Kamu verileri için ortak bir referans
Endonezya Temsilciler Meclisi, bakanlıkların ve yerel yönetimlerin veri tabanlarını devretmesini gerektirmeden kamu verilerinin birbirine bağlanması için 20 bölüm ve 141 maddeden oluşan bir çerçeve getiren Tek Veri Endonezya Yasası’nı 6 Ekim 2026’da onayladı. Jeo-uzamsal Bilgi Ajansı (BIG) açısından bu değişiklik, haritaların ve konum bilgilerinin kamu kurumları genelinde tutarlı hâle getirilmesinin yasal dayanağını güçlendiriyor.
İçindekiler
- Kamu verileri için ortak bir referans
- BIG için neler değişiyor?
- Haritaları kim üretiyor?
- Komite görüşmelerinden onaya
- Tek bir dev veri tabanı değil, bağlantılı sistemler
- Köyler veri altyapısının parçası oluyor
- Kamu hizmetlerinde veri kalitesi neden önemli?
- Güvenlik gereklilikleri veri tabanlarının ötesine uzanıyor
- Kişisel veriler ve yapay zekâ için ayrı güvenceler gerekiyor
- Koordinasyon kurumu ve belirsiz kalan süreler
- Öne Çıkanlar
Yasa, Endonezce kısaltması DDN olan Ulusal Temel Verileri kalkınma planlamasının, maliye politikasının, bütçelemenin ve sosyal yardım dağıtımının merkezine yerleştiriyor. Ayrıca veri güvenliği, yapay zekâ üzerinde insan denetimi ve halkın katılımına yönelik gereklilikler getiriyor. Komite görüşmeleri sırasında kabul edilen bir hüküm, veri olaylarının 24 saat içinde bildirilmesini zorunlu kılıyor.
Temsilciler Meclisi Başkanı Puan Maharani, Cakarta’da 2026–2027 parlamento yılının ilk çalışma dönemindeki dokuzuncu genel kurul oturumuna başkanlık etti. Parlamentodaki sekiz grubun tamamı yasayı onayladı. Ulusal Kalkınma Planlama Bakanı ve Bappenas Başkanı Rachmat Pambudy, aynı zamanda Tek Veri Endonezya yönlendirme konseyinin başkanı sıfatıyla, Cumhurbaşkanı adına hükümetin nihai tutumunu açıkladı.
Bappenas’ın yasanın onaylanmasına ilişkin açıklaması, mevzuatı daha önce 39 sayılı 2019 Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’yle düzenlenen politikanın daha güçlü bir yasal temeli olarak tanımlıyor. Amaç, kamu kararlarını destekleyebilecek doğru, güncel, bağlantılı ve güvenli veriler oluşturmak.
Buradaki temel fark, bilgilerin nasıl tanımlanıp paylaşılacağı konusunda uzlaşmak ile kamu kurumlarının tüm veri tabanlarını fiziksel olarak tek bir yerde toplamak arasındadır. Yasanın yaklaşımı ilkidir. BIG’in rolü kritik önem taşıyor; çünkü konum bilgisi arazi, altyapı, çevre koşulları, afetler ve kamu hizmetlerine ilişkin verileri birbirine bağlamak için ortak bir temel sağlıyor.
BIG için neler değişiyor?
BIG Başkan Vekili Mohamad Arief Syafii, bakanlıkların, kurumların ve yerel yönetimlerin elindeki bilgileri birbirine bağlayacak ortak bir jeo-uzamsal referansın gerekliliğini vurguladı. Ulusal temel harita, farklı kurumların kendi bilgilerini üzerine yerleştirebileceği ortak coğrafi zemini sağlıyor ve çelişkili politika kararlarına yol açabilecek tutarsızlıkları azaltıyor.
Arief, onay oturumuna BIG Genel Sekreteri Belinda Arunarwati Margono ve Tematik Jeo-uzamsal Bilgi Genel Müdür Yardımcısı Antonius Bambang Wijanarto ile katıldı. BIG, ulusal ve yerel düzeylerde veri sorumluluğu çalışmalarını ilerletiyor, jeo-uzamsal bilgi ağı düğümleri geliştiriyor ve temel coğrafi veriler sağlıyor.
Bu sorumluluk yeni yasayla başlamadı. 2019 tarihli cumhurbaşkanlığı kararnamesinin 13(3). maddesi, merkezi jeo-uzamsal veri yönlendirme görevini jeo-uzamsal bilgiden sorumlu kamu kurumuna veriyor. 20(3). madde ise Ulusal Jeo-uzamsal Bilgi Ağı’nda yerel yönetim düğümünü yönetmek üzere belirlenmiş kuruma karşılık gelen bölgesel görevi yüklüyor.
Görevler arasındaki ayrım önemli. Kararname; veri standartlarına yön veren kurumları, veri üreten kuruluşları ve verilerin dağıtımını yöneten sorumluları ayrı kategorilerde ele alıyor. Bu nedenle BIG’in ulusal düzeydeki yönlendirme işlevi, her tematik haritanın sahibi olmasıyla karıştırılmamalı. Yeni çerçeve ortak gereklilikleri güçlendirirken bakanlıkların ve kurumların esas sorumluluklarını koruyor.
Haritaları kim üretiyor?
Görüşmeler sırasında bu sorumluluk paylaşımı özel bir tartışma konusu oldu. Cakarta’nın Senayan bölgesinde 29 Eylül’de düzenlenen çalışma komitesi toplantısında, Yasama Organı üyesi Reni Astuti, bakanın sunumunda BIG jeo-uzamsal veri üreticisi olarak gösterilirken görüşülen taslak hükümde neden yer almadığını sordu.
Temsilciler Meclisinin jeo-uzamsal veri üreticilerine ilişkin tartışma kaydı, Astuti’nin ulusal temel veriler ile tematik ya da sektörel bilgilerin birbirinden ayrılması talebini aktarıyor. BIG, temel jeo-uzamsal verilerden sorumluyken diğer kurumlar kendi sorumluluk alanlarındaki haritaları üretiyor.
Reni; Arazi İşleri ve Mekânsal Planlama Bakanlığı ile Ulusal Arazi Ajansının arazi haritalarını, çevre ve ormancılık bakanlığının orman alanlarına ilişkin bilgileri, Enerji ve Maden Kaynakları Bakanlığının ise jeoloji ve madencilik verilerini ürettiğini belirtti. Yerel yönetimler mekânsal planlama bilgileri üretiyor. Silahlı kuvvetler ve polis de savunma ve güvenlik amacıyla jeo-uzamsal bilgi oluşturuyor.
Astuti’nin müdahalesi somut bir uygulama sorununa işaret ediyor: Ortak bir harita referansı, her veri kümesini kimin oluşturacağı, denetleyeceği ve güncel tutacağı konusunun açıklığa kavuşturulması gereğini ortadan kaldırmıyor. Yasanın onaylanmasına ilişkin kamuya açık açıklamalar, Astuti’nin dile getirdiği eksikliğin nihai metinde tam olarak nasıl giderildiğini ortaya koymuyor.
Komite görüşmelerinden onaya
Yasa tasarısı Temsilciler Meclisi girişimiyle hazırlandı. Aynı zamanda Yasama Organı başkan yardımcısı olan çalışma komitesi başkanı Sturman Panjaitan, taslağın Endonezya vatandaşlarını korumaya yönelik anayasal görev temelinde hazırlandığını söyledi. Yasama sürecinde uzmanlar, dernekler ve sivil toplum gruplarıyla kamuya açık oturumlar düzenlendi.
Temsilciler Meclisinin komite uzlaşısına ilişkin açıklaması, tasarının temel hükümleri hakkında hükümetin ilettiği 1.338 görüşü ve açıklayıcı metne ilişkin 829 görüşü kayda geçiriyor. Bunların toplamı 2.167 madde ediyor. Bappenas’ın daha kısa açıklamasında ise açıklayıcı metne ilişkin maddeler ayrıca belirtilmeden 1.338 maddeden söz ediliyor.
Süreç, genel kurul oylamasından önce komitede uzlaşmaya varıldığını gösteriyor:
- 23, 24, 28, 29 ve 30 Eylül 2026: Çalışma komitesi ve hükümet tasarıyı görüştü.
- 29 Eylül: Reni Astuti, jeo-uzamsal veri üreticilerinin daha açık biçimde tanımlanmasını istedi.
- 1 ve 5 Ekim: Komite sürecini tamamlamak üzere görüşmeler sürdürüldü.
- 5 Ekim: Yasama Organı ve hükümet 20 bölüm ve 141 madde üzerinde birinci aşama uzlaşmasına vardı.
- 6 Ekim: Genel kurul oturumunda tasarı onaylandı.
- 7 Ekim: Milletvekili Rieke Diah Pitaloka, mekânsal haritalar kullanılarak köylerde veri toplanmasına yönelik bir yaklaşımı anlattı.
Komite açıklamasında, taslaktaki ayrı yasaklar bölümünün çıkarıldığı ve içeriğinin ceza hükümlerine eklendiği de belirtiliyor. Bu, mevzuatın düzenlenişinde yapılan bir değişiklikti; yasaklanan davranışların cezasız kalacağı anlamına gelmiyordu.
Tek bir dev veri tabanı değil, bağlantılı sistemler
Hükümetin Tek Veri Endonezya portalı, genel kurul onayına ilişkin açıklamasında, birlikte işlerliğin veri tabanlarının fiziksel olarak merkezileştirilmesini ya da mülkiyet, denetim ve yönetim sorumluluğunun veri üreticilerinden devralınmasını gerektirmediğini belirtiyor.
Birlikte işlerlik, farklı sistemlerin bilgileri tutarlı biçimde paylaşabilmesi ve kullanabilmesi demektir. Ortak standartlar, verilerin nasıl yapılandırılacağını belirler. Üst veriler, bir veri kümesinin neleri içerdiğini, nereden geldiğini ve nasıl üretildiğini açıklar. Referans kodları ve ana veriler, farklı kurumların aynı yeri, kuruluşu ya da başka bir nesneyi eşleşen referanslarla tanımasına yardımcı olur.
Yasa, ulusal bir veri kataloğunun yanı sıra ana planı, mimariyi, yönetim çerçevesini ve uygulama döngüsünü de kapsıyor. Bunlar, uyumsuz tanımlar kullanan sistemleri yalnızca birbirine bağlamak yerine bilgilerin nasıl planlanacağını, güncel tutulacağını, bulunacağını ve paylaşılacağını düzenlemeyi amaçlıyor.
Bappenas ayrıca Kamu Kurumları Arası Veri Alışverişi Kılavuzları hazırlıyor. Önerilen mekanizmaya göre Ulusal Veri Kataloğu Sistemi, veri alışverişlerinin onaylanmasını, izlenmesini ve denetlenmesini destekleyecek ve SPLP kısaltmasıyla bilinen Kamu Hizmetleri Merkezi Sistemi’ne bağlanacak. Bu, önerilen bir uygulama düzenlemesidir; veri alışverişi mekanizmasının hâlihazırda her yerde işlediğinin kanıtı değildir.
Daha basit erişim için mevcut bir yasal dayanak bulunuyor. 2019 tarihli kararnamenin 39. maddesi, merkezi ve bölgesel kamu kurumlarına mutabakat zaptı, iş birliği anlaşması ya da beyan belgesi gerektirmeden portala ücretsiz erişim sağlıyor. Bu nedenle yeni veri alışverişi düzenlemelerinin, daha güçlü güvenlik ve hesap verebilirlik gereklilikleriyle birlikte mevcut erişim ilkelerini güvenilir biçimde hayata geçirmesi gerekiyor.
Köyler veri altyapısının parçası oluyor
Yasa, sorumlulukları merkezi yönetimden bölgelere, köylere ve kent mahallelerine yayıyor. Komite uzlaşısı, yerel veriler üzerinde anlaşmaya varılacak katılımcı forumlar olarak köy ve mahallelerde yürütülecek veri görüşmelerini de kapsıyor.
Temsilciler Meclisi 13. Komisyonu üyesi Rieke Diah Pitaloka, 7 Ekim’de ulusal temel verilerin toplanmasına köy ve kent mahallelerinden başlanması gerektiğini, bölge sakinlerinin yalnızca anketlerin konusu değil, sürecin katılımcıları olması gerektiğini söyledi. 500’den fazla köyde iş birliğiyle uygulanan bir yaklaşımdan söz etti.
Rieke, beş tür çalışma haritası sıraladı: ortofoto, nüfus idaresi, altyapı, arazi kullanımı ve topoğrafya haritaları. Ortofoto, ölçeğinin ve konumlarının harita olarak kullanılabilmesi için düzeltilmiş hava görüntüsüdür. Bu haritalar, bölge sakinlerinin sayısal bilgileri gerçek konumlarla ilişkilendirmesini sağlıyor.
Rieke’nin açıklaması, BIG’in ulusal ölçekteki rolünün yerel düzeydeki pratik karşılığını ortaya koyuyor. Ortak coğrafi referanslar, köy bilgilerini daha geniş kamu sistemlerine bağlamaya yardımcı olurken bölge sakinleri de koşullara ve ihtiyaçlara ilişkin bilgilerini paylaşıyor. 500’den fazla köy rakamı, ülke genelindeki uygulamaların toplamını değil, Rieke’nin sözünü ettiği iş birliğini ifade ediyor.
Kamu hizmetlerinde veri kalitesi neden önemli?
DDN’nin kalkınma planlaması, maliye ve bütçe politikası, sosyal yardım ve diğer stratejik ulusal ihtiyaçlar için temel referans hâline gelmesi amaçlanıyor. Rachmat, bu temel verileri uzun ve orta vadeli kalkınma planları, ulusal stratejik projeler ve yıllık hükümet çalışma planlarıyla ilişkilendirdi.
Çalışma komitesi başkanı Sturman Panjaitan, onay sürecinde veri kalitesini kamu harcamalarında ve yardımlarda adaletle doğrudan ilişkilendirdi.
"Veri hatalı olduğunda yanlış olan yalnızca rakamlar değildir; adaletin kendisi de zarar görür. Yanlış yönlendirilen yardımlar, çakışan programlar ve bütçenin verimsiz kullanımı çoğu zaman tek bir nedenden kaynaklanır: iyi yönetilmeyen veriler," dedi.
Yasal çerçeve, yardım hedeflemesinin ya da bütçe kararlarının iyileştiğini tek başına kanıtlamıyor. Sağladığı katkı, çelişkili kayıtların belirlenmesini ve çözüme kavuşturulmasını kolaylaştırması beklenen ortak referanslar ve sorumluluklar oluşturmak.
CISSReC uzmanı Pratama Persadha, kamu kurumlarının veri kümelerinde tanımların, biçimlerin, güncelleme aralıklarının ve doğruluk düzeylerinin hâlâ tutarsız olduğunu söyledi. Hatalı bilgileri birbirine bağlamanın hataları düzeltmek yerine yayabileceği uyarısında bulundu. Bu nedenle kalite denetimleri, sistemler bağlandıktan sonraya bırakılacak bir iş değil; verilerin yararlı biçimde bütünleştirilmesinin ön koşulu.
Önceki kararname dört aşamayı zaten belirliyor: planlama, toplama, inceleme ve yayma. Ayrıca üreticilerin bilgileri üzerinde uzlaşılan standartlara ve güncelleme takvimlerine göre toplamasını, beraberinde üst veri sunmasını zorunlu kılıyor. Daha gelişmiş teknoloji kullanılması da bu temel disiplinlere uyulmasına bağlı olacak.
Güvenlik gereklilikleri veri tabanlarının ötesine uzanıyor
Yasa, bilgileri açık, kısıtlı ya da kapalı olarak sınıflandırıyor. Komite uzlaşısına göre mevzuat; siber güvenlik ve kriptografiden sorumlu kurumun belirleyeceği güvenlik standartlarını, kriptografik altyapıyı, dijital sertifika yönetimini, güvenlik ve veri egemenliği denetimlerini kapsıyor.
Sturman, Ulusal Siber ve Kriptografi Ajansının (BSSN) ulusal veri alışverişi kanallarını siber saldırılara ve sızıntılara karşı korumaktan sorumlu olduğunu belirtti. Bu, yalnızca depolanan veri tabanlarını korumaktan daha kapsamlı bir gerekliliğe işaret ediyor: Bilgiler kurumlar arasında aktarılırken de korunmalı.
Komite açıklaması, olayların 24 saat içinde bildirilmesini şart koşuyor. Ayrıca kapalı verilere erişim ve bu verilerin Endonezya yargı yetki alanı dışına aktarılması için Temsilciler Meclisi onayı gerektiğini belirtiyor. Kısıtlı verilere erişim için alınabilecek ücretler, vergi dışı devlet geliri olarak değerlendirilebilir. Bu kurallar, veri kümelerinin birbirine bağlanmasının tüm kayıtları kamuya açık hâle getirmediği anlamına geliyor.
Ceza hükümlerine ilişkin açıklamalarda 129–135. maddelerin ulusal veri merkezlerine sabotaj, siber saldırı, manipülasyon ve el koyma gibi eylemleri düzenlediği belirtiliyor. Yasama Organı Başkan Yardımcısı Martin Manurung, en fazla 15 yıl hapis ya da sekizinci kategori para cezası öngörüldüğünü söyledi. 134. madde devlet görevlilerine yönelik cezaların üçte bir oranında artırılmasını, 135. madde ise tüzel kişilere ilişkin hükümleri içeriyor.
Bu azami cezalar, her idari hata ya da veri olayına aynı şekilde uygulanıyormuş gibi yorumlanmamalı. Kamuya açık açıklamalarda suçların tüm tanımları, koşulları ya da para cezalarının tutarları yer almıyor. Yasa ayrıca idari yaptırımlar da içeriyor.
Kişisel veriler ve yapay zekâ için ayrı güvenceler gerekiyor
Bappenas, yasanın kişisel verilerin korunmasını kapsadığını ve yapay zekâ kullanımını insan denetimine tabi tuttuğunu belirtiyor. Komite açıklamasında blokzincir ve diğer dijital teknolojiler de yer alıyor; izlenebilirlik ve ulusal veri egemenliğine yönelik gerekliliklerden söz ediliyor.
Pratama, uygulamanın 2022 tarihli 27 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Yasası’yla uyumlu olması çağrısında bulundu. Nüfus, sağlık, eğitim, vergi, istihdam ve yardım kayıtlarının birleştirilmesi hassas profiller oluşturabilir. Bu nedenle riskler arasında sızıntıların yanı sıra verilerin ilk amaçları dışında kullanılması, kimlik hırsızlığı ve uygunsuz profil oluşturma da bulunuyor.
Önerdiği yaklaşım; güvenliğin sistem tasarımına dâhil edilmesini, her erişim talebinin kontrol edilmesini ve faaliyetlerin kayda geçirilmesini kapsıyor. Pratama ayrıca Sıfır Güven yaklaşımını savundu. Bu yaklaşımda, bir kullanıcı ya da sisteme sırf bir kamu kurumuna ait olduğu için otomatik olarak güvenilmiyor. Bunlar Pratama’nın önerileridir; yasada her teknik önlemin zorunlu kılındığı anlamına gelmez.
Otomatik analiz yardıma uygunluğu ya da başka hakları etkilediğinde insan denetimi özellikle önem taşıyor. Kayıtların yanlış olması, modellerin taraflılığı ve asılsız uyarılar, sistemler teknik olarak birbirine bağlı olsa bile zararlı kararlara yol açabilir.
Yasa; kamuoyunun görüş bildirmesini, şüpheli kötüye kullanım vakalarının bildirilmesini, katılımcı denetimi ve gönüllü veri katkılarını öngörüyor. Uyuşmazlıklarda arabuluculuğa öncelik verilecek; başlangıçta en fazla 14 iş günü tanınacak ve bu süre 14 gün daha uzatılabilecek. Sturman ayrıca, kişisel verileri kötüye kullanılır ya da yeterince korunmazsa bölge sakinlerinin hukuki yollara başvurma hakkını koruduğunu söyledi.
Koordinasyon kurumu ve belirsiz kalan süreler
Yasa, Cumhurbaşkanı’na karşı sorumlu olacak bir Tek Veri Endonezya yöneticisi öngörüyor. Komite, tüm verilerin denetimini tek bir kurumda toplamadan koordinasyon, kural koyma ve destek sağlama işlevleri tanımlıyor. Bappenas, uygulamanın bakanlıkların mevcut asli görevlerini devralmaması gerektiğini belirtiyor.
Kuruluş için öngörülen süreye ilişkin açıklamalar farklılık gösteriyor. Temsilciler Meclisinin 5 Ekim tarihli komite açıklamasında, yöneticinin bir yıl içinde kurulması gerektiği belirtiliyor. Ayrı bir açıklamada Sturman’ın en fazla iki yıllık bir süreden söz ettiği, ancak altı ayı tercih ettiği aktarılıyor. Bu açıklamada kurumsal yetkinin 39. maddeyle tanımlandığı ve Bappenas’ın bu görevi üstlenip üstlenmeyeceğine ya da yeni bir kurum kurulup kurulmayacağına Cumhurbaşkanı’nın karar verebileceği belirtiliyor. Kesin süre ve kurumsal yapı, yayımlanan nihai metinde ve uygulama düzenlemelerinde doğrulanmalı.
İletişim ve Dijital İşler Bakan Yardımcısı Nezar Patria, bakanlığının dijital altyapı ve birlikte işlerliği destekleyeceğini, ulusal koordinasyona ise Bappenas’ın öncülük edeceğini söyledi. Haberlere göre bu açıklamalar 7 ve 10 Ekim’de yapıldı; bir haberde Patria’dan bakan yardımcısı yerine bakan olarak söz ediliyor. Aktarımlarda, açıkladığı görev dağılımı konusunda görüş birliği var.
Gadjah Mada Üniversitesi’nden kamu yönetimi araştırmacısı Amalinda Savirani ile Endonezya Üniversitesi’nden Eko Prasojo, yeni kurumların yetki örtüşmelerine ve bürokrasinin ağırlaşmasına yol açabileceği uyarısında bulundu. Yeni bir ajansın otomatik çözüm olarak görülmesi yerine mevcut kurumların güçlendirilmesi ve görevlerinin daha açık tanımlanması gerektiğini savundular.
Sıradaki adım uygulama yönetmelikleri. Bunların yayımlanması için belirlenmiş bir tarih yok. BIG açısından başarılı uygulama; ortak referans ilkesinin kullanılabilir temel haritalara, uyumlu tematik verilere ve işleyen yerel ağ düğümlerine dönüştürülmesine, kalite, erişim ve güvenlik sorumluluklarının açık biçimde korunmasına bağlı olacak.
Öne Çıkanlar
- Temsilciler Meclisi, 20 bölüm ve 141 maddeden oluşan Tek Veri Endonezya Yasası’nı 6 Ekim 2026’da onayladı.
- BIG’in jeo-uzamsal veriler konusundaki yönlendirme rolünün yasal dayanağı, 2019 tarihli cumhurbaşkanlığı kararnamesine ek olarak güçleniyor.
- Ortak standartlar ve referanslar, tek bir merkezi veri tabanı gerektirmeden kamu sistemlerini birbirine bağlıyor.
- Ulusal Temel Veriler; planlama, bütçeleme, maliye politikası ve sosyal yardımlara yön verecek.
- Çerçeve köy ve kent mahallelerini kapsıyor ve halkın katılımını öngörüyor.
- Komite hükümleri, olayların 24 saat içinde bildirilmesini ve kapalı verilere erişim ile bu verilerin Endonezya yargı yetki alanı dışına aktarılması için Temsilciler Meclisi onayı alınmasını zorunlu kılıyor.
- Koordinasyon yöneticisinin bir yıl içinde mi yoksa iki yıl içinde mi kurulması gerektiği konusunda açıklamalar farklılık gösteriyor.
- Uygulama yönetmelikleri, kurumsal düzenlemeler ve pratik kalite denetimleri için daha fazla adım atılması gerekiyor.






