Beslenme krizi ağırlaşırken tedavi kapasitesi genişletildi
UNICEF ve ortakları, Ağustos 2026’da Afganistan’da 1,3 milyon çocuğu akut zayıflık açısından taradı ve 58.891’i ağır akut zayıflık yaşayanlar olmak üzere 111.099 çocuğu tedaviye aldı. Aynı dönemde özel beslenme ürünlerinde ciddi kıtlık yaşanırken, ağır yetersiz beslenme ve tıbbi komplikasyonlarla hastaneye başvuran çocukların sayısı artıyordu.
İçindekiler
- Beslenme krizi ağırlaşırken tedavi kapasitesi genişletildi
- Ağustos ayı tedavi verileri ne gösteriyor?
- Yükün en ağır olduğu dönem yaşamın ilk iki yılı
- Açlık ve hastalık krizi derinleştiriyor
- Geniş hizmet ağı artan aksamalarla karşı karşıya
- Anne ve çocuk sağlığı hizmetleri için daha fazla personele ihtiyaç var
- Finansman açığı tedavi malzemelerini tehdit ediyor
- Kliniklerin kapanması bakıma erişimi zorlaştırıyor
- Kriz nasıl gelişti, sırada ne var?
- Öne Çıkanlar
UNICEF’in Ağustos durum raporundaki veriler, çok sayıda çocuğa ulaşan müdahalenin ihtiyaçları karşılamakta zorlandığını gösteriyor. Temmuz ayına kadar, ağır akut yetersiz beslenme ve tıbbi komplikasyonlar nedeniyle tedaviye alınan çocukların sayısı 2025’in aynı dönemine kıyasla yaklaşık üçte bir arttı.
Yükün büyük kısmını küçük çocuklar taşıdı. İki yaşın altındaki çocuklar ağır akut yetersiz beslenme vakalarının yaklaşık yüzde 83’ünü oluştururken, altı aydan küçük bebekler ağır zayıflık ve tıbbi komplikasyonlar nedeniyle hastaneye yatırılanların yaklaşık yüzde 40’ını oluşturdu. Bu veriler, çocuklardaki yetersiz beslenmenin tüm biçimlerini değil, ağır vakaları kapsıyor.
Akut zayıflık, çocuğun boyuna göre çok zayıf olması anlamına gelir ve çoğu zaman yetersiz beslenme, hastalık ya da her ikisinin ardından ortaya çıkar. Özellikle tıbbi komplikasyonlar eşlik ettiğinde ağır zayıflık yaşamı tehdit edebilir. Beslenme tedavisine alınmak her zaman hastaneye yatış anlamına gelmez: müdahale, hastane dışında tedavinin yanı sıra tıbbi açıdan stabilizasyon gereken çocuklara sunulan bakımı da kapsar.
UNICEF Afganistan Temsilcisi Dr. Tajudeen Oyewale, Cenevre’deki Milletler Sarayı’nda düzenlenen basın toplantısında krizin boyutunu şöyle anlattı:
Afganistan genelinde 3,7 milyon çocuk akut zayıflık yaşıyor; bunların yaklaşık 1 milyonu yaşamı tehdit eden ağır akut yetersiz beslenme sorunu çekiyor,
Raporun beslenme bölümünde 3,7 milyon çocuğun akut zayıflık riski altında olduğu belirtilirken, Oyewale’nin açıklamasında ve UNICEF’in yayımladığı özette bu çocukların hâlihazırda akut zayıflık yaşadığı ifade ediliyor. Ulusal tahmin yorumlanırken bu ifade farkı önem taşıyor.
Ağustos ayı tedavi verileri ne gösteriyor?
Ağustos raporunda 111.099 çocuğun tedaviye alındığı; bunların 58.891’inin ağır zayıflık, 42.915’inin ise durumunun ağırlaşma riski yüksek olan orta düzeyde zayıflık yaşadığı kaydediliyor. Listelenen iki kategori toplam 101.806 ediyor; bu da açıklanan aylık toplamla arasında 9.293 fark olduğu anlamına geliyor. Yayımlanan veriler bu farkı açıklamıyor.
Aylık tedaviye alınan çocuk sayısı, taranan 1,3 milyon çocuğun yaklaşık yüzde 8,5’ine karşılık geliyor. Bu, bildirilen tarama ve tedavi faaliyetlerinin karşılaştırmasıdır; ulusal yaygınlık tahmini değildir. Tarama sonuçları hizmetlerin nerede sunulduğuna ve hangi çocuklara ulaşıldığına bağlıdır. Tedaviye alınma sayıları da tedaviyi tamamlama ya da iyileşme sayılarıyla aynı değildir.
Ocak-Ağustos döneminde UNICEF ve uygulayıcı ortakları, yıllık 1.304.000 hedefe karşılık 633.332 tedavi kaydı tuttu; bu, hedefin yaklaşık yüzde 48,6’sına karşılık geliyor. Ağustos ayında kaydedilen 111.099 tedavi, bu dönem toplamının yaklaşık yüzde 17,5’ini oluşturdu. Bu da tedavi faaliyetlerinin ne kadarının tek bir ayda yoğunlaştığını gösteriyor.
Raporda ayrıca daha geniş beslenme sektörü için Ocak-Ağustos döneminde 1.290.435 tedavi kaydı ve aylık 100.774 artış bildiriliyor. Sektör geneliyle UNICEF’in verileri toplanmamalı: UNICEF daha geniş müdahalenin bir parçası olarak çalışıyor ve iki raporlama kalemi birbiriyle örtüşebilir. Raporda, UNICEF’in Ağustos ayındaki artışının sektör genelinde bildirilen artıştan neden yüksek olduğu açıklanmıyor.
Yükün en ağır olduğu dönem yaşamın ilk iki yılı
2026 beslenme müdahale planı, yetersiz beslenme oranlarının yüksek olduğu 27 vilayette beş yaş altındaki 5,7 milyon çocuk ile hamile ve emziren kadınları hedefliyor. Ülkedeki akut yetersiz beslenme vakalarının önemli bölümünün görüldüğü yaşamın ilk iki yılındaki beslenmeye özellikle odaklanıyor.
Plana göre iki yaş altındaki çocukların yüzde 90’ı, yani yaklaşık 2,1 milyonu, çocuklarda gıda yoksulluğu yaşıyor; bu, yeterince çeşitli ve besleyici bir beslenme düzenine sahip olmadıkları anlamına geliyor. Yaklaşık 1,2 milyon çocuk yalnızca iki besin grubundan gıda tüketiyor. Raporda ayrıca her iki çocuktan birinin bodur kaldığı belirtiliyor. Bu durum, uzun süreli yetersiz beslenme ve tekrarlayan hastalıklarla ilişkili büyüme geriliğini ifade ediyor.
Altı aydan küçük bebeklere yönelik plan; tarama, emzirme desteği, anne beslenmesine destek, sevk ve izlem hizmetlerini kapsıyor. Plan, bu bebeklerin stabilizasyon merkezlerine başvuruların yaklaşık yüzde 35’ini oluşturduğunu belirtiyor. Ağustos raporunda ise ağır zayıflık ve komplikasyonlar nedeniyle hastaneye yatırılanların yaklaşık yüzde 40’ının bu yaş grubunda olduğu bildiriliyor. Bunlar farklı ölçütlerdir; tek başlarına arada beş yüzde puanlık bir artış yaşandığını göstermez.
Açlık ve hastalık krizi derinleştiriyor
Nisan-Eylül 2026 döneminde Afganistan nüfusunun yüzde 28’ine karşılık gelen tahminen 13,8 milyon kişinin akut gıda güvensizliğinde Kriz veya daha ağır koşullarla karşılaşacağı öngörüldü. Bunlardan 2,9 milyonunun Acil Durum koşullarıyla karşılaşması bekleniyordu; bu sayı, Kriz veya daha ağır koşullarla karşılaşacağı öngörülen toplam nüfusun yaklaşık beşte birine denk geliyor.
Bu sınıflandırmalar, Entegre Gıda Güvenliği Aşama Sınıflandırması (IPC) sistemine dayanıyor. 3. Aşama olan Kriz, ciddi gıda tüketimi açıklarına ya da geçim kaynaklarına zarar veren başa çıkma yöntemlerine işaret ediyor. 4. Aşama olan Acil Durum ise daha ağır koşulları tanımlıyor. Gıda güvensizliğine ilişkin bu aşamalar, akut yetersiz beslenmeyi değerlendirmek için kullanılan IPC sınıflandırmalarından ayrıdır.
Beslenme planı, yetersiz beslenme düzeninin ve hastalıklara maruz kalmanın başlıca baskı unsurları olduğunu belirtiyor. Planda 2025’te bildirilen 96.000’den fazla şüpheli kızamık vakasına, 24 vilayette kızamık aşısı kapsamının yüzde 80’in altında kalmasına ve bazı vilayetlerde ishal oranının yüzde 80’e ulaşmasına dikkat çekiliyor. Hanelerin yarıdan fazlası yeterli suya erişemiyor; en ağır etkilenen bölgelerde bu oran yüzde 75’e çıkıyor.
Save the Children, BM gözetim verilerine atıfta bulunarak, bulaşıcı hastalıklardaki artışın etkisiyle 2026’nın ikinci çeyreğinde vilayetlerin üçte ikisinde akut zayıflığın bir önceki yılın aynı dönemine göre ağırlaştığını bildirdi. Hastalık iştahı azaltabilir ve besin emilimini bozabilir; yetersiz beslenme de çocukları enfeksiyonlara karşı daha savunmasız hâle getirir. Bu nedenle gıda yardımı tek başına sağlık hizmetlerine, aşılamaya ve temiz suya erişimin yerini tutamaz.
Geniş hizmet ağı artan aksamalarla karşı karşıya
UNICEF, Ağustos ayında 3.500 sağlık tesisi ve 15.000 toplum sağlığı noktasında koruyucu ve tedavi edici beslenme hizmetleri sundu. UNICEF’in yayımladığı rapor özeti ise 34 vilayetin tamamında 2.390 sabit ve 16 mobil tesis aracılığıyla 6,6 milyon kişiye temel sağlık hizmeti sunulduğunu kaydediyor. Bu veriler farklı hizmet ağlarını tanımlıyor ve tesis sayıları birbirinin yerine kullanılmamalı.
UNICEF ayrıca 149.476 kişiye güvenli içme suyu, 135.164 kişiye temel sanitasyon hizmeti sağladı. Bir başka 433.568 kişiye beslenme, aşılama, hastalıkların önlenmesi, ruhsal iyilik hâli, hijyen ve akut sulu ishalin önlenmesi konularında bilgi verildi. Bu veriler farklı faaliyetleri ölçüyor; tekil yararlanıcı sayısı elde etmek için toplanmamalı.
Ağustos ayında meydana gelen ani seller evlere, altyapıya, tarım arazilerine, su sistemlerine ve okullara zarar verdi. Sınır gerilimleri, nüfus hareketleri ve depremlerden etkilenen bölgelerde yardımlar da artırıldı. Ekinlerin ve su kaynaklarının zarar görmesi, çocuklarını doyurmakta zaten zorlanan hanelerin yükünü artırıyor; hasarlı yollar ve tesisler de tedaviye erişimi aksatabiliyor.
Anne ve çocuk sağlığı hizmetleri için daha fazla personele ihtiyaç var
UNICEF’in ayrıntılı Ağustos raporunda 198.350 bakım verene anne, bebek ve küçük çocuk beslenmesi danışmanlığı verildiği kaydediliyor. Başka bir raporlamada bu sayı 189.350 olarak belirtiliyor; aradaki fark 9.000. Tutarsızlığın nedeni açıklanmamış olsa da faaliyeti tanımlamak için resmî rapordaki sayı daha güçlü bir dayanak oluşturuyor.
Kurum, 121.714 hamile kadına çoklu mikrobesin takviyesi dağıttı. Bu takviyeler gerekli vitamin ve mineralleri sağlar; ancak yeterli beslenmenin ya da doğum öncesi bakımın yerini tutmaz. UNICEF ayrıca 80 sağlık çalışanına akut zayıflığın önlenmesi ve tedavisine ilişkin güncellenmiş rehberlik, 103 sağlık çalışanına ise anne, bebek ve küçük çocuk beslenmesi eğitimi verdi.
Müdahale planı, anne sağlığı hizmetlerinde ciddi açıklar olduğunu belirtiyor. Hamile kadınların yalnızca yüzde 27’si doğum öncesi bakımdan dört veya daha fazla kez yararlanıyor; ergen kızların yüzde 60’ında demir eksikliği anemisi bulunuyor. Planda yaklaşık 1,2 milyon hamile ve emziren kadının akut yetersiz beslenme yaşayacağı öngörülüyor.
2025’te akut yetersiz beslenme nedeniyle tedaviye alınanların aylık sayısı 2024’e kıyasla yüzde 13 daha yüksekti. En keskin artış, yaklaşık yüzde 29 ile hamile ve emziren kadınlarda görüldü. Ağustos 2025’te yapılan bir incelemede de hizmet noktalarında, özellikle stabilizasyon merkezlerinde yeterli beslenme danışmanı bulunmadığı belirlendi. Plan, kadınların bakım aramasını engelleyen bariyerleri aşmak için eğitimli kadın ve erkek çalışanların görevlendirilmesini ve kadın sağlık çalışanlarının katılımının artırılmasını istiyor.
Finansman açığı tedavi malzemelerini tehdit ediyor
BM’nin Afganistan için 2026 insani yardım müdahalesinde talep ettiği 1,71 milyar doların, 26 Ağustos itibarıyla 509,3 milyon doları karşılanmıştı. Bu tutar, ihtiyaçların yüzde 29,7’si olarak bildirildi. Yaklaşık 1,2 milyar dolar ise karşılanmamış durumda kaldı. Yıl içinde çoğu kadın ve çocuk olmak üzere yaklaşık 22 milyon kişinin insani yardıma ihtiyaç duyduğu belirtildi.
UNICEF, beslenme müdahalesi kapsamında Afganistan Beslenme Kümesi’nin 130,1 milyon dolar kaynak sağladığını, ancak finansman açığının hâlâ yüzde 56 olduğunu bildiriyor. Aynı rapordaki ayrı bir beslenme finansmanı tablosunda ise 125.531.764 dolarlık, yani yüzde 70’lik bir açık kaydediliyor. Metinde daha geniş küme müdahalesi, tabloda ise ayrı bir finansman kalemi ele alınıyor. Bu iki oran aynı bütçe ölçütü olarak değerlendirilmemeli; rapor, atıfta bulunulan bölümlerde aralarındaki farkı açıklamıyor.
Kıtlık, fiziksel malzemeleri de kapsıyor. Kullanıma hazır tedavi edici besin ihtiyacının (RUTF) yüzde 17’si karşılanamamıştı; bu, 210.000 koliye denk geliyor. Kullanıma hazır destekleyici besin (RUSF) tedarikinde ise 2026’nın geri kalan dönemi için yüzde 65 açık bulunuyordu.
Bu özel besin ürünleri farklı tedavi ihtiyaçlarına yönelik. Afganistan’ın güncellenmiş protokollerine göre, durumunun ağırlaşma riski yüksek orta düzeyde akut yetersiz beslenme yaşayan çocuklara tedavi edici besin; erken evredeki orta düzey vakalara ise destekleyici besin veriliyor. Tedarik açıkları hem tedaviyi hem de daha hafif vakaların ağırlaşmasını önleme çalışmalarını tehdit ediyor. Finansman yetersizliği hizmet merkezlerinin kapanmasına, yardımların askıya alınmasına, coğrafi kapsamın daralmasına ve tedarik zincirlerinin aksamasına da yol açıyor.
Kliniklerin kapanması bakıma erişimi zorlaştırıyor
Beslenme müdahale planına göre 2025’teki finansman kesintileri 300’den fazla beslenme hizmeti noktasının kapanmasına ve beş yaş altı çocuklar ile hamile ve emziren yaklaşık 90.000 kadının hizmetlere erişememesine yol açtı. Save the Children’ın 13 Ağustos tarihli açıklamasında, yaklaşık yarısı çocuk olan 3,70 milyon kişiyi etkileyen daha geniş çaplı bir sağlık hizmeti daralması anlatılıyor.
Kurum, Aralık 2025’e kadar 445 sağlık tesisinin hizmetlerinin askıya alındığını ya da kapatıldığını, Ocak 2026’dan bu yana da 150 tesisin kapatıldığını veya hizmetlerinin askıya alındığını bildiriyor. Sağlık tesisi sayılarını kapsayan bu veriler, beslenme hizmeti noktalarına ilişkin kapanma verilerinden farklı. Save the Children, geçici finansmanla desteklediği 14 kliniği açık tutabildiğini, ancak bunların hizmet vermeye devam edip edemeyeceğinin belirsiz olduğunu söyledi.
Kuzey Afganistan’daki kliniklerden biri 10.000 kişilik bir nüfusa hizmet veriyor ve günde 100’den fazla hastayı görüyor. Bazı hastalar bakıma ulaşmak için iki-üç saat yürüyor. Kentteki hastaneye ulaşım yaklaşık 60 dolara mal olurken yürüyerek gitmek yedi saat sürebiliyor.
Kimliğini korumak amacıyla adı değiştirilen klinik hemşiresi Marva, erişim sorununu şöyle anlattı:
Bu klinik kurulmadan önce insanlar, eşekle ya da motosikletle birkaç saat sürebilen yolculukla ilçe kliniğine veya çoğu zaman ulaşılması neredeyse imkânsız olan kent hastanesine gitmek zorundaydı.
Save the Children, dokuz vilayette doğrudan, 11 vilayette ise ortakları aracılığıyla çalıştığını belirtti. Kurum 2025’te iki milyondan fazla kişiye ulaştı ve yaklaşık 5.000 çocuğu ağır akut yetersiz beslenme nedeniyle başarıyla tedavi etti. Kliniğe ilişkin veriler, hizmetlerin kapanmasının yerel düzeyde ne anlama geldiğini gösteriyor; ülke genelinde tedaviye erişimin ölçüsü değil.
Kriz nasıl gelişti, sırada ne var?
Mevcut baskılar; azalan yardımlar, artan tedavi başvuruları ve nüfus hareketleri dâhil olmak üzere birbiriyle örtüşen değişimlerden kaynaklanıyor. Save the Children’a göre insani yardım miktarı 2022’deki 3,27 milyar dolardan 2025’te 1 milyar dolara gerileyerek yaklaşık yüzde 69 azaldı. Kurum, İran ve Pakistan’dan altı milyondan fazla kişinin geri döndüğünü ve bunun hizmetlere olan talebi artırdığını da belirtiyor.
- 2025: Finansman kesintileri 300’den fazla beslenme hizmeti noktasının kapanmasına yol açtı; akut yetersiz beslenme nedeniyle tedaviye alınanların aylık sayısı 2024’e kıyasla yüzde 13 arttı.
- Nisan-Eylül 2026: Gıda güvensizliği tahminlerine göre IPC 3. Aşama veya üzerinde 13,8 milyon kişi bulunuyordu; bunların 2,9 milyonu 4. Aşama’daydı.
- Temmuz 2026’ya kadar: Ağır akut yetersiz beslenme ve tıbbi komplikasyonlar nedeniyle tedaviye alınanların sayısı 2025’in aynı dönemine kıyasla yaklaşık üçte bir daha yüksekti.
- Ağustos 2026: UNICEF ve ortakları 1,3 milyon çocuğu taradı ve 111.099 tedavi kaydı bildirdi.
- 26 Ağustos 2026: 1,71 milyar dolarlık insani yardım müdahalesi için 509,3 milyon dolar finansman sağlanmıştı.
2026 planı, 34 vilayetin tamamında 451 noktada yürütülen gözetim çalışmalarından yararlanıyor. Bu çalışmalarda her çeyrekte beş yaş altı 18.700’den fazla çocuk ölçülüyor. Plan, tedaviyi beslenme koşullarının en ağır olduğu bölgelere yoğunlaştırırken gıda yardımı, su hizmetleri, aşılama ve anne-bebek beslenmesine yönelik desteği de bir araya getiriyor.
Yanıt bekleyen acil soru, 2026’nın geri kalanında hizmetleri sürdürebilmek için yeterli finansman ve özel besin ürünlerinin sağlanıp sağlanamayacağı. Bu açıkların ne zaman kapatılacağına ilişkin bir tarih verilmiş değil. Ağustos ayı toplamları, tedaviye alınan çocuklardan kaçının tedaviyi tamamladığını ya da iyileştiğini de göstermiyor.
Yardım kuruluşları, yeni hizmetler kapanmadan önce bağışçıların acil destek sağlaması çağrısında bulunuyor. Temel sorun artık ölçülebilir durumda: Tedavi başvuruları artıyor, komplikasyonlu vakaların büyük bir bölümünü bebekler oluşturuyor ve müdahale hem finansman hem de tedavi malzemeleri açısından ciddi açıklarla sürdürülüyor.
Öne Çıkanlar
- UNICEF ve ortakları, 1,3 milyon çocuğu taradıktan sonra Ağustos ayında 111.099 tedavi kaydı bildirdi.
- Listelenen ağır ve orta düzey tedavi kategorilerinin toplamı 101.806; aradaki 9.293 fark açıklanmadı.
- İki yaş altındaki çocuklar ağır akut yetersiz beslenme vakalarının yaklaşık yüzde 83’ünü oluşturdu.
- Ağır yetersiz beslenme ve tıbbi komplikasyonlar nedeniyle tedaviye alınanların sayısı temmuz ayına kadar 2025’in aynı dönemine kıyasla yaklaşık üçte bir arttı.
- UNICEF, Ağustos ayında 34 vilayetin tamamında 6,6 milyon kişiye sağlık hizmeti desteği verdi.
- Tedavi edici besin ihtiyacında yüzde 17 açık bulunurken, 2026’nın geri kalanı için destekleyici besin tedarikindeki açık yüzde 65’ti.
- BM’nin 1,71 milyar dolarlık insani yardım çağrısının yalnızca yüzde 29,7’si 26 Ağustos itibarıyla karşılanmıştı.






