Anket, Yapay Zekâya Bağımlılığın Arttığını Gösterirken Güney Kore Ruh Sağlığı Tanılarına Karşı Uyardı

11 dakikalık okuma
South Korea Warns Against AI Mental Health Diagnoses as Survey Finds Growing Dependence

Ruh Sağlığının Kötü Olduğunu Bildiren Her Üç Kullanıcıdan Biri Yapay Zekâ Tanılarını Kabul Etti

Güney Kore, bir hükümet anketinde ruh sağlığını kötü olarak değerlendiren katılımcıların yüzde 33,9'unun yapay zekâ kullanarak kendilerine ruhsal hastalık tanısı koyduğu ya da yapay zekânın yanıtlarını tıbbi değerlendirme olarak kabul ettiği ortaya çıkmasının ardından, sohbet robotlarıyla yapılan konuşmaların tıbbi tanı gibi ele alınmaması yönünde yeni bir kılavuz yayımladı. Tüm katılımcılar arasında bu oran yüzde 14,6 olurken, yalnızca yüzde 11,9'u yapay zekânın ruh sağlığına ilişkin tavsiyelerini bir uzmana ya da resmî bir bilgi kaynağına danışarak kontrol etti.

İçindekiler
  1. Ruh Sağlığının Kötü Olduğunu Bildiren Her Üç Kullanıcıdan Biri Yapay Zekâ Tanılarını Kabul Etti
  2. Anket Neyi Ölçüyor?
  3. İnsanlar Neden Sohbet Robotlarına Açılıyor?
  4. Tavsiye Ne Zaman Tanıya Dönüşüyor?
  5. Bağımlılık Uykuyu ve Önemli Kararları Etkileyebilir
  6. Gizlilik Algısı, Veri Koruması Anlamına Gelmiyor
  7. Gençlerin Ebeveynlerinin Haberdar Olmasından Fazlasına İhtiyacı Var
  8. Klinik Kanıtlar Her Sohbet Robotunu Doğrulamıyor
  9. Hükümetin Bundan Sonraki Adımları
  10. Öne Çıkanlar

Sağlık ve Refah Bakanlığı ile Kore Nöropsikiyatri Derneği, 10 Ekim Dünya Ruh Sağlığı Günü öncesinde 8 Ekim 2026 Perşembe günü ruh sağlığında yapay zekâ kullanımına ilişkin kılavuzu yayımladı. Kılavuzda genel kullanıcılar için 21, çocuklar ve ergenler ile ebeveynleri için ayrı ayrı yedi öneri yer alıyor.

Anketin bir başka bulgusu, uyarının aciliyetini ortaya koyuyor: Depresyon, kendine zarar verme ya da intihar dürtüleri içeren psikolojik sıkıntılarını, kafa karışıklıklarını veya ciddi durumlarını yapay zekâyla paylaşan 115 katılımcının yüzde 49,6'sı, konuşmayı sonlandırmanın ötesinde herhangi bir adım atmadı. Kılavuz, ruhsal kriz yaşayan kişilerin sohbet robotuna güvenmeye devam etmek yerine güvendikleri kişilere ve profesyonel hizmetlere başvurmasını öneriyor.

Politika, yapay zekâyla duygusal sohbetleri yasaklamıyor ve belirli hizmetlerin güvenli olduğunu da onaylamıyor. Bilgi ya da teselli aramakla tanı, tedavi veya önemli kişisel kararların sorumluluğunu bir makineye bırakmak arasında sınır çiziyor.

Bakanlığın ruh sağlığı politikalarından sorumlu genel müdürü Lee Sun-young, güven veren bir üslubun neden tıbbi güvenilirlikle karıştırılmaması gerektiğini şöyle açıkladı:

Üretken yapay zekâ, bilgi edinmek ve duygusal destek almak için yeni bir araç olabilir; ancak samimi ve kendinden emin yanıtlar, doğruluğu veya güvenliği mutlaka garanti etmez.

Reklam

Anket Neyi Ölçüyor?

Kore Sağlık ve Sosyal İşler Enstitüsünün gözetimindeki çevrim içi anket, Korea Research tarafından 25 Ağustos-4 Eylül 2026 tarihleri arasında yapıldı. Ankete, önceki ay içinde üretken yapay zekâ kullanmış 15-79 yaşlarındaki 1.019 kişi katıldı.

Örneklemin bu sınırı önemli. Bulgular, Güney Kore nüfusunun tamamını değil, yakın zamanda yapay zekâ kullanmış kişileri anlatıyor. Katılımcılar ayrıca kendi deneyim ve algılarını bildirdi. Anket, ruhsal hastalıklara yapay zekânın yol açtığını ya da kendisini bağımlı olarak tanımlayan kişilerin klinik tanı almış bir rahatsızlığı olduğunu ortaya koymuyor.

Örneklemde 112 katılımcı ruh sağlığını kötü olarak değerlendirdi. Bu grupta yapay zekâ tanılarını kabul etme oranı yüzde 33,9'du. Ruh sağlığını orta olarak değerlendirenlerde oran yüzde 18,2, iyi olarak değerlendirenlerde ise yüzde 9,3 oldu. Dolayısıyla ruh sağlığını kötü olarak değerlendiren grup, bu davranışı ruh sağlığını iyi olarak değerlendiren gruba kıyasla yaklaşık 3,6 kat daha sık bildirdi.

Bu ilişkinin yönü yalnızca rakamlara bakılarak belirlenemez. Zaten ruhsal sıkıntı yaşayanlar sohbet robotlarına daha kolay yönelebilir; sohbet robotlarıyla etkileşim de kişilerin belirtilerini anlama biçimini etkileyebilir. Anketin ortaya koyduğu, daha fazla sıkıntı bildiren kullanıcıların yapay zekâ yanıtlarını tıbbi sonuçlar olarak görme olasılığının da daha yüksek olduğudur.

İnsanlar Neden Sohbet Robotlarına Açılıyor?

Katılımcıların çoğu, yüzde 81,3'ü, üretken yapay zekâyla ilk olarak ders, iş, bilgi arama veya bilgi edinme amacıyla tanıştı. Kullanım zamanla duygusal yaşama da yayıldı: 701 kişi, yani katılımcıların yüzde 68,8'i, yapay zekâyı gündelik sohbet, duygusal bağ kurma, teselli veya psikolojik danışmanlık için kullandığını söyledi.

Mevcut kullanım amaçları birbiriyle örtüşüyordu. Katılımcıların yüzde 54,4'ü yapay zekâyı gündelik sohbet veya arkadaşlık için, yüzde 48,4'ü duygusal bağ ve teselli için, yüzde 44,1'i ise ruh sağlığı ya da psikolojik danışmanlık amacıyla kullandı. Katılımcılar birden fazla amaç seçebildiğinden bu yüzdeler toplanmamalı.

Yapay zekâyı duygusal amaçlarla kullananların yüzde 85,6'sı her zaman ve her yerde konuşabilmeyi, yüzde 77,6'sı ise sohbeti kolayca sonlandırabilmeyi önemli buldu. Yüzde 71,9'u dedikodudan kaçınmak istediğini, yüzde 70,9'u konuyu tanıdığı kişilerle konuşmaya çekindiğini, yüzde 62,6'sı ise başkalarını endişelendirmek istemediğini belirtti.

Reklam

Birçok kişi pratik yararlar gördüğünü söyledi. Tüm katılımcıların yüzde 79,9'u yapay zekâ yanıtlarının veya tavsiyelerinin kendilerine yardımcı olduğunu ya da bir sorunu çözdüğünü belirtti. Daha özel olarak yüzde 54,9'u sohbetlerin durumlarını değerlendirmelerine, yüzde 49,7'si duygularının nedenleri üzerine düşünmelerine yardımcı olduğunu; yüzde 49,8'i ise ruh sağlığıyla ilgili bilgi veya hizmetleri öğrendiğini söyledi.

Bunlar iyileşmeye ilişkin klinik ölçümler değil, algılanan yarara dair bildirimler. Yine de hükümetin teknolojiye tümüyle karşı çıkmak yerine daha güvenli kullanıma yönelik bir kılavuz yayımlamayı neden tercih ettiğini açıklamaya yardımcı oluyor.

Tavsiye Ne Zaman Tanıya Dönüşüyor?

Bakanlık, yapay zekâyla yapılan sohbetlerin bir kişide depresyon, anksiyete bozukluğu veya başka bir ruhsal hastalık bulunduğu sonucuna varmak için kullanılmaması konusunda uyarıyor. Sohbet robotunun belirtiler veya risklerle ilgili değerlendirmesi kesin bir tıbbi hüküm olarak kabul edilmemeli.

Ankete göre katılımcıların yüzde 16,5'i, yanlış ya da zararlı tavsiyeler de dâhil olmak üzere, yapay zekânın kendinden emin yanıtlarını uzman görüşü sanmış. Bu bulgu, olgusal doğruluktan farklı bir soruna işaret ediyor: Bir yanıtın gerekçesi güvenilmez ya da tavsiyesi kişinin koşullarına uygun olmasa bile yetkin ve otoriter görünebilir.

Kılavuz, ruh sağlığıyla ilgili bilgilerin tıp dernekleri ve kamu kurumlarının doğrulanmış kaynaklarıyla karşılaştırılmasını veya yetkin uzmanlara danışılmasını öneriyor. Ayrıca kullanıcıların, sohbet robotunun kendileriyle aynı fikirde olmasını kendi yorumlarının doğruluğuna kanıt saymak yerine başka açıklama ve bakış açılarını da değerlendirmelerini tavsiye ediyor.

Kore Nöropsikiyatri Derneği Başkanı Choi Joon-ho, doğru bir değerlendirmenin kapsamını şöyle anlattı:

Ruh sağlığı sorunları, tek bir belirtiye odaklanmak yerine kişinin yaşam koşulları, kişilerarası ilişkileri, belirtilerindeki değişimler ve bunların günlük işlevleri üzerindeki etkisi dikkate alınarak değerlendirilmelidir.

Bu ayrım önemli; çünkü tek bir belirti hakkındaki sohbet, belirtinin ne kadar sürdüğünü, zaman içindeki değişimini, diğer sağlık sorunlarını ve günlük yaşama etkisini gözden kaçırabilir. Choi ayrıca şunları söyledi:

Yapay zekâ, profesyonel değerlendirme ve tedavinin yerini tutamaz. Bu nedenle kişilerin gerektiğinde zamanında tıbbi yardım alması önemlidir.

Reklam

Bağımlılık Uykuyu ve Önemli Kararları Etkileyebilir

Tüm katılımcıların yüzde 16,3'ü, sohbeti bırakıp konuşma dışındaki etkinliklere odaklanmak istediği hâlde yapay zekâyla konuşmayı sürdürdüğünü söyledi. Yüzde 9,8'i ise sohbet süresini kontrol etmekte zorlanmasının uykusunu veya günlük yaşamını aksattığını bildirdi.

Bu deneyimler, yapay zekâyı özellikle ruh sağlığı veya psikolojik danışmanlık için kullanan 449 katılımcı arasında daha yaygındı. Bu grupta yüzde 23,4'ü sohbetleri durdurmakta zorlandığını, yüzde 15,1'i ise uyku veya günlük etkinliklerinin aksadığını belirtti.

Fark, önemli kararlarda da görüldü. Tüm örneklemde yüzde 10,6'lık bir kesim, başka kişilere danışmadan işten ayrılma veya bir ilişkiyi bitirme gibi konularda yapay zekâ tavsiyesine göre hareket etti. Danışmanlık amacıyla yapay zekâ kullananlarda bu oran yüzde 17,8'di; aradaki fark 7,2 puan oldu.

Bu nedenle öneriler yalnızca ekran süresini sınırlamakla kalmıyor. Kullanıcılar ne hakkında ve ne zaman konuşmayı bırakacaklarına önceden karar vermeli, yapay zekâyı gerçek bir kişi gibi görmemeli; sohbet robotlarıyla konuşmak aile ve arkadaş ilişkilerinin yerini almaya başlarsa etkileşimi azaltmalı. Önemli kararlar güvendikleri kişilerle veya yetkin uzmanlarla ele alınmalı.

Krizle ilgili bulgular, sohbeti sonlandırmanın neden tek başına yeterli olmayabileceğini gösteriyor. Yapay zekâdan rahatsız edici ya da zararlı yanıtlar alan 146 katılımcının yüzde 45,9'u bunları görmezden geldi veya konuşmayı sürdürdü. Kılavuz ise tehlikeli etkileşimlerin sonlandırılmasını ve bir insandan yardım alınmasını öneriyor. Yardım kanalları arasında Güney Kore'nin 109 numaralı intiharı önleme hattı ile 1577-0199 numaralı ruh sağlığı kriz danışma hattını sayıyor.

Gizlilik Algısı, Veri Koruması Anlamına Gelmiyor

Dedikodu korkusu olmadan konuşabilmenin cazibesi, sohbetin gizli kalacağı anlamına gelmiyor. Bakanlığın bulgularına göre katılımcıların yüzde 38,0'i konuşmalarının sızdırılmasından veya başka amaçlarla kullanılmasından endişe duyuyor.

Koruyucu davranışlar her katılımcıda aynı ölçüde görülmedi. Yüzde 61,0'ı başkalarına anlatmayacağı özel bilgileri paylaşmaktan kaçındığını, yüzde 56,6'sı kişiyi veya kuruluşu tanımlayabilecek ayrıntıları anonimleştirdiğini ya da çıkardığını, yüzde 50,8'i ise fazla bilgi paylaştığını düşündüğünde konuyu değiştirdiğini veya konuşmayı sonlandırdığını belirtti.

Reklam

Kılavuz, ruh sağlığı desteği almak için bir hizmeti kullanmadan önce hizmetin amacının, hedef kitlesinin, etkililiğine dair kanıtların ve kişisel veri uygulamalarının kontrol edilmesini öneriyor. Hizmet tıbbi yararlar vad ediyorsa, tanınmış yetkili kurumların bunu doğrulayıp onaylamadığı da araştırılmalı.

İsim, telefon numarası ve adres paylaşılmamalı; tanı belgeleri, reçeteler veya test sonuçları gibi hassas belgeler de yüklenmemeli. Genç kullanıcılar için okul adları ve fotoğraflar da korunması gereken bilgiler arasında sayılıyor.

Veri koruması katılımcıların da öncelikleri arasındaydı: Yüzde 66,8'i sohbet kayıtlarının saklanması ve kullanılmasına ilişkin kurallar ile kullanıcı denetiminin güvence altına alınmasını istedi. Aradaki bağlantı açık: Kişisel bilgileri korumaya yönelik tavsiyeler, hizmetler hangi verileri topladıklarını, ne kadar süre sakladıklarını ve nasıl yeniden kullandıklarını da açıklarsa daha anlamlı olur.

Gençlerin Ebeveynlerinin Haberdar Olmasından Fazlasına İhtiyacı Var

15-18 yaşlarındaki 201 katılımcının yüzde 69,2'si yapay zekâyı duygusal amaçlarla kullandığını söyledi; bu oran tüm örneklemdeki yüzde 68,8'e yakındı. Bağımlılık konusundaki bulgu daha dikkat çekiciydi: Gençlerin yüzde 51,7'si kendisini yapay zekâya bağımlı olarak tanımladı. Bu, tüm yaş grupları arasındaki en yüksek orandı.

Bakanlık bu sonucu, kişinin algıladığı bağımlılık olarak tanımlıyor. Bazı haberlerde aynı oran, yapay zekâya diğer insanlardan daha fazla güvenme şeklinde daha özel bir ifadeyle aktarılıyor. Bu tanımlamaların hiçbiri klinik bir bağımlılık tanısı olarak görülmemeli.

Ergen katılımcıların yüzde 83,1'i ebeveynlerinin yapay zekâ kullandıklarından haberdar olduğunu söylerken, yalnızca yüzde 2,5'i ebeveyniyle kullanım kuralları üzerinde anlaşmıştı. Bu, ebeveynlerin haberdar olmasıyla ortak kurallar belirlenmesi arasında 80,6 puanlık bir fark demek. Ancak veriler, yalnızca haberdar olmanın zararlı kullanımı önlediğini göstermiyor.

Gençlere yönelik ayrı öneriler, çocuklardan yapay zekâ tavsiyelerine uymadan önce kendi düşüncelerini ve koşullarını değerlendirmelerini, istedikleri an sohbeti sonlandırabileceklerini bilmelerini ve yapay zekâ karakterlerini gerçek arkadaş ya da romantik partner gibi görüp görmediklerini sorgulamalarını istiyor. Tehlikeli yanıtlar tek başına ele alınmamalı, güvenilir yetişkinlerle paylaşılmalı.

Ebeveynlere, çocuklarını yapay zekâyı nasıl ve neden kullandıkları konusunda dinlemeleri, yaşa uygunluk ve gizlilik ayarlarını kontrol etmeleri, toptan yasaklar koymak yerine kuralları birlikte belirlemeleri öneriliyor. Kullanımın artmasını, insan ilişkilerinin azalmasını ve kriz işaretlerini takip etmeleri isteniyor. Okul danışmanları, Wee Class danışma merkezleri ve 1388 dâhil gençlere yönelik danışmanlık hizmetleri destek seçenekleri arasında sayılıyor.

Reklam

Uyarı, gençlerin tedavi görme oranlarının arttığı daha geniş bir dönemde geliyor: 18 yaş altındakilere yönelik psikiyatrik bakım, 2020-2024 arasında yüzde 76,6 arttı. Öğrencilerin uykusuzluğuna ilişkin ayrı bulgular, genel liselerdeki öğrencilerin yüzde 46,7'sinin altı saatten az uyuduğunu gösterdi. Bu çalışmalar sohbet robotu kullanımıyla bir bağlantı ortaya koymuyor; ancak ergenlere yönelik kılavuzda uykunun ve profesyonel bakıma erişimin korunmasının neden önemli olduğunu açıklıyor.

Klinik Kanıtlar Her Sohbet Robotunu Doğrulamıyor

Clinical Psychopharmacology and Neuroscience dergisinde 1 Ekim 2025'te çevrim içi yayımlanan bir dijital psikiyatri derlemesi, potansiyel yararların yanı sıra ciddi sınırlamalara da değiniyor. Derleme, her sohbet sistemini aynı kabul etmek yerine, ruh sağlığına yönelik müdahaleler için tasarlanmış sohbet robotlarıyla ilgili deneyleri ve diğer araştırmaları inceliyor.

Derlemede, Therabot adlı uygulamanın denetlendiği randomize bir araştırmanın sonuçlarına yer veriliyor. Araştırmada belirtilerde ağır depresif bozukluk için ortalama yüzde 51, yaygın anksiyete bozukluğu için yüzde 31 azalma bildirildi. Ayrıca kişilerin düşünce, duygu ve davranışları arasındaki bağlantıları incelemesine yardımcı olan bilişsel davranışçı terapiden yararlanan yapılandırılmış araçlar da ele alınıyor.

Bu bulgular, genel amaçlı bir sohbet robotunun güvenilir tanı koyduğunu veya güvenli tedavi sunduğunu göstermez. Ürünler tasarımları, terapötik içerikleri ve denetim biçimleri bakımından farklılık gösteriyor. Derlemede uzun vadeli etkiler hakkındaki kanıtların sınırlı olduğu; üretken sistemlerin yanlış bilgi, tutarsız yanıtlar ve güvensiz davranışlar açısından daha kapsamlı sınanması gerektiği de belirtiliyor.

Güvenlik kaygıları arasında kriz anlarında zararlı yanıtlar verilmesi, sanrılı inançların pekiştirilmesi, önyargı ve gizlilik riskleri yer alıyor. Derleme, insanlar tarafından denetlenen kriz süreçleri oluşturulmasını, ruh sağlığı verilerinin daha güçlü biçimde düzenlenmesini ve yapay zekâ araçlarının klinisyenlerin yerini alması yerine onlarla birlikte kullanıldığı bir bakım yaklaşımını öneriyor.

Hükümetin Bundan Sonraki Adımları

Bakanlığın duyurusu, daha önceki politika taahhütlerinin ardından geldi ve hedefli kılavuzlar için bir takvim ortaya koydu:

  • Ocak 2025: Güney Kore, akademik derlemede ele alınan Üretken Yapay Zekâ Tıbbi Cihaz Onay ve İnceleme Kılavuzunu yayımladı.
  • 27 Mart 2026: 2026-2030 dönemini kapsayan Üçüncü Ruh Sağlığı Refahı Temel Planı'na yapay zekâ bağımlılığına ilişkin kılavuz hazırlama planları eklendi.
  • 9 Haziran 2026: Gençlerin intiharını önlemeye yönelik hükümet tedbirlerinde de kılavuz hazırlama planlarına yer verildi.
  • 25 Ağustos-4 Eylül 2026: Yakın zamanda üretken yapay zekâ kullanmış 1.019 kişiyle anket yapıldı.
  • 8 Ekim 2026: Bakanlık ve psikiyatri derneği, kullanıcılar ve ebeveynlere yönelik önerileri yayımladı.
  • 2027: Bakanlık, ağır ruhsal hastalığı olanlar dâhil, daha fazla risk altındaki gruplara yönelik özel kılavuzlar hazırlamayı planlıyor.

Kamuoyunun müdahaleye desteği yaygındı: Katılımcıların yüzde 86,9'u yapay zekâ kullanımından kaynaklanan sorunların çözümünde hükümetin rolü olduğunu söyledi. Yüzde 45,0'ı kılavuzları, yüzde 41,9'u ise yasal düzenlemeleri destekledi. Yüzde 68,7'si ruh sağlığında yapay zekâ kılavuzlarını ve yasal çerçevelerdeki değişiklikleri acil öncelikler olarak değerlendirdi.

Kullanıcı kılavuzları ile ürün denetimi farklı sorumluluk alanlarını kapsıyor. Dünya Sağlık Örgütü, metin ve görüntü gibi bilgileri işleyen sistemler olan büyük çok modlu modellere ilişkin Ocak 2024 kılavuzunda, makine çıktısına aşırı güven anlamına gelen otomasyon yanlılığına karşı uyarmıştı. Kurum, geniş ölçekte kullanıma geçildikten sonra bağımsız denetim ve etki değerlendirmesi yapılmasını, sonuçların da kamuoyuyla paylaşılmasını önermişti.

Güney Kore'nin yeni önerileri, tek tek hizmetlerin değerlendirilmesi veya onaylanması anlamına gelmiyor. Bakanlık okullar ve klinik ortamlar için eğitim programları planlıyor; ancak duyuruda bu programların veya 2027 kılavuzunun kesin yayımlanma tarihi belirtilmiyor. Duyuruda duygusal destek sunan tüm sohbet robotlarını kapsayacak yeni ve bağlayıcı bir yasadan da söz edilmiyor.

Öne Çıkanlar

  • Güney Kore, 8 Ekim 2026'da ruh sağlığında yapay zekâ kullanımına ilişkin kılavuz yayımladı. Kılavuzda genel kullanıcılar için 21, genç kullanıcılar ve ebeveynleri için ayrı ayrı yedi öneri bulunuyor.
  • Ruh sağlığının kötü olduğunu bildiren katılımcıların yüzde 33,9'u yapay zekâ değerlendirmelerini tanı olarak kabul etti veya kendilerine tanı koymak için kullandı.
  • Tüm katılımcıların yalnızca yüzde 11,9'u yapay zekânın ruh sağlığıyla ilgili tavsiyelerini uzmanlara veya resmî bilgi kaynaklarına danışarak kontrol etti.
  • Sohbetleri durdurmakta zorlanma ve yalnızca yapay zekâ tavsiyesine göre hareket etme, psikolojik danışmanlık amacıyla yapay zekâ kullananlarda daha yaygındı.
  • Ankete katılan ergenlerin yüzde 51,7'si yapay zekâya bağımlı olduğunu bildirdi; ebeveynleriyle kullanım kuralları üzerinde anlaşanların oranı ise yalnızca yüzde 2,5'ti.
  • Kılavuz gizliliğin korunmasını, insanlara danışılmasını ve kriz anlarında profesyonel yardım alınmasını öneriyor. Belirli gruplara yönelik kılavuzların 2027'de hazırlanması planlanıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir