Nepal Yüksek Mahkemesi Adayları Kıdem, Kapsayıcılık ve Açıklanmayan Değerlendirmeler Nedeniyle İnceleme Altında

10 dakikalık okuma
Nepal Supreme Court Nominees Face Scrutiny Over Seniority, Inclusion and Undisclosed Assessments

Dört adaylık, liyakatin nasıl ölçüleceği konusundaki ayrılığı gözler önüne seriyor

Nepal Yargı Konseyi, Yüksek Mahkeme’deki boş üyelikler için beşinci, 13’üncü ve 16’ncı sıradaki Yüksek Mahkeme hâkimlerinin de aralarında bulunduğu dört hâkimi, kararında karşılaştırmalı değerlendirme puanlarını belirtmeden aday gösterdi. Beş üyeli konseyin iki üyesi yazılı muhalefet şerhi verdi. Parlamentonun dinleme komitesi ise adaylar hakkında halktan 10 gün boyunca itiraz toplanmasına karar verdi.

İçindekiler
  1. Dört adaylık, liyakatin nasıl ölçüleceği konusundaki ayrılığı gözler önüne seriyor
  2. Kıdemin ötesinde yasanın aradığı nitelikler
  3. 30 kişilik liste var, karşılaştırma kaydı yok
  4. Kimler dışarıda kaldı, sıralamalar neden önemli?
  5. İki muhalefet şerhi farklı itirazlar içeriyor
  6. Baro; avukatların, kadınların ve Madhesilerin dışlanmasına itiraz ediyor
  7. Uzun geçmişe dayanan şeffaflık tartışması
  8. Reform vaatleri bu adaylıkların ötesinde de inceleme altında
  9. Tarihler farklı aktarılırken parlamento itiraz sürecini başlatıyor
  10. Öne Çıkanlar

Adaylar; Pokhara Yüksek Mahkemesi başyargıcı Ratna Bahadur Bagchand, Patan Yüksek Mahkemesi hâkimi Chandra Bahadur Saru, Patan Yüksek Mahkemesi Hetauda heyetinden Janak Pandey ve Janakpur Yüksek Mahkemesinin Birgunj’daki geçici heyetinden Gokarna Dangi. Bagchand, başyargıçlar arasında ilk sırada bulunuyor ve listedeki tek başyargıç.

Yüksek Mahkeme kıdemli hâkimi Sapana Pradhan Malla, aday gösterme sürecinin tamamına itiraz etti. Konsey üyesi Mahesh Kumar Nepal, Bagchand ve Saru’yu desteklerken Pandey ile Dangi’ye karşı muhalefet şerhi verdi. Bu ayrım önemli: Konseydeki anlaşmazlık, iki muhalif üyenin paylaştığı tek bir itirazdan değil, hem seçim usulünden hem de belirli adaylardan kaynaklanıyordu.

Temel tartışma, terfilerde kıdemin her zaman belirleyici olup olmaması değil. 2016 tarihli Yargı Konseyi Yasası, hizmet süresinin yanı sıra çeşitli niteliklerin de değerlendirilmesine izin veriyor. Tartışma, konseyin yasada belirtilen ölçütleri kullanarak bu dört adayın neden diğerlerine tercih edildiğini ortaya koyup koyamayacağıyla ilgili.

Bu açıklama henüz tamamlanmış değil. Konsey sekreteri Ram Prasad Bhattarai, değerlendirme kayıtlarının üyelere sunulduğunu ancak sayısal karşılaştırmaların aday gösterme kararına yazılmadığını söyledi. Değerlendirme kayıtlarının bulunması ile seçim gerekçesinin açıklanması arasındaki bu boşluk, tartışmanın odağında yer alıyor.

Reklam

Kıdemin ötesinde yasanın aradığı nitelikler

2016 tarihli Yargı Konseyi Yasası’nın 5’inci maddesi, Yüksek Mahkeme ve Yüksek Mahkeme hâkimlerinin aday gösterilmesine esas oluşturabilecek çeşitli ölçütleri sıralıyor. Bunlar arasında kıdem, deneyim, konuya hâkimiyet, verimlilik, dürüstlük, tarafsızlık, mesleki ve etik davranış, kamuoyu nezdindeki itibar ile adalet ve hukuka katkılar bulunuyor.

Görevdeki ya da eski hâkimler için değerlendirme; teftiş raporlarını, performans değerlendirmelerini, yılda karara bağlanan dava oranını ve üst mahkemelerin kararları onayıp onamadığını, kısmen ya da tamamen bozup bozmadığını da kapsıyor. Avukatlık mesleğinden veya uygun görülen diğer alanlardan gelen adaylarda ise mesleki süreklilik, adalet ve hukuka katkılar ile önceki hizmet kayıtları dikkate alınıyor.

Bu ölçütler, konseyin kıdem sıralamasının ötesine bakmasına olanak tanıyor. Deneyim, yetkinlik, dürüstlük ve diğer ilgili nitelikler seçimi haklı kılıyorsa daha alt sıradaki bir adayın önü kendiliğinden kapanmıyor. Öte yandan kıdem de yasal bir ölçüt; konsey bunu ele almadan kolayca göz ardı edemez.

Dolayısıyla anlaşmazlığın odağında karşılaştırmanın niteliği var. 5’inci maddeye atıfta bulunmak, kullanılan yasal çerçeveyi ortaya koyuyor; ancak tek başına bir adayın diğerine kıyasla nasıl değerlendirildiğini açıklamıyor. Karara bağlanan dava sayısı ve istinaf sonuçları bu değerlendirmeye katkıda bulunabilir, ancak bu göstergelerin hiçbiri tek başına hâkimlik niteliğini ortaya koymaz. İkna edici bir açıklama, kanıtları alınan karara bağlamalıdır.

30 kişilik liste var, karşılaştırma kaydı yok

Bhattarai, konsey sekreterliğinin Yüksek Mahkemeye atanmak için gerekli nitelik ve deneyime sahip 30 kişilik bir liste hazırladığını söyledi. Ayrıca hâkimler için ayrı bir liste sunuldu. Yıllık çalışma raporları, teftiş raporları ve performans değerlendirme kayıtları, pazartesi günü saat 13.30’da başlayan toplantıda sunulan belgelere eklendi.

Başyargıç ve konseyin diğer dört üyesi listeyi inceledi. Görüşmelere ilişkin aktarımlara göre Hukuk Bakanı Sobita Gautam, hâkimlerin çoğunu tanımadığını belirterek diğer üyelerden aday önermelerini istedi. Başyargıç Manoj Kumar Sharma daha sonra nihayetinde onaylanan dört ismi önerdi.

Konsey üyeleri, sonrasında yaşananları farklı biçimlerde anlattı. Bazıları başka olası adayların da görüşüldüğünü ve kararın anayasal ve yasal çerçeveye uygun kaldığını söyledi. Bir üye, çok sayıda Yüksek Mahkeme hâkiminin aynı gün atanmış olması nedeniyle deneyimlerinin benzer olduğunu; bu durumda kıdem ve diğer niteliklerin ayırt edici hâle geldiğini savundu.

Bir başka üye ise aday gösterme kararlarının kayıtların nesnel biçimde karşılaştırılması yerine kişisel tercihlere dayandığını öne sürdü. Bhattarai, kararda 5’inci maddenin alt bentlerine atıfta bulunulduğunu doğruladı ancak puanlama yapıldıysa bunun üyeler tarafından gizlilik içinde yürütüldüğünü ve karara kaydedilmediğini söyledi. Bu açıklama, değerlendirme yapılmadığını kanıtlamıyor. Ancak yazılı kararda talep edilen karşılaştırmalı puanların bulunmadığını ortaya koyuyor.

Reklam

Kimler dışarıda kaldı, sıralamalar neden önemli?

Bagchand’ın başyargıçlar listesinde ilk sırada yer alması, diğer üç adaylıkla tezat oluşturuyor. Saru, Yüksek Mahkeme hâkimleri arasında beşinci; Pandey 13’üncü, Dangi ise 16’ncı sırada. Başyardımcı hâkimler ve diğer Yüksek Mahkeme hâkimleri ayrı kıdem listelerinde yer alıyor; bu nedenle söz konusu sıralamalar tek bir birleşik listeymiş gibi değerlendirilmemeli.

Dışarıda bırakıldığı özellikle belirtilen dört başyargıç şunlar: Rajan Prasad Bhattarai, Lal Bahadur Kunwar, Hari Prasad Bhandari ve Rajeshwar Tiwari. Aday gösterilmeyenlerin toplam sayısı konusunda haberler farklı bilgiler veriyor. Bazı haberlerde bu dört isim sayılırken başka bir haberde beş başyargıcın daha aday gösterilmediği belirtiliyor.

Diğer Yüksek Mahkeme hâkimleri arasında, ilk sıradaki Dinesh Prasad Yadav’ın yanı sıra Krishna Lal Bhattarai, Yamuna Bhattarai ve Tek Narayan Kunwar da aday gösterilmeyenler arasındaydı. Sıralamalar, kıdemin belirleyici olmadığını gösteriyor. Ancak seçilen adayların daha az yetkin olduğunu tek başlarına kanıtlamıyor.

Eksik olan, her seçimde deneyim, performans, dürüstlük veya yasaların izin verdiği başka bir ölçütün kıdeme neden üstün tutulduğunu açıklayan belgeli gerekçe. Bu açıklama olmadan kamuoyu, kıdemden haklı bir sapma ile keyfî bir kararı birbirinden ayıramaz. İtirazlar bu kanıt boşluğunu hedef alıyor; herhangi bir adayın usulsüzlük yaptığını kanıtlamıyor.

İki muhalefet şerhi farklı itirazlar içeriyor

Konseyde görev yapan kıdemli Yüksek Mahkeme hâkimi Sapana Pradhan Malla, aday gösterme kararlarında şeffaf, nesnel, kapsayıcı ve güvenilir bir değerlendirme süreci bulunmadığını söyledi. Yazılı muhalefet şerhinde kıdemin neden göz ardı edildiğinin açıkça gerekçelendirilmemesini ve kadınların, Madhesilerin ve hukuk mesleğinin dışarıda bırakılmasını da eleştirdi.

Malla, yargı deneyimi, kurumsal hafıza ve yargısal olgunlukları nedeniyle meslekten yetişen hâkimlerin yeterli temsile sahip olması gerektiğini savundu. Muhalefet şerhinde, bu tür hâkimlerin temsil dışında bırakılmasını öngören bir yaklaşımı reddetti:

"Bu tür meslekten yetişmiş hâkimleri temsilden mahrum bırakan veya dışlayan bir yaklaşım savunulamaz ve kabul edilemez," diye yazdı.

Mahesh Kumar Nepal’in muhalefet şerhi daha sınırlıydı. Bagchand ve Saru’yu desteklerken Pandey ile Dangi’nin aday gösterilmesine karşı çıktı. İtirazını dört adayın tamamına yönelikmiş gibi aktarmak, konseydeki görüş ayrılığını yanlış yansıtır.

Meslekten yetişmiş hâkimlerin temsili konusunda da farklı değerlendirmeler var. Adaylar meslekten yetişmiş hâkimler olarak tanımlanıyor ve destekçileri, bu tercihlerin yargı hizmetinden ve alt mahkemelerden terfi taleplerini karşıladığını söylüyor. Buna rağmen Malla, adaylıkların meslekten yetişmiş hâkimlere yeterli temsil sağlamadığını belirtti. Dört adayın da hâlihazırda Yüksek Mahkemelerde görev yaptığını söylemek bu görüş ayrılığını çözmeye yetmiyor; tartışma, hangi kariyer yollarının ve deneyim düzeylerinin temsil edilmesi gerektiğiyle de ilgili.

Reklam

Baro; avukatların, kadınların ve Madhesilerin dışlanmasına itiraz ediyor

Nepal Barolar Birliği, Genel Sekreter Kedar Prasad Koirala’nın 7 Ekim’de yayımladığı açıklamayla itirazlarını duyurdu. Birlik, aday gösterme kararlarının nesnel bir temelden ve şeffaflıktan yoksun olduğunu; kıdem, deneyim, verimlilik, dürüstlük, tarafsızlık ve mesleki davranış gibi yasal ölçütlere saygı göstermediğini belirtti.

Birlik, uygun hukukçuların Yüksek Mahkemeye atanmasının değerlendirilmesine imkân tanıyan Anayasa’nın 129(5)’inci maddesine ve kapsayıcılığı düzenleyen 42(1)’inci maddesine dikkat çekti. Bu turda avukatlık mesleğinden hiçbir aday önerilmedi. Baro ayrıca kadınların ve Madhesilerin adaylar arasında yer almamasına da itiraz etti.

Birlik Başkanı Profesör Dr. Vijay Prasad Mishra, Baroya danışılmadığını söyledi. Kurum, ulusal konferanslar ve komite toplantıları aracılığıyla avukatların saygın biçimde temsil edilmesini defalarca talep ettiğini belirtti. Konsey görüşmelerine ilişkin haberlerde, Madhesi ve kadın temsili için Dinesh Prasad Yadav ile Yamuna Bhattarai’nin değerlendirilmesi yönündeki çağrılar da aktarılıyor.

Bu itirazlar kıdemden ayrı bir konuyu gündeme getiriyor: Seçim sürecinin anayasal kapsayıcılığı ve uygun mesleki geçmişlerin çeşitliliğini yeterince gözetip gözetmediği. Değerlendirmeye alınmaya uygun olmak, bu dört üyelikten birini kazanma hakkını tek başına doğurmuyor. Baro’nun sürecin anayasal ilkeleri ihlal ettiği yönündeki iddiası, yargı kararıyla tespit edilmiş bir bulgu olarak sunulmadı.

Uzun geçmişe dayanan şeffaflık tartışması

Mevcut tartışma, tutarlı ve görünür ölçütler olmadan yapılan atamalara yönelik yıllardır süren eleştirilerin ardından geldi. Bishal Khanal’ın Kathmandu School of Law Review’da yayımlanan 2018 tarihli akademik makalesi, kıdemin göz ardı edilmesinin istisnai olması ve şeffaf, güvenilir, ikna edici kurallarla desteklenmesi gerektiğini savunuyordu.

Khanal, Temyiz Mahkemesi başyargıcı Ek Raj Acharya’nın 2015’te Yüksek Mahkeme üyeliğine aday gösterilmeyince istifa ettiğini kaydetti. Ayrıca iki konsey üyesinin toplantıda bulunmaması ve anayasal kapsayıcılık şartlarının göz ardı edildiği iddiaları nedeniyle savunucuların itiraz ettiği, Ocak 2017’de 80 Yüksek Mahkeme hâkiminin aday gösterilmesini de inceledi.

Geçmişteki bu anlaşmazlık, bugünkünden farklı. Son görüşmelere beş üyenin tamamının katıldığı belirtiliyor; sorun, eksik bir konsey değil, değerlendirme ve seçim konusundaki görüş ayrılığı. Bu nedenle Khanal’ın olağan atamalarda zorunluluk doktrininin kullanılmasına yönelik eleştirisi, söz konusu adaylıklar hakkında doğrudan bir hukuki sonuçtan ziyade tarihsel bağlam sunuyor.

Makale ayrıca performans ve dürüstlük ölçütlerinin geliştirilmediğini ya da tutarlı biçimde uygulanmadığını savunuyordu. Bu bağlayıcı bir karar değil, akademik bir değerlendirme; ancak bugün de incelenen aynı ayrımı ortaya koyuyor: Arzu edilen niteliklerin sıralanması, bunları ölçmek için tek tip bir usul bulunduğu anlamına gelmiyor.

Atama ölçütleri getirme girişimleri de sonuçsuz kaldı. Başyargıç Khil Raj Regmi döneminde geliştirilen kriterler Yüksek Mahkeme tarafından iptal edildi. Hari Krishna Karki’nin başkanlığı sırasında Yüksek Mahkeme atamaları için hazırlanan ölçütler ise sonraki yönetimlerce uygulanmadı. Son görüşmelere ilişkin aktarımlara göre yeni ve sistematik bir çerçeve ele alınmadı.

Reklam

Reform vaatleri bu adaylıkların ötesinde de inceleme altında

Sharma, 19 Mayıs’taki parlamento dinlemesinde Yargı Konseyi adaylıklarının liyakate dayandığının görünür kılınmasını taahhüt etti. Eylem planında nitelikleri, kapasiteyi, deneyimi ve yargı dürüstlüğünü ölçmek için nesnel yöntemler belirlenmesini, atamaların şeffaf ve öngörülebilir hâle getirilmesini önerdi.

Son karar bu taahhüde göre değerlendiriliyor. Destekçileri, konseyin hâkim kararlarını düzenli olarak alıp incelediğini ve sorun gördüğü adayları ilerletmediğini söylüyor. Eleştirmenler ise düzenli izlemenin bu turda belirli adayların neden diğerlerine tercih edildiğini açıklamadığını belirtiyor.

Yüksek Mahkeme için 15 Eylül’de yapılan ayrı bir aday gösterme kararı tartışmaları artırdı. Daha önce Kaski Bölge Mahkemesinde hâkimlik yapan Himlal Belbase, Janakpur Yüksek Mahkemesine atandı ve zorunlu emeklilik yaşı olan 63’e ulaştığı için görevde yalnızca dört gün geçirdikten sonra 20 Eylül’de emekli oldu. Atamanın kısa sürmesi, terfilerin amacı ve zamanlamasına ilişkin eleştirilere yol açtı.

Belbase daha önce, Rastriya Swatantra Partisi Başkanı Rabi Lamichhane’nin de karıştığı organize suç ve kara para aklama davasındaki suçlamaların değiştirilmesine izin vermişti. Terfisinin bu kararı ödüllendirdiği yönündeki iddialar, kanıtlanmış gerçekler değil, suçlamalardır.

Mahkeme heyetlerinin oluşturulması da ayrı bir tartışmaya yol açtı. 7 Ekim’de Hâkim Hari Prasad Phuyal’ın heyette yer almayı reddetmesinin ardından 38 davanın Anayasa Heyetindeki duruşmaları yapılamadı. Bu heyetin oluşumuna ilişkin anlaşmazlıklar dört adaylık konusundan ayrı; ancak her iki tartışma da yargı personeline ilişkin kararların gerekçelerinin yeterince görünür olup olmadığıyla ilgili.

Tarihler farklı aktarılırken parlamento itiraz sürecini başlatıyor

Parlamento Dinleme Komitesi Başkanı Bodha Narayan Shrestha, Singha Durbar’da pazartesi günü yapılan toplantıda dört adayın tamamı hakkında halktan itirazları içeren 10 günlük bir duyurunun onaylandığını söyledi. Sekreterliğe duyuruyu kamuya açık kanallardan yayımlama talimatı verildi. Başka bir haberde, duyurunun yayımlanması için planlanan tarih Kartik 9 olarak belirtiliyor.

Haberlerde kronoloji tam olarak örtüşmüyor. Birçoğu aday gösterme kararlarını 6 Ekim’e tarihlerken başka bir haberde 18 Eylül deniyor. Nepalce haberlerde kararın tarihi 2083 yılı, Ashoj ayının 20’nci günü, salı olarak veriliyor. Bu bilgiler sessizce tek bir kesin tarihte birleştirilmemeli.

  • 19 Mayıs: Sharma, parlamento dinlemesinde atama önerilerinin liyakate dayandığının görünür kılınacağı sözünü verdi.
  • 15 Eylül: Konsey, Belbase’nin de aralarında olduğu üç Yüksek Mahkeme ataması önerdi.
  • 20 Eylül: Belbase, yeni görevinde dört gün geçirdikten sonra emekli oldu.
  • 6 Ekim, birçok habere göre: Konsey dört Yüksek Mahkeme adayını önerdi. Başka bir haberde tarih 18 Eylül olarak veriliyor.
  • 7 Ekim: Nepal Barolar Birliği itirazlarını açıkladı.
  • Daha sonraki bir pazartesi toplantısı: Dinleme komitesi, bir haberde yayımlanma tarihi Kartik 9 olarak belirtilen 10 günlük itiraz duyurusunu onayladı.

İtiraz süresi, parlamento değerlendirmesi öncesinde kamuoyuna görüşlerini iletme olanağı tanıyor. Ancak bu süreç tek başına herhangi bir adaylığın reddedilip reddedilmeyeceğini belirlemiyor. Cumhurbaşkanı tarafından atama, parlamento dinleme sürecinin ardından yapılıyor. Kesinleşmiş bir dinleme tarihi, nihai sonuç veya itirazların takvimdeki son günü burada belirtilmiyor.

Reklam

Konsey ayrıca, Yüksek Mahkemeler ve bölge mahkemelerindeki hâkim kadroları dâhil olmak üzere mahkemelerin iş yükünü ve ihtiyaç duyulan personel sayısını incelemek üzere üç aylık görev süresine sahip bir komite kurulmasına karar verdi. Yüksek Mahkemedeki hâkim sayısının 21’den 25’e çıkarılması önerisi ayrıca tartışıldı ancak onaylanmış bir genişleme değil. Personel incelemesinin hiçbiri mevcut seçimlerin eksik gerekçesini sağlamıyor.

Öne Çıkanlar

  • Ratna Bahadur Bagchand, Chandra Bahadur Saru, Janak Pandey ve Gokarna Dangi, Yüksek Mahkemedeki dört boş üyelik için aday gösterildi.
  • Bagchand, başyargıçlar arasında ilk sırada; Saru, Pandey ve Dangi ise Yüksek Mahkeme hâkimleri arasında sırasıyla beşinci, 13’üncü ve 16’ncı sırada.
  • Sapana Pradhan Malla sürecin tamamına karşı çıktı. Mahesh Kumar Nepal yalnızca Pandey ve Dangi’ye ilişkin karara muhalefet etti.
  • Konsey değerlendirme kayıtlarını inceledi ancak sekreteri, karşılaştırmalı puanların karara yazılmadığını söyledi.
  • Nepal Barolar Birliği şeffaflık eksikliğine, avukatların, kadınların ve Madhesilerin yeterince temsil edilmemesine itiraz etti.
  • Parlamento dinleme komitesi, halktan 10 gün boyunca itiraz toplanmasını onayladı. Aday gösterme tarihine ilişkin haberler farklılık gösteriyor ve dinleme sürecinin nihai sonucu henüz belli değil.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir