Tayvan’ın Savunma Finansmanı ve ABD’nin Silah Satışı İncelemesi, Çin’i Caydırma Çabalarını Sın sınavına Sokuyor

12 dakikalık okuma
Taiwan Defense Funding and U.S. Arms Review Test Efforts to Deter China

Yeni finansman, çözüme kavuşmamış silah kararlarıyla karşı karşıya

Tayvan Mayıs 2026’da 24,8 milyar dolarlık bir silah tedarik bütçesini onayladı, ancak yasama organı 18 Haziran’a kadar yıllık savunma bütçesini hâlâ kabul etmemişti. Washington’da Kongre, 2026 mali yılı için Tayvan Güvenlik İşbirliği Girişimi’ne 1 milyar dolar ve askeri finansman hibeleri olarak 300 milyon dolar sağlarken, ayrıca planlanan 14 milyar dolarlık bir silah satış paketi incelemede kalmaya devam etti.

İçindekiler
  1. Yeni finansman, çözüme kavuşmamış silah kararlarıyla karşı karşıya
  2. Tayvan’daki bütçe anlaşmazlığı kapsam ve denetimle ilgili
  3. Amerikan yardımı ile silah satışları farklı taahhütler
  4. 14 milyar dolarlık pakete ilişkin resmî açıklamalar farklılık gösteriyor
  5. Kararlar nasıl şekillendi?
  6. Teslimat gecikmeleri caydırıcılık takvimini zorlaştırıyor
  7. 2027 hedefi işgal tarihi değil
  8. Savaş eşiğinin altındaki baskı Tayvan’ın silah tercihlerini şekillendiriyor
  9. Hazırlık, insan gücüne ve temel hizmetlere bağlı
  10. Yasal taahhüt, müdahale garantisi vermiyor
  11. Öne Çıkanlar

Bu kararlar, zorlu bir politika sorununun merkezinde yer alıyor: Yardımın önlemeyi amaçladığı çatışmayı tetiklemeden Tayvan’ın Çin’e karşı savunmasını nasıl güçlendirmeli? Kongre Araştırma Servisinin 18 Haziran 2026’da güncellenen Tayvan savunma raporu, Çin’in artan askeri baskısının yanı sıra Tayvan’ın harcamaları, silah tercihleri ve olası Amerikan müdahalesinin kapsamı konusundaki anlaşmazlıkları ele alıyor.

Riskler bir işgalin ötesine uzanıyor. Çin Halk Kurtuluş Ordusu (HKO), açık savaş başlatmadan Tayvan’a baskı kurmayı amaçlayan sık devriye ve tatbikatlar düzenliyor, siber operasyonlar ve başka faaliyetler yürütüyor. Bu operasyonlar, altyapı ve toplumun dayanıklılığını sınarken Tayvan kuvvetlerine maliyet yüklüyor.

Resmî adı Çin Cumhuriyeti olan Tayvan, 23,3 milyon nüfuslu bir demokrasi. Çin Halk Cumhuriyeti adanın kendisine ait olduğunu öne sürüyor ancak adayı hiçbir zaman yönetmedi. Pekin, barışçıl birleşmeyi tercih ettiğini söylerken güç kullanma hakkını saklı tutuyor.

CRS’nin son değerlendirmesi, bir saldırıyı kaçınılmaz olarak sunmuyor. Askeri kapasite ile siyasi niyeti birbirinden ayırıyor ve füze saldırıları ile ablukalardan amfibi istilaya uzanan çeşitli olası harekâtları ele alıyor. Çin’in askeri hazırlıklarını ve Amerikan silahlarının teslimat takvimini değerlendirirken bu ayrım önem taşıyor.

Reklam

Tayvan’daki bütçe anlaşmazlığı kapsam ve denetimle ilgili

Tayvan’ın savunma bütçesi 2024 ile 2025 arasında yaklaşık yüzde 7,5 arttı. Cumhurbaşkanı Lai Ching-te, savunma harcamalarını 2026’da gayrisafi yurt içi hasılanın yaklaşık yüzde 3,3’üne çıkarmayı planladığını söyledi. Daha önce bildirilen bir plan, o yılki harcamaları yaklaşık 31 milyar dolar olarak öngörüyordu; ancak harcama niyeti, yasalaşmış yıllık bütçeden farklıdır.

Yasama organının mayısta aldığı kararla ABD’den silah alımları için sekiz yıla yayılan 24,8 milyar dolar onaylandı. Bu tutar, yerli silah geliştirme ve tedarikini de içeren yürütme organının önerisinden yüzde 38 daha düşüktü. Yuvarlanmış rakamlara göre onaylanan bütçe, yaklaşık 40 milyar dolarlık önerinin yüzde 62’sine karşılık geliyor; aradaki fark yaklaşık 15,2 milyar dolar.

Önde gelen iki siyasi parti de savunma yatırımlarının artırılmasını desteklediğini açıkladı. Anlaşmazlık, özel bütçeden nelerin karşılanacağı ve nelerin yıllık bütçeye alınacağı konusunda. Muhalefet milletvekilleri, yerli geliştirme ve tedarik harcamalarının yıllık ödeneklere eşlik eden daha sıkı denetime tabi tutulması gerektiğini savundu.

Haberlerde muhalefetin aradaki farkın yıllık savunma bütçesine eklenmesini önerdiği aktarılıyor. CRS, milletvekillerinin yerli harcamaların bu süreçten geçirilmesini istediğini doğruluyor ancak aradaki farkın tamamının bütçeye yeniden eklendiğini ortaya koymuyor. 18 Haziran itibarıyla yıllık bütçe hâlâ kabul edilmemişti. Tayvan’ın kuralları uyarınca yeni yıllık bütçe onaylanmadığında, önceki yılın bütçesi otomatik olarak yürürlükte kalıyor.

Amerikan yardımı ile silah satışları farklı taahhütler

ABD’ye ilişkin finansman rakamları, teslim edilmiş tek bir silah havuzunu değil, birbirinden farklı kanalları ifade ediyor. Yabancı Askeri Satışlar (FMS) kapsamında Tayvan genellikle Amerikan teçhizatını ABD hükümeti üzerinden satın alıyor. Yabancı Askeri Finansman (FMF), bu alımların finansmanına yardımcı olabilecek hibe veya krediler sağlıyor. Başkanlık Yetkisiyle Stoktan Aktarım (Presidential Drawdown Authority) ise mevcut ABD savunma stoklarından doğrudan sevkiyata izin veriyor.

2026 Mali Yılı Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası (119-60 sayılı Kamu Yasası), Tayvan Güvenlik İşbirliği Girişimi için 1 milyar dolara kadar harcama yetkisi verdi. Ardından 2026 Konsolide Ödenekler Yasası (119-75 sayılı Kamu Yasası) bu parayı tahsis etti ve Tayvan için FMF hibelerine 300 milyon dolar daha sağladı. Yetkilendirme bir programa izin verir; ödenek ise finansmanı sağlar.

Reklam

Bu ayrım daha önceki yasalar için de geçerli. CRS’nin 10 Mayıs 2024’te güncellenen Tayvan’a ilişkin Kongre savunma raporu, Tayvan Gelişmiş Dayanıklılık Yasası’nın 2027 mali yılına kadar her yıl 2 milyar dolara kadar FMF hibesi ve 2 milyar dolara kadar doğrudan kredi ve kredi garantisi verilmesine izin verdiğini açıklıyor. Bu üst sınırlar, Kongrenin her yıl bu tutarların tamamını sağladığı anlamına gelmiyordu.

2024 tarihli ödenekler yasası Tayvan için en az 300 milyon dolar FMF kaynağı ayırdı. Ayrı bir acil durum yasası, tamamı Tayvan’a tahsis edilmek yerine, Tayvan’ın da yararlanabileceği daha geniş Hint-Pasifik bölgesi için 2 milyar dolar FMF sağladı. Yasa ayrıca stoktan aktarım yetkisiyle gönderilen ABD teçhizatının yerine konması ve ilgili hizmetlerin masraflarının karşılanması için 1,9 milyar dolar ayırdı. Bu hizmetler arasında Washington’ın talebi üzerine Tayvan’ı destekleyen ülkelere sağlanan belirli yardımlar da bulunuyordu.

Haziran 2026’ya gelindiğinde yürütme organı Tayvan’a toplam 1,5 milyar dolarlık üç stoktan aktarım paketini duyurmuştu. Bu toplam, duyurulan yardımı ifade ediyor; teslim alınmış ve kullanıma hazır teçhizatın doğrulanmış envanterini değil.

14 milyar dolarlık pakete ilişkin resmî açıklamalar farklılık gösteriyor

Dışişleri Bakanlığı 2015’ten bu yana Tayvan’a yapılması olası 39 milyar doların üzerinde FMS satışı için Kongreye bildirimde bulundu. 17 Aralık 2025’teki sekiz bildirim toplam 11,1 milyar dolara ulaştı ve bugüne dek Tayvan için yapılan bu tür en büyük bildirim grubu oldu. Bildirim, satış sürecinin bir aşamasıdır; teçhizatın teslim edildiğinin teyidi değildir.

Planlanan 14 milyar dolarlık yeni bir paket, Başkan Donald Trump’ın Çin lideri Xi Jinping ile Pekin’de 14-15 Mayıs 2026’da yapacağı zirve öncesinde gündemin odağına yerleşti. Sekiz ABD senatörü, Kongrenin ön onayı zaten verdiğini belirterek Trump’a satışları resmen bildirmesi çağrısında bulundu.

Trump, zirve sırasında ve hemen sonrasında Xi ile olası satışları görüştüğünü ve bunları beklemeye aldığını söyledi. Başkan, satışların müzakerelerdeki rolünü şöyle tanımladı:

Açıkçası bizim için çok iyi bir pazarlık kozu.

Yönetimdeki diğer yetkililer daha sonra farklı açıklamalar yaptı. Deniz Kuvvetleri Bakan Vekili Hung Cao, 21 Mayıs’ta Senato ödenek komisyonuna ABD’nin Epic Fury Operasyonu için gereken mühimmatı korumak amacıyla Tayvan’a FMS satışlarını duraklattığını söyledi. Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise 3 Haziran’da Senato ödenek komisyonuna olası satışların duraklatılmadığını, inceleme altında olduğunu belirtti.

Bu açıklamalar, paketin durumu ve zamanlamasını belirleyen gerekçeler konusunda belirsizlik bırakıyor. CRS’nin 18 Haziran tarihli güncellemesinde nihai bir karara veya resmî bildirim tarihine yer verilmiyor.

Reklam

Kararlar nasıl şekillendi?

Süreç, yasama desteği, satış bildirimleri ve yürütme kararlarının birbirinden ayrı ilerlediğini gösteriyor. Tayvan’ın bütçe onayı, Washington’ın sıradaki pakete ilişkin kararını kendiliğinden kesinleştirmedi.

  • 2022 sonu: Tayvan Gelişmiş Dayanıklılık Yasası, Tayvan için yeni askeri finansman ve stoktan aktarım kanallarının önünü açtı.
  • Temmuz 2023: Biden yönetimi, planlanan 345 milyon dolarlık stoktan aktarım için Kongreye bildirimde bulundu.
  • 2024: Tayvan erkekler için zorunlu askerlik süresini dört aydan bir yıla çıkardı; ABD yasaları da ek yardım kanallarını finanse etti.
  • 17 Aralık 2025: Dışişleri Bakanlığı, toplam 11,1 milyar dolarlık sekiz Tayvan silah satışı bildirimi yayımladı.
  • Mayıs 2026: Tayvan yasama organı 24,8 milyar dolarlık özel tedarik bütçesini onayladı.
  • 14-15 Mayıs 2026: Trump ve Xi, Pekin zirvesinde Tayvan’a olası silah satışlarını görüştü.
  • 21 Mayıs ve 3 Haziran 2026: Cao ve Rubio satışların duraklatılıp duraklatılmadığı veya incelemede olup olmadığı konusunda farklı açıklamalar yaptı.
  • 18 Haziran 2026: CRS, Tayvan’ın yıllık savunma bütçesinin hâlâ kabul edilmediğini bildirdi.

Dolayısıyla sonraki adımlar birbirinden ayrı: Tayvan’ın yıllık ödeneklerini sonuçlandırmak, planlanan ABD satış paketine karar vermek ve duyurulan desteği teçhizata ve eğitimli birliklere dönüştürmek. 18 Haziran tarihli raporda bu kararlar için herhangi bir son tarih belirtilmiyor.

Teslimat gecikmeleri caydırıcılık takvimini zorlaştırıyor

Ağustos 2024 itibarıyla Tayvan’ın ABD’den teslim edilmesini beklediği silahların değerinin 20 milyar doların üzerinde olduğu bildiriliyordu. Bu, Haziran 2026’daki birikmiş sipariş miktarının ölçümü değil, geçmişe ait bir tahmindir. Satın alma ile teslimat arasındaki ortalama sürenin iki ila beş yıl arasında olduğu bildirilmişti.

2024 tarihli haberde, 2026’ya kadar teslim edilmesi beklenen 66 yeni F-16 savaş uçağı ve Tayvan’ın hâlihazırda işlettiği 140’tan fazla F-16 yer alıyordu. Ayrıca 100’den fazla Abrams tankı, 11 HIMARS roket sistemi, 100 Harpoon füze sistemi, 250 Stinger füze sistemi, birkaç yüz Javelin füzesi ve dört Reaper insansız hava aracı için bekleyen alımlardan söz ediliyordu. Bu rakamlar güncel bir teslimat envanteri olarak değerlendirilmemeli.

Önceki CRS raporu, FMS sürecindeki gecikmeleri ve diğer engelleri Kongrenin kaygıları arasında sayıyor. Raporda ayrıca Rusya’nın Ukrayna’daki savaşının, çatışmaların Amerikan yapımı teçhizatı ne kadar hızlı tüketebileceğini gösterdiği açıklanıyor. Cao’nun Mayıs 2026’daki ifadesi, ABD’nin farklı mühimmat ihtiyaçlarıyla ilgili güncel ve ayrı bir kaygıyı ortaya koyuyor.

Bu nedenle pratikteki ölçüt, bir duyurunun dolar değerinden daha kapsamlı. Tayvan’ın teçhizata, eğitimli personele ve desteklenen sistemlere ihtiyacı var. Stoktan aktarım yetkisi mevcut stoklara erişim sağlıyor ancak yalnızca transferlerin duyurulmuş olması, hazırlık düzeyini kanıtlamıyor.

Reklam

2027 hedefi işgal tarihi değil

HKO, Tayvan’a karşı askeri harekât kapasitesini geliştirmek için onlarca yıldır çalışıyor. CRS’ye göre bazı gözlemciler, ordunun füze saldırıları, küçük adaların ele geçirilmesi, abluka ve Tayvan’ın ana adasının işgali gibi harekâtlara yönelik kapasiteye şimdiden sahip olduğunu veya yakında sahip olacağını değerlendiriyor. Bu harekâtlar farklı düzeylerde risk ve hazırlık gerektiriyor.

Amfibi bir işgal, en riskli harekât olurdu. Çin kuvvetlerinin boğazı geçmesi, kıyıda bir köprübaşı kurması ve adayı kontrol altına almadan önce dağlık arazide ve yoğun nüfuslu bölgelerde ilerlemesi gerekirdi. Boğaz, en dar noktasında yaklaşık 70 deniz mili genişliğinde; mevsimsel hava koşulları da zorluk yaratıyor.

O dönem Merkezi İstihbarat Teşkilatı (CIA) direktörü olan William Burns, 2023’te hazırlık ile saldırı kararı arasındaki ayrımı şöyle açıkladı:

2027’ye kadar başarılı bir işgal gerçekleştirebilecek duruma gelmek. Bu, 2027’de ya da başka herhangi bir yılda işgal kararı aldığı anlamına gelmiyor. Ancak odağının ve hedefinin ne kadar ciddi olduğunu hatırlatıyor.

CRS, HKO’nun bu kapasite hedefine ulaşıp ulaşamayacağı ve Xi’nin böylesine riskli bir harekâtı seçip seçmeyeceği konusunda gözlemcilerin görüş ayrılığı yaşadığını söylüyor. Önceki haberlerde, Çin’in henüz ABD’nin müdahalesi karşısında amfibi saldırıyı başarıyla gerçekleştiremeyeceğine dair ABD savunma değerlendirmelerine de yer verilmişti. Bu değerlendirme, yalnızca Tayvan’a karşı yürütülecek bir harekâttan daha zorlu bir senaryoyla ilgilidir; Çin’in olası her harekâtına ilişkin genel bir yargı olarak okunmamalıdır.

Savaş eşiğinin altındaki baskı Tayvan’ın silah tercihlerini şekillendiriyor

Çin’in gri bölge faaliyetleri, açık çatışma eşiğinin altında yürütülen zorlayıcı eylemlerden oluşuyor. CRS; geniş çaplı tatbikatları, neredeyse her gün yapılan devriyeleri, Tayvan çevresinde uçan insansız muharip hava araçlarını, siber operasyonları, Tayvan’ın yönettiği adaların yakınında artan kolluk faaliyetlerini, dezenformasyonu ve siyasi müdahaleyi sıralıyor.

Mayıs 2024 tarihli CRS raporuna göre, Mayıs 2022’den bu yana HKO’ya ait uçaklar boğazın gayriresmî orta hattını yaklaşık 1.500 kez geçti. Bu tür geçişler daha önce nadirdi. Raporda, Tayvan yakınlarında giderek olağanlaşan operasyonların sıradan baskı ile saldırı hazırlıklarını ayırt etmeyi zorlaştırabileceği; bakım kaynaklarını tüketirken Çin kuvvetlerine eğitim ve istihbarat fırsatları sunduğu açıklanıyor.

Temsilciler Meclisi’nin o dönemki Başkanı Nancy Pelosi’nin 2022’de Tayvan’ı ziyaret etmesinin ardından HKO, ada çevresindeki faaliyetlerini artırdı. Haziran 2026 tarihli rapora göre bu örüntü gerilemedi. Raporda, bazı Amerikan destek açıklamaları ve üst düzey temasların ardından Çin’in gerilimi tırmandırdığı belgeleniyor; ancak bu tür desteğin savaşa mutlaka yol açtığı kanıtlanmıyor.

Bu baskı, Tayvan’daki silah tartışmasını anlamaya yardımcı oluyor. Art arda gelen ABD yönetimleri asimetrik bir stratejiyi destekledi: bir istilayı zorlaştırmak için gemisavar füzeler ve deniz mayınları gibi görece küçük, ucuz ve dağınık konuşlandırılmış silahlar kullanmak. Tayvan savunma teşkilatından bazı isimler ise işgal eşiğinin altındaki zorlamalara karşılık verebilmek için savaş uçakları ve büyük savaş gemilerinin hâlâ gerekli olduğunu savunuyor. Amerikan kuvvetlerinin Tayvan’a yardım edip etmeyeceği ve yardımın ne kadar süreceği konusundaki belirsizlik, her iki görüşü de etkiliyor.

Reklam

Hazırlık, insan gücüne ve temel hizmetlere bağlı

Tayvan’ın harcamalarındaki artış son özel bütçeden önce başladı. Mayıs 2024 tarihli CRS raporuna göre savunma harcamaları 2019’da GSYH’nin yüzde 2’siyken 2023’te yüzde 2,5’e çıktı; bu, 0,5 yüzde puanlık bir artıştı. 2026 için önerilen yüzde 3,3 düzeyine ulaşılması hâlinde, bu oran 2023 seviyesinin 0,8 yüzde puan üzerinde olacak. GSYH’ye oranlar, harcamaların ekonomiye kıyasla büyüklüğünü ölçer; yıllık bütçe artışıyla aynı şey değildir.

Tayvan 2024’te erkekler için zorunlu askerlik süresini dört aydan bir yıla çıkardı. Yedek kuvvetleri ve sivil hazırlığı güçlendirmek amacıyla 2022’de bir savunma seferberliği kurumu kurdu. Buna karşın Haziran 2026 tarihli rapor, personel alımı, eğitim ve personeli görevde tutma konularındaki süregelen sorunlara dikkat çekiyor.

Amerikan işbirliği, Tayvan’da ve ABD’de yürütülen askeri diyalogları, planlamayı ve eğitimi kapsıyor. Önceki CRS raporunda, Arizona’daki Luke Hava Kuvvetleri Üssü’nde F-16 pilotlarına verilen eğitim ve birkaç ABD Ulusal Muhafız birimiyle yürütülen eğitim faaliyetleri anlatılıyor. Savunma Bakanlığının verilerine göre Aralık 2023’te Tayvan’da 41 ABD askeri personeli görev yapıyordu; bu, güncel kuvvet sayısını değil, belirli bir tarihteki sayıyı ifade ediyor.

Enerji, gıda, su ve iletişim de savunma hazırlığının bir parçası. CRS, internet altyapısını ve denizaltı kablolarını etkileyen saldırılar da dâhil olmak üzere dış kaynaklı kesintilere karşı kırılganlığa dikkat çekiyor. Özellikle acil bir çıkarma olmadan ikmalin kesilebileceği bir abluka senaryosunda, silah alımları bu zayıflıkları tek başına gideremez.

Yasal taahhüt, müdahale garantisi vermiyor

1979 tarihli Tayvan İlişkileri Yasası, ABD’nin Tayvan’ın yeterli savunma kapasitesini koruyabilmesi için savunma malzemesi ve hizmetlerini temin etme politikasını ortaya koyuyor. Yasa ayrıca ABD’nin, Tayvan halkının güvenliğini veya sosyal ve ekonomik sistemini tehdit eden güç kullanımına ya da zorlamaya karşı koyma kapasitesini korumasını öngörüyor. Ancak Amerikan kuvvetlerinin Tayvan’ı savunmasını zorunlu kılmıyor.

Bu ayrım, Çin’in saldırısı hâlinde ABD’nin müdahalesine ilişkin kesin bir kamuoyu taahhüdünün bulunmaması anlamına gelen stratejik belirsizliğin temelini oluşturuyor. Resmî taahhüdü savunanlar, bunun caydırıcılığı güçlendireceğini söylüyor. Belirsizliği destekleyenler ise Pekin ve Taipei’yi itidalli davranmaya yönelttiğini, aynı zamanda Tayvan’a kendi savunmasına yatırım yapma teşviki verdiğini savunuyor. Reagan yönetiminin Altı Güvencesi arasında, Amerikan silah satışlarının sona ereceği konusunda kararlaştırılmış bir tarih bulunmaması da vardı.

Bir çatışmanın sonuçları boğazın çok ötesine ulaşırdı. 2024 tarihli bir tahminde Tayvan’ın küresel yarı iletken üretimindeki payı yarının üzerinde, en gelişmiş çiplerdeki payı ise yaklaşık onda dokuz olarak verildi. Bildirilen tahminler, bir abluka veya savaşın küresel ekonomiye verebileceği zararı 10 trilyon dolara kadar çıkarıyordu. Bunlar tahmindir; kesin bir sonuca ilişkin öngörü değildir.

Müttefiklerin ne ölçüde katılacağı da belirsiz. 2023’te bağımsız bir çalışma grubunun yaptığı değerlendirmede Japonya, Tayvan çatışmasında en önemli ve katılmaya en yatkın müttefik olarak gösterildi; ancak bu değerlendirme bir müdahale taahhüdü değildir. Temel belirsizlik, bütçe onaylarının, silah teslimatlarının, askeri hazırlığın ve siyasi kararların gerçek bir krizde nasıl bir araya geleceğidir.

Öne Çıkanlar

  • Tayvan, ABD’den silah alımları için sekiz yıla yayılan 24,8 milyar doları onayladı; bu tutar yürütme organının önerisinden yüzde 38 daha düşük.
  • 18 Haziran itibarıyla 2026 yıllık savunma bütçesi kabul edilmemişti; bu durumda önceki yılın bütçesi yürürlükte kalıyor.
  • ABD’nin 2026 mali yılı ödenekleri, Tayvan Güvenlik İşbirliği Girişimi için 1 milyar dolar ve FMF hibeleri için 300 milyon dolar sağladı.
  • Planlanan 14 milyar dolarlık silah satış paketi için CRS’nin son raporunda nihai bir karar tarihi belirtilmedi.
  • HKO’nun 2027 hazırlık hedefi askeri kapasiteyle ilgilidir; işgal kararı alındığının teyidi değildir.
  • Çin’in zorlayıcı faaliyetleri, silah teslimatlarındaki gecikmeler, personel eksikliği ve altyapı kırılganlığı Tayvan’ın savunma hazırlıklarını zorlaştırıyor.
  • Tayvan İlişkileri Yasası Tayvan’ın savunmasını destekliyor ancak ABD’nin askeri müdahalesini zorunlu kılmıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir