Saray Diplomatik İlişkileri Sürdürürken Filipinler Ordusu Çin’le İletişimin Dondurulmasını Destekliyor

9 dakikalık okuma
Philippine Military Backs China Communications Freeze as Palace Keeps Diplomatic Ties Open

Savunma kanalları askıda, ilişkiler sürüyor

Filipinler Silahlı Kuvvetleri, Savunma Bakanı Gilberto Teodoro Jr.'ın Çin'le doğrudan askeri iletişimi süresiz olarak askıya alma kararını destekledi. Başkanlık Sarayı ise Pekin'le diplomatik ilişkilerin, ticaretin ve yatırım temaslarının süreceğini belirtti. Ordu, Ayungin Sığlığı'ndaki Filipinler personeline yönelik devriye ve ikmal görevlerini de sürdüreceğini açıkladı.

İçindekiler
  1. Savunma kanalları askıda, ilişkiler sürüyor
  2. AFP diyaloğun neden başarısız olduğunu söylüyor
  3. Çin çatışma riskine karşı uyarıyor
  4. Askıya alma süreci nasıl gelişti
  5. Devriyeler ve Ayungin ikmal görevleri sürecek
  6. Saray diplomasi ve ticarete açık kapı bırakıyor
  7. Haklar ve güven üzerine bir anlaşmazlık
  8. Henüz karara bağlanmayanlar
  9. Öne çıkanlar

Açıklamalar, Çin Büyükelçiliği'nin 12 Ekim 2026'da askeri iletişim kanallarının kapatılmasının güvensizliği artırabileceği ve personeli çatışmaya daha da yaklaştırabileceği uyarısının ardından geldi. Teodoro, 13 Ekim'de verdiği yanıtta askıya alma kararının zaten uzun süredir yürürlükte olduğunu söyledi. Camp Aguinaldo'daki basın toplantısında, Batı Filipin Denizi'nden sorumlu AFP sözcüsü emekli Tuğamiral Roy Vincent Trinidad, ordunun savunma bakanını güçlü biçimde desteklediğini belirtti.

Dolayısıyla anlaşmazlık, Manila'nın Pekin'le tüm ilişkilerini keseceği yönünde bir açıklama değil. Konu, Filipinlerli yetkililerin, Çin'in Manila'nın deniz hakları iddia ettiği sulardaki faaliyetleri sürerken sonuç vermediğini söylediği doğrudan savunma iletişimi. Saray ise ekonomik ve diplomatik temasların hükümet politikası olarak sürdüğünü ayrıca teyit etti.

Bu ayrım, denizde görev yapan askerler açısından önem taşıyor. AFP, personel değişimi ve ikmal teslimatları dahil görevlerin faaliyet düzeyi azaltılmadan süreceğini belirtiyor. Çin, askeri kanalların açık tutulmasının yanlış anlaşılmaların çatışmaya dönüşmesini önlemek için gerekli olduğunu savunuyor. Manila'nın savunma yönetimi ise güven ve uluslararası hukuka uygun davranış olmadan iletişimin işe yaramayacağını söylüyor.

AFP diyaloğun neden başarısız olduğunu söylüyor

Trinidad, askıya alma kararını diplomatik mesajlarla sahadaki davranışlar arasındaki uyumsuzluğa verilen bir yanıt olarak nitelendirdi. İşleyen bir iletişim mekanizmasının karşılıklı güven, samimiyet ve uluslararası hukuka bağlılık gerektirdiğini; yalnızca görüşme yapmanın bu koşulları sağlamadığını söyledi.

AFP'nin tutumunu açıklayan Trinidad, iki ülke arasında iletilen mesajların davranışlara da yansıması gerektiğini belirtti:

İkili diyalog, mesajlar denizde, havada ve karada atılan adımlarla örtüşürse etkili olur.

AFP, daha önceki diplomatik ve askeri iletişim çabalarına rağmen Çin Halk Kurtuluş Ordusu ve Sahil Güvenliği'ni kışkırtıcı ve sorumsuz davranışlarda bulunmakla suçladı. Bunlar, Filipinler'in iddiaları ve askıya alma kararına verdiği desteğin açıklanan dayanağını oluşturuyor.

Reklam

Trinidad ayrıca Çin Komünist Partisi'ni, doğrudan iletişim kanallarını Filipinler'in deniz yetki alanında ve karada bulunduğunu öne sürdüğü yasa dışı varlığın, zorlayıcı ve saldırgan eylemlerin ve yanıltıcı mesajların "göz boyama aracı" olarak kullanmakla suçladı. Trinidad'a göre, anlaşmazlığa yol açan davranışları sınırlamak yerine gizleyen bir iletişim kanalını sürdürmenin faydası yok.

Ordunun tutumu, etkili diyalog için bir ölçüt ortaya koyuyor: sözler eylemlerle örtüşmeli. Ancak bu yaklaşım, kanalların yeniden açılmasına yönelik yayımlanmış bir prosedür belirlemiyor. Açıklamalarda doğrudan savunma iletişiminin yeniden başlatılması için belirli ölçütler, bir gözden geçirme tarihi veya üzerinde uzlaşılmış bir süreç duyurulmadı.

Çin çatışma riskine karşı uyarıyor

Çin Büyükelçiliği'nin 12 Ekim tarihli açıklamasında Teodoro, askeri iletişimi siyasi çıkarları için askıya almakla suçlandı. İkili ilişkiler gergin olsa bile kanalların açık kalması gerektiği, böylece ülkelerin yanlış hesaplamaları ve gerilimin tırmanmasını önleyebileceği savunuldu.

Büyükelçilik, Teodoro'nun kararının yol açacağını düşündüğü sonuçları şöyle açıkladı:

Bu adım güvensizliği körüklüyor, kriz yönetimi alanını daraltıyor ve ön saflardaki personeli çatışmaya daha da yaklaştırıyor.

Askeri iletişim mekanizmaları, taraflardan biri yanlış bir varsayıma dayanarak harekete geçmeden önce yetkililerin niyetleri netleştirmesine veya bir olayı görüşmesine olanak tanıyabilir. Çin'in öne sürdüğü gerekçe buydu. Büyükelçiliğin uyarısı gelecekte çatışma yaşanması riskine ilişkindi; askıya alma kararının belirli bir karşılaşmaya yol açtığını ya da yeni muharebe konuşlandırmalarının emredildiğini ortaya koymuyordu.

Teodoro, 13 Ekim'de Facebook'ta yaptığı açıklamayla eleştirileri reddetti. Açıklamayı "çaresiz bir hamle" olarak nitelendirdi ve Çin'in "kalokohan"ından, yani aptallığından söz etti. Ayrıca askeri iletişimin yaklaşık üç yıldır zaten askıda olduğunu söyledi.

Dolayısıyla anlaşmazlık, telefon veya başka bir doğrudan iletişim kanalının açık kalıp kalmamasından daha fazlasını içeriyor. Pekin, iletişimin sürmesini gerilimin tırmanmasını önleyecek bir güvence olarak sunuyor. Filipinlerli savunma yetkilileri ise önceki temasların, karşılaşmaları tehlikeli hale getiren eylemleri sınırlayamadığını savunuyor.

Askıya alma süreci nasıl gelişti

Milli Savunma Bakanlığı, kanalların Teodoro'nun Temmuz 2023'te göreve başlamasından kısa süre sonra kapatıldığını belirtti. Trinidad, kararın Milli Savunma Bakanlığı'na bağlı tüm kurumları kapsadığını ve komuta zinciri boyunca uygulandığını söyledi. Bu da kısıtlamanın bakanın büyükelçilikle kişisel temaslarıyla sınırlı olmadığını, daha geniş kapsamlı bir savunma politikası olduğunu gösteriyor.

Reklam

Güvenin nasıl sarsıldığını anlamaya yardımcı olan bir başka gelişme, dönemin Çin Büyükelçisi Huang Xilian'in nezaket ziyaretiyle ilgili anlaşmazlık. Çin Büyükelçiliği, görüşmede bir "centilmenlik anlaşması" veya "yeni model" hakkında konuşulduğunu ya da bilgilendirme yapıldığını ileri sürdü. Teodoro ise bu anlatımı açık bir yalan ve ihanet olarak nitelendirerek reddetti.

Milli Savunma Bakanlığı daha sonra Teodoro'nun Çin'in iddiasını reddettiği 2024 tarihli açıklamayı yeniden paylaştı. Savunma Bakanı, neden kamuoyuna açıklama yaptığını şöyle ifade etti:

Çin'in halkımızı bölmek ve MEB'mizdeki yasa dışı varlığından ve eylemlerinden dikkatimizi başka yöne çekmek amacıyla yeni bir yalanı yayma girişimine karşı farkındalık yaratmak için bu açıklamayı yapıyorum.

MEB, münhasır ekonomik bölge anlamına gelir ve genel olarak kıyı devletinin esas hatlarından itibaren 200 deniz miline kadar uzanan alanı kapsar. Kıyı devleti bu bölgede kaynaklar ve belirli ekonomik faaliyetler üzerinde hak sahibidir. Bu haklar, deniz üzerinde tam egemenlikten farklıdır; tarafların çakışan iddiaları anlatılırken bu ayrım önem taşır.

Kronolojiyi aktarırken de dikkatli olmak gerekiyor. Haberlerde ilk askıya alma kararı ile daha sonraki kamuoyu açıklamasının ilişkisi farklı biçimlerde anlatılıyor. Milli Savunma Bakanlığı kanalların Temmuz 2023'ten kısa süre sonra kapatıldığını söylüyor; mevcut anlaşmazlık sırasında yeniden paylaşılan açıklama ise 2024 tarihli. Teodoro'nun kullandığı "yaklaşık üç yıl" ifadesi, Temmuz 2023 ile Ekim 2026 arasındaki yaklaşık üç yıl üç aylık süreyle tam olarak örtüşmüyor. Uygulamaya geçişin kesin tarihi belirtilmedi.

  • Temmuz 2023: Milli Savunma Bakanlığı, doğrudan askeri kanalların Teodoro göreve başladıktan kısa süre sonra kapatıldığını söylüyor.
  • 2024: Teodoro, Huang Xilian'le yapılan nezaket ziyaretiyle ilgili Çin'in anlatımını reddeden açıklamasını yayımladı.
  • 12 Ekim 2026: Çin Büyükelçiliği askıya alma kararını eleştirdi ve çatışma riskine karşı uyardı.
  • 13 Ekim 2026: Teodoro yanıt verdi, AFP de askıya alma kararına desteğini yineledi.

Devriyeler ve Ayungin ikmal görevleri sürecek

AFP, iletişim kanallarının askıya alınmasını desteklerken operasyonel faaliyetlerin devam edeceğini de taahhüt etti. Trinidad deniz devriyelerini, hava operasyonlarını, gözetleme ve deniz alanı farkındalığı faaliyetlerini, personel değişimi ve ikmal görevleriyle birlikte sıraladı.

Deniz alanı farkındalığı, yetkililerin neler olup bittiğini anlayıp karşılık verebilmesi için gemilerin ve denizdeki faaliyetlerin izlenmesi anlamına geliyor. Personel değişimi ve ikmal görevleri ise konuşlandırılmış personelin değiştirilmesini, görev noktalarını sürdürebilmeleri için gerekli malzeme ve ekipmanın ulaştırılmasını kapsıyor.

Reklam

Trinidad, bu görevlerin hız kesmeden süreceğini söyledi. Ayrıca BRP Sierra Madre'nin Ayungin Sığlığı'nda, diğer adıyla İkinci Thomas Sığlığı'nda, Filipinler Donanması'nda hizmet veren bir gemi olarak kalacağını yineledi. Hizmette olan bir gemi resmen donanma envanterinde bulunur; açıklama, AFP'nin gemiyi terk edilmiş bir varlık olarak görmediğine işaret ediyor.

Bu güvence önem taşıyor, çünkü Sierra Madre'deki personel sürekli erişim ve teslimatlara bağlı. Savunma iletişiminin askıya alınması, Filipinler kuvvetlerinin sığlıktan çekildiği veya varlıklarını sürdüren görevleri duraklattığı anlamına gelmiyor.

Ayungin, Nisan 2026'da Ayungin yakınındaki siyanür iddialarının da odağındaydı. Filipinlerli yetkililer o dönemde laboratuvar testlerinde ele geçirilen şişelerde kimyasal madde tespit edildiğini söylemiş ve kullanımının karakol yakınındaki deniz yaşamını ve personeli tehdit ettiğini öne sürmüştü. Bu iddialar iletişim anlaşmazlığından ayrı olsa da aynı konum ve askerlerin orada bulunduğu koşullarla ilgili.

Saray diplomasi ve ticarete açık kapı bırakıyor

Başkanlık İletişim Ofisi Müsteşarı Claire Castro, Marcos yönetiminin Çin'le ilişkileri kesme niyetinde olmadığını söyledi. Askeri iletişimin askıya alınması hakkındaki sorular üzerine, kararın ayrıntıları için Teodoro'ya başvurulmasını isterken daha geniş kapsamlı temasların süreceğini belirtti.

Filipinler Haber Ajansı, 13 Ekim 2026 tarihli Saray basın toplantısına ilişkin haberinde Castro'nun ekonomik ve diplomatik ilişkilerin süreceğine dair sözlerini aktardı:

"Ticaret ve yatırım konusunda Çin'le iş yapmayı yasaklayan bir şey yok. Bunu zaten hepimiz biliyoruz. Çin'le son derece diplomatik bir şekilde ilişkilerimizi sürdürüyoruz," dedi Castro.

Saray basın sözcüsü olarak konuşan Castro, savunma konusunu hükümetin Pekin'le daha geniş kapsamlı ilişkisinden ayrı tuttu:

Bu konunun ayrıntıları için Bakan Gibo'ya sormak en doğrusu olabilir. Ancak Çin'le ilişkilerimizin kapısını kesinlikle kapatmıyoruz. Başkanın istediği bu değil.

Çin'le ticaret ve yatırımla ilgili iş yapmayı yasaklayan bir durum olmadığını ve Filipinler'in Pekin'le diplomatik ilişkilerini sürdürdüğünü söyledi. Saray ayrıca ikili ilişkilerin, ülkenin Batı Filipin Denizi'ndeki egemenliğini ve toprak haklarını savunma sorumluluğundan ayrı olduğunu belirtti.

Böylece iki politika aynı anda yürürlükte kalıyor: doğrudan savunma kanalları askıda, diplomatik ve ekonomik ilişkiler ise devam ediyor. Castro'nun açıklamaları, askeri iletişim için alternatif bir mekanizma duyurmuyor veya acil bir operasyonel olayın nasıl yönetileceğini açıklamıyor.

Reklam

Bu ayrım, 2026'nın başlarında gündeme gelen ortak petrol arama önerileri çevresindeki gerilimlerle de uyumlu. Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr. Çin'le enerji iş birliğini değerlendirirken Filipinlerli milletvekilleri egemenlik, şeffaflık ve güven konularında kaygılarını dile getirmişti. Bu tartışma da nihai bir arama anlaşmasına varıldığını ortaya koymadan, çözüme kavuşmamış deniz anlaşmazlıklarının yanı sıra olası ekonomik iş birliğini gündeme getirmişti.

Haklar ve güven üzerine bir anlaşmazlık

Mevcut karşılıklı açıklamalar, Manila'nın deniz yetki alanlarına ilişkin iddialarını hukuki ve diplomatik kanallarla ilerletme çabalarının yanında yer alıyor. Filipinler, Temmuz 2026'da batı Palawan açıklarında standart MEB sınırının ötesindeki deniz yatağı ve toprak altı haklarıyla ilgili olarak Birleşmiş Milletler Kıta Sahanlığının Sınırları Komisyonu'na kısmi başvuru sundu.

Bu kıta sahanlığı başvurusu, su yüzeyindeki egemenlikle değil, deniz altındaki haklarla ilgili. Çin ve Malezya, iddianın bazı yönlerine itiraz etti. Süreç, doğrudan askeri iletişimden bağımsız biçimde sürdürülen başka bir kanala, yani deniz yetki alanlarına ilişkin hakların teknik ve hukuki incelemesine örnek oluşturuyor.

Öne sürülen "centilmenlik anlaşması" veya "yeni model" tartışmasında da güven belirleyici. Böyle bir mutabakatın varlığı ve içeriği tartışmalı. Çin Büyükelçiliği, Huang'ın nezaket ziyareti sırasında konunun görüşüldüğünü veya bu konuda bilgilendirme yapıldığını ileri sürdü; Teodoro ise bu anlatımı reddetti. Tarafların üzerinde uzlaştığı bir görüşme tutanağı veya metni bu karşılıklı açıklamalarda sunulmadı.

AFP açısından geçmiş iletişimin sonuç vermediği iddiası ile görüşmede ne söylendiğine ilişkin anlaşmazlık, diyaloğu iş birliğinin yeterli kanıtı saymama tutumunu destekliyor. Pekin'e göreyse askeri kanalların kapalı olması başlı başına bir risk. Taraflardan hiçbiri, personelin birbirine yakın çalıştığı bir durumda karşılaşmanın nasıl yönetilmesi gerektiği sorusuna yanıt vermiş değil.

Henüz karara bağlanmayanlar

Doğrudan askeri iletişimin yeniden başlatılmasına yönelik bir tarih açıklanmadı. Askıya alma kararı süresiz olarak tanımlanıyor ve AFP, Trinidad'ın güven, samimiyet, uluslararası hukuka saygı ile mesajların ve eylemlerin birbiriyle tutarlı olması çağrısının ötesinde, kararın kaldırılmasını sağlayacak resmi bir koşul listesi yayımlamadı.

Reklam

Kamuoyuna yapılan açıklamalarda askeri personel arasında acil temas için alternatif, özel bir kanal da belirtilmiyor. Diplomatik temasların sürmesi, Manila ile Pekin'in ilişkilerini kesmediğini gösteriyor; ancak askıya alınan savunma kanallarının yerine belirli bir operasyonel düzenlemenin getirildiğini ortaya koymuyor.

Şimdilik somut taahhütler şöyle: Filipinler'in devriye, hava faaliyeti, gözetleme ve personel değişimi ile ikmal görevleri sürecek; Sierra Madre Ayungin'de donanma hizmetinde kalacak; Saray da Çin'le diplomatik ve ekonomik ilişkileri sürdürecek. Yeni bir toplantı, gözden geçirme tarihi veya kanalların yeniden açılması için takvim açıklanmadı.

Öne çıkanlar

  • AFP, Teodoro'nun Çin'le doğrudan askeri iletişimi süresiz askıya alma kararını destekliyor.
  • Milli Savunma Bakanlığı, kanalların Temmuz 2023'ten kısa süre sonra kapatıldığını belirtiyor; anlaşmazlık sırasında yeniden paylaşılan açıklama 2024'te yayımlandı.
  • Çin Büyükelçiliği, 12 Ekim 2026'da askıya alma kararının güvensizliği ve çatışma riskini artırdığı uyarısında bulundu.
  • AFP, diyaloğun uluslararası hukuka uygun eylemlerle desteklenmesi gerektiğini söylüyor.
  • Devriyeler, hava operasyonları, gözetleme, personel değişimi ve ikmal görevleri sürecek.
  • BRP Sierra Madre, Ayungin Sığlığı'nda Filipinler Donanması'nda hizmet veren bir gemi olarak kalacak.
  • Saray, Pekin'le diplomatik ilişkilerin, ticaretin ve yatırım temaslarının süreceğini söylüyor.
  • Doğrudan askeri kanalların yeniden açılması için tarih veya resmi bir süreç açıklanmadı.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir