Ulusal katılım oranı açıklanmadı, sandıklar boş kaldı
Myanmar ordusu, 11 Ocak 2026'da 100 ilçede seçimlerin ikinci aşamasını düzenledi. Neredeyse boş sandık merkezlerine, halka oy kullanma baskısı yapıldığına ve direniş güçlerinin saldırılarına ilişkin haberler gündeme geldi. Yangon'da sabah boyunca tekrar tekrar ziyaret edilen sandık merkezlerinde, ordunun iktidarı ele geçirmesinin ardından sonuçlarını geçersiz saydığı 2020 seçimindeki coşku ve uzun kuyruklardan eser yoktu.
İçindekiler
- Ulusal katılım oranı açıklanmadı, sandıklar boş kaldı
- 2020 ile karşılaştırmada belirleyici olan seçme hakkı
- 57 parti var, ana muhalefet yok
- Savaş, toplulukların oy kullanmasını engelledi
- Korku, insanları sandıktan uzaklaştırmış da sandığa götürmüş de olabilir
- Eleştirinin cezası hapis, hatta daha ağırdı
- Yurt dışındaki oy kullanma süreci rızayla ilgili başka bir sorunu ortaya koydu
- Önceden kullanılan oy pusulaları ve makineler şikâyet konusu oldu
- Çatışmalar sona ermeden aşamalı seçim
- Öne Çıkanlar
Yetkililerin oy verme sürecini düzenleyebildiği bölgelerde bile bu fark belirgindi. Yangon merkezindeki yaklaşık 14 sandık merkezinde yapılan gözlemlerde seçmen sayısı azdı. Insein ve Shwepyithar'da ziyaret edilen sandık merkezlerinde de kuyruk yoktu; giriş çıkış yapanların sayısı sınırlıydı. Shwepyithar'daki bir taksi şoförü, sabah 07.30 civarında oy kullandığında yaklaşık 20 seçmen gördüğünü söyledi.
Bu gözlemler ülke genelindeki katılım oranını ortaya koymuyor. Bu haberlerde ilk iki aşamadan herhangi biri için kesinleşmiş, eksiksiz bir sayı bulunmuyor. Belirli bir saatte bir sandık merkezinin boş olması da bir seçim bölgesindeki katılımı baştan sona ölçmeye yetmez. Bununla birlikte, tekrarlanan gözlemler, adayların değerlendirmeleri ve göçmenlerle yapılan araştırmalar, katılımın düşük olmasının birkaç nedenine işaret ediyor: muhalefet partileri seçim dışı bırakıldı, birçok kişi sonuca güvenmedi, çatışmalar başka bölgelerde oy kullanılmasını engelledi ve korku hem katılımı hem de sandığa gitmemeyi etkiledi.
Asya Özgür Seçimler Ağı (ANFREL), seçim değerlendirmesinde sürecin temel bir özelliğini şöyle ortaya koyuyor: Çerçevede asgari seçmen katılımı ya da asgari bölgesel kapsama şartı bulunmuyor. Dolayısıyla katılımın düşük olması, yetkililerin kendi kurallarına göre seçimi geçerli ilan etmesine engel olmayabilir.
2020 ile karşılaştırmada belirleyici olan seçme hakkı
Belgelenmiş en güçlü karşılaştırma, bağımsızlıktan bu yana katılımın eksiksiz bir dökümü değil, Myanmar'ın 2020 seçimidir. Burma Affairs and Conflict Study'nin RESPECT Myanmar araştırması için görüşülen göçmenler, o seçimi gerçek bir rekabet olarak hatırladı. Seçmen, gönüllü ve toplum örgütleyicisi olarak sürece katıldıklarını, katılımlarının siyasi değişim getirebileceğini düşündüklerini anlattılar.
2020'de Insein'deki sandık merkezlerinde seçmenler saatlerce kuyrukta bekliyordu. 11 Ocak'taki turda saat 06.30, 08.00 ve öğle vakti yapılan ziyaretlerde ise seyrek katılımda pek değişiklik görülmedi. Bu fark, kampanyanın daha sönük geçmesinden fazlasına işaret ediyor: 2020'de birçok seçmeni harekete geçiren siyasi seçenekler artık yoktu.
Latha ilçesinde bağımsız aday olarak yarışan, Ulusal Demokrasi Birliği'nin eski milletvekili Daw Sandar Min, önceki sivil hükümet dönemindeki seçimlerle arasındaki farkı şöyle anlattı:
çarpıcı biçimde farklı
Seçim bölgesinde oy kullanma hakkına sahip 17 binden fazla kişi bulunduğunu ve yaklaşık 10 bininin oy kullanacağını tahmin ettiğini söyledi. Bu, seçmenlerin yüzde 59'undan azına karşılık geliyordu; ancak bu, onaylanmış bir katılım sonucu değil, bir tahmindi. Kazanmayı beklemediğini de belirtti.
Ordunun 1 Şubat 2021'de gerçekleştirdiği darbe, oy verme ile siyasi iktidarın devri arasındaki bağı kopardı. Darbeden önce görev yapan seçim komisyonu 2020 sonuçlarını kabul etmişti. Cuntanın atadığı komisyon ise 26 Temmuz 2021'de bu seçimi geçersiz ilan etti. Büyük bir istekle oy kullanmış seçmenlerden, bu kez önceki tercihlerini geçersiz sayan gücün denetimindeki kurumlara güvenmeleri istendi.
57 parti var, ana muhalefet yok
Kayıtlı 57 partinin bulunması, 2020'deki seçenekleri geri getirmedi. Bunlardan yalnızca altısı ülke genelinde yarışmak üzere kayıtlıydı; diğer 51 parti sadece bir eyalet ya da bölgede aday çıkarabiliyordu. Gözaltındaki Aung San Suu Kyi'nin liderliğindeki Ulusal Demokrasi Birliği ile Shan Milliyetler Demokrasi Birliği feshedilmişti.
ANFREL'e göre 2020 genel seçiminde yarışan partilerin yüzde 57'si, yeni kayıt düzenlemeleri uyarınca artık mevcut değildi. Bu partiler oyların yüzde 70'inden fazlasını, sandalyelerin ise yüzde 90'ını almıştı. Bu partilerin seçim dışı bırakılması, yalnızca birkaç küçük rakibi değil, önceki seçimde kaydedilen desteğin büyük bölümünü temsil eden örgütleri devre dışı bıraktı.
Orduyla bağlantılı Birlik Dayanışma ve Kalkınma Partisi (USDP), ilk aşamada adayların beşte birinden fazlasını çıkardı. ANFREL'e göre onlarca seçim bölgesinde fiilen rakipsiz yarışlar yapıldı. İlk turdan sonraki haberlerde USDP'nin oyların yaklaşık yüzde 90'ını aldığı belirtildi. Ancak bu oran ne ülke genelindeki katılımı gösteriyor ne de üç aşamanın tamamına ilişkin nihai sonuç niteliği taşıyor.
Ülke genelinde yarışan diğer partiler arasında Ulusal Birlik Partisi, Halkın Öncü Partisi, Myanmar Çiftçi Kalkınma Partisi, Shan ve Etnik Demokratik Parti ile Halkın Partisi yer aldı. Kayıtlı tüm partiler, cuntanın atadığı Birlik Seçim Komisyonu'nun (UEC) incelemesinden geçmişti. Bu nedenle pusuladaki parti adlarının sayısı, siyasi rekabetin gerçekte olduğundan daha geniş olduğu izlenimini veriyordu.
Savaş, toplulukların oy kullanmasını engelledi
Katılımın sınırlı olmasının tek açıklaması sandığa gitmemek değildi. Pek çok yerde oy kullanma imkânı yoktu. ANFREL'e göre UEC, 5 Aralık'ta 2.931 mahalle ve köy yerleşiminde, yani temel idari birimlerin yaklaşık yüzde 17'sinde, oy verme işleminin yapılmayacağını duyurdu. Daha önce kapsam dışında bırakılmış 56 ilçe de bunlara eklendi.
Başka bir haberde kapsam dışı bırakılan yerler 161 mahalle ve 2.770 köy olarak verildi. Bu rakamların toplamı da 2.931 ediyor, ancak tanımlar farklı: Köy yerleşimi idari birimdir ve doğrudan tek bir köy olarak değerlendirilmemelidir. İdari birimlerin nüfusları farklı olduğundan, bu sayılardan oy kullanma hakkı olanların ne kadarının dışlandığı anlaşılamaz.
Rakhine eyaletinde bölgesel kısıtlamalar özellikle belirgindi. Arakan Ordusu, 17 ilçenin 14'ünü, yani yaklaşık yüzde 82'sini kontrol ediyordu. Sagaing, Magway ve Mandalay'ın bazı bölgelerine de silahlı direniş ve süregelen çatışmalar nedeniyle ordunun erişmesi zordu.
Oy verme öncesindeki haberlerde darbeden bu yana 7 binden fazla sivilin öldürüldüğü ve 3 milyondan fazla kişinin yerinden edildiği bildirildi. Yerinden edilme, insanları evlerinden ve olağan seçmen kayıt düzenlemelerinden koparıyor; devam eden çatışmalar ise sandık merkezine gitmeyi tehlikeli hâle getirebiliyor. Seçimin ulusal çapta düzenlenmesi bu engelleri ortadan kaldırmıyor.
Korku, insanları sandıktan uzaklaştırmış da sandığa götürmüş de olabilir
Yangon'dan gelen haberler, korkunun tek yönde işlemediğini gösteriyor. Bazı sakinler, ordunun sürecine meşruiyet kazandırmak istemedikleri için oy kullanmayı reddetti. Bazılarıysa sandığa gitmemelerinin yetkililerin ya da ihbarcıların dikkatini çekeceğinden endişe ederek oy kullandı.
İşletme sahipleri, sandığa gitmemeleri hâlinde dükkânlarının ya da geçim kaynaklarının misillemeye uğrayabileceğinden endişe ettiklerini anlattı. Genç erkekler ise askere alınma ve yetkililerin incelemesine takılma korkusu yaşadıklarını dile getirdi. Bu anlatımlar, oy kullanmanın neden kendiliğinden siyasi destek anlamına gelmediğini açıklamaya yardımcı oluyor. Aynı şekilde, sandığa gitmemek de doğrudan gönüllü boykot olarak yorumlanamaz.
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Ofisi, Mandalay Bölgesi dahil bazı yerlerde yerinden edilmiş kişilerin, oy vermek için geri dönmemeleri hâlinde saldırıya uğrayabilecekleri ya da evlerine el konulabileceği yönünde uyarıldığını bildirdi. ANFREL ayrıca öğrencilerin kayıt koşulu olarak önceden oy kullanmaya zorlandığına, yerinden edilenlerin ya da yardım alanların ise gıda, barınma veya mali desteklerini kaybetmekle tehdit edildiğine ilişkin haberleri aktardı.
BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, seçimin düzenlendiği koşulları şöyle tanımladı:
açıkça şiddet ve baskı ortamında gerçekleşiyor
Ordu lideri Min Aung Hlaing eleştirileri reddederek oylamayı demokrasiye güvenilir bir dönüş olarak sundu. İlk aşama sırasında konuşan Min Aung Hlaing, seçimlerin düzenlenmesini savundu:
Askerler tarafından düzenleniyor; adımızın lekelenmesine izin veremeyiz,
Oy kullanmayanların demokrasiyi tam olarak anlamadığını söyleyerek katılım çağrısı da yaptı. Bu tutum, kararlarını adaylara ilişkin değerlendirmeden ziyade güvenlik kaygılarına göre aldıklarını söyleyen bölge sakinlerinin anlattıklarıyla çelişiyordu.
Eleştirinin cezası hapis, hatta daha ağırdı
Cunta, 29 Temmuz 2025'te Çok Partili Demokratik Genel Seçimleri Engelleme, Aksatma ve Sabotajdan Koruma Yasası'nı, yaygın adıyla Seçimleri Koruma Yasası'nı yürürlüğe koydu. ANFREL'e göre yasa, geniş bir eleştiri ve müdahale yelpazesini suç sayıyor; en az üç yıl hapis cezası öngörüyor ve bazı durumlarda idam cezasına kadar varan yaptırımlar içeriyor.
Oylama başlamadan önce en az 88 kişinin yasa kapsamında yargılandığı bildirildi. Davalar arasında sanatçı ve film yapımcıları hakkında sosyal medya paylaşımlarına gelen tepkiler nedeniyle başlatılan işlemler ile boykot faaliyetleriyle bağlantılı kovuşturmalar da yer aldı. Eylül ayında Shan eyaletinde bir kişi, seçimi eleştiren Facebook paylaşımı nedeniyle ağır işlerde çalıştırılma şartıyla yedi yıl hapis cezasına çarptırıldı.
3 Aralık'ta Mandalay'da düzenlenen seçim karşıtı protestonun ardından askerlerin Zaycho pazarında onlarca dükkânı tahrip ettiği bildirildi. Yetkililer, aktivistlerin yakalanmasına yol açacak bilgi için 20 milyon kyat ödül verileceğini duyurdu.
Bu önlemler, seçmenlerin tercihlerini açıkça tartışabileceği alanı daralttı. Ayrıca halkın rızasını değerlendirmeyi de zorlaştırıyor: Eleştiri ağır cezalarla karşılanabiliyorsa, seçim hakkında sessiz kalınması kabul edildiğinin güvenilir bir göstergesi değildir.
Yurt dışındaki oy kullanma süreci rızayla ilgili başka bir sorunu ortaya koydu
RESPECT Myanmar araştırması, Bangkok, Mae Sot, Chiang Mai, Samut Sakhon ve yakınlardaki sanayi bölgelerinde yaşayan göçmenlerin deneyimlerini inceledi. ANFREL'in araştırmaya ilişkin aktarımına göre, görüşme ve odak grup katılımcılarının neredeyse hiçbiri cuntanın düzenlediği seçimde oy kullanmayı düşünmüyordu. Katılımcılar, bu süreci askeri yönetimi uzatmayı amaçlayan bir gösteri ya da tuzak olarak tanımladı.
Bu araştırma, deneyim ve düşünceleri anlamaya yönelik nitel bir çalışmaydı. Yurt dışındaki tüm Myanmar vatandaşları arasında boykot oranını ortaya koyan temsili bir anket değildi. Araştırmanın önemi, katılımcıların 2020'deki coşku ile yeni süreci reddetmeleri arasındaki farkı ortaya koymasında yatıyor.
Myanmar, büyükelçilikler, daimi temsilcilikler ve konsolosluklarda 50 yurt dışı sandığı açtı. Yetkililer, 8 Aralık 2025'e kadar 41 noktada önceden oy verme işleminin tamamlandığını açıkladı. Bu, yurt dışındaki seçmenlerin yüzde 82'sinin oy kullandığı anlamına değil, noktaların yüzde 82'sinde oy verme süresinin sona erdiği anlamına geliyor.
Güney Kore'deki bazı göçmenler, kendilerini oy kullanmaya çağıran telefonlar aldıklarını ve pasaport yenileme ya da diğer konsolosluk hizmetlerinden mahrum bırakılmakla tehdit edildiklerini bildirdi. Yasal statüsü ve çalışma imkânı belgelere erişimine bağlı olan kişiler için bu baskı önem taşıyor.
Yurt dışındaki seçmen kitlesinin büyüklüğü de belirsizdi. Nüfus sayımı verilerinde yurt dışında yaklaşık 1,12 milyon Myanmar vatandaşı bulunduğu ve bunların yaklaşık yüzde 70'inin Tayland'da yaşadığı kaydedildi. Sivil toplum kuruluşlarının tahminlerine göre yalnızca Tayland'daki Myanmar vatandaşlarının sayısı 5 milyona kadar çıkıyor. Özellikle düzensiz göçmenler konusunda kapsam ve yöntemleri farklı olan bu rakamlar, doğrudan karşılaştırılabilir sayılar olarak değerlendirilemez.
Önceden kullanılan oy pusulaları ve makineler şikâyet konusu oldu
Katılım rakamları tek başına oyların nasıl toplandığı ve sayıldığına ilişkin kaygıları ortadan kaldırmaz. Kawhmu ilçesinde Halkın Partisi üyesi Daw Su Su Nway, UEC'nin önceden kullanılan oy pusulalarını rakip partilere haber vermeden topladığını söyledi. Süreci şöyle anlattı:
Önceden kullanılan oyları kendi başlarına topladılar,
Şikâyetinin ardından parti temsilcilerinin üç köydeki önceden oy verme işlemini izlemesine izin verildi. Olay, rakip partilerin süreci gözlemleyebilmesinin önemini gösteriyor: Bu imkân olmadan oy pusulalarının nasıl toplandığını bağımsız biçimde denetleyemezler.
Haberlere göre Kha Rike Khani köyünde bir elektronik oy verme makinesi altı kez arızalandı. Cocokyun'da USDP tüm sandalyeleri kazandı. Oy kullanma hakkına sahip yaklaşık 1.000 kişiden 370'ten fazlası önceden oy kullanmıştı ve bu oyların neredeyse tamamı USDP'ye gitti. Önceden kullanılan oylar, seçmen kitlesinin yaklaşık yüzde 37'sinden fazlasına karşılık geliyordu; dolayısıyla bu oyların nasıl ele alındığı yarışın önemli bir bölümünü oluşturuyordu.
Tek başına ne bir makine arızası ne de önceden kullanılan oyların alışılmadık biçimde belirli bir partide toplanması manipülasyonu kanıtlar. Ancak ikisi de şeffaf açıklamalar ve doğrulanabilir kayıtlar gerektirir. ANFREL'in değerlendirmesi, şeffaf olmayan önceden oy verme işlemleri, güvenilirliği tartışmalı seçmen listeleri ve test edilmemiş elektronik oy verme makineleri konusunda daha önce de kaygılarını dile getirmişti.
Çatışmalar sona ermeden aşamalı seçim
Çatışmalar sürerken oylama takvimi birkaç haftaya yayıldı. Süreç, planların nasıl şekillendiğini de gösteriyor: ANFREL'in aralık ayındaki değerlendirmesinde 25 Ocak'ın kesinleşmemiş bir ihtimal olduğu belirtilirken, sonraki haberlerde bu tarih son tur için belirlenen gün olarak aktarıldı.
- 1 Şubat 2021: Ordu, 2020 genel seçiminden sonra iktidarı ele geçirdi.
- 26 Temmuz 2021: Cuntanın atadığı seçim komisyonu 2020 seçimlerini geçersiz ilan etti.
- 29 Temmuz 2025: Cunta, Seçimleri Koruma Yasası'nı yürürlüğe koydu.
- 28 Aralık 2025: İlk oylama aşaması düzenlendi; 102 ilçeyi kapsaması planlanmıştı.
- 11 Ocak 2026: İkinci aşama 100 ilçede yapıldı.
- 25 Ocak 2026: Üçüncü aşamanın yapılması planlandı.
İkinci tur sırasında Htantabin ilçesinde cuntaya bağlı bir seçim yetkilisinin insansız hava aracı saldırısında öldürüldüğü, direniş güçlerinin de yakındaki Pyu ilçesinde bir kontrol noktasına saldırdığı bildirildi. İlk aşama sırasında Sagaing'de ordunun hava ve topçu saldırıları sürerken muhalif güçler de saldırılar düzenledi.
BM'nin Myanmar'daki insan hakları özel raportörü Tom Andrews, üye devletlere süreci reddetme ve cuntaya kalan aşamaları iptal etmesi için baskı yapma çağrısında bulundu. ANFREL de seçimin uluslararası standartları karşılayamayacağını belirterek hükümetleri sürece meşruiyet kazandırmamaya çağırdı.
Ordunun uluslararası kabul görme çabasına ise dışarıdan destek geldi. Çin süreci destekledi; ordu kontrolündeki medya Çin, Rusya, Hindistan ve Vietnam'ın gözlemci gönderdiğini bildirdi. Ancak gözlemcilerin bulunması, oylama öncesinde ve sırasında belgelenen dışlamaları, zorlamaları ve kısıtlamaları ortadan kaldırmadı.
Temel fark, seçim prosedürünü tamamlamakla halkın özgürce ifade edilmiş desteğini almak arasındadır. Katılıma ilişkin ülke genelinde eksiksiz bir sayı olmadığından, sandığa gitmeyenlerin toplam sayısı ölçülemiyor. Belgelenenler ise birçok topluluğun oy kullanamadığı, başlıca siyasi seçeneklerin bulunmadığı ve bazı katılımcıların evde kalmanın sonuçlarından korktuğu bir süreç yaşandığını gösteriyor.
Öne Çıkanlar
- 11 Ocak'taki ikinci aşama 100 ilçeyi kapsadı; Yangon'da katılımın seyrek olduğuna ilişkin tekrarlanan haberler yayımlandı.
- Bu haberlerde ülke genelindeki katılımı gösteren eksiksiz bir sayı bulunmuyor.
- ANFREL'e göre seçim çerçevesinde asgari katılım ya da bölgesel kapsama şartı yok.
- Oy kullanma kapsamı dışında bırakılan yerler, 56 ilçenin yanı sıra 2.931 mahalle ve köy yerleşimini kapsadı.
- Kayıtlı 57 partiden yalnızca altısı ülke genelinde yarıştı; başlıca muhalefet partileri feshedildi.
- Bölge sakinleri ve göçmenler oy kullanma baskısından söz ederken, seçimi eleştirmek ağır cezai yaptırımlara yol açtı.
- Çatışmalar sürerken ve sürecin iptal edilmesi çağrıları yapılırken üçüncü aşamanın 25 Ocak'ta düzenlenmesi planlandı.






