Borç ödemeleri temerrüt baskısını hafifletirken dolar sıkıntısı sürüyor; IMF Maldivler incelemesini tamamladı

10 dakikalık okuma
IMF Completes Maldives Review as Debt Payments Ease Default Pressure but Dollar Shortages Persist

İnceleme tamamlandı, ayrıntılı bulguların yayımlanması bekleniyor

Uluslararası Para Fonu (IMF) İcra Direktörleri Kurulu, Maldivler’le 2026 yılı Madde IV istişaresini 14 Eylül’de tamamladı. Ülke, 500 milyon ABD doları tutarındaki sukuk borcunu ödemiş olsa da dolar sıkıntısı, ağır borç yükümlülükleri ve turizmdeki sert yavaşlamayla karşı karşıya kalmayı sürdürdü. Maldivler makamlarının, Kurul görüşmelerine temel oluşturan personel raporunun yayımlanmasını değerlendirmek için daha fazla zamana ihtiyacı var.

İçindekiler
  1. İnceleme tamamlandı, ayrıntılı bulguların yayımlanması bekleniyor
  2. Haziran misyonunun ortaya koydukları
  3. Turizmdeki zayıflık sert yavaşlamaya yol açıyor
  4. Tahvilin geri ödenmesi borç sorununu çözmüyor
  5. Dolar sıkıntısı neden sürdü?
  6. Bütçe kazanımları artan sübvansiyon maliyetleriyle karşı karşıya
  7. Sübvansiyon reformu, kırılgan haneleri korumalı
  8. Bankalar, hükümetin borçlanması ve para politikası
  9. Büyüme planları ve yayımlanmayan rapor
  10. Öne Çıkanlar

Tamamlanma duyurusu, yıllık incelemenin Kurul’a ulaştığını ortaya koyuyor. Eylül ayındaki ayrıntılı değerlendirmeyi, güncellenmiş tahminleri veya direktörlerin vardığı belirli sonuçları açıklamıyor. IMF değerlendirmesine ilişkin kamuya açık en net bilgi, haziran ayındaki misyonun ardından yayımlanan ve 2026’da ekonomik büyümenin yaklaşık yüzde 1 olacağını öngören, borç sıkıntısı risklerinin yüksek kalmaya devam ettiği uyarısında bulunan ön açıklama niteliğindeki metin.

Bu ayrım önemli. Haziran bulguları IMF personeline aitti ve İcra Direktörleri Kurulu’nun görüşlerini yansıtması gerekmiyordu. Eylül görüşmelerinin yayımlanmış bir özeti gibi değerlendirilmemeli.

Ekonomideki temel gerilim şimdiden görülüyor: büyük bir geri ödemenin yapılması, yakın vadeli temerrüt tehdidini azalttı; ancak bu yükümlülüğün kapatılmasında kullanılan dolarlar, diğer dış ihtiyaçları karşılamak için mevcut rezervleri de düşürdü. Vergi tahsilatının güçlenmesi ve harcamaların daha erken kısıtlanması bir miktar rahatlama sağlarken, yükselen enerji maliyetleri ve turizmdeki zayıflama bu kazanımları tersine çevirme riski taşıyor.

Haziran misyonunun ortaya koydukları

Piyaporn Sodsriwiboon’un başkanlık ettiği IMF ekibi, ekonomiyi ve politika önceliklerini görüşmek üzere 4-14 Haziran’da Malé’yi ziyaret ederek Maliye Bakanı H. Zareer, Maldivler Para Otoritesi Başkanı A. Munawar, diğer üst düzey yetkililer, özel sektör temsilcileri ve kalkınma ortaklarıyla bir araya geldi. IMF’nin haziran misyonu açıklaması, zor bir ekonomik ve mali dönemde yetkililerin dayanıklılığı artırma çabalarını takdir etti.

IMF personeli, 2025’te alınan gelir artırıcı önlemlerin ve harcama kontrollerinin finansman baskılarını sınırlamaya yardımcı olduğunu belirtti. Güçlü turizm talebi ve ikili ortakların desteği de dış baskıları hafifleterek uluslararası rezervlerin artmasına katkı sağladı. Yetkililer, resmî ve özel alacaklılara yapılan ödemeler de dâhil olmak üzere borç yükümlülüklerini yerine getirmeyi sürdürdü.

Reklam

Süreçteki gelişmeler, ekonomik olaylarla IMF incelemesinin aşamalarını birbirinden ayırıyor:

  • Nisan 2026: Maldivler 500 milyon ABD doları tutarındaki sukuk borcunu ödedi; resmî rezervler ay içinde sert biçimde geriledi.
  • 4-14 Haziran 2026: IMF personeli, ekonomi ve politika önceliklerini görüşmek üzere Malé’yi ziyaret etti.
  • 16 Haziran 2026: IMF, misyonun ön bulgularını yayımladı.
  • 14 Eylül 2026: İcra Direktörleri Kurulu, Madde IV istişaresini görüşerek incelemesini tamamladı.

Madde IV istişaresi, IMF’nin üye ülkelerin ekonomileri ve politikaları hakkında düzenli olarak yaptığı incelemedir. İncelemenin tamamlanması, tek başına bir kredi veya finansman anlaşmasının duyurulduğu anlamına gelmez. Tamamlanma duyurusunda Maldivler’e ilişkin personel raporunun yayımlanması için tarih verilmedi.

Turizmdeki zayıflık sert yavaşlamaya yol açıyor

IMF’nin haziran ayındaki tahmini, 2026’da reel GSYH büyümesini yaklaşık yüzde 1 olarak öngörürken 2027’de toparlanma, orta vadede ise büyümenin yaklaşık yüzde 4’e dönmesini bekliyordu. Reel GSYH, fiyat değişimleri hesaba katıldıktan sonraki ekonomik üretimi ölçer. Öngörülen yavaşlamanın nedeni, turizm faaliyetlerinin zayıflaması ve Orta Doğu’daki çatışmayla bağlantılı küresel enerji fiyatı artışları.

Dünya Bankası’nın ayrı bir tahmini, büyümenin 2025’teki yüzde 6,3’lük tahminden 2026’da yüzde 0,7’ye gerileyeceği yönünde. Bu, 5,6 yüzde puanlık düşüş anlamına geliyor. Banka; uçuş iptallerini, turizmdeki aksamaları, yüksek yakıt fiyatlarını ve finansman koşullarının sıkılaşmasını gerekçe göstererek 2026 tahminini ekim ayındaki öngörüsüne kıyasla 3,2 yüzde puan düşürdü.

IMF ve Dünya Bankası tahminleri arasında 0,3 yüzde puan fark bulunuyor; ancak her ikisi de ekonomik faaliyette sert bir zayıflamaya işaret ediyor. Bu tahminlerin hiçbiri yıl sonunda gerçekleşeceği kesinleşmiş sonuçlar değil. Yayımlanmayan eylül personel raporunun, IMF’nin haziran tahminini değiştirmeden koruduğu da varsayılamaz.

Maldivler’de baskılar birbiriyle bağlantılı. Turizm, döviz ve kamu geliri sağlarken ithal yakıt dolar talebi yaratıyor ve sübvansiyon maliyetlerini artırıyor. Bu nedenle ziyaretçi faaliyetlerindeki yavaşlama ile enerji fiyatlarındaki artış, büyüme, bütçe ve ülkenin dış maliyesi üzerinde aynı anda baskı oluşturuyor.

Tahvilin geri ödenmesi borç sorununu çözmüyor

İslami bir finansman aracı olan 500 milyon ABD doları tutarındaki sukukun geri ödenmesi, yakın vadede önemli bir yükümlülüğü ortadan kaldırdı. Fitch daha sonra ülkenin kredi notunu CCC- seviyesine yükseltti. Bu not, hâlâ önemli bir kredi riskine ve gerçek bir temerrüt olasılığına işaret ediyor; güçlü bir kredi görünümüne dönüş anlamına gelmiyor.

Reklam

Fitch, devletin ve devlet garantili borçların dış borç servisini 2026’nın ikinci yarısı için yaklaşık 535 milyon ABD doları olarak tahmin etti. Bu tutar, ilk yarıdaki 1,1 milyar dolardan düşük. Yaklaşık 565 milyon dolar veya yüzde 51’lik azalma, geri ödeme takvimini hafifletse de önemli miktarda ek dolar finansmanı ihtiyacını ortadan kaldırmıyor.

Eski Ekonomi Bakanı Ahmed Mohamed, 5 Haziran’da yaptığı açıklamada yakın vadeli tehlikenin azalmasını olumlu karşılarken, geri ödemenin başarıyla tamamlanması ile kamu maliyesinin kalıcı biçimde düzeltilmesi arasındaki ayrıma dikkat çekti:

Asıl sınav, ülkenin bu yıl temerrütten kaçınmış olması değil. Asıl sınav, bu soluklanma fırsatının kamu maliyesini sürdürülebilir bir yola sokmak için kullanılıp kullanılmayacağıdır.

Hükümet destekçileri ilerlemeyi farklı bir ölçütle değerlendirdi. İktidar partisi milletvekili Ahmed Azaan, iki buçuk yılda 1,29 milyar ABD doları tutarında dış borç ödemesi yapıldığını; dış borcun Aralık 2023’te GSYH’nin yüzde 51,3’ü düzeyindeyken Mayıs 2026’ya kadar yüzde 44,5’e indiğini belirtti.

Bu rakamlar toplam kamu borcu yükünü göstermiyor. Maliye Bakanlığı verilerine göre devletin toplam borcu 2025 sonunda 155 milyar Maldiv rufiyasına (MVR), yani GSYH’nin yüzde 130’una ulaştı. Yönetim göreve geldiğinde bu tutar 126 milyar MVR idi. Bakanlık daha sonra, kamu borcu ile kamu garantili borcun nisan sonu itibarıyla GSYH’nin yüzde 121,2’sine karşılık geldiğini bildirdi. Tarih ve borç kapsamındaki farklılıklar nedeniyle bu göstergeler birbirinin yerine kullanılamaz.

Dolar sıkıntısı neden sürdü?

Resmî rezervler, sukuk ödemesinin ardından nisan ayında 718 milyon ABD dolarına gerilemeden önce martta 1,3 milyar dolara yükselmişti. Bu, yaklaşık 582 milyon dolar veya yüzde 45 düşüş anlamına geliyor. Nisan ayındaki rezerv seviyesi, yaklaşık 1,4 aylık ithalatı karşılayabiliyordu.

Brüt rezervler, hemen kullanılabilecek fonlarla aynı şey değil. Fitch, kullanılabilirliği etkileyen yükümlülükleri hesaba kattıktan sonra kullanılabilir rezervleri 244 milyon ABD doları olarak açıkladı. Ayrıca, tahvilin geri ödenmesinin ardından Egemen Kalkınma Fonu’nun nisan sonuna kadar yaklaşık 21 milyon dolara gerilediğini tahmin etti.

Kur piyasasında baskı açıkça görülüyordu. Bildirilen kayıt dışı dolar kuru, dolar başına 15,42 MVR olan resmî sabit kurla karşılaştırıldığında 20,50 MVR’ye ulaştı. Bu kayıt dışı kurdan dolar almak, resmî kura kıyasla yaklaşık yüzde 33 daha pahalıya mal oluyordu. Aradaki fark, resmî kurda ilan edilmiş bir değişikliği değil, dövize sabit kur üzerinden erişmekte yaşanan güçlüğü gösteriyor.

Reklam

Maldivler Bankası da kartlarla yurt dışındaki harcamalara üst sınır getirdi ve müşterilerin ayda en fazla 30 yurt dışı elektronik ticaret işlemi yapmasına izin verdi. Bu kısıtlamalar, hükümetin büyük bir borç ödemesini yerine getirmesinden sonra bile dış finansman baskısının hane halklarına ve işletmelere nasıl yansıyabildiğini gösteriyor.

IMF personeli, Döviz Yasası’nın döviz likiditesi üzerindeki baskıları hafifletmeye ve rezervleri artırmaya yardımcı olduğunu belirtti. Bununla birlikte, döviz kuru sabitinin korunması için daha kapsamlı ekonomik uyarlamaların gerektiğini savundu. Düzenlemeler yoluyla daha fazla döviz toplamak, tek başına dolar gelirleri ile harcamaları arasındaki açığı kapatmıyor.

Bütçe kazanımları artan sübvansiyon maliyetleriyle karşı karşıya

IMF, hükümetin 2025’te gelirleri artırma ve harcamaları kontrol altına alma çabalarını takdir etti. Dünya Bankası, o yıl bütçe açığının GSYH’nin yüzde 4,3’ü düzeyinde olduğunu belirtti. Bununla birlikte, harcama kısıtlamalarının ertelenen sermaye harcamalarını ve bakanlıklar ile kamu işletmelerinde birikerek gecikmiş ödemelere dönüşen yükümlülükleri de kapsadığı uyarısında bulundu.

Haziran başındaki mali veriler baskının yeniden arttığını gösterdi. Maliye Bakanlığının haftalık raporunda, 4 Haziran itibarıyla 110,6 milyon MVR bütçe açığı kaydedildi. 2025’te aynı tarihte ise 1 milyar MVR’nin biraz üzerinde bütçe fazlası vardı. Kümülatif vergi tahsilatı, başta işletme vergileri ve turizm mal ve hizmet vergisi olmak üzere yaklaşık yüzde 10 artışla 17,3 milyar MVR’den 19,1 milyar MVR’ye yükseldi.

Gelirlerdeki artış, harcamalardaki yükselişi karşılamaya yetmedi. Sübvansiyonlar haziran başında 2,3 milyar MVR’ye ulaştı; bu, bir önceki yılın aynı dönemine göre yaklaşık yüzde 69 artış anlamına geliyor ve yıllık ödeneğin şimdiden yaklaşık yüzde 80’ine karşılık geliyor. Kamu sektörü ücret giderleri ise 477,4 milyon MVR artarak 5,3 milyar MVR’ye çıktı.

Tahminler, ortaya çıkacak bütçe açığının büyüklüğü konusunda farklılaşıyor. Dünya Bankası, 2026 bütçe açığını GSYH’nin yüzde 10,9’u; Fitch ise yüzde 14,6’sı olarak öngördü. Her iki tahmin de hükümetin yüzde 7,1’lik hedefinin üzerinde. Dünya Bankası tahmini hedefi 3,8 yüzde puan, Fitch tahmini ise 7,5 yüzde puan aşıyor.

Kurumlar, cari işlemler açığı konusunda da farklı tahminler paylaştı. Cari işlemler açığı, ülkenin dünyanın geri kalanıyla yaptığı ticaretin, gelirlerin ve transferlerin dengesini ölçüyor. Dünya Bankası bu açığın 2025’teki yüzde 7,5 seviyesinden GSYH’nin yüzde 20,6’sına çıkmasını beklerken, Fitch yüzde 17,5 tahmininde bulundu. Bunlar ayrı tahminler; üzerinde uzlaşılmış tek bir değer değil.

Reklam

Sübvansiyon reformu, kırılgan haneleri korumalı

IMF’nin haziran ayındaki tavsiyeleri, harcamaları sınırlayan ve gelirleri güçlendiren, güvenilir mali reformlara odaklandı. Personel, yetkilileri 2025’te sermaye harcamalarını sadeleştirme yönündeki çabaları sürdürmeye, sübvansiyon programlarını gözden geçirmeye ve kamu işletmeleri üzerindeki denetimi iyileştirmeye çağırdı.

Sübvansiyonlara ilişkin tavsiye, genel bir harcama kesintisinden daha somuttu. Personel, daha güçlü idari kapasite ve hizmet sunum sistemleriyle desteklenen bir uygulama kapsamında, kırılgan grupların vekil göstergelere dayalı gelir testiyle belirlenmesini önerdi. Bu yöntem, güvenilir gelir kayıtlarına erişimin zor olduğu durumlarda ihtiyaç düzeyini tahmin etmek için hane halkının gözlemlenebilir özelliklerinden yararlanıyor.

Küresel petrol fiyatları yükselirken amaç, kamu maliyetlerini azaltıp desteği yüksek fiyatları karşılama imkânı en sınırlı hanelere yönlendirmek. Açıklamada yeni hak sahipliği eşikleri, yardım tutarları veya mevcut programlarda değişiklik yapılmasına ilişkin bir takvim belirtilmedi.

IMF personeli ayrıca gelecekteki sübvansiyon maliyetlerini düşürmenin yolları olarak enerji verimliliğini artırmayı ve yenilenebilir enerjiye geçişi gösterdi. Mali sıkıntıları ve yönetişim zafiyetleri bütçeye ek yük getirebileceğinden, kamu işletmeleri üzerindeki denetimin güçlendirilmesi de öncelikler arasında yer aldı. Kamu mali yönetiminin iyileştirilmesi, harcama taahhütlerinin ve maliyetlerinin daha şeffaf olmasına yardımcı olabilir.

Bankalar, hükümetin borçlanması ve para politikası

IMF, haziran misyonu sırasında finansal sistemi istikrarlı olarak nitelendirdi; ancak bankalar ile devlet arasındaki yakın bağın yüksek seviyede olduğu uyarısında bulundu. Bankaların önemli miktarda devlet borcu tutması, mali durumlarını hükümetin geri ödeme güçlüklerine daha açık hâle getiriyor.

Pahalı dış borçlanma yetkilileri yurt içindeki kreditörlere yönelttiği için, 2025’te yeni hükümet finansmanının yaklaşık yüzde 90’ını yurt içi tahviller ve hazine bonoları oluşturdu. Bu iç borcun önemli bir kısmı da dolar cinsindendi. Bu nedenle, yurt içinde borçlanmak dövizle geri ödeme riskini ortadan kaldırmıyor.

Bankaların devlet borcuna yüksek düzeyde maruz kalması, üretken özel yatırımlara ayrılabilecek fonları da sınırlayabilir. IMF; bu bağın, diğer ekonomik ve politika koşullarıyla birlikte, finansal istikrar açısından risk yaratabileceği ve büyümeyi kısıtlayabileceği uyarısında bulundu.

Maldivler Para Otoritesi, IMF personelinin olumlu karşıladığı açık piyasa işlemlerine yeniden başlamıştı. Bu işlemler, merkez bankasının piyasa işlemleri yoluyla bankacılık sistemindeki para miktarını etkilemesini sağlar. IMF personeli, para politikasını sıkılaştırmak için bu işlemlerin sürdürülmesini; bankacılık denetiminin ve kriz yönetimi düzenlemelerinin güçlendirilmesini önerdi.

Önerilen yasal değişiklikler, merkez bankası ve finans sektörüyle ilgili yasa ve düzenlemeleri kapsıyordu. Haziran açıklamasında yasama takvimi yer almadı; eylül ayındaki tamamlanma duyurusunda da bu tavsiyelerin benimsenip benimsenmediği açıklanmadı.

Reklam

Büyüme planları ve yayımlanmayan rapor

Acil finansman baskılarının ötesinde, IMF personeli büyümenin önündeki engelleri kaldıracak, beşerî sermayeyi geliştirecek ve iklim risklerine karşı dayanıklılığı artıracak önlemler alınmasını istedi. Önemli ikili ortaklarla ticaret ve finansman anlaşmalarında ilerleme kaydedildiğini ve bunun dış talep kaynaklarını genişletebileceğini belirtti.

Misyon, özel sektör faaliyetlerini desteklemek için hukuk kurumlarının ve yönetişimin güçlendirilmesini de önerdi. İklim unsurlarının kamu bütçelerine ve yatırım kararlarına dâhil edilmesi, harcamaların dayanıklılık sağlayacak alanlara yöneltilmesine ve genellikle ticari borçlanmadan daha elverişli koşullar sunan imtiyazlı iklim finansmanına erişimin iyileştirilmesine yardımcı olabilir.

Bunlar, onaylanmış finansman veya tamamlanmış projelere ilişkin duyurular değil, tavsiyelerdi. Haziran açıklamasında olası iklim finansmanına ilişkin tutar veya daha kapsamlı reformların uygulanma tarihleri yer almadı.

Bir sonraki bilgi eşiği, yetkililerin yayımlanmasına onay vermesi hâlinde personel raporunun açıklanması olacak. Yayım için herhangi bir takvim duyurulmadı. O zamana kadar mevcut bilgiler, Kurul incelemesinin tamamlandığını ve ayrıntılı bir ön uyarı yapıldığını gösteriyor: zamanında geri ödeme ve istikrarlı finansal sistem yakın vadeli baskıyı azalttı; ancak zayıf büyüme, dolar kıtlığı ve büyük finansman açıkları politika adımlarını gerekli kılmayı sürdürüyor.

Öne Çıkanlar

  • IMF İcra Direktörleri Kurulu, Maldivler’in 2026 yılı Madde IV istişaresini 14 Eylül’de tamamladı; personel raporu henüz yayımlanmadı.
  • IMF personelinin haziran tahminleri, 2026’da yaklaşık yüzde 1 büyümeye ve 2027’de toparlanmaya işaret ediyordu.
  • 500 milyon ABD doları tutarındaki sukuk geri ödemesi, yakın vadeli temerrüt baskısını hafifletti; ancak rezervlerdeki sert düşüşle aynı döneme denk geldi.
  • Fitch, 2026’nın ikinci yarısındaki dış borç servisini 535 milyon ABD doları olarak tahmin etti.
  • Dünya Bankası ve Fitch’in tahminlerinde bütçe açığı, hükümetin GSYH’nin yüzde 7,1’i düzeyindeki hedefini aşıyor.
  • IMF’nin öncelikleri arasında hedef odaklı sübvansiyonlar, kamu işletmeleri üzerinde daha güçlü denetim, para politikasının sıkılaştırılmasının sürdürülmesi ve bankacılık denetiminin artırılması yer aldı.
  • Ayrıntılı personel raporunun yayımlanması için herhangi bir tarih açıklanmadı.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir