Semerkant ziyareti diplomasinin odağına iş dünyasını taşıyor
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, 17–22 Ekim 2026 tarihlerinde Özbekistan ve Hindistan’a yapacağı ziyaret kapsamında 200’den fazla Amerikalı iş insanına Semerkant’ta liderlik edecek. Böylece beş Orta Asya ülkesinin tamamıyla yapılacak görüşmelere geniş bir ticari heyet katılacak. ABD Dışişleri Bakanlığı, 13 Ekim’de açıkladığı programda Özbekistan’ın ardından Mumbai ve Jamnagar’ın ziyaret edileceğini bildirdi.
İçindekiler
- Semerkant ziyareti diplomasinin odağına iş dünyasını taşıyor
- C5+1 toplantısında neler ele alınacak?
- Daha geniş heyetin hazırlıkları aylardır sürüyor
- Mineraller ve iş konseyi Özbekistan için bir başlangıç noktası oluşturuyor
- Teknoloji işbirliği de şekilleniyor
- Ziyaret diplomatik takvimin neresinde?
- Mumbai ve Jamnagar neden önemli?
- Ticaret anlaşmazlıkları Hindistan gündemini zorlaştırıyor
- İşbirliği enerji alanının ötesinde sürüyor
- Öne Çıkanlar
Dışişleri Bakanlığının 13 Ekim 2026 tarihli açıklamasında şu ifadeler yer aldı:
Dışişleri Bakanı Marco Rubio, 17-22 Ekim tarihlerinde Semerkant (Özbekistan), Mumbai (Hindistan) ve Jamnagar’ı (Hindistan) ziyaret edecek.
Semerkant ziyareti, C5+1 dışişleri bakanları toplantısının yanı sıra Özbekistan, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan ve Türkmenistan’dan üst düzey yetkililerle ayrı görüşmeleri de kapsayacak. Orta Asya genelinde kritik mineraller, enerji güvenliği ve daha güçlü ekonomik bağlar, ticaret ve yatırımı artırmayı amaçlayan ziyaretin arka planını oluşturuyor.
Dışişleri Bakanlığı heyeti 200’den fazla iş insanı olarak tanımlıyor. Ziyarete ilişkin bazı açıklamalarda 200’den fazla şirketten söz edilse de duyuruda verilen sayı kişileri ifade ediyor; katılacak farklı şirketlerin sayısı belirtilmedi.
Rubio, dışişleri bakanı olarak Özbekistan’a ve Orta Asya’ya ilk ziyaretini gerçekleştirecek. Daha önce 2026’da bölgedeki beş ülkenin tamamını ziyaret etme niyetinde olduğunu söylemişti. Açıklanan programda yalnızca Özbekistan yer alıyor; diğer dört ülkeden yetkililer Rubio ile burada görüşecek.
Hindistan, Rubio’yu bu yıl ikinci resmî ziyaretinde ağırlayacak. Yatırım, ticaret ile bölgesel ve küresel gelişmelerin yanı sıra enerji işbirliği de gündemin temel başlıklarından biri. Reliance Industries’in büyük petrol rafinerisi kompleksine ev sahipliği yapan Jamnagar’ın programa alınması, Hindistan ayağına somut bir sanayi odağı kazandırıyor.
C5+1 toplantısında neler ele alınacak?
C5+1, Orta Asya’nın beş ülkesini ABD ile bir araya getiriyor. 2015’te başlatılan bu format, dönemin ABD Dışişleri Bakanı John Kerry’nin katıldığı bir dışişleri bakanları toplantısıyla başladı. Altı hükümete, ortak bölgesel meseleleri düzenli olarak ele alabilecekleri bir ortam sağlıyor.
Semerkant’ta hem ortak görüşmeler hem de ikili toplantılar yapılacak. İkili toplantılar, ABD ile Orta Asya ülkelerinin her birinin ayrı ayrı görüşmesi anlamına geliyor. Ortak toplantıda paylaşılan öncelikler ele alınabilecek; ayrı görüşmeler ise yetkililere ülkelerine özgü konuları değerlendirme imkânı verecek.
Dışişleri Bakanlığı, açıklamasında Rubio’nun katılımının amacını şöyle belirtti:
Bakan Rubio, Özbekistan’da C5+1 Bakanlar Toplantısı’na katılarak bu diplomatik platform üzerinden yürütülen stratejik işbirliğinin ABD ve Orta Asya ülkeleri için daha barışçıl ve müreffeh bir geleceği nasıl desteklediğini vurgulayacak.
Ziyaret hazırlıkları sırasında ekonomik bağlantılar, enerji güvenliği ve ortak bölgesel meseleler öncelikler arasında gösterildi. Ekonomik bağlantılar, malların, yatırımların ve hizmetlerin ülkeler arasında daha kolay hareket etmesini sağlamayı ifade ediyor. Enerji güvenliği ise ülkelerin güvenilir enerji kaynaklarına yönetilebilir fiyatlarla erişip erişemediğiyle ilgili.
Başkan Donald Trump, Kasım 2025’te Orta Asya’nın beş ülkesinin liderini Beyaz Saray’da ağırlamıştı. Rubio’nun yaklaşan bakanlar toplantısı bu buluşmayı izliyor; görüşmeleri yeniden dışişleri bakanları düzeyine taşırken önemli bir iş dünyası katılımını da beraberinde getiriyor.
Daha geniş heyetin hazırlıkları aylardır sürüyor
ABD’nin Güney ve Orta Asya özel temsilcisi Sergio Gor, Özbekistan’a yapılması planlanan ziyareti eylül sonunda değerlendirmişti. O dönemde 100’den fazla şirketi temsil eden bir heyetten söz etmişti. Ekim ayında yapılan açıklamada ise 200’den fazla iş insanı ifadesi kullanıldı.
Bu iki sayı kamuoyuna yapılan açıklamanın zaman içinde nasıl değiştiğini gösteriyor; ancak farklı şeyleri sayıyor: eylülde şirketler, ekimde ise kişiler. Katılımın ölçeği ve Amerikalı yöneticilerin Orta Asya’nın dört bir yanından yetkililerle tek bir yerde görüşme olanağı pratik açıdan önem taşıyor.
Dışişleri Bakanlığı ticari hedeflerini doğrudan şu sözlerle ifade etti:
Bu tarihi ziyarette Bakan Rubio, 200’den fazla iş dünyası liderinden oluşan bir ABD ticaret heyetine liderlik edecek ve ABD ile Orta Asya arasında daha güçlü ticari işbirliğinde yeni bir dönemin kapısını aralayacak.
Washington’un açıkladığı hedef, ticari işbirliğini güçlendirmek. İş dünyası heyeti, şirketlere hükümetler arası görüşmelerle birlikte yatırım ve ticaret konularını ele alma fırsatı sunuyor. Açıklamada katılacak şirketlerin adları belirtilmiyor ve ziyarete ilişkin toplam yatırım tutarı verilmiyor.
Ziyarete Özbekistan ev sahipliği yapıyor; ancak ticari mesaj bölge geneline yönelik. Rubio’nun beş ülkenin tamamından yetkililerle görüşmesi, ABD ile Taşkent arasındaki ilişkilerin ötesine uzanan görüşmelere kapı açıyor.
Mineraller ve iş konseyi Özbekistan için bir başlangıç noktası oluşturuyor
Özbekistan Dışişleri Bakanı Bahtiyor Saidov, Şubat 2026’da Washington’da Rubio ile görüştü. İki taraf kritik minerallerin ve nadir toprak elementlerinin çıkarılması ve işlenmesinde işbirliğine ilişkin bir mutabakat zaptı imzalayarak bu kaynakları ikili işbirliğinin somut başlıkları arasına aldı.
Kritik mineraller, hükümetlerin sanayi ve tedarik güvenliği açısından önemli gördüğü maddelerdir. Nadir toprak elementleri, güçlü mıknatıslar ve elektronik ürünler gibi alanlarda kullanılan bir metal grubudur. Çıkarma, kaynakları yer altından çıkarmayı; işleme ise üreticilerin kullanabileceği malzemelere dönüştürmeyi ifade eder.
Şubat ayındaki mutabakat her iki aşamayı da kapsıyor. Bu nedenle kapsamı madenciliğin ötesine geçerek mineralleri kullanıma hazırlamak için gereken sanayi çalışmalarına uzanıyor. Bu da üretim, işleme ekipmanları ve yatırım alanlarında uzman şirketlerin katılacağı görüşmeler açısından önem taşıyor.
Amerikan Özbek İş ve Yatırım Konseyi nisan ayında Washington’da faaliyete başladı. Cumhurbaşkanları Şevket Mirziyoyev ve Donald Trump, konseyin kurulması konusunda Kasım 2025’teki C5+1 zirvesinde anlaşmıştı.
Konsey, Semerkant heyeti gelmeden önce işbirliği için ek bir kanal sağlıyor. Konsey ve mineraller mutabakatı birlikte, ziyaretin ticari görüşmelerine genel bir ilgi beyanıyla başlamak yerine önceki aylarda oluşturulmuş bir zemin sunuyor.
Teknoloji işbirliği de şekilleniyor
Astana, 29 Eylül’de Orta Asya ve ABD’den hükümet temsilcilerini, teknoloji şirketlerini ve uzmanları bir araya getiren C5+1 SI Konferansı’na ev sahipliği yaptı. Konferansın gündeminde yapay zekâ, dijital altyapı, siber güvenlik ve teknoloji yatırımları vardı.
Bu başlıklar ekonomik ilişkiyi doğal kaynakların ötesine taşıyor. Dijital altyapı, çevrimiçi hizmetlerin işletilmesinde kullanılan ağ ve bilişim sistemlerini kapsıyor. Siber güvenlik ise bu sistemleri ve içerdikleri bilgileri korumaya odaklanıyor.
Astana konferansı ile mineraller anlaşması iki ayrı işbirliği alanına işaret ediyor: sanayinin ihtiyaç duyduğu fiziksel malzemeler ve modern işletmelerle kamu hizmetlerini çalıştıran teknoloji. Her ikisi de bölge genelinde yatırımı artırmaya yönelik daha geniş çaba açısından önem taşıyor.
Semerkant için açıklanan gündemin merkezinde stratejik ve ticari işbirliği bulunuyor. Eylül ayındaki konferans, hükümetlerin ve şirketlerin bakanlar toplantısı öncesinde somut teknoloji önceliklerini de görüştüğünü gösteriyor.
Ziyaret diplomatik takvimin neresinde?
Rubio’nun programı siyasi görüşmeler, ekonomik anlaşmalar ve iş dünyası etkinliklerinden oluşan bir süreci izliyor. Önemli tarihler, hazırlıkların nasıl biriktiğini gösteriyor:
- 2015: C5+1, John Kerry’nin katıldığı dışişleri bakanları düzeyindeki toplantıyla başlıyor.
- Kasım 2025: Trump, Orta Asya liderlerini Washington’da ağırlıyor; ABD ve Özbekistan cumhurbaşkanları bir iş ve yatırım konseyi kurma konusunda anlaşıyor.
- Şubat 2026: Saidov ve Rubio Washington’da görüşerek kritik mineraller ve nadir toprak elementlerine ilişkin bir mutabakat zaptı imzalıyor.
- Nisan 2026: Amerikan Özbek İş ve Yatırım Konseyi Washington’da faaliyete başlıyor.
- 23–26 Mayıs 2026: Rubio, Hindistan’a önceki resmî ziyaretini gerçekleştiriyor.
- 29 Eylül 2026: Astana, teknoloji işbirliğine odaklanan C5+1 SI Konferansı’na ev sahipliği yapıyor.
- 13 Ekim 2026: Dışişleri Bakanlığı Rubio’nun yaklaşan ziyaret programını açıklıyor.
- 17–22 Ekim 2026: Rubio’nun önce Semerkant’ı, ardından Mumbai ve Jamnagar’ı ziyaret etmesi planlanıyor.
17–22 Ekim tarihleri iki ülkeyi de kapsıyor. Önce Semerkant, ardından Hindistan’daki iki şehir ziyaret edilecek. Her durak için ayrı varış tarihleri açıklanmadı.
Rubio’nun Hindistan’a önceki ziyareti, Yeni Delhi’de Dışişleri Bakanı S. Jaishankar’ın ev sahipliği yaptığı Dörtlü Güvenlik Diyaloğu (Quad) Dışişleri Bakanları Toplantısı’nı kapsıyordu. Quad; Hindistan, ABD, Japonya ve Avustralya’yı bir araya getiriyor. Rubio’nun bu kez dönüşü, ikili hükümet görüşmelerine ve iş dünyasıyla temaslara ağırlık veriyor.
Mumbai ve Jamnagar neden önemli?
Rubio, stratejik ortaklığı, bölgesel ve küresel gelişmeleri ve enerji işbirliğini geliştirme olanaklarını görüşmek üzere Hindistanlı üst düzey yetkililerle bir araya gelecek. Yatırımı ve ekonomik işbirliğini teşvik etmek amacıyla iş dünyasıyla görüşmeler de planlanıyor.
Dışişleri Bakanlığı hükümetler arası görüşmeleri şöyle tanımladı:
Üst düzey hükümet yetkilileriyle görüşerek ABD-Hindistan stratejik ortaklığını güçlendirecek, bölgesel ve küresel gelişmelere ilişkin görüş alışverişinde bulunacak ve geliştirilmiş enerji işbirliğinin olanaklarını ele alacak.
Açıklamada ayrıca şu ifadeler yer aldı:
Bakan Rubio, ticari yatırım ve ekonomik işbirliği fırsatlarını teşvik etmek üzere iş dünyasının liderleriyle de görüşecek.
Gujarat eyaletindeki Jamnagar, Reliance Industries’in rafineri kompleksine ev sahipliği yapıyor. Bu tesis, tek bir yerde bulunan dünyanın en büyük rafinerisi olarak tanımlanıyor ve günlük 1,4 milyon varil ham petrol işleme kapasitesine sahip. Rafineriler, ham petrolü yakıt ve diğer ürünlere dönüştürüyor.
Jamnagar’ın enerji görüşmeleri için neden uygun bir durak olduğu bu kapasiteden anlaşılıyor. Rubio’nun programı, petrolü kullanılabilir ürünlere dönüştürmede önemli sanayi rolü bulunan bu kentteki temasları Mumbai’deki iş dünyası görüşmeleriyle bir araya getiriyor.
Trump, mart ayında Reliance Industries’in yatırımını içeren, Teksas’ın Brownsville kentinde kurulması önerilen bir rafineri projesini duyurdu. Projenin maliyetini 300 milyar dolar olarak açıklayan Trump, tesisin ABD’de 50 yılda inşa edilen ilk yeni rafineri olacağını söyledi. Duyurudaki anlatıma göre proje hâlâ öneri aşamasında; inşaat takvimi açıklanmadı.
Jamnagar kompleksi ile Brownsville projesi, iki ülkenin enerji sanayileri arasında somut bir bağ oluşturuyor. Yetkililer işbirliğini nasıl genişletebileceklerini ele alırken Rubio’nun görüşmeleri bu ticari zeminde gerçekleşecek.
Ticaret anlaşmazlıkları Hindistan gündemini zorlaştırıyor
ABD ve Hindistanlı yetkililer ekim ayının başında ikili ticaret anlaşmasına ilişkin müzakerelerin yeniden tıkandığını söyledi. İki ülkenin mal ve hizmet alışverişinin hangi koşullarda yapılacağını konu alan bu görüşmelerin seyri, Rubio’nun ziyareti sırasında planlanan iş dünyası temasları açısından önem taşıyor.
Yeni Delhi, Rusya’dan enerji satın alan ülkelere yüzde 100’e varan gümrük vergisi uygulanmasına izin veren ABD yasal düzenlemelerine ilişkin kaygılarını da dile getirdi. Trump, Lindsey O. Graham’ın 2026 tarihli Rusya ve İran’a Yaptırım Yasası’nı 18 Eylül 2026’da imzalayarak yürürlüğe koydu. Yasa, Rus petrolü veya doğal gazının en büyük beş ithalatçısına yüzde 100’e varan gümrük vergileri uygulanmasını öngörüyor. Rusya’nın doğal gaz ihracatının yüzde 15’inden azını ithal eden ve bu ithalatı azaltmak için kayda değer adımlar atan ülkeler ise kapsam dışında tutuluyor.
CSIS’in analizinde, 113. maddenin Rus petrolü ve gazının büyük alıcılarına ve yaptırımları delmeye yardımcı olan ülkelere yüzde 100’e varan gümrük vergisi uygulanmasına izin verdiği; 115. maddenin ise başkana ulusal çıkarlar doğrultusunda vergileri kaldırma konusunda geniş yetki tanıdığı belirtiliyor. Dolayısıyla yasanın yürürlüğe girmesi, Hindistan’a otomatik olarak yüzde 100 gümrük vergisi uygulandığı anlamına gelmiyor.
Gümrük vergisi, ithal edilen mallardan alınan vergidir. Yüzde 100 oranındaki bir gümrük vergisi, etkilenen malların beyan edilen değeri kadar vergi alınması anlamına gelir ve bu malları ülkeye getirmeyi çok daha pahalı hâle getirir. Washington, bu önlemle Moskova’ya Ukrayna’ya karşı yürüttüğü savaş nedeniyle baskı yapmayı amaçladığını belirtiyor.
Hindistan, 2026’nın başlarında Rusya’dan enerji alımını kısa süreliğine azalttı, ardından özellikle ABD ve İsrail’in İran’a karşı yürüttüğü savaşla bağlantılı arz kesintilerinin ardından alımları yeniden artırdı. Bu nedenle enerji görüşmeleri, Hindistan’ın petrolü nereden satın aldığı konusundaki anlaşmazlıklarla birlikte yürütülecek.
Trump’ın Hindistan ile Pakistan arasında ateşkese aracılık ettiğine ilişkin tekrarlanan iddiaları ve Umman yakınlarında bir gemiye düzenlenen ABD askerî saldırısında üç Hint denizcinin hayatını kaybetmesi de ilişkileri gerdi. Bu anlaşmazlıklar, stratejik ve ekonomik işbirliğine odaklanan ziyarete siyasi baskı ekliyor.
Hindistan’daki seçmen kütüklerinden 130 milyon ismin çıkarılmasına yönelik protestolar da Rubio’nun ziyareti öncesindeki iç siyasi ortamın bir parçasını oluşturuyor. Ziyaret duyurulduğunda Washington bu gösteriler hakkında henüz yorum yapmamıştı.
İşbirliği enerji alanının ötesinde sürüyor
ABD’nin Hindistan Büyükelçisi Sergio Gor, savunma, bilgi teknolojisi ve sağlık hizmetleri alanlarında işbirliğinin genişletilmesinden söz etti. Yakın zamanda düzenlenen bir askerî tatbikata 500’den fazla askerin katıldığını ve Amerikan F-35 savaş uçaklarının ilk kez Rajasthan’da görev yaptığını belirtti.
Gor, ABD’nin Hindistan’dan jenerik ilaç ithalatına ve her iki ülkenin şirketlerinin diğer ülke pazarlarına yaptığı yatırımlara da dikkat çekti. Jenerik ilaçlar, orijinal markalı ürünlerle aynı etkin maddeleri içeriyor ve genellikle ilgili patent korumalarının sona ermesinin ardından satışa sunuluyor.
Büyükelçi, duyurudan önceki hafta Başbakan Narendra Modi ile Trump arasında gerçekleşen görüşmenin işbirliği için daha fazla fırsat yaratmasını umduğunu söyledi. Açıklamaları, ticaret ve siyasi anlaşmazlıklar sürerken pratik bağları geliştirmeye yönelik resmî çabaların da devam ettiğini gösteriyor.
Rubio’nun iki durağını ticari bir bağ birleştirse de öncelikler farklı. Özbekistan, geniş bir ABD heyetinin, bir mineraller mutabakatının ve yeni bir iş konseyinin desteklediği bölgesel bir diplomatik toplantıya ev sahipliği yapıyor. Hindistan ise enerji ve yatırımı öne çıkaran görüşmelere sahne olacak; bu görüşmeler, çeşitli güncel anlaşmazlıkların bulunduğu yerleşik bir ilişkinin parçası.
Öne Çıkanlar
- Rubio’nun 17–22 Ekim 2026’da Semerkant, Mumbai ve Jamnagar’ı ziyaret etmesi planlanıyor.
- Özbekistan ziyaretinde Rubio’ya 200’den fazla ABD’li iş insanı eşlik edecek.
- Semerkant’ta C5+1 bakanlar toplantısı ve Orta Asya’nın beş ülkesinden yetkililerle ikili görüşmeler yapılacak.
- ABD ile Özbekistan arasındaki mevcut işbirliği, şubat ayındaki mineraller mutabakatını ve nisanda faaliyete başlayan iş konseyini kapsıyor.
- Hindistan’daki görüşmelerde enerji, yatırım, stratejik ilişkiler ile bölgesel ve küresel gelişmeler ele alınacak.
- Jamnagar’da bulunan Reliance rafineri kompleksi, günde 1,4 milyon varil ham petrol işleme kapasitesine sahip.
- Tıkanan ticaret görüşmeleri, Rusya’dan enerji alımları ve siyasi anlaşmazlıklar Hindistan ziyaretini zorlaştırıyor.
- Trump, Rusya’dan enerji alımına yönelik gümrük vergisi düzenlemesini 18 Eylül 2026’da imzalayarak yürürlüğe koydu. Belirli koşulları sağlayan doğal gaz ithalatçılarına tanınan istisna ve başkanın ulusal çıkarlar gerekçesiyle vergileri kaldırma yetkisi saklı kalmak üzere, vergiler yüzde 100’e ulaşabiliyor.






