Afganistan'daki Patlayıcı Kalıntılarından Kaynaklanan Can Kaybı ve Yaralanmaların Yaklaşık Yüzde 80'ini Çocuklar Oluşturuyor: UNAMA

9 dakikalık okuma
Children Account for About 80% of Afghanistan's Explosive Remnant Casualties, UNAMA Warns

Ölümcül miras en ağır darbeyi çocuklara vuruyor

Birleşmiş Milletler Afganistan Yardım Misyonu'na (UNAMA) göre Afganistan'da patlayıcı tehlikeler nedeniyle hayatını kaybeden veya yaralananların yaklaşık yüzde 80'ini çocuklar oluşturuyor. UNAMA, ülkenin patlamamış mühimmat kaynaklı can kaybı ve yaralanmalarda dünyada üçüncü sırada yer aldığını belirtiyor. Uyarı, kırk yılı aşkın çatışmanın ardından geride kalan kara mayınları ve mühimmatın kirlettiği geniş alanlarda tehdidin sürdüğüne dikkat çekiyor.

İçindekiler
  1. Ölümcül miras en ağır darbeyi çocuklara vuruyor
  2. Üçüncülük sıralaması neyi ortaya koyuyor, neyi koymuyor?
  3. İki çocuk mağduriyet tahmini ve farklı sınırlılıkları
  4. Çatışmaların azalması tehlikeyi neden ortadan kaldırmadı?
  5. Temizlik, eğitim ve mağdurlara bakım için finansman gerekiyor
  6. UNAMA'nın acil tavsiyesi: Şüpheli nesnelere dokunmayın
  7. Raporlama takvimi ve bilinmeyenler
  8. Öne Çıkanlar

Çocukların payının bu kadar yüksek olması, söz konusu tehlikeler nedeniyle ölen veya yaralanan her beş kişiden yaklaşık dördünün çocuk olduğu anlamına geliyor. UNAMA, çocukların oyun oynarken sık sık patlamamış mühimmatla karşılaştığını ve sıradan bir çocukluk etkinliğinin ölümcül bir olaya dönüşebildiğini belirtti. Açıklamada halkın bilinçlendirilmesi, yetkililerle iş birliği yapılması ve patlayıcı savaş kalıntılarını temizleyen kuruluşlara mali destek sağlanması çağrısı yapıldı.

Birleşmiş Milletler İnsani İşler Eşgüdüm Ofisi'ne (OCHA) atfedilen ayrı bir uyarıya göre, Ocak-Ağustos 2026 döneminde patlamamış mühimmat nedeniyle hayatını kaybeden veya yaralananların yüzde 78'i çocuktu. Bu oran UNAMA'nın tahminine yakın olsa da iki veri aynı ölçüm olarak değerlendirilemez: UNAMA'nın yaklaşık yüzde 80'lik oranı için bir raporlama dönemi belirtilmezken, OCHA'nın verisi belirli sekiz aylık bir dönemi kapsıyor.

Her iki uyarı da tehlikenin boyutunu ortaya koyuyor. Ancak Afganistan'ın dünya sıralamasındaki yerinin ne kadar kesin olduğu daha az net. UNAMA'nın açıklamasıyla birlikte sıralamanın dayandığı veri kümesi, karşılaştırma dönemi veya destekleyici can kaybı ve yaralanma toplamları paylaşılmadı. Ayrıca haberlerde sıralamanın tüm can kaybı ve yaralanmaları mı, yoksa yalnızca ölümleri mi kapsadığı konusunda farklı ifadeler yer alıyor.

Üçüncülük sıralaması neyi ortaya koyuyor, neyi koymuyor?

Kaynakların çoğu Afganistan'ı patlamamış mühimmat veya savaş kalıntılarından kaynaklanan can kaybı ve yaralanmalarda dünya genelinde üçüncü sırada gösteriyor. Bir kaynak ise sıralamanın ölümler açısından üçüncülük olduğunu belirtiyor. Bunlar farklı ölçütlerdir: Can kaybı ve yaralanma sayısı genellikle hem ölenleri hem de yaralananları kapsarken, ölüm sayısı yalnızca hayatını kaybedenleri içerir.

UNAMA Mayın Eylem Bölümü Başkanı Nick Pond'un 4 Nisan 2026'da New York'taki öğle saatlerinde düzenlenen basın toplantısında yaptığı Birleşmiş Milletler açıklamasında, Afganistan'ın patlayıcı mühimmat kaynaklı can kaybı ve yaralanma oranında dünyada üçüncü sırada olduğu belirtiliyor. Açıklamada her ay yaklaşık 50 kişinin öldüğü veya yaralandığı, her gün en az bir kişinin bu tür olaylardan etkilendiği ve vakaların yüzde 90'ının patlamamış mühimmat ile terk edilmiş mühimmattan kaynaklandığı ifade ediliyor. Ancak sıralamanın dayandığı veri kümesi, raporlama dönemi veya ülkelerin karşılaştırmalı can kaybı ve yaralanma toplamları açıklanmıyor.

Aileler ve sağlık hizmetleri üzerindeki yük değerlendirilirken bu ayrım önem taşıyor. Ölümleri esas alan bir sıralama, yaralanarak hayatta kalanları da hesaba katan bir sıralamayla aynı nüfusu kapsamaz. Dayanak veriler ve raporlama dönemi açıklanmadığı için aylık oran üzerinden Afganistan'ın karşılaştırma dönemi boyunca toplam can kaybı ve yaralanma sayısı ya da sıralamadaki diğer ülkelerle arasındaki fark hesaplanamıyor.

Reklam

UNAMA'nın uyarısı, en fazla risk altındaki gruba ilişkin belirli bir iddia da ortaya koyuyor: Can kaybı ve yaralanmaların yaklaşık yüzde 80'ini çocuklar oluşturuyor. Açıklamada bu oran yaşa, cinsiyete, vilayete veya patlayıcı düzeneğin türüne göre ayrıştırılmıyor. Oranın önceki bir döneme kıyasla artıp artmadığı ya da azalıp azalmadığı da belirtilmiyor.

Bu nedenle eldeki verilerden çıkarılabilecek sonuç, kapsamlı bir istatistiksel değerlendirmeden daha sınırlı. UNAMA, Afganistan'ı en ağır can kaybı ve yaralanma yüküne sahip ülkeler arasında gösteriyor ve mağdurların büyük çoğunluğunun çocuk olduğunu belirtiyor; ancak yayımlanan uyarı uluslararası karşılaştırmanın nasıl yapıldığını açıklamıyor.

İki çocuk mağduriyet tahmini ve farklı sınırlılıkları

OCHA'ya atfedilen yüzde 78'lik oran Ocak-Ağustos 2026 dönemini kapsıyor. Bu oran, 7 Ekim 2026 tarihli bir OCHA açıklamasına dayandırıldı ve tüm patlayıcı tehlikelerden etkilenenleri değil, patlamamış mühimmat nedeniyle hayatını kaybeden veya yaralananları kapsıyor. Haberde aktarılan kaynaklarda, can kaybı ve yaralanmaların nasıl kaydedildiği de dahil olmak üzere sayımın nasıl yapıldığını tanımlayan özgün OCHA açıklaması veya veri kümesi yer almıyor. Kurum, kara mayınları ve patlamamış mühimmatın, kirlenmiş alanlarda oynayan veya bu alanlardan geçen çocuklar dahil siviller için her gün tehlike oluşturduğunu belirtti. Uyarıda, askeri faaliyetlerin azalmasının ardından da sahada kalan patlayıcıların can kaybı ve yaralanmalara yol açmayı sürdürdüğü vurgulandı.

Yüzde 78 ile yaklaşık yüzde 80 arasındaki fark iki yüzde puan. Bu küçük sayısal fark, zaman içinde bir değişim yaşandığını göstermiyor. Çocukların mağdurlar içindeki payının artıp azaldığı sonucuna varabilmek için raporlama dönemlerinin ve kategorilerin aynı olması gerekir.

Save the Children, ayrı olarak, önceki bir izleme döneminde en az 338 çocuğun kara mayınları ve patlamamış mühimmat nedeniyle öldüğünü veya yaralandığını bildirdi. Haberde bu dönemin tarihleri belirtilmediğinden, sayı güvenilir bir aylık ortalamaya çevrilemiyor veya OCHA uyarısının kapsadığı sekiz ayla doğrudan karşılaştırılamıyor.

Bu sayı yalnızca ölümleri değil, ölüm ve yaralanmaları birlikte kapsıyor. Veriler birlikte değerlendirildiğinde çocukların ağır bir yükle karşı karşıya olduğu görülüyor; ancak ulusal ölçekte bir eğilim veya güncel yıllık toplam hesaplamak için yeterli bilgi sunulmuyor.

Çatışmaların azalması tehlikeyi neden ortadan kaldırmadı?

Kara mayınları ve patlamamış mühimmat birbiriyle bağlantılı, ancak farklı tehlikeler oluşturuyor. Kara mayını, çoğunlukla bir kişinin varlığı veya temasıyla tetiklendiğinde patlamak üzere tasarlanır. Patlamamış mühimmat ise kullanıldığı sırada infilak etmeyen ve sonrasında da tehlike oluşturmaya devam edebilen mühimmattır. Savaş kalıntıları, çatışmaların ardından geride kalan patlayıcı maddeleri kapsayan daha geniş bir terimdir.

Uyarılarda yerleşim alanları, tarım arazileri ve halkın kullandığı diğer bölgelerdeki kirlilikten söz ediliyor. Bu da tehlikenin yalnızca çatışmaların sürdüğü yerlerle sınırlı kalmayıp günlük yaşamın içinde bulunduğu anlamına geliyor. Çocuklar oyun oynarken veya bu alanlardan geçerken tehlikeli nesnelerle karşılaşabiliyor.

Reklam

Askeri operasyonların azalması, yerde bulunan mühimmatı zararsız hale getirmiyor. Bu ayrım, aktif çatışmalar sona ermiş olsa bile temizleme çalışmalarının neden gerekli olduğunu açıklıyor: Tehdit yalnızca mevcut çatışmalardan değil, patlayıcı düzeneklerin hâlâ sahada bulunmasından kaynaklanıyor.

UNAMA, kırk yılı aşkın süredir devam eden çatışmaların yol açtığı kirliliğe dikkat çekiyor. Açıklamada etkilenen arazilerin güncel büyüklüğüne, en fazla kirlenmiş vilayetlerin listesine veya bu alanların ne zaman güvenli hale getirileceğine ilişkin bir takvim sunulmuyor. Uyarı, temizleme çalışmalarının tüm boyutunu ölçmeden tehlikenin sürdüğünü ortaya koyuyor.

Temizlik, eğitim ve mağdurlara bakım için finansman gerekiyor

UNAMA, kara mayınlarını ve diğer patlayıcı savaş kalıntılarını temizleyen kuruluşlara mali destek sağlamak için çalışmaların sürdüğünü belirtti. Bu ekipler her gün temizlik çalışmaları yürütüyor, ayrıca Afganistan'ın farklı bölgelerindeki toplulukları tehlikeler konusunda bilgilendirme kampanyaları düzenliyor.

Temizlik çalışmaları ve halkı bilinçlendirme, sorunun farklı boyutlarına yönelik. Bir düzeneğin kaldırılması o belirli tehlikeyi ortadan kaldırıyor. Kirlenmiş alanlar temizlenmeyi beklerken şüpheli nesnelerden uzak durmayı öğretmek, insanların tehlikeye maruz kalmasını azaltabiliyor. UNAMA'nın uyarısında her iki faaliyet de yeni can kayıplarını ve yaralanmaları önlemek için gerekli görülüyor.

OCHA da mayın temizliği ve güvenlik eğitimi çalışmalarını etkileyen ciddi bir finansman açığı bulunduğu uyarısında bulundu. Haberde gereken miktar, hâlihazırda sağlanan finansman veya kaç temizlik faaliyetinin ertelendiği belirtilmiyor. Dolayısıyla kaynaklar finansmanın yetersiz olduğu sonucunu destekliyor, ancak açığın miktarını hesaplamaya imkan vermiyor.

Birleşmiş Milletler'in çağrısı, mağdurlara yönelik destek ve rehabilitasyon hizmetlerini de kapsıyor. Bu ihtiyaçlar bir sonraki patlamayı önlemekten ayrı: Hayatta kalanlar, acil durumun ardından tedaviye ve sürekli bakıma ihtiyaç duyabilir. Rehabilitasyon çağrısı, insani bedelin ölümlerin yanı sıra yaralanmaları da kapsıdığını kabul ediyor; ancak hizmet kapasitesi veya karşılanmamış tedavi ihtiyaçlarına ilişkin bir veri sunulmuyor.

UNAMA'nın acil tavsiyesi: Şüpheli nesnelere dokunmayın

UNAMA, insanların tanımadıkları veya şüpheli nesnelerden uzak durmasını ve bunları vakit kaybetmeden bildirmesini istedi. Misyonun kamuoyuna yönelik açıklamasında yerel yetkililere ve Awaaz merkezine ulaşmak için iki telefon numarası paylaşıldı:

“Tanımadığınız veya şüpheli bir nesneyle karşılaşırsanız ona asla dokunmayın. 0708606060 numarasını arayarak derhal yerel yetkililere bildirin ya da 410 numarasından Awaaz merkeziyle iletişime geçin,” denildi.

Talimat açık: Nesneye dokunmayın, uzak durun ve ilgili yetkililere haber verin. Halktan mühimmatı teşhis etmesi, yerini değiştirmesi veya güvenli hale getirmeye çalışması istenmiyor. Uyarıda temastan kaçınmaya ve nesnenin bulunduğu yeri bildirmeye odaklanılıyor.

UNAMA'nın aktardığı, çocukların oyun sırasında patlayıcı maddelerle karşılaştıktan sonra yaralandığı veya hayatını kaybettiği durumlarda halkı bilinçlendirmek özellikle önemli. Bilgilendirme, toplulukların tanımadıkları bir nesnenin tehlikeli olabileceğini fark etmesine yardımcı olabilir; fiziksel kirliliği ise temizlik ekipleri giderir.

Reklam

UNAMA ayrıca topluluklar ile yetkililer arasında iş birliği çağrısı yaptı. Şüpheli bir tehlikeyi bildirmek bu çabanın bir parçası, ancak bildirim tek başına bir alanın temizlendiğini göstermez. Mali destek çağrısı, düzenekleri tespit edip kaldırmak için gereken eğitimli kuruluşları kapsıyor.

Raporlama takvimi ve bilinmeyenler

Uyarılar farklı dönemleri kapsıyor ve bu sırayla değerlendirilmelidir. UNAMA'nın mesajına ilişkin tarihli haber, açıklamanın 11 Ekim 2026'da yayımlandığını belirtiyor. 4 Nisan 2026'da yapılan resmi açıklamada da Afganistan'ın üçüncü sırada olduğu ve can kaybı ile yaralanmaların yaklaşık yüzde 80'ini çocukların oluşturduğu ifade ediliyor. OCHA'ya atfedilen ayrı çocuk mağduriyeti oranı ise aynı yılın Ocak-Ağustos dönemini kapsıyor ve 7 Ekim tarihli bir açıklamada aktarılıyor.

  • Tarihleri belirtilmeyen önceki bir izleme dönemi: Save the Children, kara mayınları ve patlamamış mühimmat nedeniyle en az 338 çocuğun öldüğünü veya yaralandığını bildirdi.
  • 4 Nisan 2026: Nick Pond'un yaptığı BM açıklamasında Afganistan, patlayıcı mühimmat kaynaklı can kaybı ve yaralanma oranında dünya genelinde üçüncü sırada gösterildi. Açıklamada her ay yaklaşık 50 kişinin öldüğü veya yaralandığı ve mağdurların yaklaşık yüzde 80'inin çocuk olduğu belirtildi.
  • Ocak-Ağustos 2026: OCHA'ya atfedilen ve 7 Ekim'de yayımlanan uyarıya göre, patlamamış mühimmat kaynaklı can kaybı ve yaralanmaların yüzde 78'ini çocuklar oluşturdu.
  • 11 Ekim 2026: Tarihli bir haberde UNAMA'nın Afganistan'ın dünya genelinde üçüncü sırada bulunduğu ve can kaybı ile yaralanmaların yaklaşık yüzde 80'ini çocukların oluşturduğu yönündeki uyarısı aktarıldı.

Bu sıralama, raporlamanın zaman çizelgesini gösteriyor; can kaybı ve yaralanmaların arttığını veya azaldığını kanıtlamıyor. Önceki izleme döneminin tarihleri kesin olarak bilinmiyor ve UNAMA'nın tahmini için bir ölçüm dönemi belirtilmiyor. İki uyarı da yeni bir istatistiksel açıklamanın tarihini vermiyor.

Çözüme kavuşmamış diğer ayrıntılar arasında küresel sıralamanın dayandığı veri kümesi ve karşılaştırma dönemi, bu dönemde ölen ve yaralananların toplam sayısı, finansman açığının büyüklüğü ve temizlenmesi gereken arazilerin kapsamı bulunuyor. UNAMA'nın ayda yaklaşık 50 mağdura ilişkin tahmini bir oran; belirli bir raporlama dönemi için toplam sayı değil. Yeni bir finansman taahhüdü, temizliğin tamamlanması için son tarih veya planlanmış bir karar açıklanmadı. BM'nin belirttiği acil öncelikler; temizlik çalışmaları için finansman sağlamak, güvenlik eğitimi vermek ve mağdurları desteklemek.

Öne Çıkanlar

  • UNAMA'ya göre Afganistan'da patlayıcı tehlikeler nedeniyle hayatını kaybeden veya yaralananların yaklaşık yüzde 80'ini çocuklar oluşturuyor.
  • 4 Nisan 2026 tarihli BM açıklamasında Afganistan, patlayıcı mühimmat kaynaklı can kaybı ve yaralanma oranında dünya genelinde üçüncü sırada gösteriliyor ve her ay yaklaşık 50 kişinin öldüğü veya yaralandığı belirtiliyor. Ancak sıralamayı destekleyen veri kümesi, karşılaştırma dönemi veya toplam mağdur sayısı açıklanmıyor.
  • OCHA'ya atfedilen 7 Ekim tarihli ayrı bir uyarıya göre, Ocak-Ağustos 2026 döneminde patlamamış mühimmat kaynaklı can kaybı ve yaralanmaların yüzde 78'ini çocuklar oluşturdu. Sağlanan kaynaklarda özgün açıklama ve mağdur sayımının nasıl yapıldığına ilişkin tanım bulunmuyor.
  • Save the Children, tarihleri belirtilmeyen önceki bir izleme döneminde en az 338 çocuğun öldüğünü veya yaralandığını bildirdi.
  • BM; patlayıcıların temizlenmesi, halkın güvenliği konusunda eğitilmesi, mağdurlara yardım edilmesi ve rehabilitasyon için destek arıyor.
  • UNAMA, insanlara şüpheli nesnelere dokunmamalarını ve bu nesneleri 0708606060 numarasından veya 410 numaralı Awaaz merkezi aracılığıyla bildirmelerini tavsiye ediyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir