Fenaka’nın 2024 Hesapları Denetimde Doğrulanamadı; Hizmetler STELCO’ya Devrediliyor

9 dakikalık okuma
Fenaka Audit Leaves 2024 Accounts Unverified as Utility Services Move to STELCO

3,9 milyar MVR yükümlülük ve denetçilerin doğrulayamadığı hesaplar

Fenaka Corporation, 2024 yılında 547 milyon MVR zarar ve 3,9 milyar MVR kısa vadeli yükümlülük kaydetti. Ancak Maldivler Sayıştayı, mali tablolar hakkında görüş bildirmek için yeterli ve güvenilir kanıt elde edemedi. Eksik muhasebe kayıtları, belgelendirilmeyen giderler ve varlık kayıtlarındaki tutarsızlıklar, kamu hizmeti şirketinin hesaplarının önemli bölümlerinin doğrulanamamasına yol açtı.

İçindekiler
  1. 3,9 milyar MVR yükümlülük ve denetçilerin doğrulayamadığı hesaplar
  2. Görüş bildirmekten kaçınma ne anlama geliyor?
  3. Zarar azaldı, ancak mali baskı sürüyor
  4. Proje gelirleri ve devlet sübvansiyonları belgelendirilmedi
  5. Ekipman, inşaat ve stok kayıtları uyuşmadı
  6. Doğrulanamayan faturalar ve sermaye tutarsızlığı
  7. Ayrı bir denetim, satın alma ve inşaat aksaklıklarını ortaya koydu
  8. Hesap verebilirlik yönetimi ve devlet denetimini de kapsıyor
  9. Devirler işletmeciyi değiştiriyor, mali sorular sürüyor
  10. Öne Çıkanlar

1 Kasım’da yayımlanan ve Sayıştay Başkanı Hussain Niyazy tarafından imzalanan denetim raporunda, kısa vadeli yükümlülüklerle bunları karşılayabilecek mevcut varlıklar arasında 2,7 milyar MVR’lik bir açık bulunduğu belirtildi. Kısa vadeli yükümlülükler, genellikle bir yıl içinde ödenmesi gereken fatura ve diğer borçları kapsıyor. Bu büyüklükteki bir açık, şirketin tedarikçilerine ödeme yapma ve hizmetleri sürdürme kapasitesini zorluyor.

Fenaka, ada topluluklarında temel elektrik, su ve kanalizasyon hizmetleri sunuyor. Dolayısıyla şirketin mali sorunları yalnızca muhasebe birimini ilgilendirmiyor; santrallerden, ekipmanlardan, inşaat projelerinden ve bu hizmetleri sağlayan işletmelere yapılacak ödemelerden sorumlu kuruluşu da etkiliyor.

Bulgular, büyük çaplı bir yeniden yapılanma sürecinde de gündeme geliyor. 2024 denetim raporunda, mali etkileri değerlendirilmemiş olan planlı devirlerin STELCO ve Male Su ve Kanalizasyon Şirketi’ne (MWSC) yapılması ele alınıyor. 6 Kasım 2026 tarihli sonraki güncellemede ise STELCO’nun kalan 127 adadaki hizmetlerin devrini tamamladığı, Laamu Fonadhoo’nun son ada olduğu bildiriliyor.

Kayıtlarda birbiriyle bağlantılı iki sorun öne çıkıyor: Fenaka mali açıdan zorlanıyor ve kayıtları, kritik rakamların denetlenebilmesi için defalarca fazla eksik kalıyor. Hizmetlerin başka bir işletmeciye devri, hizmetleri kimin yürüteceğini değiştirirken muhasebe kayıtlarındaki boşluklar varlıkların değerini ve borç miktarını belirleme çalışmalarını güçleştiriyor.

Reklam

Görüş bildirmekten kaçınma ne anlama geliyor?

Sayıştay Başkanı, Fenaka’nın 2024 mali tabloları hakkında görüş bildirmekten kaçındı. Basitçe ifade etmek gerekirse denetçi, hesaplar hakkında bir sonuca varabilmek için yeterli ve uygun kanıt elde edemedi. Bu nedenle okuyucular, şirketin sunduğu mali tabloya ilişkin denetçi güvencesinden yoksun kalıyor.

Fenaka, 2024 yılı açılış bakiyelerini veya 2023’e ait karşılaştırmalı rakamları doğrulayamadı. Açılış bakiyeleri, önceki yıldan yeni yıla devreden tutarlardır. Bu başlangıç tutarları denetlenemediğinde, sorun sonraki yılın hesaplamalarına da taşınıyor.

Şirket ayrıca 2024 yılında yapılan yevmiye kayıtlarının eksiksiz dökümünü sunamadı. Bu kayıtlar, işlemleri ve düzeltmeleri muhasebeye geçirmek için kullanılıyor. Denetçilerin, rakamların mali tablolara nasıl yansıdığını izleyebilmesi için tüm kayıtları görmesi gerekiyor.

Aynı sorun Sayıştay Başkanlığının 27 Mayıs 2025’te imzalanan 2022 mali denetiminde de ortaya çıktı. 2022 mali denetim raporunda (FIN-2025-42(E) sayılı rapor) da görüş bildirmekten kaçınıldı ve Fenaka’nın yevmiye kayıtlarının eksiksiz listesini sunmadığı belirtildi.

Sayıştay Başkanlığı, 2022 raporundaki sonucunu şöyle açıkladı:

Şirketin 31 Aralık 2022 itibarıyla mali tabloları hakkında görüş bildirmiyoruz.

Zarar azaldı, ancak mali baskı sürüyor

Fenaka’nın açıkladığı zarar, 2023’teki 811 milyon MVR’den 2024’te 547 milyon MVR’ye geriledi. Bu, 264 milyon MVR’lik ya da yaklaşık yüzde 33’lük bir azalışa karşılık geliyor. Buna rağmen şirket, alacaklılarına karşı büyük yükümlülüklerle karşı karşıyayken önemli miktarda yıllık zarar kaydetmeye devam etti.

Mali sıkıntı 2022’de de belirgindi. Kısa vadeli yükümlülükler 2021’deki 1,57 milyar MVR’den 2022’de 3,20 milyar MVR’ye çıkarak iki kattan fazla arttı. 2022 sonunda kısa vadeli yükümlülükler, kısa vadeli varlıkları 1,95 milyar MVR aştı.

2022 denetim raporunun şirketin faaliyetlerini sürdürme kapasitesine ilişkin bölümünde zarar 425,25 milyon MVR olarak verilirken, rapora ekli gelir tablosunda 418,89 milyon MVR kaydedildi. Her iki rakam da 2021’de kaydedilen 17,28 milyon MVR kârdan keskin bir tersine dönüşe işaret ediyor.

Fenaka, faaliyetlerini sürdüreceğini varsayarak 2022 hesaplarını işletmenin sürekliliği esasına göre hazırladı. Şirket bu değerlendirmesini düzenli devlet desteğine, uzatılmış kredi vadelerine ve diğer kolaylıklara, ayrıca yönetim kurulunun faaliyetleri sürdürme niyetine dayandırdı. Denetçiler, eksik kanıtların şirketin faaliyetlerini sürdürebilme kapasitesi hakkında görüş bildirmelerini engellediğini söyledi.

Reklam

Proje gelirleri ve devlet sübvansiyonları belgelendirilmedi

2024 denetiminde Fenaka’nın, alt yüklenicilere verilen projelerden elde edilen 36,8 milyon MVR geliri ve bu projelere ait 357,9 milyon MVR maliyeti muhasebeleştirmek için yeterli bir sisteme sahip olmadığı tespit edildi. Güvenilir proje muhasebesi, alınan ve harcanan parayı sözleşmelerle, tamamlanan işlerle ve destekleyici belgelerle ilişkilendirmeli.

Alt yüklenicilere verilen projeler 2022’de de sorun oluşturmuştu. Fenaka o yıl bu projelerle bağlantılı 117,98 milyon MVR gelir ve 70,81 milyon MVR gider kaydetti; ancak Sayıştay Başkanı, bu tutarların muhasebeleştirilmesi için uygun bir mekanizma bulunmadığını tespit etti. Başkanlık, rakamların eksiksizliğini, gerçekten mevcut olup olmadığını veya doğruluğunu teyit edemedi.

2024 denetiminde toplam 789 milyon MVR tutarındaki devlet sübvansiyonları da incelendi. Bu tutarın içindeki camilerin elektrik tarifeleri için ayrılan 20,5 milyon MVR, resmî bir anlaşmaya dayanmıyordu. Bu nedenle denetçilerin sübvansiyon düzenlemesini incelemek için gereken sözleşme dayanağı yoktu.

Devlet desteği, Fenaka’nın faaliyetlerini sürdürmesinde önemli bir rol oynar hâle gelmişti. 2021–2023 döneminde satın alma ve yönetimi inceleyen özel denetimde, 2021’den 2024’e kadar sağlanan yardımın 4,03 milyar MVR olduğu belirlendi. Sübvansiyon taleplerinin denetlenmesi hem kamu hizmeti şirketinin hesapları hem de hizmetleri desteklemek için kullanılan kamu kaynakları açısından önem taşıyor.

Ekipman, inşaat ve stok kayıtları uyuşmadı

Fenaka’nın duran varlık kayıtları ile 2024 mali tabloları arasında 147,5 milyon MVR fark vardı. Duran varlık kayıtları, hesaplarda gösterilen toplamları destekleyen ve uzun süre kullanılan mülk ve ekipmanların ayrıntılı listesidir.

Denetçiler, yapımı süren işler kapsamında kaydedilen 1,6 milyar MVR’yi de doğrulayamadı. Bu kategori genellikle inşa hâlindeki tesisler ve diğer varlıklar için yapılan harcamaları kapsıyor. Doğrulama için neyin satın alındığına, hangi işlerin tamamlandığına ve tamamlanmamış her projenin ne kadar ettiğine ilişkin kanıt gerekiyor.

Envanter kayıtlarında da önemli bir sorun vardı. Denetimde, bildirilen 530 milyon MVR’lik envanter bakiyesinin 444,5 milyon MVR’sinin eksi bakiye olarak kaydedildiği belirlendi. Eksi stok kayıtları, kayıtlardaki miktar veya değerlerin sıfırın altında olduğunu gösteriyor ve gerçek stokla işlem kayıtlarının mutabakatını gerektiriyor.

Benzer zayıflıklar 2022’de de görülmüştü. Varlık kayıtlarıyla mali tablolar arasında varlıkların ilk maliyetinde 8,67 milyon MVR, birikmiş amortismanda ise 43,93 milyon MVR fark vardı. Birikmiş amortisman, varlıkların zaman içinde değer kaybının muhasebeleştirilmesidir. Denetçiler ayrıca o yıl envanterde kaydedilen 873,69 milyon MVR’yi veya kayıtlardan çıkarılan 27,39 milyon MVR’lik stoku doğrulayamadı.

Reklam

Doğrulanamayan faturalar ve sermaye tutarsızlığı

2024’te idari gider olarak kaydedilen 1,4 milyar MVR’nin 398,4 milyon MVR’lik bölümü için destekleyici belgeler eksikti. Bu, toplamın yaklaşık yüzde 28’ine karşılık geliyor ve harcamaların önemli bir kısmını denetçilerin talep ettiği kanıtlardan yoksun bırakıyor.

3,5 milyar MVR tutarındaki ticari borçların doğruluğu da teyit edilemedi. Ticari borçlar, mal veya hizmet karşılığında tedarikçilere ödenmesi gereken tutarlardır. Doğru bakiyeleri belirlemek, hangi faturaların ödenmesi gerektiğini ve faaliyetleri sürdürebilmek için ne kadar nakit gerektiğini planlamak açısından büyük önem taşıyor.

Fenaka yaklaşık 2,5 milyar MVR sermaye bildirdi; Ekonomik Kalkınma Bakanlığına kayıtlı sermaye ise 750 milyon MVR’ydi. Sermaye, bir şirketin sahiplerinin yatırımlarını gösterir. Aradaki 1,75 milyar MVR’lik farkın şirket defterleriyle kayıtlı kurumsal bilgiler arasında mutabakata bağlanması gerekiyor.

Önceki mali tablolarda da hem 2021 hem 2022 için 2,5076 milyar MVR sermaye kaydedilmişti. Dolayısıyla 2024’teki bulgu, şirketin hesaplarında birkaç yıldır taşınan büyük bir bakiyeyle ilgili.

Ayrı bir denetim, satın alma ve inşaat aksaklıklarını ortaya koydu

2021–2023 dönemine ilişkin özel denetimde Fenaka’nın mal ve hizmetleri nasıl satın aldığı, sözleşmeleri nasıl verdiği ve projeleri nasıl yönettiği incelendi. Bu denetimin kapsamı, mali tabloların yeterli kanıtla desteklenip desteklenemediğini değerlendiren yıllık mali denetimden farklıydı.

Özel denetim, mal ve hizmetlere 8,8 milyar MVR harcandığını belirledi. Bulgular arasında, rekabetçi ihale yapılmadan verilen 1,37 milyar MVR’lik projeler de yer aldı. Yayımlanan açıklamalarda sözleşme sayısı 673 ve 674 olarak veriliyor; her iki açıklamada da açık ihale yapılmadan verilen sözleşmelerin payı yüzde 65 olarak belirtiliyor. Toplam 674 sözleşmenin değeri ise 2,22 milyar MVR’ydi.

Fenaka, santral ve ofis inşa etmek için 57 projeye 1 milyar MVR’den fazla harcadı; 2024 sonunda bunların 41’i hâlâ tamamlanmamıştı. Denetim bulgularına göre projeleri bitirmek için gereken ek tutar 241 milyon MVR’ydi. Ayrıca piyasa fiyatları üzerinden sözleşme yapılması hâlinde inşaat maliyetlerinin 767 milyon MVR daha düşük olacağı tahmin edildi. Bu rakamlar farklı şeyleri ölçüyor: kalan harcamayı ve işin başka bir yöntemle yapılmasına kıyasla ortaya çıkan fazla maliyeti.

Diğer bulgular arasında yalnızca bir taraftan teklif alındıktan sonra satın alınan 221 milyon MVR’lik yedek parça, ihaleler sonuçlanmadan önce ithal edilen 12,3 milyon MVR değerinde mal ve proje giderleri için serbest bırakılan 26,5 milyon MVR’lik nakit avans yer aldı. Bu avansın 21 milyon MVR’si yöneticilerin kişisel banka hesaplarına yatırıldı.

Reklam

Hesap verebilirlik yönetimi ve devlet denetimini de kapsıyor

Sayıştay Başkanı Hussain Niyazy, özel denetimin 2023’te başlaması sırasında Fenaka’nın muhasebe sisteminde 3 milyar MVR tutarındaki satın alma siparişlerinin eksik olduğunu Meclis Finans Komitesine söyledi. Niyazy, bu bulgunun denetimi geciktirdiğini belirtti.

Niyazy, hesap verebilirlikten yönetimin ve şirket yönetim kurullarının sorumlu olduğunu söyledi; Şirketler Kanunu’na ve devlet mülkiyetine ilişkin politikalara işaret etti. Yalnızca soruşturma yürütmenin zayıf kontrolleri neden gideremeyeceğini şöyle açıkladı:

İsraf ve yolsuzluk yalnızca özel denetimle önlenemez.

Özel denetimde, eski Genel Müdür Ahmed Saeed’in ailesiyle bağlantılı şirketlere verilen 49,7 milyon MVR’lik sözleşme ve Sirius Enterprises’tan resmî tedarik anlaşmaları olmaksızın yapılan 111,9 milyon MVR’lik dizel alımı da belirlendi. Raporda, eski Cumhurbaşkanı Ibrahim Mohamed Solih’in yeniden seçilme kampanyasına 2 milyon MVR katkıda bulunan Azzrova Maldives’e verilen 107 milyon MVR’lik sözleşmeler de yer aldı.

Saeed, usulsüzlük yaptığı iddialarını reddetti ve özel denetimin aceleye getirildiğini, siyasi saiklerle yapıldığını söyledi. Daha önceki bir sözleşmeyle ilgili 2019 tarihli uzlaşma kapsamında halkla ilişkiler hizmetleri için ödeme yapılmasına onay verilmesini içeren ayrı bir davada dört yıl hapis cezasına çarptırıldı.

Personel sayısı da maliyet baskısını artırdı. İhtiyacın yaklaşık 3 bin kişi olduğunu tahmin eden Fenaka’da, yıllık maaş giderinin 840 milyon MVR olduğu bildirilirken 7 bin 700’e yakın kişi çalışıyordu. Şirketi iki bölgesel kamu hizmeti işletmesine ayırma önerileri, hizmetlerin daha sonra devredilmesinden önce gündeme getirilmişti.

Devirler işletmeciyi değiştiriyor, mali sorular sürüyor

2024 denetiminde, yönetim kurulunun bazı hizmetleri STELCO’ya devretme kararının Eylül 2026’da alındığı ve Addu City ile Fuvahmulah’daki su ve kanalizasyon hizmetlerinin MWSC’ye aktarılmasının planlandığı belirtiliyor. Rapora göre bu değişikliklerin mali etkileri henüz değerlendirilmemişti.

6 Kasım 2026 tarihli güncellemede, Cumhurbaşkanı Mohamed Muizzu’nun 7 Eylül’de Fenaka’nın feshedilmesi ve hizmetlerin devredilmesi kararını açıklamasının ardından STELCO’nun devir programını tamamladığı bildiriliyor. Son ada Laamu Fonadhoo oldu; burada 5 Kasım’da bir tören düzenlendi. Devirleri gerçekleştirmek için STELCO’nun dört ekibi atollerde görev yaptı.

Mali incelemelerin ve operasyonel değişikliklerin nasıl ilerlediğini temel tarihler gösteriyor:

  • 2021–2023: Özel satın alma ve yönetim denetiminin incelediği dönem.
  • 2024: Fenaka 547 milyon MVR zarar kaydetti; yıl sonunda 41 inşaat projesi tamamlanmamıştı.
  • 27 Mayıs 2025: Sayıştay Başkanı 2022 mali denetim raporunu imzaladı ve bu raporda da görüş bildirmekten kaçındı.
  • 7 Eylül 2026: Cumhurbaşkanı Muizzu, Fenaka’nın feshedilmesi ve hizmetlerin devredilmesi kararını açıkladı.
  • 1 Kasım: 2024 mali denetim raporu yayımlandı.
  • 6 Kasım 2026: STELCO’nun adalardaki devir programını tamamladığı bildirildi.

STELCO Genel Müdürü Dr. Ali Azwar, Fonadhoo’daki törene katılarak şirketin güvenilir hizmet sunma taahhüdünü dile getirdi. STELCO, devralınan faaliyetleri desteklemek için şube yapılanmasını değiştirdiğini açıkladı. Ada sakinleri için elektrik ve diğer temel hizmetlerin kesintisiz sürmesi öncelik taşırken, yeniden yapılandırmayı yürüten kurumlar açısından doğru varlık, borç ve proje bakiyelerini belirlemek mali çalışmaların merkezinde yer alıyor.

Reklam

Öne Çıkanlar

  • Yeterli denetim kanıtı bulunamadığı için Sayıştay Başkanı, Fenaka’nın 2024 hesapları hakkında görüş bildirmekten kaçındı.
  • Fenaka 547 milyon MVR zarar ve 3,9 milyar MVR kısa vadeli yükümlülük bildirdi.
  • Başlıca belirsizlikler proje muhasebesi, envanter, inşaat varlıkları, giderler ve tedarikçi bakiyeleriyle ilgiliydi.
  • 2022 mali denetiminde de benzer kayıt tutma sorunları belirlenmişti.
  • Ayrı bir özel denetimde 2021–2023 dönemindeki satın alma ve yönetim incelendi.
  • STELCO’nun devir programının 6 Kasım 2026’da tamamlandığı bildirildi; 2024 denetiminde yeniden yapılanmanın mali etkileri değerlendirilmemişti.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir