Pakistan Senatosu Komisyonu, Petrol ve Doğal Gaz Gelirlerinin ya da Kuyubaşlarının Yarısının Eyaletlere Verilmesini İstedi

10 dakikalık okuma
Pakistan Senate Panel Demands Provinces Receive Half of Oil and Gas Profits or Wellheads

Senato komisyonu, eyaletlerin kaynak payları için süre belirledi

Pakistan Senatosu Yetki Devri İşlevsel Komisyonu, eyaletlerin petrol ve doğal gaz kaynaklarında eşit pay almasını sağlayacak işler bir sistem kurulmasını istedi. Komisyon, Petrol Dairesi’ne eyaletlerdeki paydaşlara danışarak 15 gün içinde bir uygulama raporu sunma talimatı verdi. Panel iki seçenek önerdi: Petrol ve doğal gaz şirketlerinin kârlarının yarısını eyaletlere aktarmak ya da petrol ve doğal gaz kuyubaşlarının yarısını devretmek.

İçindekiler
  1. Senato komisyonu, eyaletlerin kaynak payları için süre belirledi
  2. Petrol ve doğal gazda eşit mülkiyet ne anlama geliyor?
  3. Denetim ve yaptırım konuları çözüme kavuşmadı
  4. Son toplantıdan önceye dayanan bir anlaşmazlık
  5. CCI hem bir forum hem de tartışma konusu
  6. İstihdam kotaları federal kurumların tamamını kapsıyor
  7. Katılmayanlara bildirim, yeni bir alt komisyon
  8. Kaynak ödemeleri ve daha geniş mali sıkışıklık
  9. Özet

Senatör Zamir Hussain Ghumro başkanlığında İslamabad’da talep üzerine düzenlenen toplantıda komisyon, Kuruluşlar Dairesi’ne de işe alım ve terfiler dâhil federal istihdamda eyaletlerin nasıl temsil edileceğini açıklaması için iki hafta süre tanıdı. İnceleme; 1’den 22’ye kadar Temel Maaş Ölçeği derecelerinin yanı sıra şirketleri, yasal kuruluşları ve özerk kurumları kapsadı.

Ghumro, Pakistan Petroleum Limited’in de aralarında bulunduğu 13 devlet şirketi ve kuruluşundan elde edilen kârların 16 yıldır eyaletlere verilmediğini öne sürdü. Alıkonulan tutarın trilyonlarca rupi olduğunu söyledi; ancak bu iddiaya herhangi bir şirket hesabı, denetlenmiş hesaplama veya eyaletlere göre dağılım eşlik etmedi.

Komisyonun adımı, uygulamaya yönelik parlamenter bir talep niteliğinde; paranın veya operasyonel kontrolün el değiştirdiğini göstermiyor. İlk sınav, federal dairelerin anayasal mülkiyet ve istihdam hükümlerini somut devirlere, atamalara ve ortak kararlara dönüştürecek mekanizmalar sunup sunmayacağı olacak.

Toplantıya Senatörler Jan Muhammad Buledi ve Poonjo Bheel’in yanı sıra Bakanlar Kurulu Dairesi, Ortak Çıkarlar Konseyi Sekretaryası, Kuruluşlar Dairesi ve Petrol Bakanlığı üst düzey yetkilileri katıldı. Komisyon, petrol bakanı sekreteri ile Federal Kamu Hizmeti Komisyonu temsilcilerinin toplantıda bulunmamasından kaygı duyduğunu belirtti.

Reklam

Petrol ve doğal gazda eşit mülkiyet ne anlama geliyor?

Kaynak anlaşmazlığının merkezinde, 18. Anayasa Değişikliği ile getirilen Anayasa’nın 172(3). maddesi yer alıyor. Mevcut taahhüt ve yükümlülükler saklı kalmak üzere madde, bir eyaletin sınırları içindeki veya o eyalete bitişik karasularındaki maden petrolü ve doğal gazın, eyalet ile federal hükümetin ortak ve eşit mülkiyetinde olmasını öngörüyor.

Bu hüküm kaynakların mülkiyetine ilişkin. Uygulanması için iki hükümetin arama, ruhsatlandırma, yönetim ve mali getirilerin dağıtımına nasıl katılacağı konusunda kararlar alınması gerekiyor. Komisyon, değişikliğin üzerinden 16 yıl geçmesine rağmen bu ortak rolü düzenleyen kapsamlı ve işler bir çerçevenin hâlâ tam olarak hayata geçirilmediğini söyledi.

Önerilen seçenekler sorunun farklı yönlerini ele alıyor. Şirket kârlarının paylaşılması mali getirilerin dağıtılmasını sağlayacak. Üretim kuyularının yüzeyindeki tesisler olan kuyubaşlarının devri ise varlıkları ve muhtemelen operasyonel sorumlulukları kapsayacak. Mekanizmanın hangi kuyuları, şirketleri ve gelirleri kapsadığı ile her eyaletin hakkının nasıl hesaplanacağı belirlenmeli.

Bu ayrım önemli; çünkü petrol ve doğal gazın eşit mülkiyeti, her şirketin beyan ettiği kârın yarısının nasıl paylaştırılması gerektiğini tek başına açıklamıyor. Komisyonun önerisi, eyalet sınırları içindeki kaynakları şirket kazançlarına, mevcut yükümlülüklere ve federal hükümetin payına bağlayacak kurallara hâlâ ihtiyaç duyuyor.

Denetim ve yaptırım konuları çözüme kavuşmadı

Ghumro, eyaletlerin paylarını daha fazla gecikme olmadan alması gerektiğini savundu. Önerilen mali seçeneklerden biri, Pakistan Sayıştayı tarafından denetim yapıldıktan sonra devlet petrol ve doğal gaz şirketlerinin beyan edilen kârlarının yüzde 50’sinin dağıtılması. Denetim; ne kazanıldığını, ne kadar ödeme yapıldığını ve hangi tutarların hâlâ ihtilaflı olduğunu belirlemek açısından temel önem taşıyacak.

Komisyon, talimatlarının göz ardı edilmesi hâlinde Sayıştay’dan fonları alıkoymasını ve doğrudan aktarmasını isteyebileceği uyarısında da bulundu. Federal sekreterler dâhil üst düzey yetkililer, iki hafta içinde uyumu sağlamamaları hâlinde yasal işlemle karşılaşabilecekleri konusunda uyarıldı. Bunlar, tamamlanmış yaptırım işlemleri değil, parlamenter denetim sırasında dile getirilen uyarılardı.

Süreleri birbirinden ayırmak gerekiyor. Petrol Dairesi’nden 15 gün içinde uygulama raporunu sunması istenirken Kuruluşlar Dairesi’ne istihdam uyum raporu için iki hafta verildi. İki hafta içinde işlem yapılacağına ilişkin daha geniş kapsamlı uyarı, ayrıca doğrulanmış bir ödeme tarihi belirlemiyor.

Toplantı tutanaklarında kesin bir toplantı tarihi veya sonraki duruşma tarihi belirtilmiyor. Her eyalete ödenecek kesin toplam, üzerinde anlaşılmış bir dağıtım formülü veya denetim ya da aktarımın başladığına dair kanıt da yok. Bu eksikler, komisyonun talepleriyle fiilen uygulanabilecek bir uzlaşma arasındaki farkı ortaya koyuyor.

Reklam

Son toplantıdan önceye dayanan bir anlaşmazlık

Mevcut talep, kaynaklar üzerinde ortak denetim için eyaletlerin daha önce yürüttüğü girişimin devamı niteliğinde. Eylül 2017’de dört eyaletin tamamı, federasyon ile eyaletler arasındaki koordinasyon için anayasal forum olan Ortak Çıkarlar Konseyi (CCI) aracılığıyla 172(3). maddenin uygulanmasını istiyordu.

Eyaletler o dönemde, 2012 petrol politikası kapsamında dört yılı aşkın süredir hiçbir arama sahasının ihaleye çıkarılmadığını söylüyordu. Arama sahası, şirketlerin petrol veya doğal gaz aramak üzere erişimine açılan bölgedir. Eyaletler; potansiyel alanları belirleme, araştırma yapma ve arama haklarının verilmesine katılma yetkisi istiyordu.

2012 politikası, dört eyalet temsilcisini petrol imtiyazlarından sorumlu federal genel müdürle bir araya getiren bir düzenleyici kurul öngörüyordu. Eyaletlerin 2017’deki şikâyetleri, kurulun hiç toplanmadığı ve eyaletlerin aday gösterdiği temsilcilere üç yılı aşkın süredir ödeme yapılmadığı yönündeydi. Sindh ve Pencap temsilcilerini geri çekerken Belucistan ve Hayber Pahtunhva temsilcilerini görevde tuttu.

Süreç, anlaşmazlığın yalnızca paranın dağıtımıyla değil, kaynaklara ilişkin kararlara katılımla da ilgili olduğunu gösteriyor:

  • 2010: 18. Anayasa Değişikliği, 172(3). madde uyarınca eyaletler ile federal hükümetin ortak ve eşit mülkiyetini düzenledi.
  • 2012: Petrol politikası, eyaletlerin düzenleyici kurula katılımına ilişkin düzenlemeleri ortaya koydu.
  • 18 Eylül 2017: Eyaletlerin uygulama talepleri; işlemeyen yönetim düzenlemelerine ve yeni arama ihalelerinin açılmamasına ilişkin şikâyetleri kapsıyordu.
  • Son komisyon toplantısı: Senato paneli, 15 gün içinde işler bir kaynak çerçevesi ve iki hafta içinde istihdam uyum raporu istedi.

Önceki şikâyetler, bugün her arama sahasının veya kurul atamasının durumunu ortaya koymuyor. Ancak son komisyonun, yıllar önce de kayıt altına alınmış bir uygulama anlaşmazlığıyla karşı karşıya olduğunu gösteriyor.

CCI hem bir forum hem de tartışma konusu

Ghumro, petrol, doğal gaz ve düzenleyici denetimin federal kabineye taşınmasının CCI’yi devre dışı bıraktığını ve eyaletlerin söz hakkını azalttığını savundu. Komisyon üyeleri ayrıca, somut ilerleme kaydedilmeden yetki devriyle ilgili konuların tekrar tekrar CCI’ye yönlendirilmesine itiraz etti.

Bu tutumlar iki ayrı aksaklığa işaret ediyor: eyaletleri kapsayacak şekilde tasarlanmış bir forumun dışında karar alınması ve bu foruma yapılan yönlendirmelerin sonuç vermemesi. Komisyon, Petrol Dairesi’ni uygulanabilir bir mekanizma için ilgili tüm eyalet paydaşlarıyla doğrudan çalışmaya çağırdı.

2017’deki anlaşmazlıkta, CCI’nin sorumluluklarını ve üretici eyaletteki doğal gaz ihtiyaçlarına öncelik verilmesini düzenleyen 154. ve 158. maddelerle ilgili eyalet şikâyetleri de yer alıyordu. Sindh o dönemde Pakistan’ın doğal gazının yüzde 68’inden fazlasını ürettiğini, ancak yalnızca yüzde 44’ünü aldığını söylüyordu.

Bu, eyaletin açıkladığı üretim payı ile tahsis payı arasında 24 puandan fazla fark demekti. Söz konusu rakamlar 2017’de eyaletin ileri sürdüğü iddialardı; güncel ölçümler değil. Yine de tartışmanın neden şirket kârlarının ötesine geçerek doğal gazın erişilebilirliğini ve bir eyaletin kaynakları hakkındaki kararlardaki rolünü de kapsadığını açıklamaya yardımcı oluyor.

Reklam

İstihdam kotaları federal kurumların tamamını kapsıyor

Komisyonun ikinci önemli gündem maddesi, 38(g). madde kapsamında eyaletlerin temsil edilmesiydi. İnceleme, yalnızca ilk işe alımlara veya üst düzey kamu görevlilerine odaklanmadı; 1’den 22’ye kadar federal maaş yapısının tamamını kapsadı. Panel, işe alım, terfi ve nakillerde kurallara uyulmasını istedi.

Ghumro, eyalet kotaları kapsamında ayrılan binlerce kadronun, özellikle Belucistan’a tahsis edilenlerin, boş kaldığını veya eyaletlere uygun tahsis yapılmadan geçici ve diğer işe alım düzenlemeleriyle aşıldığını öne sürdü. Önceki Kuruluşlar Dairesi yazılarının bakanlıklara, dairelere ve Federal Kamu Hizmeti Komisyonu’na (FPSC) Sindh ve Belucistan’ın doldurulmamış paylarına öncelik verilmesini bildirdiğini, ancak uyum raporlarının sunulmadığını söyledi.

Toplantı kayıtlarında Belucistan’ın üst düzey temsiline ilişkin birbiriyle çelişen rakamlar yer alıyor. Bir rakama göre eyalet, 38 federal dairede 22. derece düzeyinde yalnızca bir görevliyle temsil ediliyor; diğerine göre ise 38 federal sekreterin dördü Belucistanlı. Bu sayıların farklı grupları veya dönemleri kapsayıp kapsamadığı açıklanmıyor.

Her iki rakam da temsilin düşük olduğu iddiasını desteklemek için kullanıldı, ancak birbirinin yerine geçecek şekilde değerlendirilmemeli. Güvenilir bir değerlendirme için görevlilerin derecelerini, pozisyonlarını ve eyalet kotalarını gösteren bir listeye; ayrıca temsilin ölçüldüğü kadro sayısına ihtiyaç var.

Kuruluşlar Dairesi sekreteri panele kurallara uyulacağı güvencesini verdi ve eyalet payı çerçevesinin Pakistan Hükümeti’nden maaş alan tüm çalışanları kapsadığını söyledi. Eyalet paylarının, özellikle Belucistan’ın payının hesaplanacağını ve kadroların doldurulacağını da belirtti. Komisyon, terfi yoluyla atamaları ve diğer atama biçimlerini kapsayan bir mekanizma talep etti.

Katılmayanlara bildirim, yeni bir alt komisyon

Komisyon, tüm derece ve ilgili kurumlarda federal hizmetler için eyalet paylarını incelemek üzere bir alt komisyon kurdu. Böylece boş kadroların, işe alım süreçlerinin ve terfi kararlarının gerekli eyalet tahsislerini yansıtıp yansıtmadığını incelemek için ayrı bir kanal oluşturuldu.

Komisyon ayrıca toplantıya katılmadıkları için eyaletlerin enerji sekreterlerine ve FPSC’ye savunma istemli bildirimler gönderdi. Bu bildirimler, daha ileri bir işlem değerlendirilmeden önce muhatapların toplantıda bulunmama nedenini açıklamasını gerektiriyor. Komisyon, katı önlemler alınabileceği uyarısında bulundu.

Komisyon başkanı Ghumro, hem kaynak mülkiyeti hem de istihdamdaki temsil konularını etkileyen görüşmelere eyalet yetkililerinin katılmamasını eleştirdi:

"Eyaletler, hizmetlerdeki ve petrol ile doğal gaz rezervlerindeki paylarıyla en az ilgileniyorsa bu, verimlilikleri hakkında çok şey söylüyor," dedi başkan.

Bu eleştiri, sorumluluğu federal dairelerin yanı sıra eyalet yönetimlerine de yüklüyordu. Kaynak çerçevesinin ilerlemesi için eyaletlerin müzakerelere katılması ve taleplerini ortaya koyması gerekecek. İstihdam incelemesinde ise federal hizmetlere işe alımları yürüten komisyon olduğu için FPSC’nin katılımı önem taşıyor.

Reklam

Kaynak ödemeleri ve daha geniş mali sıkışıklık

Toplantıda yetki devredilen konuların mali sonuçları ve 7. Ulusal Maliye Komisyonu (NFC) kararı da ele alındı. Ghumro, toplam ulusal vergi ve vergi dışı gelirleri 20 trilyon rupi olarak gösterirken federal harcamaları yaklaşık 19 trilyon rupi olarak açıkladı ve harcamaların ciddi ölçüde azaltılması gerektiğini savundu.

Bu rakamlara göre federal harcamalar, belirtilen ulusal gelir toplamının yaklaşık yüzde 95’ine denk geliyor. Bu karşılaştırma Ghumro’nun kaygısının boyutunu gösterse de bütçenin tamamını yansıtan bir hesaplama değil. Toplantı kayıtlarında mali yıl, muhasebe esası veya eyaletlere yapılan transferlerin nasıl ele alındığı belirtilmediğinden, 1 trilyon rupilik fark dağıtılmaya hazır serbest kaynak olarak tanımlanmamalı.

NFC kapsamındaki gelir paylaşımı da 172(3). madde uyarınca mülkiyetten farklı bir konu. NFC, hükümetler arasındaki mali dağılımla ilgiliyken kaynak mülkiyeti, devlet payları ve diğer doğrudan ödemeler ayrı anayasal hükümleri kapsıyor. Bunları tek bir yüzde altında birleştirmek, hangi haktan söz edildiğini belirsizleştirir.

Pencap Üniversitesi’nin yayımladığı bir mali federalizm araştırması, 18. Anayasa Değişikliği’nin eyaletlerin yerel kaynaklardan ve bölüşülebilir gelir havuzundan pay almasına yardımcı olduğunu belirtiyor. Araştırmada NFC ile bağlantılı 160. madde ve doğal gaz vergileri, devlet payları ve gelirleriyle ilgili 161. madde ele alınıyor; hidroelektrik enerjiyle bağlantılı ödemelere de değiniliyor.

Araştırmada eyaletlere yapılan transferlerin 1991’de yüzde 28’den yüzde 45’e yükseldiği, yani 17 puan arttığı kaydediliyor. Ham petrol devlet payları ve doğal gaz üzerindeki net kalkınma ek vergisinin de 1995 NFC düzenlemelerinde yer aldığı belirtiliyor. Bu tarihî rakamlar mali transferlerle ilgilidir; şirket kârlarının yarısına yönelik mevcut talebin uygulandığını göstermez.

Yazarlar, NFC kararlarının gecikmesini, eyaletler arasındaki koordinasyonu ve yerel kaynakların daha fazla araştırılmasını süregelen sorunlar olarak tanımlıyor. Çalışma, mevcut transfer kanallarını Senato komisyonunun talep ettiği yeni işler çerçeveden ayırmaya yardımcı oluyor.

Ghumro, yeni atamaların dondurulması dâhil Başbakan’ın kadro küçültme ve tasarruf talimatlarına da değindi. Harcamaları sınırlama çabalarının, eyaletlerin anayasal paylarının güvence altına alınmasını ve geçmişteki eksiklerin giderilmesini engellememesi gerektiğini savundu. Dairelerin raporlarında, bu talepleri nasıl bağdaştırmayı planladıklarını açıklamaları gerekecek.

Reklam

Özet

  • Senato komisyonu, ortak ve eşit kaynak mülkiyetini hayata geçirmenin yolu olarak petrol ve doğal gaz şirketlerinin kârlarının ya da kuyubaşlarının yarısının eyaletlere verilmesini önerdi.
  • Petrol Dairesi’nin eyaletlerdeki paydaşlara danışarak 15 gün içinde rapor sunması gerekiyor; Kuruluşlar Dairesi’ne istihdam kurallarına uyum raporu için iki hafta verildi.
  • Alıkonulduğu öne sürülen trilyonlarca rupilik kâr, denetlenmiş bir toplam veya eyaletlere göre dağılım hesabıyla desteklenmedi.
  • İstihdam incelemesi, 1’den 22’ye kadar Temel Maaş Ölçeği derecelerini ve şirketleri, yasal kuruluşları ve özerk kurumları kapsıyor.
  • Belucistan’ın üst düzey temsiline ilişkin raporlarda farklı rakamlar yer alıyor: 22. derece düzeyinde bir görevli ve 38 federal daire genelinde dört federal sekreter.
  • İstihdam paylarını incelemek üzere bir alt komisyon kurulacak; eyaletlerin enerji sekreterleri ve FPSC ise toplantıya katılmadıkları için bildirim aldı.
  • Kaynakların devrinin tamamlandığı, üzerinde anlaşılmış bir ödeme formülü bulunduğu veya sonraki duruşma tarihinin belirlendiği doğrulanmadı.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir