Enerji Krizi Derinleşirken Filipinler, Egemenlik Kaygılarına Rağmen Çin'le Petrol Anlaşmasını Değerlendiriyor

11 dakikalık okuma
Enerji Krizi Derinleşirken Filipinler, Egemenlik Kaygılarına Rağmen Çin'le Petrol Anlaşmasını Değerlendiriyor

Marcos, Pekin'le Enerji Görüşmeleri Nedeniyle Baskı Altında

Filipinler ulusal enerji acil durumuyla, 238 milyar PHP'lik bir toparlanma programıyla ve bir anlaşmanın Güney Çin Denizi'ndeki konumunu zayıflatabileceği yönündeki uyarılarla karşı karşıyayken Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr., Çin'le ortak petrol arama çalışmalarını değerlendiriyor. Ülke, petrol ihtiyacının yüzde 90'ından fazlasını ithal ediyor; Luzon için önemli bir enerji kaynağı olan Malampaya gaz sahasının rezervleri ise tükenmek üzere.

İçindekiler
  1. Marcos, Pekin'le Enerji Görüşmeleri Nedeniyle Baskı Altında
  2. Enerji Acil Durumu Hesapları Neden Değiştirdi?
  3. Marcos ve Diplomatlar Ne Dedi?
  4. Milletvekilleri Herhangi Bir Anlaşma Öncesinde İnceleme İstiyor
  5. Önceki Anlaşmalar Bugünkü Hukuki Kaygıları Açıklıyor
  6. Anayasa ve Tahkim Kararı Ne Anlama Geliyor?
  7. Denizdeki Çatışmalar Güveni Zedeliyor
  8. Manila'nın Güvenceleri Şeffaflık Sınavından Geçecek
  9. Bölgesel Anlaşmazlıklar Manila'nın Seçeneklerini Zorlaştırıyor
  10. Alternatifler ve Önümüzdeki Kararlar
  11. Öne Çıkanlar

Dışişleri Bakanı Theresa Lazaro'ya göre hükümet, 14 Nisan 2026 itibarıyla müzakerelerin yeniden başlatılması için resmî bir talimat vermedi. Buna rağmen, Çin'in Manila'nın egemenlik hakları iddia ettiği sularda Filipinler'e ait gemilere ve kaynak faaliyetlerine itiraz etmeyi sürdürmesi, konunun yasama organında incelenmesi yönündeki talepleri artırdı.

Son açılım, mart ayında düzenlenen 11. İkili İstişare Mekanizması'nda ortaya çıktı. Orta Doğu'daki çatışmalar küresel tedariki aksatırken iki ülke de enerji işbirliğinin önemini kabul etti. Marcos, krizin iki hükümete daha önceki girişimleri çıkmaza sokan engelleri aşmak için bir gerekçe sunabileceğini söyledi.

Muhalefet milletvekilleri, acil yakıt ihtiyacının daha uzun bir geçmişle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor: başarısız anlaşmalar, anayasal kısıtlamalar, denizdeki çatışmalar ve Çin'in geniş deniz yetki alanı iddialarına karşı 2016'da verilen uluslararası tahkim kararını reddetmesi. Dışişleri Bakanlığı, yapılacak her türlü düzenlemenin Filipinler Anayasası'na ve yürürlükteki yasalara tabi olacağını belirtiyor.

Temel mesele, kaynakların nasıl geliştirilirken üzerlerindeki Filipinler yetkisinin korunacağı. Bir ortaklığın yerel yasal gereklilikleri karşılaması ve Pekin'in Manila'nın denizdeki haklarına itiraz etmeyi sürdürürken anlaşma şartlarına uyup uymayacağına ilişkin kaygıları gidermesi gerekecek.

Reklam

Enerji Acil Durumu Hesapları Neden Değiştirdi?

Şubat ve mart aylarında petrol fiyatlarının sert biçimde yükselmesinin ardından Marcos ulusal enerji acil durumu ilan etti. Bu dönemde Filipinler, dünya genelinde benzine en yüksek fiyat artışının kaydedildiği ülke oldu; bu durum haneler, ulaşım hizmetleri ve işletmeler üzerindeki baskıyı artırdı.

Hükümetin UPLIFT toparlanma planı, ulaşım çalışanlarına, çiftçilere ve düşük gelirli hanelere 238 milyar PHP'lik destek sağlıyor. Bu önlemler, fiyat artışlarının yarattığı acil baskıyı hafifletmeyi amaçlıyor. Yönetim ayrıca, ülkenin ithalata bağımlılığını azaltabilecek olası bir enerji kaynağı olarak Batı Filipin Denizi'ndeki kullanılmamış kaynakları da değerlendiriyor.

Malampaya'nın rezervlerinin tükenmeye yaklaşması aciliyeti artırıyor. Gaz sahası, ülkenin en kalabalık adası Luzon'da kullanılan enerjinin önemli bir bölümünü sağlıyor. Filipinler'in münhasır ekonomik bölgesinde bulunan ancak Çin'in hak iddia ettiği Reed Bank'te, bu düşüşü telafi etmeye yardımcı olabilecek ticari ölçekte doğal gaz rezervleri bulunuyor.

Münhasır ekonomik bölge (MEB), kıyı ülkesine çevresindeki denizdeki doğal kaynaklar üzerinde hak tanır. Bu kaynakları kimin arayıp geliştirebileceğine ilişkin anlaşmazlık, Çin'i karşısına almaktan çekinen uluslararası şirketlerin Reed Bank'te faaliyet göstermesini engelledi. Gaz bulunmasına rağmen Manila'nın kullanabileceği pratik geliştirme seçenekleri bu nedenle sınırlı kaldı.

Marcos ve Diplomatlar Ne Dedi?

Marcos, Bloomberg Television'a Orta Doğu'daki savaşın ortak geliştirme konusunda anlaşmaya varılması için ivme yaratabileceğini söyledi. Görüşmeleri defalarca kesintiye uğratan engelin toprak anlaşmazlıkları olduğunu belirtti.

Devlet başkanı, zorluğu şu sözlerle açıkladı:

bu konu hakkında uzun süredir konuşuyoruz ancak toprak anlaşmazlıkları önümüze çıkıyor.

Lazaro daha sonra, böyle bir adımın yakında atılabileceğini belirtmekle birlikte, görüşmelerin yeniden başlatılması için resmî bir talimat verilmediğini söyledi. Tamamlanmış bir anlaşma veya müzakerelerin yeniden başlayacağı bir tarih açıklanmadı.

Marcos, olası enerji ortaklığını Pekin'le ilişkilerde daha geniş kapsamlı bir değişime de bağladı. "Küresel ittifakların çok ciddi biçimde yeniden yapılandırıldığına" dikkat çekerek ilişkilerde bir sıfırlamanın "kesinlikle gerçekleşeceğini" söyledi. Bu açıklama, yönetiminin ABD'yle güvenlik ilişkilerini güçlendirmesinin ve Çin'in Filipin gemilerine yönelik eylemlerini kamuoyuna duyuran bir şeffaflık politikası benimsemesinin ardından geldi.

Reklam

Milletvekilleri Herhangi Bir Anlaşma Öncesinde İnceleme İstiyor

Temsilciler Meclisi üyesi Chel Diokno, görüşmelerin gizlilik içinde yürütülmesini sorguladı. Dış politika ve enerji politikasında şeffaflığın esas alınması gerektiğini savunan Diokno, bir anlaşmanın Anayasa'ya uygun olup olmadığını incelemek üzere denetim oturumlarına öncülük etmeyi planlıyor.

Meclisin bir diğer üyesi Perci Cendana, önerilen ortaklığın Çin'in baskısını ödüllendirme riski taşıdığını söylüyor. Manila'nın Güney Çin Denizi'nin kendi MEB'i içinde kalan bölümleri için kullandığı Batı Filipin Denizi'nde, Çin Sahil Güvenliği'nin Filipin devriye gemilerine yönelik artan saldırganlığına dikkat çekiyor.

Cendana, bir anlaşmanın vereceğine inandığı mesajı şöyle anlattı:

Yanlış mesaj veriyor, daha güçlü ülkeleri taviz koparmak için anlaşmazlıkları tırmandırmaya teşvik ediyoruz. Uluslararası hukuka uyulmasını talep etmek yerine Çin'in ihlallerine göre hareket ediyoruz.

Senatör J.V. Ejercito da güven meselesi açısından benzer kaygılar dile getirdi. Ona göre davranışları bir ortaklık için gereken temel koşullarla çelişen bir hükümetle Filipinler'in nasıl ortak arama çalışması yürütebileceğini sorguladı.

Ejercito, önerilen ortağı şu sözlerle tanımladı:

egemenliğinize saygısızlık etmeye, egemenliğinizi zayıflatmaya ve topraklarınızı ilhak etmeye çalışan biri.

Senatör sözlerine şöyle devam etti:

Güven, her ilişkinin temelidir. Üzgünüm ama Çin hükümetine güvenmediğimi söyleme konusunda gerçekten tutarlıyım.

Milletvekillerinin itirazları hem anlaşmanın nasıl yürütüldüğüne hem de içeriğine odaklanıyor. Diokno, şartların Anayasa'ya uygunluk açısından kamuoyu önünde incelenmesini istiyor. Cendana ve Ejercito ise çatışmalar sürerken Pekin'e ekonomik ortaklık sunmanın yeni baskıları teşvik edip etmeyeceğini sorguluyor.

Önceki Anlaşmalar Bugünkü Hukuki Kaygıları Açıklıyor

Enerji arama çalışmalarında işbirliği girişimleri, Filipinler'de birkaç yönetim dönemine yayılıyor. Her biri, görüşmeler uygulanabilir bir anlaşmaya dönüştürülmeden önce mevcut hükümetin ele alması gereken sorunlar bıraktı.

  • 2004'te Arroyo yönetimi döneminde Filipinler Ulusal Petrol Şirketi, ihtilaflı sularda sismik araştırmalar yapmak üzere Çin Ulusal Açık Deniz Petrol Şirketi'yle anlaşma imzaladı.
  • 2005'te Vietnam, Ortak Deniz Sismik Araştırması (Joint Marine Seismic Undertaking) adı verilen üçlü düzenlemeye katıldı. Düzenleme daha sonra yolsuzluk iddiaları ve anayasal itirazlar nedeniyle çöktü.
  • 2016'da uluslararası tahkim heyeti, Çin'in dokuz kesik çizgili hattı içinde ileri sürdüğü tarihî hak iddialarının hukuki dayanağını reddetti.
  • 2018'de Devlet Başkanı Rodrigo Duterte ve Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, ortak petrol ve gaz geliştirilmesine ilişkin bir mutabakat zaptı imzaladı. Bu, tahkim zaferini zayıflattığı yönünde suçlamalara yol açtı.
  • Marcos'un 2023'te Pekin'e yaptığı devlet ziyareti sırasında Marcos ve Xi, ortak arama çalışmaları konusunda iletişimi sürdürme kararı aldı. 2024 ve 2025'te gerilimin artmasıyla görüşmeler durdu.
  • Mart 2026'da 11. İkili İstişare Mekanizması, Orta Doğu'daki tedarik krizi nedeniyle enerji işbirliği konusunu yeniden gündeme taşıdı.

Yüksek Mahkeme, 2005 tarihli sismik araştırma anlaşmasını tamamen yabancı sermayeli şirketleri kapsadığı gerekçesiyle 2023'te iptal ederek önemli bir hukuki kısıtlama getirdi. Olası petrol ve gaz yataklarını araştırmak için deniz tabanının altındaki yapıları inceleyen sismik araştırmalar, bu çalışmaları düzenleyen şartları da kaynak anlaşmazlığının parçası hâline getiriyor.

Reklam

Anayasa ve Tahkim Kararı Ne Anlama Geliyor?

Önceki girişime yönelik anayasal itirazlar, yüzde 60/40 kuralına odaklanıyordu. Söz konusu uyuşmazlıkta açıklanan şartlara göre doğal kaynak projelerindeki sermayenin en az yüzde 60'ına Filipinler kuruluşlarının sahip olması ve net kârın yüzde 60'ının hükümete kalması gerekiyor. Yüksek Mahkeme'nin 2005 tarihli anlaşmayı reddetmesi, yabancı şirketleri kapsayan her türlü yeni düzenleme önünde ciddi bir engel oluşturuyor.

Bu nedenle gelecekteki bir anlaşmanın mülkiyet, kontrol ve getirilerin dağılımı konularını ele alması gerekecek. İki hükümet arasında uzlaşma sağlansa bile, düzenlemenin Filipinler'deki anayasal kısıtlamalarla uyumlu bir yapıya kavuşması şart.

2016 tarihli tahkim kararı ikinci bir sorun doğuruyor. Heyet, Pekin'in Güney Çin Denizi'nin geniş bölümünde kapsamlı hak iddialarında bulunmak için kullandığı dokuz kesik çizgili hat içindeki tarihî hak iddialarının hukuki dayanağı olmadığına hükmetti.

Karara göre Batı Filipin Denizi'nde Filipinler ile Çin'in örtüşen deniz yetki alanı hakları bulunmuyor. Bu durum, Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi çerçevesinde ortak geliştirme düzenlemesi yapılmasını karmaşıklaştırıyor: Manila, zaten egemen haklarına sahip olduğu kaynaklar için müzakere ederken Pekin yetkisine itiraz etmeyi sürdürüyor.

Duterte'nin 2018 tarihli mutabakat zaptını eleştirenler de bu kaygıyı dile getirerek işbirliğinin tahkim kararını zayıflatabileceğini savundu. Yeni bir öneri, kullanılan ifadelerin ve uygulamanın Filipinler'in tutumunu koruyup korumadığı ya da Çin'e bu tutumla bağdaşmayan tavizler verip vermediği açısından mercek altına alınacak.

Denizdeki Çatışmalar Güveni Zedeliyor

Çin'in Filipin gemilerinin çevresindeki tutumu, kaynak ortaklığına yönelik muhalefetin temelinde yer alıyor. Harvard Üniversitesi Belfer Merkezi'nin akademik araştırmaları, Reed Bank çevresinde petrol arayan Filipin gemilerinin 2011'de bölgeden çıkarılması ve 2012'de Scarborough Sığlığı'nda Filipin donanma gemilerinin ablukaya alınması da dahil olmak üzere tekrarlanan baskı örüntülerine işaret ediyor.

Daha yakın tarihli olaylar bu kaygıları artırdı. 25 Ağustos'ta Çin gemileri, Sabina Sığlığı yakınlarında insani yardım görevi yürüten Balıkçılık ve Su Kaynakları Bürosu'na ait BRP Datu Sanday gemisini çevreleyip çarptı. Ertesi gün Çin, Second Thomas Sığlığı'ndaki personele ikmal götüren görevi engellemek için yaklaşık 40 gemi konuşlandırdı.

Nisan 2026'da Filipin makamları, Çin teknelerini Second Thomas Sığlığı yakınlarında siyanür taşımakla suçladı. Maddenin yerel balık popülasyonlarını ve karaya oturmuş BRP Sierra Madre savaş gemisini destekleyen resifi sabote etmek amacıyla kullanılabileceği uyarısında bulundular. Bu iddia, Filipin ileri karakolu çevresindeki çatışmaya çevresel kaygıları da ekledi.

Reklam

Filipinler Sahil Güvenliği son yıllarda Çin'e yönelik; tazyikli su saldırılarını, tehlikeli manevraları ve deniz trafiğinin engellenmesini kapsayan 189 protestoyu kayıt altına aldı. Milletvekilleri, Pekin'in ticari ve diplomatik ortak olarak güvenilirliğini değerlendirirken bu olayları da göz önünde bulunduruyor.

Manila merkezli Stratbase Enstitüsü, Çin'i ne güvenilir bir ortak ne de sorumlu bir aktör olarak nitelendirdi. Hükümete önerilen anlaşmayı reddetmesi çağrısında bulunan enstitü, yaptığı açıklamada şöyle dedi:

Uluslararası hukuku sürekli hiçe sayan ve Filipinler'in egemenlik haklarını ihlal eden bir devletin herhangi bir anlaşmaya uyacağı beklenemez.

Stratbase, Manila'ya enerji kaynaklarını uluslararası hukuk yaklaşımını paylaşan ülkelerle geliştirmesi çağrısı yaptı. Enstitünün itirazı, aynı hükümet denizde Filipinler'in faaliyetlerine karşı çıkmayı sürdürürken Çin'le ortaklığın Filipinler'i gereksiz risklere maruz bırakacağı yönünde.

Manila'nın Güvenceleri Şeffaflık Sınavından Geçecek

Dışişleri Bakanlığı, olası bir ortak petrol ve gaz arama çalışmasının Anayasa'ya ve yürürlükteki yasalara uygun olacağını söylüyor. Bakanlık ayrıca Filipinler'in MEB'i içindeki doğal kaynaklar üzerinde egemen haklarını koruduğunu ve düzenlemenin Filipin egemenliğinin üstünlüğünü esas alacağını vurguladı.

Çin Dışişleri Bakanlığı, pratik deniz işbirliği için Filipin araştırma kurumlarıyla çalışmaya istekli olduğunu açıkladı. Ancak Pekin, ihtilaflı bölgelerde Filipinler'in egemenliğinin tanındığı anlamına gelecek bir çerçeveyi sürekli reddediyor. Dolayısıyla iki hükümet, söz konusu sularda yetkinin kime ait olduğu konusunda birbiriyle çelişen tutumlarla işbirliğini ele alıyor.

Eleştirmenler, Lazaro'nun müzakere ettiği Second Thomas Sığlığı'na ikmal görevlerine ilişkin 2024 tarihli geçici mutabakata da dikkat çekiyor. Mutabakatın gizli yürütülmesinin kaygı verici bir emsal oluşturduğunu ve 2016 tarihli tahkim kararını devre dışı bıraktığını savunuyorlar. Bu eleştiriler, milletvekillerinin enerji önerisi ilerlemeden önce şartlarına erişmek istemesinin nedenini açıklıyor.

Bu arada Sahil Güvenliği, ihtilaflı suları izlemek üzere Spratly Adaları'ndaki ilk özel komuta merkezini açtı. Bu adım, hükümetin ikili enerji işbirliğini değerlendirmesinin yanı sıra Filipinler'in yetkisini tek taraflı olarak ortaya koyuyor.

Bölgesel Anlaşmazlıklar Manila'nın Seçeneklerini Zorlaştırıyor

Marcos'un Çin'le ilişkileri sıfırlama isteği, diğer hak iddia eden ülkeleri ve Filipinler'in güvenlik ortaklarını da içeren daha geniş bir bölgesel anlaşmazlık bağlamında gündeme geliyor. Petrol ve gaz alanındaki işbirliği, Manila'nın Washington'la güçlenen ilişkileri ve Çin'in denizdeki eylemlerini kamuoyuna duyurmaya devam etmesiyle yan yana ilerleyecek.

Malezya, özellikle Malezya eyaleti Sabah üzerindeki tarihî iddiaları yeniden dile getiren mevzuat konusunda Filipinler'in deniz yasalarına ilişkin kaygılarını ifade etti. Güneydoğu Asya ülkelerinin örtüşen hak iddiaları, Çin'in yayılmacılığına karşı ortak bir tutum sergileme çabalarını zorlaştırıyor.

Reklam

Malezya, yıllık ticaret hacmi yaklaşık 100 milyar doları bulan ekonomik ilişkilerini korurken Çin'in ihlallerine çoğu zaman sessizce karşılık veriyor. Bu yaklaşım, hem deniz anlaşmazlıkları hem de Pekin'le güçlü ekonomik bağları bulunan hükümetlerin karşı karşıya olduğu baskıların bir örneği.

Çin, Güney Çin Denizi'ni kaynakların yanı sıra askerî konumlanma açısından da önemli görüyor. Suların kontrolü, bir çatışma durumunda ABD'nin Tayvan'a yardım etmesini engellemesine olanak tanıyabilir; bu nedenle bir enerji anlaşması hem Manila hem de Washington açısından siyasi açıdan hassas.

ABD Enerji Enformasyon İdaresi, Güney Çin Denizi'nde 190 trilyon fit küp doğal gaz ve 11 milyar varil petrol bulunduğunu tahmin ediyor. Bu bölgesel tahminler, söz konusu kaynakların ölçeğini ortaya koyarken Manila'nın acil önceliği Reed Bank'teki rezervler gibi kaynakları geliştirmek için uygulanabilir bir yol bulmak.

Alternatifler ve Önümüzdeki Kararlar

Filipinler Anayasası'ndaki kısıtlamalar dahilinde çalışmaya istekli alternatif ortaklar olarak Japonya, Güney Kore ve Batılı enerji şirketleri önerildi. Bu ortaklarla işbirliği, Manila'ya kaynaklarını geliştirmek için başka bir yol sunabilir. Ancak şirketlerin Reed Bank'ten uzak durma geçmişi, Çin'in itirazlarının ticari ilgiyi nasıl sınırladığını gösteriyor.

Hükümet birbiriyle bağlantılı iki baskıyla karşı karşıya. UPLIFT gibi önlemlerle pahalı ithal yakıtın etkilerini şimdi hafifletmesi ve Malampaya'daki üretim düşüşünü telafi etmeye yardımcı olacak enerji arzını güvence altına alması gerekiyor. Batı Filipin Denizi'ndeki kaynakları geliştirmek bu uzun vadeli hesabın bir parçası.

Marcos, uluslararası enerji krizini toprak anlaşmazlıklarının defalarca engellediği müzakereler için olası bir fırsat olarak görüyor. Eleştirmenleri ise aynı aciliyeti, Filipinler'in kaynak haklarını ilgilendiren bir anlaşmanın şartlarını anlık ekonomik baskının belirlememesi için daha güçlü denetim gerekçesi sayıyor.

Sonraki adımlar, yönetimin görüşmeleri resmen yeniden başlatma kararına ve Diokno'nun düzenlemeyi planladığı denetim oturumlarına bağlı. Henüz oturum tarihi açıklanmadı. Ortaya çıkacak her türlü önerinin anayasal mülkiyet şartlarını, 2023 tarihli Yüksek Mahkeme kararını, 2016 tarihli tahkim kararını ve Çin gemilerinin Filipin faaliyetlerine itiraz etmeyi sürdürdüğü bir yerde çalışmanın pratik zorluklarını ele alması gerekecek.

Dolayısıyla tercih, Filipinler ile Çin'in petrol ve gaz aramak üzere anlaşma yapıp yapamayacağından daha kapsamlı. Manila'nın hangi şartları kabul edebileceğine, bu şartların nasıl uygulanacağına ve işbirliğinin hükümetin koruyacağını söylediği hakları muhafaza ederken enerji ihtiyacını karşılamaya yardımcı olup olmayacağına karar vermesi gerekiyor.

Reklam

Öne Çıkanlar

  • Marcos, enerji acil durumu, petrol ihtiyacının yüzde 90'ından fazlasının ithalata bağımlı olması ve Malampaya'daki arzın azalması karşısında Çin'le ortak petrol arama çalışmalarını değerlendiriyor.
  • 238 milyar PHP'lik UPLIFT toparlanma planı, ulaşım çalışanlarına, çiftçilere ve düşük gelirli hanelere destek sağlıyor.
  • Lazaro, müzakereleri yeniden başlatmak için resmî bir talimat verilmediğini söylüyor. Diokno, Anayasa'ya uygunluğun inceleneceği denetim oturumları düzenlemeyi planlıyor.
  • Yüksek Mahkeme 2005 tarihli sismik araştırma anlaşmasını 2023'te iptal etti; 2016 tarihli tahkim kararıysa Çin'in dokuz kesik çizgili hat içindeki tarihî hak iddialarının hukuki dayanağını reddetti.
  • Cendana, Ejercito ve Stratbase, ortaklığın Çin'in baskısını ödüllendirebileceği ve Filipinler'in kaynak haklarını yeni risklere maruz bırakabileceği uyarısında bulunuyor.
  • Dışişleri Bakanlığı, her türlü anlaşmanın Filipinler yasalarına ve egemenlik haklarına saygı göstermesi gerektiğini söylüyor. Japonya, Güney Kore ve Batılı enerji şirketleriyle işbirliği olası alternatifler arasında.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir