İşverenlerin İşten Çıkarmaların Neden Gerekli Olduğunu Göstermesi Gerekecek
MANİLA - Yapay zekâ nedeniyle işten çıkarma planlayan Filipinli işverenlerin, Senatör Erwin Tulfo tarafından sunulan 2563 sayılı Senato Tasarısı uyarınca Çalışma ve İstihdam Bakanlığına en az altı ay önceden bildirimde bulunması ve işten çıkarılan çalışanlara en az iki aylık maaş ödemesi gerekecek.
İçindekiler
- İşverenlerin İşten Çıkarmaların Neden Gerekli Olduğunu Göstermesi Gerekecek
- Şirketlerin Neyi Kanıtlaması Gerekecek?
- Eğitim ve Görev Değişikliği İşten Çıkarmadan Önce Gelecek
- Altı Ay Önceden Bildirim Hazırlık İçin Daha Fazla Zaman Tanıyacak
- Kıdem Tazminatı Nasıl Hesaplanacak?
- Tulfo Neden Aile Gelirine Odaklanıyor?
- Teklif İşletmeler İçin Ne Anlama Gelebilir?
- Öne Çıkanlar
Teklif, yapay zekâ otomasyonuyla bağlantılı işten çıkarmalara koşullar getirmek üzere Filipinler İş Kanunu’nda değişiklik yapılmasını öngörüyor. Şirketlerin bu teknolojiyi gerçekten kullandıklarını, kullanımı için geçerli bir ekonomik gerekçeleri olduğunu ve bunun sonucunda iş gücünü azaltmaktan başka makul bir seçenek bulunmadığını göstermeleri gerekecek.
Senato sosyal adalet, refah ve kırsal kalkınma komitesine başkanlık eden Tulfo, işverenlerin çalışanları işten çıkarmadan önce yeniden eğitim ve beceri kazandırmaya öncelik vermesini de istiyor. Teklif, etkilenen çalışanlarla istişare edilmesini ve başka görevlere yerleştirilmeleri için çaba gösterilmesini de içeriyor. Bu, çalışanların şirket içinde başka işlere geçirilmesi anlamına geliyor.
İşini yine de kaybeden çalışanlara en az iki aylık maaş ya da çalıştıkları her yıl için iki aylık maaş tutarında ödeme yapılacak; bu tutarlardan hangisi yüksekse o esas alınacak. Bu hesaplama, çalışanın kıdemini ödenecek tazminatın temel unsurlarından biri hâline getirecek.
Düzenleme hâlâ bir tasarı niteliğinde. Yasalaşabilmesi için hem Senato hem de Temsilciler Meclisi tarafından onaylanması gerekecek; tasarının geleceği ise belirsiz. Görüşme veya oylama için henüz bir tarih açıklanmadı.
Şirketlerin Neyi Kanıtlaması Gerekecek?
2563 sayılı Senato Tasarısı, yapay zekâ teknolojilerinin veya sistemlerinin gerçekten kullanılmasını, yapay zekâyla bağlantılı işten çıkarmalar için bir koşul hâline getirecek. İşverenlerin ayrıca teknolojiyi iyi niyetle ve maliyetleri düşürmek, verimliliği artırmak ya da daha iyi hizmet sunmak gibi meşru bir iş amacıyla devreye almaları gerekecek.
İyi niyet, belirtilen iş kararını uygularken dürüst davranmak anlamına geliyor. Teklife göre işverenin yapay zekâ kullanma kararını gerçek bir operasyonel amaca dayandırması ve personel azaltımının neden gerekli olduğunu açıklaması gerekecek.
Yapay zekâ, bilgileri yorumlama, metin oluşturma veya isteklere yanıt verme gibi görevleri yerine getiren bilgisayar sistemlerini ifade ediyor. Otomasyon, teknolojinin daha önce insanlar tarafından yapılan işleri üstlenmesiyle gerçekleşiyor. Tasarı, bu sistemlerin devreye alınmasının şirketleri iş pozisyonlarını ortadan kaldırmaya yöneltmesi hâlinde ortaya çıkacak istihdam sonuçlarına odaklanıyor.
Önerilen koşullar, yeni bir sistemin bir görevi yerine getirebildiğini göstermekten fazlasını gerektiriyor. İşverenlerin iş gücünü azaltmaya makul bir alternatif bulunmadığını ortaya koymaları gerekecek. Hangi çalışanların işini kaybedeceğine karar verirken adil, nesnel ve makul ölçütler kullanmaları da gerekecek.
Bu gereklilikler, çalışan açısından işverenin kararını gerekçelendirmesi gereken birkaç aşama oluşturacak: teknolojinin neden devreye alındığı, iş pozisyonlarının neden kaldırılması gerektiği ve etkilenen çalışanların nasıl seçildiği.
Eğitim ve Görev Değişikliği İşten Çıkarmadan Önce Gelecek
İşverenlerin, yapay zekâdan etkilenebilecek pozisyonlarda çalışan mevcut personelin eğitimine öncelik vermesi gerekecek. Yeniden beceri kazandırma, bir kişinin farklı bir görev için gereken becerileri öğrenmesine yardımcı olmak anlamına geliyor. Beceri geliştirme ise işin gereklilikleri değişirken kişinin çalışmayı sürdürmesini sağlayacak yetkinlikleri kazandırıyor.
Görev değişikliği, etkilenen çalışanı şirket içinde başka bir pozisyona geçirerek işverene işten çıkarmadan önce bir seçenek daha sunacak. Teklifte tarif edilen süreçte eğitim ve görev değişikliği birlikte, çalışanları işten çıkarmak yerine istihdamda tutmaya öncelik verecek.
Dolayısıyla otomasyonu değerlendiren bir şirketin, teknoloji planlarının yanı sıra mevcut çalışanlarını da gözden geçirmesi gerekecek. Sorulması gereken, uygun eğitim verildikten sonra çalışanların değişen görevleri yerine getirip getiremeyeceği veya başka pozisyonlarda çalışıp çalışamayacağı olacak.
Tulfo, teklifin amacını önlenebilir iş kayıplarını engellemek olarak açıkladı. Senatör, tasarıya eşlik eden açıklamasında çalışanlar işten çıkarılma aşamasına gelmeden harekete geçilmesi çağrısında bulundu:
Yapay zekâ devreye girdi diye çalışanların işten çıkarılmasını önlemek için proaktif çaba gösterilmelidir.
Tasarı, etkilenen çalışanlarla zorunlu istişare yapılmasını da içeriyor. Bu sayede işverenler eğitim, görev değişikliği ve personel azaltımına hâlâ ihtiyaç olup olmadığını değerlendirirken çalışanlar planlanan değişikliklere ilişkin görüşmelere katılabilecek.
Altı Ay Önceden Bildirim Hazırlık İçin Daha Fazla Zaman Tanıyacak
Yapay zekâyla bağlantılı işten çıkarmalar planlayan işverenlerin, bunları gerçekleştirmeden en az altı ay önce Çalışma ve İstihdam Bakanlığına (DOLE) yazılı bildirimde bulunması gerekecek. Önceden bildirim şartı, çalışanlar işlerinden ayrılmadan çok önce bakanlığı sürece dahil edecek.
İş gücünü azaltmayı değerlendiren işletmeler için altı aylık süre, uygulamada planlama gerekliliği hâline gelecek. İşten çıkarmaları içeren bir yapay zekâ uygulama takvimi belirleyen şirketlerin, çalışanlarla istişare etme ve alternatifleri değerlendirme yükümlülüklerinin yanı sıra bu süreyi de hesaba katmaları gerekecek.
Çalışanları yalnızca ödenecek tazminat etkilemeyecek. Teklif, işten çıkarılma öncesindeki döneme de dikkat çekiyor. Bu dönemde eğitim veya başka bir göreve geçiş istihdamı koruyabilir; ailelerin de olası gelir kaybına hazırlanması gerekir.
Bildirim hükmü, DOLE’ye bildirim yapılmasını özellikle şart koşuyor. Çalışanlarla istişare de teklif kapsamındaki başka bir yükümlülük. İşverenlerin kapsama giren işten çıkarmaları gerçekleştirmeden önce izlemesi gereken sürecin iki parçasını da bunlar oluşturacak.
Kıdem Tazminatı Nasıl Hesaplanacak?
Önerilen koşullar kapsamında işten çıkarılan çalışanlara iki tutardan yüksek olanı ödenecek: iki aylık maaş veya çalıştıkları her yıl için iki aylık maaş. İlk tutar asgari miktarı belirlerken ikinci tutar, çalışanın şirkette çalışma süresine göre ödemeyi artırıyor.
Örneğin, belirtilen hesaplama beş tam yıl çalışmış bir çalışan için 10 aylık maaş tutarında kıdem tazminatı anlamına gelecek. On tam yıl çalışmış bir çalışan içinse bu tutar 20 aylık maaş olacak.
Bu örnekler, hükmün uzun süredir çalışanlar için neden önem taşıyacağını gösteriyor. Ödeme, çalışanın şirkette geçirdiği yıllara bağlı olarak artacak ve pozisyonu ortadan kalktığında daha büyük bir mali güvence sağlayacak.
İşverenlerin otomasyon kararlarında bu gideri de hesaba katması gerekecek. İşletme maliyetlerini düşürmeyi amaçlayan bir teknoloji yatırımı, işten ayrılan çalışanlara önemli ödemeler yapılmasını ve eğitim için harcama yapılmasıyla istişare ve bildirim süreçlerine zaman ayrılmasını da gerektirebilir.
Çalışanları istihdamda tutmak için gerekli çabalara rağmen işten çıkarmalar gerçekleşirse kıdem tazminatı ödenecek. Böylece teklif, istihdamı korumayı amaçlayan önlemleri, işi yine de ortadan kaldırılan kişilere sağlanacak mali destekle birleştiriyor.
Tulfo Neden Aile Gelirine Odaklanıyor?
Tulfo, işletmelerin yapay zekâyı benimsemesi gerektiğini kabul ederken teklifini iş kaybının haneler üzerindeki etkisi etrafında şekillendirdi. Senatöre göre teknolojik değişim, işleri ortadan kalkan kişilere karşı sorumlulukları da beraberinde getirmeli.
Tulfo, tasarının gerekçe notunda iş kaybının çalışanın ailesini geçindiren gelirin de ortadan kalkmasına yol açabileceğini anlattı:
Şirketler yapay zekâyı benimserken işleri gereksiz hâle gelen çalışanlar yalnızca işlerini değil, ailelerini geçindirme imkânlarını da kaybetme riskiyle karşı karşıya.
Gereksiz hâle gelen iş, işverenin artık ihtiyaç duymadığını düşündüğü pozisyon anlamına geliyor. Bu pozisyonda çalışan kişi içinse bu karar, gıda, barınma, eğitim masrafları ve diğer hane ihtiyaçlarını karşılamakta kullanılan düzenli maaşın kaybı anlamına gelebilir.
Tulfo, gerekçe notunda yeni teknolojiyi benimsemenin maliyetlerinin nasıl paylaşılması gerektiğine dair görüşünü de ortaya koydu:
Teknolojik ilerleme kaçınılmaz, ancak Filipinli çalışanlar geride bırakılmamalı veya bunun maliyetini tek başlarına üstlenmek zorunda kalmamalı.
Teklifteki eğitim, istişare, bildirim ve kıdem tazminatı düzenlemeleri bu yaklaşımı yansıtıyor. İşletmelerin öncelikle çalışanların istihdamını sürdürmeyi değerlendirmesi ve koşullara uygun bir işten çıkarma gerçekleştiğinde tazminat ödemesi gerekecek.
Teklif İşletmeler İçin Ne Anlama Gelebilir?
İş süreçleri dış kaynak kullanımı, arka ofis operasyonları ve otomasyondan yararlanan diğer hizmetler, önerilen koşullardan etkilenebilir. Bu sektörlerdeki işverenlerin yapay zekâ kararlarında, değişikliğe konu olan işleri yapan çalışanları da hesaba katması gerekecek.
Altı aylık bildirim süresi ve kıdem tazminatı hesaplamasının, yeniden yapılanma takvimlerini ve maliyetleri etkileyecek olması nedeniyle işveren gruplarının incelemesine konu olması bekleniyor. İş gücünü azaltmayı değerlendiren işletmelerin bu yükümlülükleri, yapay zekâdan beklenen tasarruf veya hizmet iyileştirmeleriyle birlikte planlaması gerekecek.
Malacañang, yapay zekânın Filipinliler için fırsatlar yaratırken çalışanları da işsiz bırakabileceğini kabul etti. Bu yaklaşım, işletmelerin ve çalışanların aynı anda karşılaşabileceği iki değişikliği yansıtıyor: bazı görevler ortadan kalkarken başka iş türleri ortaya çıkabilir veya yaygınlaşabilir.
2563 sayılı Senato Tasarısı, bu geçişi şirket düzeyinde ele alacak. Temel ölçüt, işverenin eğitim, başka görevlere yerleştirme ve diğer makul seçenekleri değerlendirdikten sonra iş kaybını gerekçelendirip gerekçelendiremeyeceği. Önerilen yükümlülüklerin Filipinler iş hukukunun parçası olup olmayacağını Kongre’deki değerlendirme belirleyecek.
Öne Çıkanlar
- Senatör Erwin Tulfo, yapay zekâ otomasyonu nedeniyle işten çıkarılma riskiyle karşı karşıya kalan çalışanlara koruma getirmek üzere 2563 sayılı Senato Tasarısı’nı sundu.
- İşverenlerin yapay zekâyı gerçekten kullandıklarını, meşru bir ekonomik amaç bulunduğunu ve iş gücünü azaltmaya makul bir alternatif olmadığını göstermeleri gerekecek.
- Teklif, işten çıkarma öncesinde çalışanlarla istişare edilmesini, eğitime ve başka görevlere yerleştirmeye öncelik verilmesini öngörüyor.
- İşverenlerin kapsama giren işten çıkarmalardan en az altı ay önce DOLE’ye yazılı bildirimde bulunması gerekecek.
- Kıdem tazminatı, iki aylık maaş veya çalışılan her yıl için iki aylık maaş tutarından hangisi yüksekse o olacak.
- Tasarı yasalaşmadan önce Kongre’nin onayını almalı.






