Oy birliğiyle alınan karar, Koshi adının yeniden değerlendirilmesinin önünü açtı
Nepal'in Koshi Eyalet Meclisi, toplam üye sayısının üçte birinin eyaletin adını değiştirmek için önerge sunmasına olanak tanıyan yeni çalışma kurallarını oy birliğiyle kabul etti. Cumartesi günü Biratnagar'da, dokuzuncu oturum sona ermeden önce alınan karar, meclis usulüne ilişkin uzun süredir devam eden anlaşmazlığı çözüme kavuşturdu; ancak eyaletin adının ne olması gerektiği yönündeki siyasi açıdan hassas soruyu yanıtlamadı.
İçindekiler
- Oy birliğiyle alınan karar, Koshi adının yeniden değerlendirilmesinin önünü açtı
- 212. madde öneriyi meclise nasıl taşıyor?
- Ad tartışması, kuralların tamamlanmasını geciktirdi
- İlk kural kitabından cumartesi günkü uzlaşmaya
- Usule verilen parti desteği, ad konusunu çözmüyor
- Kimlik talepleri meclis dışında da sürüyor
- Kadınlar ve eski milletvekilleri için yeni platformlar
- Çevrim içi oturumlar ve bekleyen kararlar
- Öne Çıkanlar
Temel hüküm olan 212. madde, milletvekillerinin Nepal Anayasası'nın 295(2). maddesi uyarınca daha önce kabul edilmiş bir eyalet adının değiştirilmesi için nasıl girişimde bulunabileceğini belirliyor. Meclisin tüm üyelerinin üçte birinin desteklediği bir öneri resmî sürece girebiliyor; ancak adı değiştirmek için yine de üçte iki çoğunluk gerekiyor. Değişiklik önerme izni, yeni bir adın kabul edildiği anlamına gelmiyor.
Kurallar ayrıca kadın milletvekillerine, eski üyelerle istişareye ve olağanüstü durumlarda çevrim içi toplantılara yönelik düzenlemeler getiriyor. Kurallar kabul edilene kadar, Kasım 2022'de seçilen meclis ilk döneminde hazırlanan kuralları uygulamayı sürdürmüştü.
Komite başkanı Rewati Raman Bhandari, Eyalet Meclisi Kuralları Taslak Komitesi Raporu, 2083 BS başlıklı raporu sundu. Milletvekilleri raporun ilkelerini görüştü ve CPN (UML) başkamwhipi Ramesh Kumar Basnet ile Nepal Kongresi başkamwhipi Gopal Tamang'ın desteğiyle raporu oy birliğiyle kabul etti.
Raporlarda tarihler farklı biçimlerde veriliyor: İlk haberde Asoj 24, sonraki haberlerde ise Asoj 25 tarihi yer alıyor. Ancak hepsi oylamanın, dokuzuncu oturum sona ermeden önce cumartesi günü yapıldığı konusunda hemfikir. Taslak hazırlama sürecinin yaklaşık dört yıl sürdüğü belirtiliyor; Sosyal Kalkınma Bakanı Gita Timsina da dört yıllık çalışmaya atıfta bulundu.
212. madde öneriyi meclise nasıl taşıyor?
Yeni usul, meclisin toplam üye sayısının üçte birinin desteğiyle başlıyor. Bu milletvekilleri, eyaletin adının değiştirilmesi veya tadil edilmesine yönelik öneriyi meclis sekreterine bildirebiliyor. Gerekli eşik, belirli bir oturuma katılan milletvekili sayısını değil, tüm üyeleri esas alıyor.
Bir sonraki aşamada sekreter öneriyi meclis başkanına sunuyor. Başkan, meclis gündeminin düzenlenmesinden sorumlu organ olan İş Danışma Komitesi'ne danışarak görüşmenin tarih ve saatini belirliyor.
Bu hükümler hem öneri sunma yolunu hem de görüşme takvimini belirleme yetkisine sahip makamı tanımlıyor. Böylece farklı bir ad isteyen milletvekillerine, taleplerini yalnızca siyasi müzakerelere veya meclis dışındaki gösterilere bırakmak yerine, tanımlı bir parlamento süreci sağlanıyor.
Sayısal fark belirleyici olmaya devam ediyor. Süreci başlatmak için üçte bir yeterliyken nihai karar için üçte iki gerekiyor. İkinci oran ilkinin iki katı; yani öneri sunacak büyüklükteki bir grubun, ad değişikliğini kabul ettirebilmek için çok daha geniş bir desteğe ihtiyacı olacak.
Bu nedenle çalışma kurallarının oy birliğiyle kabul edilmesi, Koshi'nin adının değiştirilmesine de oy birliğiyle destek verildiği şeklinde yorumlanmamalı. Milletvekilleri, konunun gündeme taşınabileceği bir usul üzerinde anlaşmaya vardı. Oylamada yeni bir ad kabul edilmedi; haberlerde sunulmuş bir ad değişikliği önergesinden veya böyle bir görüşme için belirlenmiş bir tarihten de söz edilmedi.
Ad tartışması, kuralların tamamlanmasını geciktirdi
Meclisin yeni kuralları kabul etmekte zorlanması, eyaletin adının yeniden değerlendirmeye açılıp açılmaması konusundaki anlaşmazlıkla yakından bağlantılıydı. UML, ad konusunun çözüme kavuştuğunu ve kurallarda değişiklik yapılmasına yönelik bir hükme gerek olmadığını savunuyordu. Kongre ve Nepal Komünist Partisi milletvekilleri ise mecliste değişiklik konusunun görüşülebilmesi için bir yol açılmasını istiyordu.
Milletvekili Lilaballabh Adhikari başkanlığında 11 üyeli bir komite, Magh 23, 2079 BS tarihinde kuruldu. Komite bir taslak hazırladı ancak partiler değişiklikler üzerinde anlaşamadı. Daha sonra Bhandari başkanlığında kurulan beş üyeli çalışma grubu metni gözden geçirerek anlaşmazlık yaratan hükümlerin uzlaşmayla sonuçlanmasına katkıda bulundu.
Bhandari'nin yanı sıra adı geçen diğer dört üye Khageshwori Poudel, Narayan Bahadur Magar, Nimsari Rajwanshi ve Nirmala Limbu'ydu. Bhandari, nihai kuralların partiler arasında ortak mutabakatı yansıttığını ve meclisin işleyişindeki belirsizlikleri gidermeyi amaçladığını söyledi.
Nepal Komünist Partisi'nin daha önce sunduğu bir öneri, milletvekillerinin yüzde 25'inin istemesi hâlinde ad konusunun görüşülmesine olanak tanıyacaktı. Kabul edilen hüküm ise ad değişikliği önergesi sunmak için üçte bir, yani yaklaşık yüzde 33,3 destek gerektiriyor. Önceki önerideki eşikten yaklaşık 8,3 yüzde puan daha yüksek olan bu oran, iki önerinin usul bakımından farklı ifadelerle tanımlandığı dikkate alınarak değerlendirilmelidir.
Oylamadan önce Meclis Başkanı Ambar Bahadur Bista, çabaların kuralları muhalif partilere karşı çoğunluk oyuyla geçirmekten ziyade oy birliğine ulaşmaya odaklandığını açıklamıştı. Adhikari, güç paylaşımındaki değişikliklerin ardından parti tutumlarının değişmesini yaşanan güçlüklerin nedenlerinden biri olarak gösterdi. Son oylama, daha kapsamlı belgenin kabulünü geciktiren usul anlaşmazlığını çözdü.
İlk kural kitabından cumartesi günkü uzlaşmaya
Ad tartışmasıyla meclisin devraldığı çalışma kurallarını değiştirme girişimi birlikte gelişti. İlk meclis eyaletin adı konusunda karara varmadı; ikinci meclis Koshi adını kabul etti, ardından bu kararın nasıl yeniden değerlendirilebileceği konusunda anlaşmakta zorlandı.
Başlıca dönüm noktaları şöyle:
- 2074 BS: İlk Eyalet Meclisi çalışma kurallarını kabul etti ancak görev süresi boyunca eyaletin adını belirlemedi.
- Chaitra 10, 2075 BS: İlk çalışma kurallarında değişiklik yapıldı.
- 20 Kasım 2022: Seçimler sonucunda ikinci Eyalet Meclisi oluşturuldu.
- Magh 23, 2079 BS: Lilaballabh Adhikari başkanlığında 11 üyeli bir taslak komitesi kuruldu.
- 1 Mart 2023 veya Falgun 17, 2079 BS: Meclis, eski 1. Eyalet'in adını üçte ikiden fazla çoğunlukla Koshi olarak belirledi.
- Falgun 19, 2081 BS: Kurallar üzerinde uzlaşma sağlamak amacıyla parti liderleri, grup başkanvekilleri ve İçişleri ve Hukuk Bakanı'nın katılacağı bir toplantı düzenlenmesi önerildi.
- Dokuzuncu oturum sona ermeden önceki cumartesi: Meclis, ad değişikliği usulünü de içeren yeni kuralları oy birliğiyle kabul etti.
Bu kronoloji, yeni kuralların rutin idari işlerin ötesinde neden önem taşıdığını gösteriyor. Meclis önce eyaletin adı konusunda geniş bir çoğunlukla karar aldı, ardından bu kararın yeniden değerlendirilebilmesine kendi usullerinde açıkça yer verilip verilmeyeceğini yıllarca müzakere etti.
Usule verilen parti desteği, ad konusunu çözmüyor
UML ve Kongre'nin başkamwhiplerinin desteği, kuralların oy birliğiyle kabul edilmesinde belirleyici oldu. Destekleri, daha önce anlaşmazlık nedeniyle engellenen kurallar konusunda iktidar partisiyle ana muhalefeti bir araya getirdi.
UML başkamwhipi Ramesh Kumar Basnet, milletvekillerini ilk meclisin kurallarına bağlı kalmak yerine kendi dönemlerinde hazırlanan kural kitabını kabul etmeye çağırdı. Kuralların oy birliğiyle kabul edilmesini destekledi:
"Mevcut koşullarda bu düzenlemeler geçerli. Meclisin ilk meclisin hazırladığı düzenlemelerle değil, kendimizin hazırladığı düzenlemelerle çalışmasını sağlayalım. Bu düzenleme oy birliğiyle kabul edilsin," dedi.
Kongre başkamwhipi Gopal Tamang, gecikmenin kimlik kaygılarından ve milletvekillerine en azından mecliste ad değişikliği önerme olanağı tanınması talebinden kaynaklandığını hatırlattı. Tamang'ın değerlendirmesi, yeni usulün küçük bir taslak değişikliği değil, uzlaşmanın merkezindeki unsur olduğunu ortaya koydu.
Nepal Komünist Partisi parlamento lideri Indra Bahadur Angbo, ad değişikliği konusunun kurallara eklenmesini önemli bir kazanım olarak nitelendirdi. Turizm, Orman ve Çevre Bakanı Khinu Langwa da ek çabayla gözden geçirme veya ad değişikliğinin mümkün hâle geldiğini söyledi.
Bu açıklamalar, aynı oylamanın siyasi açıdan farklı şekillerde yorumlandığını gösteriyor. Koshi adının yeniden değerlendirilmesini isteyenler kararı taleplerini takip etme fırsatı olarak görüyor. UML'nin desteği meclis usulü konusunda uzlaşı sağlandığını gösterse de partinin farklı bir ad için oy kullanacağı anlamına gelmiyor.
Başbakan Hikmat Kumar Karki, aynı cumartesi kabul edilen ve hükümet işlerinde kullanılacak dillere ilişkin ayrı bir yasa tasarısını kamuoyu önünde memnuniyetle karşıladı. Haberlerde, ad değişikliği hükmü hakkında kendisinin buna karşılık gelen bir açıklamasına yer verilmedi. Bu eksiklik, gelecekte sunulacak bir öneriye ilişkin tutumunu ortaya koymuyor.
Kimlik talepleri meclis dışında da sürüyor
Mart 2023'te alınan ad kararı, bölgenin etnik ve kültürel kimliklerini yansıtacak bir ad isteyen örgütlerin tepkisine yol açtı. Gruplar ortak bir cephe kurarak eyalet genelinde ve Katmandu'da gösteriler düzenledi.
Daha sonraki haberlerde Nepal Komünist Partisi'nin bir parçası olarak tanımlanan dönemin Maoist Merkez Partisi, Koshi adının kabul edilmesini desteklemişti. Parti daha sonra bu tutumunun hata olduğunu kabul ederek kararın yeniden değerlendirilmesini destekleme sözü verdi. Ayrıca parti programlarında 1. Eyalet adını kullanmayı sürdürerek meclis oylamasının ardından da itirazını görünür kıldı.
Haberlerde protesto kampanyasının Gen Z hareketinin ardından zayıfladığı belirtilse de Koshi adına yönelik itirazlar devam etti. Kuralların kabul edilmesinden önceki cuma, göstericiler Kirat Rai Yayokkha genel kongresinin açılışı öncesinde Biratnagar'da düzenlenen miting sırasında protesto gösterisi yaptı.
Yeni kurallar, devam eden talebi olası bir yasama sürecine bağlıyor. Protestocu örgütlerin mecliste yeterli desteği sağlayacağını garanti etmiyor ve milletvekillerinin hangi alternatif adı önerebileceğini de belirlemiyor.
Uygulamadaki değişiklik daha sınırlı ve somut: milletvekilleri artık ad değişikliği önergesi sunmak ve görüşme takvimine alınmasını sağlamak için açıkça tanımlanmış bir yola sahip. Uyuşmazlık, belirlenmiş bir usul üzerinden meclise taşınabilecek; ad konusundaki siyasi tartışma ise çözümsüz kalacak.
Kadınlar ve eski milletvekilleri için yeni platformlar
Kabul edilen kurallar ad meselesiyle sınırlı değil. Eyalet Meclisi'ndeki tüm kadın üyelerden oluşan bir Kadın Koordinasyon Komitesi kurulmasını öngörüyor. Komitenin görevleri arasında kadın milletvekillerini etkileyen konuları görüşmek ve kapasitelerinin geliştirilmesine destek vermek bulunuyor.
Meclis başkanvekili kadınsa komite koordinatörlüğünü kendiliğinden üstleniyor. Kadın bir başkanvekili yoksa komite üyeleri kendi aralarından bir koordinatör seçiyor. Böylece platformun üyeleri ve liderliği için belirli bir düzen oluşturuluyor.
Kurallar ayrıca eski milletvekillerinin deneyim ve önerilerinden yararlanmak üzere Eski Üyeler Koordinasyon Komitesi kurulmasına da olanak tanıyor. Eski üyeler kendi koordinatörlerini seçiyor. Bhandari, bu düzenlemeyi deneyimlerini meclisle buluşturan esnek bir platform olarak tanımladı.
Bu yapılar farklı gruplara hizmet ediyor: Kadın Komitesi görevdeki milletvekillerini bir araya getirirken Eski Üyeler Komitesi, görevden ayrılanların tavsiyeleri için bir kanal oluşturuyor. Herhangi birinin meclisin karar alma yetkisinin yerini alacağı belirtilmiyor. Haberlerde komitelerin toplantı takvimi, bütçesi veya çalışmaya ne zaman başlayacağı açıklanmadı.
Çevrim içi oturumlar ve bekleyen kararlar
Kurallar, salgın hastalık, afet veya fiziksel katılımın mümkün olmadığı koşullarda bilgi teknolojileri aracılığıyla toplantı yapılmasına dayanak oluşturuyor. Bu düzenleme, milletvekillerinin yüz yüze bir araya gelemediği durumlarda meclis çalışmalarının sürdürülmesini sağlıyor.
Acil durumlara ilişkin hüküm, Bhandari'nin meclis işleyişindeki belirsizlikleri giderme hedefiyle birlikte yer alıyor. Bu, ad değişikliği usulünden ayrı bir idari düzenleme. Hükmün kurallara eklenmesi, belgenin yalnızca hangi konuların görüşülebileceğini değil, kurumun nasıl işlediğini de ele aldığını gösteriyor.
Haberlerde olası çevrim içi toplantı platformu, katılım doğrulama veya oylama düzenlemelerine ilişkin ayrıntılara yer verilmedi. Bu nedenle uzaktan toplantılar için yasal bir dayanak oluşturulması ile belirli bir teknik sistemin hâlihazırda kullanıldığına dair kanıt birbirinden ayrılmalı.
Ad meselesinde bir sonraki somut adım, toplam üye sayısının üçte birinin desteğini taşıyan bir bildirimin sekretere sunulması olacak. Ardından meclis başkanı, İş Danışma Komitesi'yle görüşerek müzakereyi takvime alacak. Kuralların kabul edildiğine ilişkin haberlerde başvuru için son tarih, belirlenmiş bir ad görüşmesi veya nihai oylama tarihi açıklanmadı.
Sonuç, usule ilişkin uzlaşmanın tamamlanması; esas kararların ise hâlâ beklemede olması. Eyaletin adı Koshi olarak kalıyor. Adı değiştirmeye yönelik her girişimin yeni tanımlanan süreçten geçmesi ve gerekli üçte iki çoğunluğu sağlaması gerekiyor.
Öne Çıkanlar
- Koshi Eyalet Meclisi, dokuzuncu oturumu sona ermeden önce yeni çalışma kurallarını oy birliğiyle kabul etti.
- 212. madde, toplam üyelerin üçte birinin eyalet adında değişiklik yapılması için bildirim sunmasına olanak tanıyor.
- Adın değiştirilmesi için nihai oylamada üçte iki çoğunluk gerekiyor.
- Sekreter öneriyi meclis başkanına iletiyor; başkan da İş Danışma Komitesi'yle görüşerek müzakereyi takvime alıyor.
- Kurallar, kadın milletvekilleri ve eski üyelerden oluşan komitelerin yanı sıra olağanüstü durumlarda çevrim içi toplantılar düzenlenmesini öngörüyor.
- Yeni bir ad, sunulmuş bir değişiklik önergesi veya ad görüşmesi için belirlenmiş bir tarih açıklanmadı.






