Hazırlıklar Başladı, Ancak Satış Henüz Duyurulmadı
Özbekistan, 3,42 milyar dolarlık Uzbekistan GTL tesisinin özelleştirilmesi için hazırlıklara başladı. Bu kapsamda mali denetimler yürütülüyor ve satışın ekonomik etkileri değerlendiriliyor. Süreç, devlet garantileriyle desteklenen yaklaşık 2,3 milyar dolarlık yurt dışı krediler kullanılarak inşa edilen tesisi kapsıyor. Bildirilen ödenmemiş kredi anaparası 16 Haziran 2026 itibarıyla 838,2 milyon dolardı.
İçindekiler
- Hazırlıklar Başladı, Ancak Satış Henüz Duyurulmadı
- Özelleştirme Kararnamesinde Neler Yer Alıyor?
- Halka Arz Duyurusunda Neden Açıklık Gerekiyor?
- Yatırımcılara Teklif Öncesinde Denetimler Yapılıyor
- Borç, İşlemin Merkezinde
- Tesis Hangi Ürünleri Üretmek Üzere Kuruldu?
- Üretim Artışı Henüz Kârlılığı Göstermiyor
- Takvim ve Bir Sonraki Açıklamalar
- Öne Çıkan Noktalar
Devlet Varlık Yönetimi Ajansı Direktörü Sohibjon Murodov, hazırlıkları 8 Ekim'de Taşkent'te düzenlenen basın toplantısında duyurdu. Özelleştirme konseptinin hazırlandığını söyleyen Murodov, alıcı, işlem değeri veya tamamlanma tarihi açıklamadı. Olası bir ilk halka arz (IPO) için de hazırlıklar başladı.
Duyurunun merkezinde, özelleştirme sürecini başlatmak ile satışı tamamlamak arasındaki fark yer alıyor. 21 Nisan 2025'te imzalanan PQ-145 sayılı Cumhurbaşkanlığı kararnamesinde, devletin Uzbekistan GTL'deki payının tamamının halka satışa sunulması planlandı. Takvime göre profesyonel danışmanların 2025'in üçüncü çeyreğinde görevlendirilmesi, satışın ise 2026'nın ikinci çeyreğinde duyurulması öngörülüyordu.
Murodov, kararnamede belirtilen tarihlerde işlemin bu süre içinde tamamlanmasının değil, özelleştirme çalışmalarının başlatılmasının öngörüldüğünü söyledi. Bununla birlikte, haberlerde aktarılan yayımlanmış takvimde danışmanların görevlendirilmesi ve halka satış duyurusu için belirli aşamalar da yer alıyor. Ajans, bu aşamaların tamamlanıp tamamlanmadığını, değiştirilip değiştirilmediğini veya yerlerine farklı bir takvim konulup konulmadığını açıklamadı.
Dolayısıyla potansiyel yatırımcılar ve vergi mükellefleri açısından acil mesele, tesisi kimin satın alacağından çok satışa nelerin konu edileceği, kalan borçların nasıl ele alınacağı ve denetlenmiş hesapların ne göstereceği.
Özelleştirme Kararnamesinde Neler Yer Alıyor?
Uzbekistan GTL, Nisan 2025'teki özelleştirme programına dahil edilen 29 büyük işletmeden biri. Tesis, Uzbekneftegaz'a ait. Kararnamede şirketin kayıtlı sermayesinin yüzde 100'ünün, yani işletmenin küçük bir bölümünün değil, mülkiyetin tamamının satılması öngörülüyor.
Program, uluslararası profesyonel danışmanların katılımıyla halka açık ihaleler düzenlenmesini öngörüyor. Haberlerde GTL satışının aşaması için halka açık ihale ve uluslararası açık satış gibi farklı ifadeler kullanılıyor. Bunlar, ayrı bir yöntem olan borsada halka arzın teyidi olarak değerlendirilmemeli.
Daha kapsamlı programda Universal Mobile Systems'in yüzde 100'ünün, UzAuto Motors'un yüzde 99,7'sinin, Özbek Metalürji Fabrikası'nın yüzde 91'inin ve Navoiyazot'un yüzde 75'inin satışının yanı sıra elektrik üretimi ve diğer işletmelerin elden çıkarılması da öngörülüyor. Dolayısıyla GTL, tek başına bir satıştan ziyade devlet mülkiyetinde daha geniş çaplı bir dönüşümün parçası.
Kararname, Başbakan Abdulla Aripov başkanlığındaki Devlet Özelleştirme Komisyonuna belirli eylemleri içeren ihale yol haritalarını onaylaması için 10 gün süre verdi. Ayrıca devletin katılımıyla yeni işletmeler kurulmasına 2030'a kadar moratoryum getirildi. Bu iki önlem de tek başına GTL satışının teklif aşamasına ulaştığını göstermiyor.
Halka Arz Duyurusunda Neden Açıklık Gerekiyor?
Murodov, büyük uluslararası kuruluşların olası bir halka arza katılmak için ajansla temasa geçtiğini söyledi. İlk halka arz (IPO), bir şirketin hisselerini ilk kez halka satışa sunmasıdır. Bu yöntem, işletmede kontrol sahibi olmak yerine daha küçük paylar edinmek isteyenler de dahil olmak üzere, mülkiyetin birden fazla yatırımcı arasında dağılmasını sağlayabilir.
Ajans direktörü bu ilgiyi olumlu bir işaret olarak nitelendirirken, katılımın halka arzın yapılmasına bağlı olduğunu açıkça belirtti:
"Bu bizim için iyi bir işaret. Halka arz sürecine girersek GTL'de küçük paylar edinmek isteyen yatırımcılar da olacaktır," dedi Murodov.
Bu duyuru ile kararnamede belirtilen yapı arasında çözüme kavuşmamış bir fark var. Uzbekistan GTL, halka satış yapılması planlanan 29 işletmenin listesinde yer alıyor; ancak halka arz veya ikincil halka arz için belirlenen 12 işletmenin ayrı listesinde bulunmuyor.
Bu durum, halka arza izin verilmediğini veya özelleştirme programının resmen değiştirildiğini göstermiyor. Ancak ajansın olası bir hisse satışının, mülkiyetin tamamının satışına yönelik planla nasıl bağdaştırılacağını açıklaması gerekiyor. Hisse oranı, borsa, değerleme veya gözden geçirilmiş bir yasal çerçeve açıklanmadı.
Yatırımcılara Teklif Öncesinde Denetimler Yapılıyor
Mevcut hazırlıklar arasında Uzbekistan GTL'nin mali ve ticari faaliyetlerinin denetlenmesi de bulunuyor. Murodov, ajansın üretimi veya mali performansı olumsuz etkileyebilecek etkenleri inceleyerek işletme yatırımcılara sunulmadan önce bunları ele almayı amaçladığını söyledi.
Değerlendirme, tesisin kendi hesaplarının ötesine de uzanıyor. Yetkililer, özelleştirmenin ekonomi, iş ortakları, tedarikçiler ve ürünleri satın alan müşteriler üzerindeki olası etkilerini inceliyor. Doğal gaz tedarikini çeşitli iç yakıt pazarlarına bağlayan bir tesisin faaliyetleri açısından bu konu önem taşıyor.
İnceleme, şirketin satış sonrasında hangi koşullarda faaliyetlerini sürdüreceğini belirlemeye yardımcı olabilir. Ancak ajans, işleme eşlik edebilecek gaz tedariki, ürün satışı veya diğer düzenlemelere ilişkin sözleşme koşullarını açıklamadı. Denetim bulguları da yayımlanmadı.
Basın toplantısında güncel mali göstergeler sunulmadı. Murodov, ajansın bunları resmi sosyal medya kanallarından ayrıca yayımlayacağını söyledi. Herhangi bir yayımlanma tarihi verilmedi. Böylece yatırımcılar, kârlılığı, nakit yaratma kapasitesini veya şirketin borçlarını ödeme gücünü değerlendirmek için gerekli mali ayrıntılardan yoksun kaldı.
Borç, İşlemin Merkezinde
Tesisin 3,42 milyar dolarlık inşaat maliyetinin yaklaşık 2,3 milyar doları devlet garantisi altında sağlanan yurt dışı kredilerden karşılandı. Finansmana Çin, Güney Kore ve Rusya'daki bankalar ile diğer finans kuruluşları katıldı.
Bu krediler, belirtilen inşaat maliyetinin yaklaşık yüzde 67,3'üne karşılık geliyordu. Bu oran, kalan yükümlülüklerin özelleştirme açısından neden merkezi önemde olduğunu açıklamaya yardımcı oluyor: Alıcının işletmeye ilişkin değerlendirmesi, ona bağlı yükümlülüklerden ayrı düşünülemez.
Uzbekistan GTL'nin resmi internet sitesine atfedilen rakamlara göre ödenmemiş kredi anaparası 16 Haziran 2026 itibarıyla 838,2 milyon dolardı. Anapara, faiz ve diğer finansman giderlerinden ayrı olarak, kredinin temel borç bakiyesini ifade eder. Bildirilen bu bakiye, başlangıçtaki 2,3 milyar dolarlık yurt dışı borçlanma tutarının yaklaşık yüzde 36,4'üne denk geliyor.
Bu karşılaştırma, borcun ne kadarının faaliyet gelirlerinden ödendiğini göstermiyor. Eksiksiz bir açıklama için kredi kullanımları, geri ödemeler, yeniden finansman ve kredilerdeki olası değişiklikler hakkında bilgi gerekiyor. Anapara tutarı tek başına faiz yükümlülüklerini, geri ödeme tarihlerini veya şirketin diğer borçlarını da ortaya koymuyor.
Ajans, alıcının kalan kredileri üstlenip üstlenmeyeceğini, satış öncesinde borçların yeniden yapılandırılıp yapılandırılmayacağını veya devlet garantilerinin nasıl ele alınacağını açıklamadı. Mülkiyetin devredilmesi, bu garantilere ne olacağını tek başına açıklamaz. Bunların nasıl ele alınacağı, henüz açıklanmayan finansman sözleşmelerine ve işlem koşullarına bağlı olacak.
Tesis Hangi Ürünleri Üretmek Üzere Kuruldu?
Uzbekistan GTL, Aralık 2021'de Özbekistan'ın güneybatısındaki Kaşkaderya vilayetinin Guzor ilçesinde faaliyete geçti. Yaklaşık 135 hektarlık alana kurulan tesis, yılda 3,6 milyar metreküp doğal gazı işlemek üzere tasarlandı.
Gazdan sıvı yakıt üretim teknolojisi, doğal gazı sıvı hidrokarbon ürünlerine dönüştürüyor. Tesis, sentetik yakıtlar ve diğer petrol ürünlerini üretmek için Şurtan Gaz-Kimya Kompleksi'nden sağlanan metanı kullanıyor.
Bildirilen yıllık tasarım kapasiteleri şöyle:
- 724.000 ton dizel yakıt.
- 307.000 ton jet yakıtı.
- 437.000 ton nafta.
- 53.000 ton sıvılaştırılmış gaz.
Bu ürün miktarlarının toplamı 1,521 milyon ton. Bu da yıllık yaklaşık 1,5 milyon tonluk üretim kapasitesine ilişkin yuvarlanmış ifadeyle tutarlı. Dizel, listelenen toplamın yaklaşık yüzde 47,6'sını oluşturuyor ve ağırlık bakımından en büyük ürün kalemi.
Bunlar fiili yıllık üretimi değil, kapasiteyi gösteren rakamlar. Kapasite, bir tesisin amaçlanan işletme koşullarında üretecek şekilde tasarlandığı miktarı ifade eder. Tek başına satışları, kazancı veya ithal yakıtın ne kadarının ikame edildiğini hesaplamak için kullanılamaz.
Üretim Artışı Henüz Kârlılığı Göstermiyor
Tesisin bildirilen faaliyet performansı 2025'te iyileşti. Haberlerde aktarılan şirket verilerine göre üretim yıllık hedefin yüzde 102'sine ulaştı; üretim miktarı 2024'e kıyasla yüzde 43 arttı.
Bu iki gösterge farklı şeyleri ifade ediyor. Üretim hedefinin yüzde 102'sine ulaşılması, üretimin şirket planını yüzde 2 aştığı anlamına geliyor. Mutlak üretim hedefi açıklanmadığı için tesisin tam tasarım kapasitesinin yüzde 102'siyle çalıştığı anlamına gelmiyor.
Benzer şekilde, yüzde 43'lük artış bir önceki yıla göre büyümeyi gösteriyor ancak iki yılda da üretilen tonajı ortaya koymuyor. Bu miktarlar olmadan tesisin açıklanan yıllık kapasitesine ne ölçüde yaklaştığını hesaplamak mümkün değil.
Projenin faaliyete geçtiği dönemde, ithalatın yerini almak üzere yılda 1 milyar doların üzerinde değerde ürün üretmesi bekleniyordu. Yatırımın geri dönüşünün ise yaklaşık dokuz yıl olacağı öngörülmüştü. Bunlar doğrulanmış mali sonuçlar değil, tahminlerdi. Üretimdeki artış işletmeyi destekleyebilir ancak yalnızca üretim büyümesi, ilk geri dönüş tahmininin gerçekleştiğini göstermez.
Haberlerde ayrıca GTL faaliyete geçtikten sonra Özbekistan'ın dizel ithalatında önemli bir artış yaşandığı belirtiliyor. Bu durum, yurt içi üretimi ithalatta aynı miktarda bir azalmayla eş tutmayı zorlaştırıyor. Ancak karşılaştırılabilir ithalat toplamları veya talep verileri paylaşılmadığından, bu artış tesisin kendi hedeflerini tutturamadığını ya da tüketimin ek arzdan daha hızlı yükseldiğini göstermiyor.
Mali denetim, tesisin sanayi performansı ile ticari performansını birbirinden ayırmayı sağlayacak aşama olacak. Üretim, satış geliri, işletme maliyetleri ve borç servisi birbiriyle bağlantılı olsa da başarının birbirinin yerine kullanılabilecek ölçütleri değiller.
Takvim ve Bir Sonraki Açıklamalar
Proje, inşaat ve devreye alma aşamalarından özelleştirme programına geçti; ancak süreçte birbirinden ayrı birkaç aşama daha bulunuyor. Başlıca tarihler ve duyurular şöyle:
- Aralık 2021: Uzbekistan GTL faaliyete geçti.
- 21 Nisan 2025: PQ-145 sayılı Cumhurbaşkanlığı kararnamesi, GTL'nin yüzde 100'ünün planlanan satışını da içeren özelleştirme programını oluşturdu.
- 2025'in üçüncü çeyreği: Kararnamede GTL satışı için profesyonel danışmanların görevlendirilmesi öngörüldü.
- 2025'in tamamı: Bildirilen üretim hedefin yüzde 102'sine ulaştı ve 2024'e kıyasla yüzde 43 arttı.
- 2026'nın ikinci çeyreği: Halka satış duyurusu için öngörülen dönem.
- 16 Haziran 2026: Bildirilen ödenmemiş kredi anaparası 838,2 milyon dolardı.
- 8 Ekim: Murodov, özelleştirme hazırlıklarının ve olası bir halka arza yönelik çalışmaların başladığını duyurdu. Haberlerde bu basın toplantısının yılı belirtilmedi.
Denetimin tamamlanması, mali göstergelerin yayımlanması, tekliflerin alınması veya halka arzın başlatılması için yeni bir tarih açıklanmadı. Ajans, ilgi gösteren uluslararası kuruluşların adlarını vermediği gibi bağlayıcı yatırım taahhütlerini de açıklamadı.
Bir sonraki kapsamlı açıklamaların sürecin üç unsurunu birbiriyle ilişkilendirmesi gerekecek: kararnameyle planlanan tam mülkiyet satışı, olası halka arz ve devlet garantileriyle desteklenen borçların nasıl ele alınacağı. Bu ayrıntılar açıklanana kadar duyuru, hazırlık çalışmalarının sürdüğünü gösteriyor; mülkiyetin değiştiğini veya nihai satış yapısının onaylandığını değil.
Öne Çıkan Noktalar
- Özbekistan, 3,42 milyar dolarlık GTL tesisini özelleştirmek için denetimlere ve diğer hazırlıklara başladı.
- Nisan 2025 tarihli kararname şirketin yüzde 100'ünün satışını öngörüyor. Halka satış duyurusunun başlangıçta 2026'nın ikinci çeyreğinde yapılması planlanmıştı.
- Olası bir halka arz için de hazırlıklar başladı ancak hisse dağılımı, değerleme veya arz tarihi açıklanmadı.
- Bildirilen ödenmemiş kredi anaparası 16 Haziran 2026'da 838,2 milyon dolardı. Satışta bu borcun nasıl ele alınacağı açıklanmadı.
- Bildirilen üretim 2025'te yüzde 43 arttı ancak güncel mali sonuçlar ve denetlenmiş kârlılık verileri yayımlanmadı.
- Alıcı, tamamlanmış bir işlem veya gözden geçirilmiş bir tamamlanma takvimi açıklanmadı.






