürünler bu ülkeye teslim edilmelidir. Özette ayrıca, yabancı satıcılar adına ödeme işlemlerini yürüten yerel platformların ve aracıların vergi sorumlusu olabileceği; başka bir deyişle vergiyi hesaplayıp yetkili makamlara ödemeleri gerektiği belirtiliyor.
Alışveriş yapanlar açısından en doğrudan değişiklik, siparişte sorun çıkması durumundaki sorumlulukla ilgili. Kusurlu ürünlerden öncelikle satıcı sorumlu olmaya devam ederken platformlar, satıcının haklı bir talebi karşılamaması hâlinde devreye giren ikincil sorumluluğu üstleniyor.
Şirketler açısından aralık ayındaki son tarih birkaç işi aynı dönemde gündeme getiriyor: Sözleşmelerin ve yayımlanmış şartların güncellenmesi, kurallara uygun ödeme hesaplarının düzenlenmesi, KDV'den kimin sorumlu olduğunun belirlenmesi ve şikâyetler, satıcı kontrolleri ile elektronik bildirimler için sistemlerin hazırlanması.
Yirmi kat büyüyen bir pazar
Senatodaki görüşmeler sırasında sunulan veriler, yasa koyucuların çevrimiçi ticarete neden odaklandığını gösteriyor. Özbekistan'da e-ticaret hacmi önceki sekiz yılda yirmi kat artarak 1,3 milyar dolara ulaştı. Faaliyette olan 90'dan fazla platformun 70'ten fazlası yerliydi.
Pazarda Yandex, Ozon ve Wildberries gibi uluslararası şirketlerin yanı sıra Uzum, Sello ve Zood Mall gibi yerli platformlar bulunuyor. Dolayısıyla değişiklikler, hâlihazırda faaliyet gösteren perakendeciler, ödeme aracıları ve hizmet sağlayıcılardan oluşan bir ağı etkiliyor.
Uluslararası kurye teslimatlarıyla 2024'te Özbekistan'a 167,5 milyon dolar değerinde ürün getirildi. Yaklaşık 400 bin kişi toplam 3,23 milyon sipariş verdi. Bu iki rakam bölündüğünde kişi başına yaklaşık sekiz sipariş düşüyor.
Bu grup içinde 1.994 kişi, toplam değeri yaklaşık 2 milyon dolar olan 100'den fazla sipariş verdi. Sık alışveriş yapan bu kişiler, kayıtlardaki 400 bin kişinin yaklaşık yüzde 0,5'ini oluşturuyordu. Bu da vergi makamlarının yönetmesi gereken alışveriş faaliyetlerinin çeşitliliğini ortaya koyuyor.
Senato Bütçe ve Ekonomik İşler Komitesi Başkanı Senatör Erkin Gadoyev, yasanın sınır ötesi ticaretten kaynaklanan vergi geliri kayıplarını önlemeyi, KDV tahsilatını iyileştirmeyi ve yerli ve yabancı satıcılara eşit rekabet koşulları sağlamayı amaçladığını söyledi.
Wildberries'in Özbekistan'da zaten WB INT EXPORT adlı bir şirketi bulunuyordu. Şirket, 2022–2024 döneminde 51,2 milyar som vergi ödedi. Bunun 42,8 milyar somu, yani toplamın yaklaşık yüzde 84'ü KDV'ydi. Yeni kurallar, Özbek alıcılara doğrudan satış yapan işletmeler de dâhil olmak üzere yabancı satış düzenlemelerine açık sorumluluklar getiriyor.
KDV'yi kim tahsil edip ödemek zorunda?
Elektronik platformlar üzerinden fiziksel ürün satan yabancı şirketler, ikamet ve teslimat koşulları satışın Özbekistan'da gerçekleştiğini gösteriyorsa KDV mükellefi olacak. KDV, işletmelerin hesaplayarak vergi sistemi üzerinden ödediği bir tüketim vergisidir.
Yabancı satıcı adına ödemeleri sonuçlandıran Özbek platformu vergi sorumlusu olarak hareket edecek. Başka aracıların da bulunduğu durumlarda bu görevi genellikle alıcıyla ödemeyi sonuçlandıran aracı üstleniyor. Böylece tahsilat yükümlülüğü, müşteri ödemesini işleyen şirkete veriliyor.
Yabancı şirketler yerel mukimler, temsilcilikler veya bayilik anlaşmaları üzerinden de faaliyet gösterebilir. Satış ya da vergi aracısı olarak görev yapan yerel ortaklar, vergi mevzuatının kendilerine yüklediği sorumlulukları taşıyacak.
Elektronik hizmetler de kapsamda. Özbekistan'daki tüzel kişiler, yabancı şirketlerden bu tür hizmetler satın aldığında genellikle vergi sorumlusu olarak hareket edecek. Özbekistan'ın hizmetin tedarik yeri sayıldığı durumlarda, bireylere elektronik hizmet sunan yabancı sağlayıcılar da hâlihazırda Vergi Kanunu'ndaki KDV kurallarına tabi.
Platformlar üzerinden satılan ürünlerde vergi matrahı, KDV dâhil gerçek satış fiyatıdır. KDV dâhil fiyat, hesaplamada dikkate alınması gereken vergi tutarını zaten içerir. Doğrudan satış yapan yabancı şirketler ise verginin Özbek platformu tarafından ödenmesine güvenmek yerine kayıt ve elektronik beyan işlemlerini kendileri yürütmekle sorumludur.
Kayıt ve resmî bildirimler için 30 gün
Bireylere doğrudan satış yapan yabancı şirketler, ilgili faaliyetlere başladıktan sonraki 30 takvim günü içinde KDV kaydı başvurularını elektronik olarak sunmalı. Vergi sorumlusu olarak hareket eden aracıların da gerekli durumlarda kayıt yaptırması gerekiyor.
Vergi kaydından çıkış başvuruları, ilgili faaliyetlerin sona ermesinden sonraki 30 takvim günü içinde elektronik olarak yapılmalı. Vergi beyannameleri ve diğer resmî bildirimler de elektronik ortamda sunulmalı. Böylece kayıt, bildirim ve vergi sicilinden çıkış işlemlerinin tamamı dijital bir sürecin parçası oluyor.
Vergi makamlarının yabancı şirketlere gönderdiği belgeler, gönderildikten 30 gün sonra resmen tebliğ edilmiş sayılacak. Bu nedenle şirketlerin satış ve ödeme kayıtlarının yanı sıra Özbekistan vergi makamlarının yazışmalarını düzenli olarak izleyebilecekleri güvenilir bir yöntem bulmaları gerekiyor.
Mevzuat yeni para cezaları getirmiyor. Beyan edilmeyen gelirler, mevcut kurallar uyarınca vergi tarhiyatı ve cezalara yol açabilir. Ciroyu açıklayabilmek ve mevcut yükümlülükleri yerine getirebilmek için satış gelirlerini diğer para hareketlerinden ayrı tutmak önem taşıyacak.
Alıcılar önce satıcıya başvurmalı
Kusurlu ürün alan bir müşteri öncelikle satıcıya talepte bulunmalı. Satıcılar, müşterilerin ne satın alacaklarına karar verirken ve çözüm ararken yararlanabilecekleri iade ve geri ödeme koşullarını açıklamak zorunda.
Satıcı talebi reddeder, yanıt vermez veya geri ödeme yapamazsa alıcı platforma başvurabilir. İkincil sorumluluk, satıcının yasal talebi karşılamaması hâlinde müşteriye başvurabileceği başka bir taraf sağlıyor.
Alıcının talebini karşılayan bir platform daha sonra satıcıdan masraflarını geri isteyebilir. Böylece alıcı çözüm için ek bir yola kavuşurken mali sorumluluk platformdan ürünü tedarik eden işletmeye geri dönebilir.
Emanet hesap kullanan platformlar, satıcılarla yaptıkları anlaşmalar uyarınca ödemeleri iade edebilir. Emanet hesapta para, satıcıya hemen aktarılmak yerine üzerinde anlaşılan koşullar yerine getirilene kadar tutulur. Tutulan paranın nasıl iade edilebileceğini platformla yapılan anlaşma belirler.
Senatör Malika Qodirxonova, Senato'ya yaptığı açıklamada çevrimiçi işletmelerle tüketiciler arasındaki anlaşmazlıkların çözümünde boşluklar bulunduğunu söyledi. Yeni şikâyet yükümlülükleri ve ikincil sorumluluk bu pratik soruna çözüm getiriyor: İlk sorumlu işletmenin geri ödeme yapmadığı durumlarda alıcının sonuç alabileceği işleyen bir başvuru yolu gerekiyor.
Platformlar satıcıları kontrol etmeli ve kurallarını açıklamalı
Pazaryerleri ve sipariş toplayıcıları, ilgili lisans ve izinleri doğrulamalı; yasaklanmış veya kısıtlanmış ürün ve hizmetlerin sunulmasını önlemek için tedbir almalı. Müşteri taleplerini hizmet sağlayıcılarla buluşturan sipariş toplayıcıları, bu yükümlülükleri geleneksel çevrimiçi mağazaların ötesine taşıyor.
İşletmeciler kişisel verileri korumalı, ödeme güvenliği ve siber güvenlik gerekliliklerine uymalı, şikâyetleri ele almalı. Ayrıca hizmetleri üzerinden sağlanan bilgilerin güvenilirliğini de kontrol etmeliler.
Öneri ve sıralama algoritmaları açıklanmalı. Bunlar müşteriye hangi ürün veya hizmetlerin gösterileceğine ve hangi sırayla sunulacağına karar veren otomatik sistemlerdir. Görünürlük, hem müşterilerin tercihlerini hem de satıcıların müşterilere ulaşma imkânını etkileyebildiği için bu sistemlerin rolü önem taşıyor.
Platformlar müşteri değerlendirmelerini saklamalı ve müşterilerin düzenlenmemiş değerlendirmeler yayımlamasına izin vermeli. Yayımlanmış şartlar, hizmetin hangi koşullarda sunulduğunu açıklamalı. İşletmeciler de hizmet kurallarını değiştirmeden veya faaliyetlerini askıya almadan önce genellikle satıcılara en az 30 gün önceden bildirimde bulunmalı.
Dijital yayın işletmecilerinin telif hakkı ve izinsiz içerik dağıtımıyla ilgili yükümlülükleri bulunuyor. Kanun, yayın hizmetlerini ve bunların işletmecilerini açıkça tanıyor; böylece çevrimiçi içerik dağıtan işletmeleri pazaryerleri ve sipariş toplayıcılarıyla birlikte düzenleyici çerçeveye alıyor.
Ayrı hesaplar ve gelişmekte olan bir veri sistemi
E-ticaret işletmecileri, platformlar üzerinden satış yapan işletmeler ile bazı serbest meslek sahipleri ve hizmet sağlayıcılar işlemleri için ayrı banka hesapları kullanmalı. Dijital platformlar üzerinden çalışan kuryeler ve taksi şoförleri de bu gereklilik kapsamında. Bireysel girişimciler ve serbest meslek sahipleri, izin verildiği ölçüde elektronik cüzdan kullanabilir.
Ayrı hesaplar, platform faaliyetleriyle bağlantılı ödemelerin belirlenmesini kolaylaştırıyor. Değişikliklerin gerekçelerinden biri olan bankacılık sistemi dışında gerçekleşen işlemlerle ilgili kaygılara da yanıt veriyor.
Vergi Komitesi Başkanı Danışmanı Yigitali Narziyev, 18 Mayıs'ta senatörlere komitenin kişileri tanımlamadan ciro ve işlem bilgilerinin aktarılması için bir yöntem geliştirdiğini söyledi. Bu yöntemin, cumhurbaşkanlığı kararnamesi PF-246'daki talimatlar doğrultusunda Bakanlar Kurulu'nda koordinasyon sürecinde olduğunu belirtti.
Narziyev, vergi makamlarının bu bilgileri neden istediğini açıkladı. Sözlerinin İngilizce çevirisinde şöyle dedi:
Ciro ve işlemler hakkında bilgi sahibi olmazsak vergiye tabi unsuru ve vergi matrahını belirleyemeyiz; vergiler de doğru hesaplanamaz.
Ayrı bir Bakanlar Kurulu karar taslağında, yabancı şirketlere yapılan transferler hakkında bankalardan ve diğer finans kuruluşlarından bilgi alınması, bu şirketlerin vergi kaydının yapılması ve vergi yükümlülüklerini yerine getirmemeleri durumunda internet faaliyetlerinin kısıtlanması ele alınıyordu.
Daha önceki bir uygulama planında, vergi kaydı olmadan faaliyet gösteren yabancı çevrimiçi şirketlere 1 Ocak 2026'dan itibaren kısıtlama getirilmesi ve kayıt için 30 gün süre tanınması öngörülmüştü. Yasa anlatılırken, önerilen bu veri paylaşımı ve kısıtlama usullerinin nihai olarak kabul edilip edilmediği ve uygulanma durumu belirtilmedi.
Vergi Komitesi ayrıca KDV hesaplamalarını ve ödemelerini kontrol etmek amacıyla 2023–2025 döneminde 83 yabancı elektronik hizmet şirketine yapılan ödemelerle ilgili, kişisel tanımlayıcılar içermeyen bilgileri talep etmişti. Komiteye göre 2025'te 23 yabancı elektronik hizmet şirketi KDV mükellefi olarak kaydoldu; 2026'da bunlara altı şirket daha eklendi.
Dijital ürünler ile fiziksel teslimatlar farklı usullere tabi
Kanun, sınır ötesi e-ticareti tanımlıyor ve bu alandaki usulleri belirleme sorumluluğunu Bakanlar Kurulu'na veriyor. Kurallar, farklı yetki alanlarındaki katılımcı veya işletmecileri içeren işlemlere uygulanıyor.
Çevrimiçi dağıtım yoluyla ithal veya ihraç edilen dijital ürünler gümrük beyannamesinden muaf olacak. Fiziksel ortamda sunulan ürünler ise gümrük işlemlerine tabi olacak. Dolayısıyla teslimat yöntemi önemli: Çevrimiçi aktarılan bir ürün, sınırdan geçen fiziksel bir üründen farklı usulle işlem görüyor.
Platformlar üzerinden yapılan dijital ihracatlarda, platform komisyonları düşüldükten sonra gelir ihracatçının hesabına yatırılacak. Bu düzenleme, platform ücretini elinde tuttuğu için ihracatçıya ulaşan tutarın müşteri ödemesinden düşük olabileceğini kabul ediyor.
Gümrük hükümleri KDV ve bildirim yükümlülüklerinin yanı sıra uygulanıyor. Hem fiziksel ürünler hem de dijital ürünlerle uğraşan işletmelerin faaliyetlerini her bir teslimat türüne ilişkin kurallara göre düzenlemesi gerekecek.
Takvim ve aralık ayına hazırlıklar
Mevzuatın Senato tarafından onaylanması ile cumhurbaşkanının imzası arasında birkaç ay geçti. Önemli tarihler şöyle:
- 18 Mayıs 2026: Oliy Meclis Senatosu değişiklikleri onayladı ve yasayı cumhurbaşkanına gönderdi.
- 10 Eylül 2026: Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, aynı gün yayımlanan 1173 sayılı Kanun'u imzaladı.
- 12 Aralık 2026: Kanun yürürlüğe giriyor.
Uzum, Wildberries ve Ozon, daha açık kurallar ve yerli ve yabancı işletmelere daha eşit muamele sağlayacağı gerekçesiyle değişiklikleri genel olarak olumlu karşıladı. Satıcılar ve işletmeciler, operasyonlarını, sözleşmelerini ve kamuya sundukları teklifleri güncellemek için aralık ayındaki yürürlük tarihine kadar süreye sahip.
Tek E-Ticaret Düzenleyicisi olarak Perspektif Projeler Ulusal Ajansı görev yapacak. Tüketiciyi Koruma Komitesi alıcı haklarını denetleyecek; vergi makamları ise KDV ve kayıt yükümlülüklerini yönetecek.
İşletmeler, müşteri ödemelerini hangi tarafın aldığını belirlemeli; çünkü vergi sorumlusunun kim olacağını genellikle bu belirliyor. Ayrıca satıcı izinlerini, geri ödeme düzenlemelerini, şikâyetlerin ele alınma yöntemlerini, gizlilik önlemlerini ve platform anlaşmalarındaki bildirim sürelerini gözden geçirmeleri gerekiyor.
Tüketiciler, kusurlu ürünlerle ilgili talepleri için daha net bir başvuru sırasına kavuşacak. Öncelikli sorumluluk satıcıda; haklı talepler karşılanmadığında platformlar yedek sorumluluğu üstlenecek. Ödeme ve vergi kurallarıyla birlikte bu değişiklikler, çevrimiçi alışverişte sorumluluğun ödeme aşamasından geri ödemeye kadar nasıl paylaştırıldığını da değiştirecek.
Öne Çıkanlar
- 1173 sayılı Kanun 12 Aralık 2026'da yürürlüğe giriyor.
- Alıcıların Özbekistan'da ikamet ettiği ve ürünlerin bu ülkeye teslim edildiği durumlarda yabancı platform satıcıları KDV'den sorumlu olacak.
- Özbek platformları ve ödeme aracıları, yabancı satıcılar adına genellikle vergi sorumlusu olarak KDV'yi ödeyecek.
- Doğrudan satış yapan yabancı şirketler, ilgili faaliyetlere başladıktan sonraki 30 takvim günü içinde elektronik kayıt başvurusu yapmalı.
- Alıcılar kusurlu ürünler için önce satıcıya başvurmalı; satıcı yasal talepleri karşılamazsa platformlar ikincil sorumluluk üstlenecek.
- Platform işlemleri için ayrı hesaplar kullanılmalı; bazı girişimciler ve serbest meslek sahipleri elektronik cüzdan kullanabilecek.
- İşletmecilerin lisanslar, güvenlik, şikâyetler, değerlendirmeler ve sıralama sistemlerinin açıklanması konusunda yükümlülükleri olacak.
- Dijital olarak dağıtılan ürünler gümrük beyannamesinden muaf tutulacak; fiziksel teslimatlar gümrük işlemlerine tabi olacak.






