Özbekistan 4,32 milyon hektar merayı yeniden canlandırmayı ve topluluklara ücretsiz kiralama hakkı vermeyi planlıyor

8 dakikalık okuma
Uzbekistan plans to restore 4.32 million hectares of pasture and grant communities free leases

Restorasyon hedefleri, su yatırımlarını araziye daha geniş erişimle birleştiriyor

Özbekistan, 2026 sonuna kadar 620 bin hektar, 2027'de ise 3,7 milyon hektar merayı yeniden canlandırmayı hedefliyor. Ayrıca 470 topluluğa otlaklara 49 yıl boyunca ücretsiz erişim hakkı tanıyacak. Önlemler, Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev'in 13 Ekim 2026'da incelediği bir sunumda ele alındı. Sunumda meraların iyileştirilmesi, su altyapısı ve arazi kullanım haklarındaki değişiklikler bir arada değerlendirildi.

İçindekiler
  1. Restorasyon hedefleri, su yatırımlarını araziye daha geniş erişimle birleştiriyor
  2. Valilere iyileştirme programlarını onaylamaları için bir ay süre verildi
  3. Kiralama geliri ek kuyuların finansmanında kullanılacak
  4. Üç yıllık sulama programında finansman belirsizliği var
  5. Kengsoy'da pompa istasyonu yem üretimi hedefiyle ilişkilendiriliyor
  6. Nişon'daki sulama iki ilçeye daha yayılacak
  7. Topluluk kiralamaları ile mevcut otlatma hakları ayrı önlemler
  8. Mera statüsü değiştirilmeden hayvancılık tesisleri kurulabilecek
  9. Restorasyon şartıyla başka faaliyetlere de izin verilecek
  10. Öne çıkanlar

Cumhurbaşkanlığının mera restorasyonuna ilişkin açıklamasında, ülkede 21,255 milyon hektar mera bulunduğu, ancak bunun yalnızca yüzde 40'ının etkin biçimde kullanıldığı belirtiliyor. Bu, yaklaşık 8,502 milyon hektara karşılık geliyor; 12,753 milyon hektar ise etkin kullanıldığı belirtilen alanın dışında kalıyor. Açıklamada, geriye kalan arazilerin tamamının bozulmuş olduğu söylenmiyor.

İki yıl için belirlenen restorasyon hedefleri toplam 4,32 milyon hektara, yani ülkenin toplam mera alanının yaklaşık yüzde 20,3'üne karşılık geliyor. 2027 hedefi, 2026 için belirlenen 620 bin hektarın yaklaşık altı katı. Bu rakamlar tamamlanmış çalışmaları değil, planlanan restorasyon ve verimlilik artışlarını ifade ediyor.

Mirziyoyev, mera kaynaklarının daha iyi kullanılmasını gıda güvenliğiyle ilişkilendirdi. Program bu hedef için birbirinden farklı bir dizi önlem öngörüyor: kuyuların onarılması ve açılması, sulama ile yem üretiminin artırılması, mevcut otlatma haklarının güvence altına alınması ve arazinin korunup iyileştirilmesi şartıyla meraların başka faaliyetlere yönelik kiralamaya açılması.

Valilere iyileştirme programlarını onaylamaları için bir ay süre verildi

Sunum, meraların etkin kullanımıyla ilgili kısa süre önce imzalanan Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin uygulanmasını ele aldı. Bölge valilerinin, Hayvancılık ve Mera Geliştirme Ajansı ile birlikte bir ay içinde kapsamlı programları onaylaması gerekiyor. Bu programlarla bozulmuş mera alanlarının 2026'da yüzde 10, 2027'de ise yüzde 20 azaltılması hedefleniyor.

Bu yüzdelik hedefler, hektar cinsinden belirlenen restorasyon hedeflerinden ayrıdır. Cumhurbaşkanlığı, bozulmuş mera alanlarının başlangıçtaki büyüklüğünü açıklamıyor ve iki yıllık azalışın aynı başlangıç ölçütüne göre hesaplanıp hesaplanmayacağını belirtmiyor. Bu nedenle söz konusu yüzdeleri güvenilir biçimde hektara çevirmek veya vaat edilen yüzde 30'luk bir azalış olarak toplamak mümkün değil.

Reklam

Bu ayrım önemli; çünkü verimliliği artırmak ve bozulmayı tersine çevirmek birbiriyle ilişkili, ancak farklı işler. Suya erişimin iyileştirilmesi, meraların daha fazla hayvanı veya yem üretimini desteklemesini sağlayabilir. Ancak iyileşme için arazinin bitki örtüsünü sürdürebilme kapasitesini yeniden kazanması da gerekir. Açıklamada her iki konu için de hedefler belirleniyor, fakat tamamlanmanın hangi ölçütlerle değerlendirileceği paylaşılmıyor.

Bölgesel programlarla birlikte birden fazla takvim de uygulanacak:

  • 13 Ekim 2026 tarihli sunumdan sonraki bir ay içinde: Valiler ve ajansın kapsamlı iyileştirme programlarını onaylaması gerekiyor.
  • 2026 sonuna kadar: 620 bin hektarın yeniden canlandırılması, 1.600 kuyunun onarılması ve 161 sulama tesisinin inşa edilmesi hedefleniyor.
  • 2026 sonuna kadar: 627 bin hektarı kapsayan topluluk kiralamalarının düzenlenmesi ve mevcut mera kullanım haklarını ele alan komisyonun görev süresinin uzatılması planlanıyor.
  • 2027'de: 3,7 milyon hektarın yeniden canlandırılması, 1,5 milyon hektarda su arzının iyileştirilmesi ve 81 sulama tesisinin daha inşa edilmesi hedefleniyor.
  • 2028'de: 81 sulama tesisi daha inşa edilecek.

Kiralama geliri ek kuyuların finansmanında kullanılacak

Mera kiralamalarından elde edilen gelir, bölgesel mera yönetim kuruluşlarında kalacak. Bu kaynakla 448 ek kuyu açılması, 2027'de ise 1,5 milyon hektarda su arzının iyileştirilmesi planlanıyor. Ayrıca 2026 sonuna kadar mevcut 1.600 kuyunun onarılması öngörülüyor.

Bu yaklaşım, mera kullanımından elde edilen geliri aynı sektöre yapılacak yatırımlara bağlıyor. Mevcut altyapının onarılmasına da büyük önem veriliyor: onarılması planlanan kuyu sayısı, açılması planlanan ek kuyu sayısının üç katından fazla.

1,5 milyon hektarlık su kapsamı, Özbekistan'ın toplam mera alanının yaklaşık yüzde 7,1'ine denk geliyor. Bu, her hektara tarımsal sulama suyu sağlanacağı anlamına değil, kapsama ilişkin bir hedefe işaret ediyor. Açıklamada kuyuların tek tek kapasitesi, hangi su kaynaklarından besleneceği veya iyileştirilen su arzının nasıl dağıtılacağı belirtilmiyor.

Bu 1,5 milyon hektarın diğer sulama projelerinin kapsadığı alanlarla örtüşüp örtüşmediği de açıklanmıyor. Su kapsamı rakamını restorasyon hedeflerine eklemek, aynı araziyi birden fazla kez sayma riski taşır.

Reklam

Üç yıllık sulama programında finansman belirsizliği var

İnşaat takvimi toplam 323 sulama tesisi öngörüyor: 2026'da 161, ardından 2027 ve 2028'de 81'er tesis. Bu tesislerin, ülkenin mera alanının yaklaşık yüzde 4,6'sına karşılık gelen 969 bin hektarda restorasyonu mümkün kılması bekleniyor.

Cumhurbaşkanlığının İngilizce açıklaması, 323 tesisin tamamını kapsayan program için devlet bütçesinden 100 milyar som ayrıldığını belirtiyor. Ancak bu ödeneğin kapsamına ilişkin haberlerde farklılık var. Bazı haberlerde 100 milyar somun özellikle 2026'da planlanan 161 tesise ayrıldığı, sonraki inşaatların ise ayrıca sıralandığı belirtiliyor.

Bu haberlerde inşaatın toplamı ve yıllık takvimi örtüşüyor, ancak finansman açıklaması aynı değil. Yayımlanan açıklamada yıllara veya tesislere göre bir döküm bulunmadığından, ödeneğin üç yılın tamamını mı yoksa yalnızca ilk aşamayı mı kapsadığı belirlenemiyor.

969 bin hektar, 4,32 milyon hektarlık hedefe eklenebilecek ayrı bir restorasyon taahhüdü değil, bir başka proje kapsamı rakamı. Açıklamada sulama programı, yeni kuyular ve yıllık bölgesel iyileştirme planları arasındaki ilişki haritalandırılmıyor.

Kengsoy'da pompa istasyonu yem üretimi hedefiyle ilişkilendiriliyor

Navoi bölgesinde Kengsoy pompa istasyonunun yeniden inşası için yerel bütçeden 30 milyar som ayrıldı. Projenin 20 bin hektar meranın geliştirilmesini sağlaması amaçlanıyor. On bir girişimci su depoları inşa etmeye ve yağmurlama sulamayı uygulamaya başladı.

Yıllık 250 bin ton yem üretimiyle 60 bin büyükbaş hayvanın beslenmesi hedefleniyor. Bu, 20 bin hektarın tamamında yılda hektar başına ortalama 12,5 ton üretim anlamına gelir. Bu hesaplama, üretim hedefinin ölçeğini gösteriyor; hedefe şimdiden ulaşıldığını değil.

Pompa istasyonunun tamamlanma durumuna ilişkin haberler farklılık gösteriyor. Cumhurbaşkanlığının İngilizce açıklamasına göre istasyon yeniden inşa ediliyor; başka haberlerde ise çalışmaların tamamlandığı belirtiliyor. Her iki anlatımda da mera geliştirme ile girişimcilerin su depoları ve sulama çalışmaları yer alıyor, ancak istasyonun kesin durumu bu açıklamalardan netleşmiyor.

Reklam

Yem hedefinde hangi bitkilerin yetiştirileceği veya tonajın taze ürün mü yoksa kuru madde mi olduğu da belirtilmiyor. Bu nedenle yemin besleme değerini değerlendirmek güç. Açık olan nokta, pompa altyapısına yapılan kamu yatırımı ile su depoları ve sulanan alanlarda yem üretimine yönelik özel sektör çalışmalarının birbirine bağlanması.

Nişon'daki sulama iki ilçeye daha yayılacak

Kaşkaderya bölgesinin Nişon ilçesinde, yerel koşullara uyarlanmış yeni yem bitkileriyle birlikte 1.332 hektarda pivot sulama sistemleri kuruluyor. Pivot sistemlerde, suyu tarlaya dağıtmak için merkezî bir noktanın çevresinde dönen ekipman üzerine monte edilmiş yağmurlama başlıkları kullanılıyor.

Yetkililere bu uygulamayı Mubarek ve Dehkanabad ilçelerine yaymaları talimatı verildi. Ayrıca bir yıl içinde 9.400 hektarlık tohum üretim alanı oluşturmaları istendi. Bu alanlar tohum üretimine ayrılacak; hayvan yemi yetiştirmek için doğrudan kullanılan arazilerden farklı bir işleve sahip olacak.

Cumhurbaşkanlığı yeni yem bitkilerinin adını vermiyor, alanları ilçelere göre dağıtmıyor ve yaygınlaştırma için beklenen verimi açıklamıyor. Dolayısıyla talimatlar ayrıntılı bir üretim planından ziyade bir yön ve alan hedefi belirliyor. Tohum programı daha geniş çaplı ekimi destekleyebilir, ancak elde edilecek üretim miktarı belirtilmiyor.

Topluluk kiralamaları ile mevcut otlatma hakları ayrı önlemler

Hayvanlarını evlerinde besleyen uzak bölgelerdeki sakinler için 2026 sonuna kadar 470 mahalleye 627 bin hektar topluluk merasının ücretsiz kiralanması planlanıyor. Mahalleler yerel topluluk kuruluşlarıdır. Kiralamalar 49 yıl sürecek ve arazi vergiden muaf olacak.

Toplam alanın topluluk sayısına bölünmesi, mahalle başına ortalama yaklaşık 1.334 hektar verir. Bu yalnızca aritmetik bir ortalamadır: açıklamada tahsislerin eşit olacağı söylenmiyor ve her topluluğun ne kadar arazi alacağı belirtilmiyor.

Ayrı bir önlem ise meraları uzun yıllardır kullanan çiftçileri ilgilendiriyor. Hakları ele alan komisyonun görev süresi, hâlihazırda 260 bin hayvana destek sağlayan 623 bin hektarlık alandaki mevcut kullanımın resmîleştirilmesi için 2026 sonuna kadar uzatılacak.

Reklam

Bu iki önlem birbirine karıştırılmamalı. Biri, hane hayvanlarının otlatılması için topluluklara ücretsiz kiralama hakkı sağlıyor; diğeri ise mevcut kullanıcıların haklarını resmîleştiriyor. Cumhurbaşkanlığı ikinci önlemi arazi kullanım hakkı olarak tanımlıyor; bu, çiftçilere doğrudan mülkiyet verileceği anlamına gelmiyor. İki arazi alanının örtüşüp örtüşmediği de belirtilmediğinden, bunları yeni tahsis edilmiş tek bir mera toplamı olarak birleştirmek mümkün değil.

Mera statüsü değiştirilmeden hayvancılık tesisleri kurulabilecek

Yeni çerçeve, arazinin mera statüsü değiştirilmeden hayvancılık tesisleri kurulmasına izin verecek. Parsellerin başlangıç fiyatları ile arazi vergisi, tarım arazileriyle aynı esaslara göre hesaplanacak. Bu düzenleme, topluluk meralarının kiralanması için açıklanan vergi muafiyetinden farklı.

Navoi, Semerkant ve Surhanderya bölgelerinde 15 tesis için planlar onaylandı. Tesisler toplam 130 hektarlık alanı kaplayacak ve 55 binden fazla hayvan kapasitesine sahip olacak. Bu, tesis başına ortalama 3.666'dan fazla hayvan demek; ancak tek tek tesislerin büyüklükleri farklı olabilir.

130 hektar, tesis alanlarının toplamını ifade ediyor; hayvanların beslenmesi için gereken toplam otlatma alanını değil. Açıklamada hayvan türleri, inşaat tarihleri, işletme maliyetleri veya her projeye ayrılacak çevredeki mera alanı belirtilmiyor.

Restorasyon şartıyla başka faaliyetlere de izin verilecek

Mera kiralamaları ekoturizm, arıcılık, tıbbi bitki yetiştiriciliği, fidan üretimi, avcılık ve ipekböcekçiliği için de yapılabilecek. İpekböcekçiliği, ipek üretimi amacıyla ipekböceği yetiştiriciliği anlamına geliyor. Bu faaliyetler, meralarda geleneksel hayvancılığın ötesinde kullanımlara kapı açıyor.

İzin için bir koşul belirtiliyor: projeler meraların doğal durumunu korumalı ve iyileştirilmesini sağlamalı. Cumhurbaşkanlığı denetim düzenlemelerini, çevresel eşikleri veya bu şartları yerine getirmemenin yaptırımlarını açıklamıyor.

Dolayısıyla program, daha geniş ekonomik kullanımı restorasyon yükümlülüğüyle bir araya getiriyor. İlk somut sınamalar, bir ay içinde hazırlanması gereken bölgesel programlar ve 2026 sonuna kadar tamamlanması planlanan kapsamlı çalışmalar olacak. Açıklama hedefler ve talimatlar içeriyor, ancak ülke çapındaki restorasyon hedeflerinin, topluluklara yapılacak tahsislerin veya altyapı programının tamamlandığına dair kanıt sunmuyor.

Öne çıkanlar

  • Özbekistan 2026'da 620 bin, 2027'de 3,7 milyon hektar merayı yeniden canlandırmayı planlıyor.
  • Ülkenin 21,255 milyon hektar merasının yalnızca yüzde 40'ının etkin biçimde kullanıldığı belirtiliyor.
  • Bölgesel iyileştirme programlarının, 13 Ekim'deki sunumdan sonraki bir ay içinde onaylanması gerekiyor.
  • Planlar 448 ek kuyu, 1.600 kuyunun onarımı ve 2028'e kadar 323 sulama tesisini kapsıyor.
  • Yaklaşık 470 mahalleye 49 yıl süreyle vergiden muaf ve ücretsiz olarak 627 bin hektar mera kiralanacak.
  • Ayrı bir komisyon, 623 bin hektarı kapsayan mevcut mera kullanım haklarını resmîleştirecek.
  • On beş hayvancılık tesisi planlanıyor; meralarda izin verilen diğer faaliyetlerin ise araziyi koruması ve iyileştirmesi gerekiyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir