Hattar'daki çocuklar olağanüstü bir yükle karşı karşıya
Pakistan'ın kuzeybatısında, Haripur yakınlarındaki sanayi bölgesi Hattar'da, hükümet ve UNICEF'in yürüttüğü bir araştırmada test edilen küçük çocukların yüzde 88'inin kanındaki kurşun düzeyi yüksekti. İslamabad'da örnek alınan çocuklarda bu oran yüzde 1'di. Aradaki 87 yüzde puanlık fark, maruziyetin topluluklar arasında ne kadar değişebildiğini gösteriyor.
İçindekiler
- Hattar'daki çocuklar olağanüstü bir yükle karşı karşıya
- Araştırmada ne ölçüldü?
- Bir fabrika işçisinin hastalığı tehlikeyi gözler önüne seriyor
- Küçük çocuklar neden kalıcı zarar görüyor?
- Kurşun ailelere farklı yollarla ulaşıyor
- Smog ve kurşun aynı kirlilik kaynaklarını paylaşıyor
- Mevcut yasalar zayıf denetimle karşı karşıya
- Testler ve ekonomik kayıplar meselenin önemini artırıyor
- 2026'da ve sonrasında neler olacak?
- Öne Çıkanlar
Araştırma, yedi şehirdeki 21 noktada 12 ila 36 aylık 2.175 çocuğu kapsadı. Seçilen bölgelerdeki çocukların yaklaşık onda dördü etkilenmişti. Pakistan Ulusal Sağlık Hizmetleri, Düzenlemeler ve Koordinasyon Bakanlığı araştırmayı UNICEF ile birlikte yürüttü. UNICEF'in Mayıs 2026 tarihli duyurusunda, kurşuna maruziyetin ülke ekonomisine yıllık tahmini maliyetinin 25 milyar ila 35 milyar dolar olduğu belirtildi.
Boyanın yanı sıra kirlenmiş gıda ve baharatlar ile geleneksel kozmetik ürünlerinin de etkisi olsa da başlıca endişe kaynakları fabrikalar ve kayıt dışı akü geri dönüşümüdür. Bu kaynakların birçoğu kirli havaya da katkıda bulunuyor; böylece çocuklar, sanayi faaliyetlerinin yakınında iki halk sağlığı krizinin kesiştiği noktada kalıyor.
Pakistan'da kirlilik yasaları ve ürün standartları zaten mevcut. Acil sorun, bu kuralları işleyen koruma önlemlerine dönüştürmek: emisyonları denetlemek, ürünleri kontrol etmek, kan testlerine erişimi kolaylaştırmak ve gelişmekte olan beyne zarar vermeden önce maruziyeti önlemek.
Araştırmada ne ölçüldü?
Araştırmacılar Haripur, İslamabad, Karaçi, Lahor, Peşaver, Ketta ve Ravalpindi'deki çocuklardan örnek aldı. Sağlık Hizmetleri Akademisinin araştırma projesi açıklamasında, proje yürütücüsü olarak Dr. Mariyam Sarfraz gösteriliyor ve maruziyet riskinin yüksek olduğu seçilmiş kentsel bölgelerdeki araştırma anlatılıyor.
Ekip, çok aşamalı küme örneklemesi yöntemini kullandı; yani araştırmacılar konum ve katılımcı gruplarını birkaç aşamada seçti. Araştırma kesitseldi: çocukları yıllar boyunca izlemek yerine belirli bir dönemdeki koşullarını ölçtü. Anketlerde ebeveynlerin bilgileri ve uygulamaları da incelendi; politika değerlendirmeleriyse hükümetin atacağı adımlara yönelik önerileri destekledi.
Onda dört bulgusu, seçilmiş bölgelerdeki çocukları tanımlıyor. Daha geniş bir tablo ortaya koymak için 2026'nın ilerleyen aylarında çocukları ve hamile kadınları kapsayan, ülkeyi temsil eden bir araştırma yapılması planlanıyor. UNICEF ayrıca Pakistanlı çocukların onda sekize kadarının etkilenebileceğine işaret eden küresel tahminlere atıfta bulunuyor.
Örneklemde ölçülen kandaki ortalama kurşun konsantrasyonu desilitre başına 3,12 mikrogramdı; bir çocukta ise 107,63 olarak kaydedildi. Mikrogram, gramın milyonda biridir; desilitre ise litrenin onda biridir. Ortalama, düşük ve yüksek sonuçları bir araya getirir. Bu nedenle yardımın en acil olduğu yerleri belirlemek için bireysel ölçümler ve bölgeler arasındaki farklar büyük önem taşıyor.
Bir fabrika işçisinin hastalığı tehlikeyi gözler önüne seriyor
22 yaşındaki Malik Ayaz Ahmed, Hattar'da kurşun işleyen bir fabrikada çalışmaya başladıktan birkaç hafta sonra ağır hastalandı. İlçe merkez hastanesine yatırıldı; klinik testte kanındaki kurşun konsantrasyonu desilitre başına 103 mikrogramın üzerinde çıktı.
Haripur'daki Human Unity Movement'ın yönetici direktörü Tariq Mehmood, sanayi bölgesinin çevresindeki kirliliği yıllardır belgeliyor. Ahmed'in hastalığını, iş yerindeki koruma önlemlerinin başarısızlığı olarak nitelendirdi:
Bu vaka, sanayinin kurşuna maruziyeti denetlemek için herhangi bir güvenlik protokolü uygulayıp uygulamadığını gösterdi. Uygulamamıştı.
Ahmed'in sonucu, vakası değerlendirilirken atıfta bulunulan desilitre başına 3,5 mikrogramlık referans değerin 29 katından fazlaydı. Bu tür referans değerler, yüksek maruziyetin belirlenmesine ve gerekli adımların yönlendirilmesine yardımcı olur. Özellikle çocuklar için kurşuna maruziyetin bilinen güvenli bir düzeyi yoktur.
Hattar'ın sanayi birliği yaklaşık 418 fabrikayı kapsıyor. Birliğin başkanı Malik Ashiq Awan, akü üretimi de dahil olmak üzere sanayiyle bağlantılı sağlık sorunlarının yanı sıra hava ve su kirliliğini kabul etti. Emisyonları denetlemenin maliyetini doğrudan halk sağlığı tartışmasının merkezine taşıyarak, filtreleme sistemlerini kurmanın ve işletmenin pahalı olduğunu söyledi.
Küçük çocuklar neden kalıcı zarar görüyor?
Bir ila üç yaş arasındaki çocuklar, hafıza, dikkat ve öğrenme için gerekli beyin sistemleri de dahil olmak üzere hızla gelişiyor. Kurşun bu gelişimi sekteye uğratabilir, büyümeyi yavaşlatabilir, kansızlığa yol açabilir ve bağışıklığı zayıflatabilir. Kansızlık, kanda oksijeni etkili biçimde taşıyacak kadar sağlıklı kırmızı kan hücresi veya hemoglobin bulunmaması anlamına gelir.
UNICEF'in Pakistan temsilcisi Pernille Ironside, aynı zehirli ortamın çocuklar için neden özellikle zararlı olabileceğini şöyle açıkladı:
Çocuklar yetişkinlerden beş kata kadar daha fazla kurşun emebilir; bu da onları özellikle savunmasız kılar. Kurşun vücuttaki her sistemi etkiler, ancak gelişmekte olan beyinler üzerindeki etkisi yıkıcı olabilir ve ömür boyu sürebilir.
Araştırmadaki çocukların yaklaşık yüzde 40'ında bodurluk vardı; yani yaşlarına göre boyları olağan dışı ölçüde kısaydı. Üçte birinden fazlası düşük kiloluydu. Yüzde 55,7'sinde kansızlık görüldü. Kanında tespit edilebilir düzeyde kurşun bulunan çocuklarda bu durumların oranı, kurşun saptanmayan çocuklara göre daha yüksekti.
Araştırma, kurşuna maruz kalan çocukların yüzde 74'ünde hiperaktivite, yüzde 71'inde sık ruh hâli değişikliği ve yüzde 68'inde düzenli öfke nöbetleri kaydetti. Bu bulgular, gelişimsel ve sağlıkla ilgili birbiriyle örtüşen ihtiyaçlarla karşı karşıya olan bir topluluğu tanımlıyor. Bu çocukların bakımında klinik değerlendirme, beslenme desteği ve çevresel tehlikelerin ortadan kaldırılması önem taşıyor.
Kurşun ailelere farklı yollarla ulaşıyor
UNICEF, küresel bulgulara dayanarak sanayi emisyonlarını, kayıt dışı akü geri dönüşümünü, kurşun içeren boyaları, kirlenmiş baharat ve gıdaları ve geleneksel kozmetik ürünlerini olası maruziyet kaynakları arasında sayıyor. Sağlık Hizmetleri Akademisi de kirlenmiş suyu, ev içi kaynakları ve yoğun trafiği risk taşıyan ortamlar arasında gösteriyor.
Akülerde önemli miktarda kurşun bulunduğu için akü üretimi ve geri dönüşümü özellikle dikkat gerektiriyor. Kullanılmış akülerin yeterli denetim olmadan işlenmesi, kirliliği çevredeki havaya, toprağa ve iş yerlerine yayabilir. Pakistan'daki akü pazarının 2026 yılı için 1,65 milyar dolar değerinde olduğu tahmin ediliyor. Bu nedenle güvenli üretim ve geri dönüşüm, büyük bir sektörü etkileyen bir konu.
Boya, kurşunun evlere ulaşmasının bir başka yolu. Pakistan'ın maruziyet sorunuyla ilgili haberlerde atıfta bulunulan testlerde, örneklenen solvent bazlı boyaların yüzde 40'ında kurşun düzeyi yasal sınır olan milyonda 100 parçayı aştı; en yüksek değer milyonda 97.000 parçaydı. Milyonda parça, bir maddenin karışımdaki oranını ifade eder; en yüksek sonuç belirtilen sınırın 970 katıydı.
İslamabad'daki Sürdürülebilir Kalkınma Politikası Enstitüsünde iklim politikaları savunucusu olan Dr. Zainab Naeem, madencilik atıklarını, elektronik atıkların yakılmasını ve sanayi atıklarının açıkta yakılmasını da endişe kaynakları arasında sayıyor. Kayıt dışı akü geri dönüşümünün, özellikle büyük şehirlerde, güvensiz uygulamaları çocuk işçiliğiyle bir araya getirdiğini söylüyor.
Smog ve kurşun aynı kirlilik kaynaklarını paylaşıyor
Pakistan'da 2025 yılında kaydedilen ortalama PM2.5 konsantrasyonu metreküp başına 67,3 mikrogramdı; bu değer, Dünya Sağlık Örgütünün metreküp başına 5 mikrogramlık yıllık kılavuz değerinin yaklaşık 13,5 katıydı. PM2.5, çapı 2,5 mikrometre veya daha küçük olan ve akciğerlerin derinlerine ulaşabilecek kadar küçük havadaki parçacıkları ifade eder.
Suudi Arabistan'daki Sulaiman Al Habib Hastanesinde danışman çocuk doktoru olan Dr. Ammara Naeem, ince parçacıkların kurşun taşıyabildiğini ve vücudun kurşunu nasıl emip işlediğini etkileyebildiğini açıklıyor. Hava kirliliği ile metale maruziyet arasındaki etkileşimde iltihaplanmanın da rol oynayabileceğine dikkat çekiyor.
Bu nedenle akü geri dönüşümünden çıkan duman, sanayi emisyonları ve atıkların yakılması hem hava kalitesi hem de zehirli maddelerle kirlenme açısından ele alınmalı. İnce parçacıkları ölçmek bir tür maruziyetin izlenmesine yardımcı olur; emisyonlarda, toprakta, suda ve kanda kurşun testi yapmaksa metalin nerelere taşındığına ilişkin daha belirli soruları yanıtlar.
Pakistan'ın Ulusal Çevresel Kalite Standartları, ortam havasındaki kurşun için yıllık metreküp başına 1,0 mikrogram sınır koyuyor. Araştırmacılar ve hukukçular, sınırlı sayıda izlenen bölge dışında bu standartların uygulanmasının zayıf olduğunu söylüyor. Federal iklim bakanı Dr. Musadik Malik, sanayi, ulaşım ve enerji alanlarında reformların yanı sıra izleme ve denetimin sıkılaştırılması çağrısında bulundu.
Mevcut yasalar zayıf denetimle karşı karşıya
1997 tarihli Pakistan Çevre Koruma Yasası, Ulusal Çevresel Kalite Standartları, tehlikeli maddelere ilişkin kurallar ve eyaletlerin çevre yasaları, denetleyici kurumlara kirliliği soruşturma ve Çevre Koruma Emirleri çıkarma yetkisi veriyor. Dolayısıyla yasal çerçeve, sanayi faaliyetleri sağlığı tehdit ettiğinde müdahale etmek için araçlar sunuyor.
Çevre hukukçusu Bina Faraz, temel zayıflığı şöyle açıklıyor:
Daha önemli zayıflık, yasaların bütünüyle yokluğu değil, uygulama ve denetim.
Faraz; emisyonların ve kandaki kurşun düzeylerinin bağımsız biçimde izlenmesini, son tarihleri, zorunlu bildirimleri ve belirlenmiş cezaları içeren bağlayıcı bir eylem planıyla destekleme çağrısında bulunuyor. Hava kirliliği ile zehirli metalleri birbirinden kopuk sistemlerle düzenlemenin, aynı sanayi faaliyetinin havayı, toprağı ve suyu kirlettiği durumlarda sorumluluk boşlukları yaratabileceğini savunuyor.
Haripur ilçe sağlık yetkilisi Dr. Mohsin Turabi, kurumunun örnekleme çalışmalarına katıldığını ve kurşun tespit edilen işçilerle çocukların tedavi gördüğünü doğruladı. Güvenlik protokolleri hiç uygulanmadığı için çocukların zarar gördüğünü de kabul etti. Tıbbi tedavi ve kaynağında önleme, müdahalenin gerekli iki parçası.
Testler ve ekonomik kayıplar meselenin önemini artırıyor
Kamu hastaneleri pratik bir engelle karşı karşıya: Birçoğu kanda kurşun testi yapamıyor. Dr. Ammara Naeem, bu eksikliğin birinci ve ikinci basamak sağlık hizmetlerinin yanı sıra üçüncü basamak kamu sağlık kuruluşlarında da görüldüğünü söylüyor. İzleme kapasitesini genişletmek için laboratuvar ekipmanlarına, kan örneği alacak eğitimli personele ve sonuçların kaydedilip gerekli adımların atılmasını sağlayacak elektronik sistemlere ihtiyaç var.
İşleyen bir izleme sistemi, sağlık hizmetlerinin kurşundan etkilenen çocukları belirlemesine, maruziyetteki değişimleri takip etmesine ve çevre incelemelerini kalıcı sorunların yaşandığı topluluklara yönlendirmesine yardımcı olur. Bu sistemi rutin çocuk sağlığı programlarına bağlamak, hükümetin açıkladığı önceliklerden biri.
UNICEF, kurşuna maruziyetle bağlantılı öğrenme kapasitesindeki azalma ve sonraki dönemlerde verimlilik kaybının Pakistan'a gayrisafi yurt içi hasılasının (GSYH) yüzde 6 ila 8'i kadar, yani yılda 25 milyar ila 35 milyar dolar maliyet getirdiğini tahmin ediyor. GSYH, bir ekonomide üretilen mal ve hizmetlerin değerini ölçer. Bu tahmin, çocukluk döneminde yaşanan zararları yetişkinlikteki çalışma hayatı boyunca sürebilecek kayıplarla ilişkilendiriyor.
Dünya Bankasının Pakistan Ülke İklim ve Kalkınma Raporu da hava kirliliğinin önemli maliyetlerine dikkat çekiyor. Raporda ekonomik kayıpların yıllık GSYH'nin yaklaşık yüzde 6,5'ine, sağlık maliyetlerinin ise 2019'da GSYH'nin yaklaşık yüzde 9'una karşılık geldiği belirtiliyor. Bu tahminler farklı ölçümler ve dönemler kullanıyor; etkilenmiş kişiler ve hastalıklar örtüşebileceği için rakamlar tek bir toplam maliyete doğrudan eklenemez.
2026'da ve sonrasında neler olacak?
Pakistan'ın Çocuklarda Kurşun Zehirlenmesine İlişkin ilk Çok Sektörlü Ulusal Eylem Planı; daha güçlü eş güdüm, boya, gıda ve kozmetik gibi ürünlere yönelik standartlar, kayıt dışı akü geri dönüşümünün denetlenmesi ve çocuk sağlığı hizmetlerinde tarama uygulamaları üzerine kuruldu. UNICEF'in planın tanıtım duyurusunda, paydaşların üzerinde uzlaştığı öncelikler arasında ulusal bir plan ve hükümet görev gücü de yer alıyor.
UNICEF'in Mayıs ayındaki duyurusunda federal sağlık bakanlığı müsteşarı olarak tanıtılan Muhammad Aslam Ghauri, hükümetin taahhüdünü şöyle açıkladı:
Pakistan Hükümeti, izleme kapasitesini güçlendirmeye, standartların uygulanmasını iyileştirmeye ve önleme çalışmalarını ülke genelindeki çocuk sağlığı programlarına entegre etmeye kararlıdır.
Sıradaki planlı veri toplama adımı, 2026'nın ilerleyen aylarında ülkeyi temsil eden bir araştırmanın yapılması. Kesin bir başlangıç tarihi açıklanmadı. Duyurulan aşamalar şöyle:
- 30 Nisan 2026: UNICEF'in ertesi günkü duyurusuna göre, hükümet ve UNICEF araştırmayı yayımladı.
- 1 Mayıs 2026: UNICEF bulguları yayımladı ve önleme, izleme ve eş güdüme yönelik öncelikleri açıkladı.
- 2026'nın ilerleyen aylarında: Çocuklar ve hamile kadınlar arasındaki maruziyeti değerlendirmek üzere ulusal bir araştırma yapılması planlanıyor.
- 2040: Kurşunsuz Gelecek Ortaklığı, çocuklarda kurşun zehirlenmesini ortadan kaldırmaya yönelik çalışmaları destekliyor.
Kurşunsuz Gelecek Ortaklığının direktörü Abdullah Fadil, acil düzenlemeler, daha güçlü denetim ve önlemeye yönelik sürekli yatırım çağrısında bulundu. Bu taahhütler Hattar'da daha güvenli fabrikalar, denetlenen geri dönüşüm, erişilebilir testler ve kanında kurşun düzeyi yüksek olan daha az çocuk sayesinde somutlaşacak.
Öne Çıkanlar
- Yedi şehirdeki seçilmiş bölgelerde 2.175 çocukla yapılan araştırmada, yaklaşık onda dördünün kurşuna maruz kaldığı belirlendi.
- Hattar'da örnek alınan çocukların yüzde 88'inde, İslamabad'dakilerin ise yüzde 1'inde kandaki kurşun düzeyi yüksekti.
- Olası kaynaklar arasında sanayi emisyonları, akü geri dönüşümü, boya, kirlenmiş gıda ve baharatlar ile geleneksel kozmetik ürünleri bulunuyor.
- Çocuklar yetişkinlerden daha fazla kurşun emer ve büyüme, öğrenme, hafıza ve davranış üzerinde kalıcı risklerle karşı karşıya kalır.
- Pakistan'da kirlilik yasaları mevcut; ancak denetimin zayıf ve kan testlerine erişimin sınırlı olması korumayı güçleştiriyor.
- 2026'nın ilerleyen aylarında çocukları ve hamile kadınları kapsayan, ülkeyi temsil eden bir araştırma yapılması planlanıyor.






