Silahlı İHA'lar geliştirme merkezlerinin ötesine geçiyor
Kuzey Kore'nin, füze taşıyan Saetbyol-9 İHA'larını silah testleri için Kuzey Pyongan eyaletindeki Panghyon Hava Üssü'nden başka hava üslerine taşıdığı bildiriliyor. Yedi yeni hangarı ve yaklaşık 9.300 metrekarelik planlı bir binayı kapsayan fabrika yenilemesini içeren bu adımlar, programın fiziksel olarak genişlediğine işaret ediyor.
İçindekiler
- Silahlı İHA'lar geliştirme merkezlerinin ötesine geçiyor
- Diğer hava üslerindeki testler neye işaret ediyor?
- Program bu aşamaya nasıl geldi?
- Saetbyol-9 hakkında bilinenler
- Süzülen bombalar hedefi gösteriyor, hazır olduklarını değil
- Saetbyol-4 ayrı bir keşif programında ilerliyor
- Daha küçük Kumsong İHA'ları üretim çalışmalarını genişletiyor
- Panghyon'daki genişleme somut kanıt sunuyor
- Rusya'nın desteği belirsizliğini koruyor
- Öne çıkanlar
Güney Kore hükümet kaynaklarının aktardığı hareketlilik, ülkenin ana İHA geliştirme merkezinin ötesinde konuşlandırma hazırlıklarına işaret ediyor. Hedefe çarptığında kendini imha etmek üzere tasarlanan uçakların da aralarında bulunduğu küçük İHA'ların çeşitli bölgelerde seri üretildiği, test edildiği ve eğitimlerde kullanıldığı bildiriliyor. Haberlerde diğer hava üslerinin nerede olduğu, taşınan uçak sayısı veya operasyonel konuşlandırma tarihi belirtilmiyor.
Belgelenmiş en güçlü kanıtlar, tam olarak ölçülmüş bir muharebe kabiliyetinden ziyade programın genişlediğine işaret ediyor. Araştırma kuruluşu 38 North, 25 Eylül 2025 tarihli İHA programı değerlendirmesinde Kuzey Kore'nin en az altı Saetbyol-9 ürettiğini tahmin etti. Kuruluş ayrıca Panghyon'daki inşaat çalışmalarını ve birkaç küçük İHA tasarımını belgeledi; kamuya açık gösterilerin bu araçların menzilini, faydalı yükünü, güdüm performansını veya isabet oranını kanıtlamadığı uyarısında bulundu.
Bu ayrım önemli. Uçakların üsler arasında taşınması ve üretim tesislerinin genişletilmesi, daha kapsamlı bir askerî role yönelik somut adımlar. Ancak bunlar tek başına Kuzey Kore'nin hedefleri güvenilir biçimde tespit edip edemediğini, silahları hedefe yönlendirip yönlendiremediğini veya İHA'ları saldırı altındayken çalışır durumda tutup tutamadığını göstermiyor.
Diğer hava üslerindeki testler neye işaret ediyor?
Panghyon, Kuzey Kore'nin büyük İHA'larını geliştirdiği ve tanıttığı başlıca merkez oldu. Başka yerlerde test yapılması, uçakların ve bunları destekleyen ekiplerin yalnızca bir geliştirme tesisinden değil, ek üslerden de operasyon yürütebilip yürütemeyeceğini ortaya koyabilir.
Bildirilen faaliyetler, silahlı Saetbyol-9 uçaklarının başka hava üslerine taşındıktan sonra test atışları yapmasını kapsıyor. Bu çalışmalar, düzenli muharebe birliklerinin İHA'ları hâlihazırda teslim aldığına dair bir teyit değil, konuşlandırmaya hazırlık olarak aktarılıyor. Habere testlerin kapsamı veya sonuçları hakkında kamuya açık bir döküm eşlik etmiyor.
Test ile hizmete alma arasındaki ayrım özellikle önemli; çünkü Kuzey Kore büyük İHA'larının uçabildiğini zaten gösterdi. Yanıt bekleyen soru, sistemin tüm unsurlarının (uçaklar, silahlar, sensörler, iletişim ve personel) birlikte ne kadar iyi çalıştığı. Başarılı bir uçuş veya kısa bir füze fırlatma videosu, bu zincirin yalnızca bir bölümünü ortaya koyuyor.
Küçük İHA çalışmaları büyük uçaklarla eş zamanlı ilerliyor. Hükümet kaynakları çeşitli noktalarda üretim, performans testleri ve eğitim yapıldığını aktarıyor. Bu durum, Kuzey Kore'ye insansız güç oluşturmak için iki farklı yol sunabilir: silah taşıyan ve yeniden kullanılabilen uçaklar ile daha büyük sayılarda üretilen küçük, tek kullanımlık İHA'lar.
Program bu aşamaya nasıl geldi?
Kim Jong Un, 2021'deki İşçi Partisi Kongresi'nde İHA geliştirmeyi stratejik silah görevi olarak belirledi. Sonraki incelemelerde bu hedef keşif, saldırı görevleri ve üretim kapasitesiyle ilişkilendirildi.
Kamuya açık başlıca dönüm noktaları, uçakların tanıtılmasından silah testlerine ve üretimin genişletilmesine uzanan bir ilerlemeyi gösteriyor:
- 2021: Kim, İşçi Partisi Kongresi'nde İHA geliştirmeyi stratejik silah görevi olarak belirledi.
- 26 Temmuz 2023: Saetbyol-4 ve Saetbyol-9, Kim ile Rusya Savunma Bakanı Sergey Şoygu'nun katıldığı silah sergisinde resmen tanıtıldı.
- Ağustos 2024: Kim, Savunma Bilimleri Akademisi'nin İHA araştırma enstitüsünü ziyaret etti ve daha fazla keşif, çok amaçlı saldırı ve taktik kamikaze İHA geliştirilmesi çağrısında bulundu.
- Kasım 2024: Kim, üretim sistemlerinin kurulmasını ve kamikaze İHA'ların seri üretimine başlanmasını istedi.
- Mart 2025: Panghyon'daki bir inceleme sırasında geliştirilmiş bir Saetbyol-4 görüntülendi.
- 15 Mayıs 2025: Devlet medyasının uygulama testi olarak nitelediği hava tatbikatlarında, güdümlü süzülen bombalar taşıyan bir Saetbyol-9 yer aldı.
- Eylül 2025: Yeni uçuş testleri ve başka bir incelemede İHA teknolojisi, yapay zekâ ve artırılan üretim kapasitesi öne çıkarıldı.
Bu sıralama, birkaç yıl boyunca liderlik düzeyinde sürdürülen ilgiyi gösteriyor. Eylül ayındaki üretim talimatları, en azından bazı tasarımların ilk geliştirme aşamasını geride bıraktığı değerlendirmesini destekliyor; ancak kaçının askerî hizmete hazır olduğunu ortaya koymuyor.
Saetbyol-9 hakkında bilinenler
Saetbyol-9, kanat açıklığının yaklaşık 20 metre olduğu tahmin edilen pervaneli bir uçak. Görünümü Amerikan MQ-9 Reaper'ı andırıyor ve Kuzey Kore devlet medyası aracı çok amaçlı bir muharebe İHA'sı olarak tanımlıyor.
Daha önce uydu görüntülerine dayanılarak yapılan bir tahminde kanat açıklığı yaklaşık 65 fit olarak ölçülmüştü; MQ-9'unki ise 66 fit. 65 fit yaklaşık 19,8 metre olduğundan, bu ölçüm daha sonraki 20 metre tahminiyle genel olarak örtüşüyor. Ancak benzer boyutlar ve görünüm, eşdeğer performansı kanıtlamıyor.
Uçağın her kanadının altında üç silah askısı, yani toplam altı harici bağlantı noktası bulunuyor. Kuzey Kore televizyonu, aracın füze ateşlediği kısa görüntüler yayımladı. Görüntülerde burnunun altında büyük bir optik sensör düzeneği olduğu düşünülen bir yapı da görülüyor; diğer bazı özelliklerin işlevi ise belirsizliğini koruyor.
En az altı uçak olduğu tahmini, sergi görüntüleri, geçit törenleri ve uçuş kayıtlarına dayanıyor. Tespit edilen seri numaraları arasında 2102009, 2101005, 2101007 ve 2101003 var. Bazı uçakların numarası belirlenemediğinden, tahmin çeşitli görüntülerde farklı gövdelerin yer aldığı değerlendirmesini de içeriyor.
009 ile biten numara, bir dönemde dokuz uçağın var olmuş olabileceğini düşündürebilir; ancak bu, doğrulanmış bir filo sayısı değil. Seri numaraları eksiksiz veya ardışık bir üretim kaydı sunmak zorunda değil. Savunulabilir sonuç, operasyonel dokuz İHA'dan oluşan teyitli bir envanter değil, yayımlanmış en az altı uçak tahminidir.
Süzülen bombalar hedefi gösteriyor, hazır olduklarını değil
15 Mayıs 2025'teki hava tatbikatları, Kuzey Kore'nin Saetbyol-9'u güdümlü süzülen bombalarla donatma planlarına ilişkin yeni kanıtlar ortaya koydu. Bu silahlar bırakıldıktan sonra aerodinamik kaldırma kuvvetiyle ilerliyor; güdüm ekipmanı ise hedefe yönelmelerine yardımcı oluyor. Menzilleri, bırakıldıkları irtifa ve hız gibi etkenlere ve tasarımlarına bağlı.
38 North araştırmacısı Tianran Xu, 22 Mayıs tarihli hava tatbikatı değerlendirmesinde, Kim'in incelediği iki bombayı ele aldı. Bombalardan birinde uydu seyrüsefer ekipmanı, diğerindeyse hedefe son yaklaşma sırasında kullanılmak üzere optik arayıcı bulunduğu değerlendirildi.
Uydu seyrüseferi, sabit konumlara yönelik saldırıları muhtemelen destekler. Optik arayıcı isabet oranını artırabilir veya hareketli bir hedefin vurulmasına yardımcı olabilir. Ancak bu, silahın gerçek kabiliyetlerine ve muhtemelen uçuş sırasında yöneltme komutları alıp almadığına bağlı. Bu olasılıkların hiçbiri gösterimle doğrulanmış değil.
Xu, bombaların üzerindeki seri numaralarının Kim'e Mayıs 2024'te gösterilen örneklerle muhtemelen aynı olduklarına işaret ettiğini değerlendirdi. Silahların henüz operasyonel olmadığı, ancak Mayıs 2025'teki uygulama testi sırasında bir Saetbyol-9 tarafından taşınmış olabileceği sonucuna vardı.
Bu durum, yeni bir hassas silah taşıyan İHA'ya ilişkin nitelemelere sınır koyuyor. Bombanın taşınması, entegrasyon sürecinde bir adım atıldığını gösterir. Ancak bombanın başarıyla bırakıldığını, isabetli biçimde yönlendirildiğini veya hizmete alındığını kanıtlamaz. Bu silahlar için bağımsız biçimde doğrulanmış bir menzil değeri açıklanmadı.
Saetbyol-4 ayrı bir keşif programında ilerliyor
Kuzey Kore'nin diğer büyük İHA'sı Saetbyol-4, Saetbyol-9'la ilişkilendirilen saldırı rolü yerine stratejik keşif amacıyla tasarlandı. Amerikan RQ-4 Global Hawk'ı andırıyor ve kanat açıklığının yaklaşık 35 metre, yani Saetbyol-9'unkinden yaklaşık 15 metre daha geniş olduğu tahmin ediliyor.
Eylül ayındaki değerlendirmede, seri numaraları 2102001 ve 2102002 olan en az iki eski Saetbyol-4 tespit edildi. 21070601 numarasını taşıyan geliştirilmiş bir uçak Mart 2025'te, mayısta Sunchon Hava Üssü'nde ve eylül ayında Panghyon'daki yeni testler sırasında görüntülendi.
Görülebilen değişiklikler arasında burnun altındaki yeni bir optik pencere, her iki yanda ek paneller ve kanatlardaki değişiklikler bulunuyor. Bazı paneller elektronik istihbarat toplamak için tasarlanmış olabilir; ancak amaçları doğrulanmış değil. Dışarıdan görülen pencereler ve paneller, arkalarına çalışır durumdaki sensörlerin yerleştirildiğini kanıtlamıyor.
Keşif ve saldırı programları gelecekte birbirini tamamlayabilir; bir uçak bilgi toplarken diğeri silah taşıyabilir. Ancak kamuya açık hiçbir gösterim, Kuzey Kore'nin böyle bir koordinasyonu sağladığını ortaya koymuyor. Bu nedenle iki tasarımın varlığı, bunları etkili bir hedefleme sisteminde birleştirme kabiliyetinin kanıtlanmasından ayrı tutulmalı.
Daha küçük Kumsong İHA'ları üretim çalışmalarını genişletiyor
Daha küçük İHA'lar, üretim hacmi açısından daha önemli olabilir. Büyük ve yeniden kullanılabilir bir uçağın aksine kamikaze İHA saldırıda harcanmak üzere tasarlanır. Bu nedenle askerî değeri kısmen, yeterli sayıda üretilip konuşlandırılabilmesine bağlıdır.
Kuzey Kore'nin açıklamalarına ilişkin haberlerde Kumsong adını taşıyan iki kamikaze İHA tipinden ve bu araçlarda yapay zekâ kullanıldığı iddialarından söz ediliyor. Eylül ayında yayımlanan 38 North değerlendirmesi ise en az altı küçük modelden oluşan daha geniş bir Kumsong serisini anlatıyor. Bu kaynaklar farklı ayrıntı düzeylerini ele alıyor; operasyonel silah sayıları olarak birbirinin yerine kullanılmamalı.
Tasarımlar arasında pervaneli küçük bir uçak, kanatları X şeklinde düzenlenmiş iki uçak ve ana kanatlarının önünde küçük kanatçıkları bulunan başka bir tasarım var. Bazıları tüplerden, bazılarıysa raylardan fırlatılıyor; uçuşu başlatmak için gaz itişi veya küçük bir roket kullanılıyor. Fotoğraflarda araçlara ve zırhlı hedeflere yönelik gösterimler yer aldı.
Araştırma değerlendirmesi, Kumsong testlerinin videoda gösterilmediğine dikkat çekti. Fotoğraflar fırlatmayı, yaklaşan bir uçağı veya patlamayı gösterebilir; ancak tüm süreci, güdüm isabetini veya verilen hasarı ortaya koyamaz. Fotoğraflanan araç hedeflerinden en az biri kısmen ahşaptı.
Kuzey Kore, farklı boyutlardaki üç dört rotorlu İHA'yı ve bir İHA'nın tanka mühimmat bıraktığını gösteren görüntüleri de sergiledi. Bunların üreticisi belirsiz. Bu gösteriler farklı muharebe rollerine ilgi duyulduğuna işaret etse de yapay zekâ iddiası doğrulanmış değil. Kamuya açık ayrıntılı bir açıklamada, iddia edilen teknolojinin ne yaptığı veya ne ölçüde insan kontrolüne ihtiyaç duyduğu ortaya konmadı.
Panghyon'daki genişleme somut kanıt sunuyor
Panghyon, Pyongyang'ın yaklaşık 110 kilometre kuzeybatısında ve Çin sınırına 60 kilometre uzaklıkta bulunuyor. Çevresindeki havacılık sanayisi, İHA programına yerleşik bir üretim ve bakım altyapısı sağlıyor.
Bitişikteki uçak parçası fabrikası MiG-15 ve MiG-17 uçakları için bileşenler üretti ve kitlerden MiG-29 savaş uçakları monte etti. Yer altında bir bölümü bulunan bir tesis de dâhil olmak üzere başka imalat ve uçak tesisleri de yakınlarda yer alıyor.
2024'te hava üssünde yapılan genişletmeye, her biri yaklaşık 45 metre genişliğinde ve 40 metrelik açıklığa sahip yedi hangar eklendi. Bu açıklıklar, Saetbyol-4'ün tahmin edilen 35 metrelik kanat açıklığından daha geniş. Bu ölçüler binaların barındırabileceği uçakların boyutuna ilişkin yararlı bir fikir verse de hangarların kime tahsis edildiğini göstermiyor.
Mevcut üç hangara eklenen yedi yeni hangarla belirtilen toplam sayı ona ulaşıyor. Bir idari bina 2025'in başlarında yıkıldı; yaz aylarında idari amaçlı olduğu anlaşılan üç bina inşa edildi.
Yakındaki uçak fabrikasının yenileme çalışmaları Temmuz 2024'te başladı. Planlanan en büyük bina, yaklaşık 225 metre uzunluğunda ve yaklaşık 9.300 metrekarelik bir imalat hangarı gibi görünüyor. Eylül ayındaki değerlendirme için incelenen uydu görüntülerinde inşaatın sürdüğü ve çatının henüz tamamlanmadığı görüldü. Bu değişiklikler üretimin genişlediği yönündeki anlatımı destekliyor; ancak ek bilgi olmadan zemin alanından yıllık İHA üretim miktarı hesaplanamaz.
Rusya'nın desteği belirsizliğini koruyor
Kuzey Kore'nin Ukrayna savaşında Rusya'ya asker göndermesi, muharebe tecrübesinin ve teknik bilginin İHA programına aktarılması için olası bir kanal oluşturdu. Güney Koreli yetkililer, Kuzey Kore askerlerinin İHA kullanımı ve taktikleri konusunda deneyim kazandığını; geliştirme çalışmalarına teknik destek verilmiş olabileceğini değerlendiriyor.
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, 4 Ekim'de yayımlanan bir haberin aktardığı Kiev'deki basın toplantısında, Rusya'nın Kuzey Kore'yle jet motorlu İHA teknolojisini paylaşmış göründüğünü söyledi. Bu açıklama, belirli bir teknoloji transferinin kamuya açık teyidi değil, bir iddia. Haberde teslim alan İHA modeli veya aktarılan ekipman belirtilmiyor.
Böyle bir destek sağlandıysa Kuzey Kore'nin daha küçük, tek kullanımlık saldırı İHA'larına katkıda bulunabilir. Ancak bu, pervaneli Saetbyol-9'a jet motoru takıldığını göstermez. Muharebe eğitimi ile üretim ya da tasarım desteği de farklı yardım biçimleridir ve doğrulanmış tek bir anlaşma gibi ele alınmamalıdır.
Ukrayna'daki deneyim, Kuzey Kore'nin çok sayıda üretilebilecek ucuz İHA'lara neden ilgi duyduğunu açıklayan pratik bir neden sunuyor. Ancak program, asker gönderilmesinden önce başladı: stratejik geliştirme görevi 2021'e, büyük uçakların kamuya açık tanıtımıysa 2023'e uzanıyor.
Mayıs 2025'teki tatbikatlarda İHA'lara karşı savunma da ele alındı. Tatbikatlarda, farklı yönlerden yaklaşan seyir füzeleri ve kamikaze İHA'ları içeren bir senaryo yer aldı. Dolayısıyla Kuzey Kore, insansız saldırı kabiliyetleri geliştirirken benzer tehditlere karşı da eğitim yapıyor.
Bir sonraki belirleyici kanıtlar; silahların performansının doğrulanması, düzenli birliklere konuşlandırılması ve üretimin istikrarlı biçimde sürdürülmesiyle ilgili olacak. Bu haberlerde operasyonel konuşlandırma için bir takvim veya sonraki test tarihi açıklanmadı. Şimdilik belgelenen tablo, testlerin ve altyapının genişlediğini gösteriyor; muharebe etkinliğine ilişkin önemli sorular ise yanıtsız.
Öne çıkanlar
- Hükümet kaynakları, Saetbyol-9 silahlarının Panghyon dışındaki hava üslerinde test edildiğini bildiriyor; ancak yerler ve konuşlandırma takvimi açıklanmıyor.
- 38 North, en az altı Saetbyol-9 üretildiğini tahmin ediyor.
- Mayıs 2025'teki tatbikatlarda taşınan güdümlü süzülen bombaların henüz operasyonel olmadığı değerlendirildi.
- Kumsong serisi birkaç küçük tasarım içeriyor; ancak menzilleri, isabet oranları ve iddia edilen yapay zekâ kabiliyetleri doğrulanmış değil.
- Panghyon'a 2024'te yedi hangar eklendi. Yakındaki fabrika yenilemesi kapsamında yaklaşık 9.300 metrekarelik bir binanın yapılması planlanıyor.
- Rusya'nın İHA teknolojisi desteği sağladığına ilişkin iddialar kamuoyu önünde doğrulanmadı ve belirli bir teknoloji transferi tespit edilmedi.






