Altı Eyalet Başbakanı, Merkezde Tutulan Yetkiler İçin Bir Araya Geldi
Nepal’in yedi eyalet başbakanından altısı, polis teşkilatı, kamu çalışanları ve mali kaynaklar üzerinde yetki talep etmek üzere Biratnagar’da bir araya geldi. Gandaki Eyalet Başbakanı Surendra Raj Pandey, önceki eyalet toplantısında sunulan 17 talepten 16’sının hâlâ karşılanmadığını söyledi. Kısmen karşılanan talep olan ehliyet kartlarını basma izni bile eyaletleri merkezi basım dairesine bağımlı bırakıyor.
İçindekiler
- Altı Eyalet Başbakanı, Merkezde Tutulan Yetkiler İçin Bir Araya Geldi
- Anayasal Anlaşmazlık Ne Anlama Geliyor?
- Önceki Anlaşmalardan Uzun Bir Tamamlanmamış İşler Listesi Kaldı
- Eyaletlerin Polis Sorumluluğu Var, Ancak Polis Üzerinde Komuta Yetkisi Yok
- Personel Gecikmeleri Eyalet Bakanlıklarını da Etkiliyor
- Eyalet Yasaları Federal Kısıtlamalarla Karşılaşıyor
- Arazi Anlaşmazlıkları Belirli Projeleri Aksatıyor
- Eyaletlerin Kaynak Talepleri Farklılaşıyor
- Afet Yardımı ve Turizm Ortak Projeler İçin Fırsat Sunuyor
- Eyaletlerin Performansı da Sınanacak
- Öne Çıkanlar
Koshi’deki konferansta Koshi, Madhesh, Bagmati, Gandaki, Lumbini ve Karnali eyaletlerinin başbakanları bir araya geliyor. Sudurpashchim Eyalet Başbakanı Khagaraj Bhatta, eyalet bütçesiyle ilgili bir anlaşmazlık nedeniyle toplantıya katılmıyor; ancak eyaleti baş sekreteri tarafından temsil ediliyor. Federal hükümet temsilcileri toplantıya katılmıyor.
Toplantının çarşamba günü, yasal engelleri, mali yetkileri ve eyaletler arasındaki iş birliğini kapsayan Biratnagar Bildirisi’yle sona ermesi bekleniyor. Bagmati Eyalet Başbakanı Kiran Thapa Magar, bildirinin eyalet başbakanları için bir ortaklık forumu oluşturacağını söyledi. Ortak bir afet yardım fonu ve dinî turizm rotası da öneriler arasında. Böylece gündem, Katmandu’ya yöneltilen taleplerin ötesine geçiyor.
Temel şikâyet, sorumluluk ile kontrol arasındaki uçurum. Eyalet hükümetleri bakanlıkları yönetiyor, bütçeleri onaylıyor, yasalar çıkarıyor ve kalkınma projeleri yürütüyor. Ancak liderleri, polis görevlendirmesi, üst düzey personel, arazi ve gelirlerle ilgili temel kararların federal hükümette kaldığını söylüyor.
Eyalet başbakanlarının talepleri aynı değil. Madhesh, nüfusunu ve hizmet ihtiyaçlarını yansıtan kaynaklar istiyor. Karnali ve Sudurpashchim ise zorlu coğrafi koşullara, yoksulluğa ve kalkınmadaki eksikliklere daha fazla ağırlık verilmesini talep ediyor. Ortak zorlukları, eyaletlerin kendi performanslarını nasıl iyileştireceklerini de açıklarken bu farklı öncelikleri uygulanabilir bir anlaşmada buluşturmak.
Anayasal Anlaşmazlık Ne Anlama Geliyor?
Nepal Anayasası yönetimi federal, eyalet ve yerel düzeylere ayırıyor. 232. madde, bu düzeyler arasındaki ilişkilerin iş birliği, birlikte var olma ve eşgüdüm ilkelerine dayanmasını öngörüyor. Eyalet başbakanları, yasalar ve idari yapılar eyaletlerin sorumluluklarını merkezî onaya bağımlı kıldığı sürece bu düzenin düzgün işleyemeyeceğini savunuyor.
Koshi Eyalet Başbakanı Hikmat Kumar Karki, her yönetim düzeyine ait yetkilerin mevzuatta daha kesin biçimde belirtilmesini istiyor. Karki’nin kaygısı pratik: Seçilmiş bir eyalet hükümeti bir hizmetten sorumlu tutulabilir, ancak bu hizmeti sunmak için gereken personel, varlıklar veya kurumlar üzerinde açık bir yetkiye sahip olmayabilir.
Ev sahibi eyaletin başbakanı Karki, toplantıyı belirli bir hükümete karşı protesto değil, federalizmi geliştirmeye yönelik bir forum olarak nitelendirdi. Nepalceden çevrilen açıklamasında yasal sınırların daha net çizilmesi çağrısında bulundu:
Artık yasa, federal hükümetin, eyaletlerin ve yerel yönetimlerin hangi yetkilere sahip olduğunu açıkça belirtmeli.
Bagmati Eyalet Başbakanı Thapa Magar da yetkinin Katmandu’dan eyalet başkentlerine aktarılmasının tek başına federalizmin amacını karşılamayacağını savundu. Vatandaşların yönetime erişebilmesi, yerel ihtiyaçlara göre şekillenen politikalar ve kararlarından sorumlu kamu kurumları gerekiyor. Yetki çakışmalarını ve zayıf eşgüdümü engel olarak gösteren Thapa Magar, karşılıklı suçlamaların çözüm olmadığını söyledi.
Önceki Anlaşmalardan Uzun Bir Tamamlanmamış İşler Listesi Kaldı
Biratnagar toplantısı, yıllardır düzenlenen eyalet konferanslarının ve federal liderlere yapılan başvuruların ardından gerçekleşiyor. Karki, Nepal takvimine göre 2075’ten bu yana gündeme getirilen birçok konunun çözümsüz kaldığını söyledi. Pandey, yeni konferansın bir başka talep listesi hazırlamakla yetinmeyip önceki anlaşmaların uygulanmasını incelemesini istiyor.
Süreçteki toplantılar ve planlanan adımlar şöyle:
- 2075: Eyalet başbakanları, eyalet taleplerini eşgüdüm altına almaya yönelik ilk girişimlerden biri olarak Pokhara’da bir araya geldi.
- 2080, 15 Asar: Pokhara’daki toplantıda federal hükümete sunulmak üzere 17 maddelik ortak bir başvuru hazırlandı.
- 2080, 16 Asar: Eyalet liderleri, dönemin Başbakanı Pushpa Kamal Dahal’ın katıldığı Ulusal Eşgüdüm Konseyi toplantısında kaygılarını dile getirdi.
- 2080, 13 Poush: Hetauda’daki toplantıda dokuz maddelik ayrı bir ortak başvuru hazırlandı.
- 2083, 27 Asoj: Yayımlanan tarihe göre Biratnagar konferansı başladı.
- Açılışı izleyen çarşamba: Katılımcıların Biratnagar Bildirisi’ni yayımlaması bekleniyor.
Pandey’nin, 17 talepten 16’sının karşılanmadığı yönündeki açıklaması, listenin yaklaşık yüzde 94’ünün hâlâ sonuçlandırılmadığı anlamına geliyor. Bu oran taleplerin sayısını gösteriyor; göreli önemlerini veya maliyetlerini değil. Ehliyet kartlarının basılması örneği de resmî bir yetki devrinin, eyalet bu yetkiyi bağımsız biçimde kullanacak imkânlara sahip değilse eksik kalabileceğini gösteriyor.
Kronolojide bir tutarsızlık var. Eyaletlerin deneyimi dokuz yıl veya yaklaşık on yıl olarak tanımlanırken, bir kaynak konferansı 2083’e tarihlendiriyor ve Anayasa’nın 2072’de kabul edildiğini belirtiyor. Bu tarihler tam olarak örtüşmüyor; dolayısıyla geçen süre, uygulamanın doğrulanmış bir ölçüsü olarak değerlendirilmemeli.
Eyaletlerin Polis Sorumluluğu Var, Ancak Polis Üzerinde Komuta Yetkisi Yok
Federal yapı içinde personelin ve komuta sorumluluklarının paylaştırılması süreci olan polis teşkilatının eyaletlere göre düzenlenmesi, en eski taleplerden biri. Eyalet başbakanları, eyalet polislerinin hâlâ kendi kontrollerine girmediğini ve kamu güvenliğinden sorumlu tutulmalarına rağmen bir güvenlik kurumuna yön veremediklerini söylüyor.
Madhesh Eyalet Başbakanı Krishna Prasad Yadav, bu sorunu eyaletin Hindistan’la olan açık sınırıyla ilişkilendirdi. Polis teşkilatının eyaletlere göre düzenlenmemesinin kaçakçılık ve suçla mücadeleyi zorlaştırdığını söyledi. Ayrıca varlıkların, ekipmanların ve kayıtların devredilmesini istedi; işleyen bir yapı olmaksızın sorumluluk üstlenmenin etkili bir güvenlik yönetimi sağlayamayacağını savundu.
Pandey de aynı konuyu afet müdahalesiyle ilişkilendirdi. Sel ve toprak kaymaları sırasında insanların eyalet hükümetlerinden yardım istediğini, ancak eyalet liderlerinin kurtarma çalışmaları için çoğu zaman ilk ihtiyaç duyulan güç olan polis üzerinde komuta yetkisine sahip olmadığını söyledi. Talebi, eyalet başbakanları için daha fazla eskort veya kişisel güvenlik değil, vatandaşların korunmasıyla ilgili.
Nepal’de federalizm üzerine çalışan Arjun Bik, eyaletin yerel bilgisiyle fayda sağlayabileceği bir örnek olarak Sunsari’deki Kaptangunj’da yaşanan dinî gerilimi gösterdi. Yakındaki Biratnagar merkezli bir hükümetin yerel toplumsal yapıyı tanıdığı için daha hızlı müdahale edebileceğini savundu. Bu, eyalet düzeyinde komuta yetkisinin nasıl işleyebileceğine dair kendi değerlendirmesi; farklı bir komuta yapısının olayı mutlaka önleyeceğinin veya çözeceğinin kanıtı değil.
Bagmati Eyalet Başbakanı, konferansın polis teşkilatının eyaletlere göre düzenlenmesi konusunda federal hükümete karşı resmî yasal adımları değerlendirmesini istiyor. Toplantıya ilişkin açıklamalarda belirli bir dava başvurusundan, duruşmadan veya bağlayıcı bir uygulama takviminden söz edilmedi.
Personel Gecikmeleri Eyalet Bakanlıklarını da Etkiliyor
Lumbini Eyalet Başbakanı Chet Narayan Acharya, Federal Kamu Hizmeti Yasası’nın parlamentoda hâlâ beklediğini söyledi. Gecikmenin belirsizlik yarattığını ve çalışanların moralini bozduğunu, idari yetkilerin eksik devrinin ise eyaletlerin işleyişini zayıflattığını savundu.
Kamu hizmeti yasası, kamu çalışanlarının nasıl işe alınacağını, görevlendirileceğini, terfi ettirileceğini ve yönetileceğini belirler. Eyaletler açısından anlaşmazlık günlük işleyişi de etkiliyor: Bir bakanlığın onaylanmış bir programı olabilir, ancak programı yürütecek istikrarlı bir yönetimi veya yeterli sayıda çalışanı olmayabilir.
Yadav, federal hükümetin eyalet bakanlıklarına sekreter göndermeyi sürdürmesini sorguladı. Eyalet özerkliği ile federal yönetimin idareye müdahalesi arasındaki sınırın daha net çizilmesi gerektiğini söyledi.
Gandaki kısmi bir çözüm uygulamaya çalıştı. Pandey, eyaletin teşkilat yapısı ve yönetimine ilişkin bir incelemeyle her bakanlıkta 11. personel kademesinde en az bir kadro oluşturduğunu söyledi. Amaç, federal sekreter henüz göreve başlamadığında üst düzey bir eyalet çalışanının işlerin sürmesini sağlaması. Pandey, sekreterler görevlendirilse bile sık sık yerlerinin değiştirilmesinin iş sürekliliğini bozduğundan da yakındı.
Bu yanıt, hem eyaletin girişimini hem de bunun sınırlarını gösteriyor. Gandaki, sekreterlik makamının altındaki personel yapısını güçlendirebilir; ancak Pandey, mevcut düzende bakanlık sekreterlerini bağımsız biçimde atayamayacağını söylüyor. Toplantıyla ilgili açıklamalarda federal kamu hizmeti yasasının kabulü için bir tarih belirtilmedi.
Eyalet Yasaları Federal Kısıtlamalarla Karşılaşıyor
Pandey, Nepal takvimine göre 2012 tarihli Polis Yasası’nı, 2028 tarihli Eğitim Yasası’nı ve 2049 tarihli Orman Yasası’nı eyaletlerin faaliyetlerini kısıtlamak için dayanak gösterilen eski yasalar arasında saydı. Arazi edinimiyle ilgili mevzuatı da engeller arasında sıraladı. Bunlar, yayımlanmış bir mahkeme kararının tespitleri değil, Pandey’nin yasal engellere ilişkin değerlendirmeleri.
Gandaki, yetkisi dâhilinde gördüğü alanlarda hâlihazırda düzenlemeler çıkardı. Pandey, eyaletin orman mevzuatının federal yasayla çeliştiği gerekçesiyle mahkemede durdurulduğunu söyledi. Açıklamalarda dava, mahkeme kararı veya bir sonraki duruşma belirtilmediğinden, hukuki gerekçeler ve takvim belirsizliğini koruyor.
Diğer eyalet girişimleri de benzer zorluklarla karşılaştı. Gandaki’nin yerli içkilerin markalaşması ve pazarlanmasına yönelik düzenlemeleri, federal tüketim vergisi hükümlerinden etkileniyor. Pandey, eyaletin kenevirin tıbbi ve endüstriyel amaçlarla yetiştirilmesine ilişkin yasasının da federal düzeydeki hukuki kısıtlamalarla karşılaştığını söyledi. Dolayısıyla eyalette bir yasanın kabul edilmesi, ek yasal değişiklikler olmadan bu faaliyetlerin yürütülebileceği anlamına gelmiyor.
Taş, çakıl, kum ve madencilik haklarına ilişkin anlaşmazlıkların mali sonuçları da var. Pandey, üç yönetim düzeyinin yetkilerinin çakışmasının eyaletin gelir toplama kapasitesini sınırladığını söyledi. Eyalet, faaliyetlerinin daha büyük bir bölümünü yerel gelirlerle finanse etmeye çalışabilir; ancak çıkarma işlemine kimin izin vereceği ve elde edilen geliri kimin alacağı açıklığa kavuşmadıkça belirsizlik sürüyor.
Pandey, federal mevzuatı süresiz biçimde bekleyemeyeceklerini ve eyaletin kendi yasalarını çıkarmayı sürdüreceğini söyledi. Bu tutum çözümsüz konuyu gözler önüne seriyor: Eyaletin kendi girişimleri yetki sınırlarını sınayabilir; ancak mahkemenin müdahalesi, yetkilerin genel paylaşımını çözmek yerine uygulamayı askıya alabilir.
Arazi Anlaşmazlıkları Belirli Projeleri Aksatıyor
Arazi edinimi, idari kontrolün finansmanı veya amacı belirlenmiş projeleri nasıl etkilediğine ilişkin en açık örneklerden bazılarını sunuyor. Pandey, Gandaki’nin eyalet meclisi ve bakanlık binaları için bile kendine ait arazisi olmadığını söyledi. Pandey’ye göre meclis binasının bulunduğu yer eski bir yerel kalkınma eğitim kurumuna ait; eyaletin mülkiyetine devredilmek yerine kullanımına açılmış durumda.
Korala sınır kapısında eyalet, turistleri ve yolcuları rüzgâr ve yağmurdan koruyacak bir yapı için bütçe ayırdı. Pandey’nin açıklamasına göre arazi federal gümrük dairesi adına kayıtlı olduğu için başlangıçta izin verilmedi. Eyalet sonunda yerel yönetimle birlikte çalışarak yapıyı acil kurtarma merkezi olarak inşa etti.
Pandey ayrıca Asya Kalkınma Bankası kredisinin desteklediği Manang ve Mustang’daki elma bölgesi projesinin, gerekli arazi edinilemediği için hayata geçirilemediğini söyledi. Açıklamalarda kredinin tutarı, proje bütçesi veya güncellenmiş tamamlanma tarihi yer almıyor.
Bu örnekler, para yetersizliğiyle yetki yetersizliği arasındaki farkı ortaya koyuyor. Korala’da eyalet bütçe ayırmıştı, ancak araziden hemen yararlanamadı. Elma projesinde finansman desteği, araziye erişim sorununu çözmedi. Mülkiyet ve onay süreçleri açıklığa kavuşturulmadan harcama sorumluluğunun devredilmesi, programları inşaat veya üretim başlamadan sekteye uğratabilir.
Eyaletlerin Kaynak Talepleri Farklılaşıyor
Karki, Koshi’nin yıllık iç gelirini yaklaşık 4-5 milyar Nepal rupisi, Karnali’ninkini ise 1 milyar rupi altında olarak açıkladı. Bu rakamlara göre Koshi’nin iç gelirleri Karnali’ninkinin dört katından fazla. Rakamlar eyalet başbakanının tahminleri; hangi mali yıla ait oldukları ve gelirlerin ayrıntılı dökümü belirtilmedi.
Karnali Eyalet Başbakanı Mangal Bahadur Shahi, nüfusun tek başına kaynak dağıtımı için yeterli bir ölçüt olmadığını savundu. Dağınık yerleşimlere, zorlu arazi koşullarına ve sınırlı altyapıya sahip geniş bir bölgede, daha az insan yaşasa bile maliyetler yüksek olabilir. Uzak bölgelerde yol yapmak veya hizmet sunmak, basit bir nüfus sayımının yansıtamayabileceği harcamalar gerektirir.
Sudurpashchim’den Bhatta da mali transferlerde coğrafi zorlukların, yoksulluğun ve eyaletin kalkınma düzeyinin temel göstergeler arasında yer almasını istiyor. Biratnagar’da bulunmasa da, kaynak tahsislerinin hizmetlerin yetersiz ulaştığı topluluklara erişim maliyetini yansıtması gerektiği yönündeki kaygısını dile getirdi.
Madhesh’in karşı karşıya olduğu baskı ise farklı. Yadav, eyaletin geniş nüfusuna yeterli kaynak ve sağlık altyapısının eşlik etmediğini söyledi. Bagmati’ye kıyasla daha az ventilatör yatağı bulunduğunu belirtti ancak sayısal karşılaştırma yapmaya imkân verecek rakamları paylaşmadı. Talebi, doğal kaynakların adil paylaşımının yanı sıra nüfusu ve kamu hizmeti ihtiyaçlarını yansıtan transferler yapılması.
Bu görüşler birbiriyle çelişmek zorunda değil. Nüfus, hizmete ihtiyaç duyan kişi sayısını; coğrafya, bu kişilere ulaşmanın maliyetini; yoksulluk ve mevcut altyapı ise karşılanmamış ihtiyacı gösteriyor. Zor olan, bu ölçütlerin her birine ne kadar ağırlık verileceği konusunda uzlaşmak. Konferansın açılışında üzerinde anlaşmaya varılmış bir formül veya yeni bir kaynak tahsisi açıklanmadı.
Afet Yardımı ve Turizm Ortak Projeler İçin Fırsat Sunuyor
Thapa Magar, yedi eyaletin katılımıyla bir afet yönetimi ve yardım fonu kurulmasını önerdi. Bagmati ve çevresindeki bölgelerde yakın zamanda yaşanan; kara yollarına, köprülere ve yerleşim yerlerine zarar veren sel ve toprak kaymalarına değinerek kurtarma ve yeniden yerleşim çalışmalarına güvenlik birimlerinin, kamu çalışanlarının ve gönüllülerin katıldığını söyledi.
Öneri, eyalet sınırlarında durmayan bir soruna yanıt veriyor. Bir eyaletteki kara yolu veya köprünün zarar görmesi, başka yerlerde ulaşımı ve tedariki aksatabilir. Ortak bir fon, birlikte müdahale için kaynak oluşturabilir; ancak açıklamalarda eyaletlerin ne kadar katkı sunacağına, fonun yönetim kurallarına veya ne zaman kurulacağına dair bilgi yok.
Karki de iklim değişikliğini ve hava koşullarına bağlı afetleri temel zorluklar arasında saydı. Eyaletleri, yasal anlaşmazlıkları çözmeye çalışırken ortak yatırımlara yönelmeye ve sonuçları paylaşmaya çağırdı. Shahi ise eyalet hükümetleriyle meclisleri arasındaki ilişkilerin güçlendirilmesini ve deneyimlerin eyaletler arasında paylaşılmasını istedi.
Yadav iki taslak belge sundu ve Janakpurdham’ı, Vivah Panchami festivalini ve Mithila sanatını Koshi’deki Barahakshetra ve Ramdhuni ile Lumbini’ye bağlayan bir turizm rotası önerdi. Bu fikir, destinasyonları ayrı ayrı tanıtmak yerine birkaç eyaletteki yerleri birbirine bağlamayı amaçlıyor. Yadav ayrıca federal hükümete yeni ofisler açmayı bırakma ve mevcut ofisleri eyaletlere devretme çağrısı yaptı.
Turizm rotası, ortaklık forumu ve yardım fonu hâlâ öneri veya açıklanmış plan niteliğinde. Bunların hiçbiri hâlihazırda uygulanan ve finansmanı sağlanmış bir programla karıştırılmamalı. İşe yarayıp yaramayacakları, üzerinde anlaşılmış sorumluluklara, mali taahhütlere ve uygulama düzenlemelerine bağlı olacak.
Eyaletlerin Performansı da Sınanacak
Eyalet başbakanları, eyaletlerdeki her aksaklığın federal kısıtlamalarla açıklanamayacağını da kabul etti. Karki, bütçe yönetiminin, geciken projelerin ve idari harcamaların etkinliğinin incelenmesi çağrısında bulundu. Acharya, eyaletlerin de eksiklikleri bulunduğunu ve bunları gidermeleri gerektiğini kabul etti.
Pandey, üç yönetim düzeyinin toplam idari harcamalarının yüzde 5’inden azının eyaletlere ait olduğunu söyledi. Bu iddia, toplam kamu harcamalarındaki payı değil idari harcamaları ilgilendiriyor. Dayanak oluşturan hesaplar veya mali dönem belirtilmediğinden, hükümetlerin maliyetleri arasında doğrulanmış bir karşılaştırma sunmuyor.
Shahi, federalizm kapsamında kalkınma ve hizmet sunumunun iyileştiğini, ancak kamuoyunun karşılanmamış beklentilerinin sisteme yönelik kuşku yarattığını savundu. Çözüm olarak sonuçları gösteren çalışmalar ve veriler ortaya koyulması çağrısında bulundu. Toplantıya ilişkin açıklamalarda bu iddiayı ölçmeye yarayacak proje sayıları veya hizmet göstergeleri yer almıyor.
Pandey, siyasi partileri de sorumluluk almaya çağırdı. Merkezdeki liderlerin eyaletlerdeki koalisyon düzenlemelerine hâlâ karar verdiğini, bunun istikrarsızlığa yol açtığını ve parti yapıları içindeki eyalet özerkliğini sınırladığını söyledi. Eleştirileri yalnızca mevcut federal yönetimi değil, tüm partileri kapsıyordu.
Pandey, eyalet başbakanlarının beş-altı ay önce Başbakan Balendra Shah’a yazılı talepler sunduğunu, ancak personel eşgüdümü veya yetki devri konusunda gözle görülür ilerleme olmadığını söyledi. Konferansın ardından yeniden ortak bir toplantı talep etmeyi planlıyor. Şimdilik açıklanan adım, çarşamba günü yayımlanması beklenen bildiri. Federal hükümetin yanıt vereceği tarih veya yasama takvimi belirtilmedi. Bildirinin somut görevler belirleyip harekete geçilmesini sağlaması ve eyaletlerin ellerindeki yetki ve kaynakların hesabını vermesi, sürecin asıl sınavı olacak.
Öne Çıkanlar
- Biratnagar konferansına altı eyalet başbakanı katılıyor; Sudurpashchim’i baş sekreteri temsil ediyor.
- Polis teşkilatının eyaletlere göre düzenlenmesi, kamu hizmeti mevzuatı, arazi kontrolü ve mali transferler temel talepler arasında.
- Pandey, daha önce ortaklaşa sunulan 17 talepten 16’sının çözümsüz kaldığını söylüyor.
- Madhesh nüfusu ve hizmet ihtiyaçlarına göre kaynak talep ederken Karnali ve Sudurpashchim coğrafi zorluklara, yoksulluğa ve kalkınma ihtiyaçlarına daha fazla ağırlık verilmesini istiyor.
- Eyalet başbakanları için bir ortaklık forumu, ortak afet yardım fonu ve turizm rotası öneriliyor.
- Biratnagar Bildirisi’nin çarşamba günü yayımlanması bekleniyor; ancak federal düzeyde bağlayıcı bir uygulama takvimi açıklanmadı.
- Eyalet liderleri bütçeleri, proje uygulamalarını ve idari performansı iyileştirmeleri gerektiğini de kabul ediyor.






