6,5 Crore Tk’lik İyileştirme Projesine Rağmen Haridhoa Nehri Karardı

9 dakikalık okuma
Haridhoa River Turns Black Despite Tk 6.5 Crore Restoration Project

Sekiz fabrika denetlendi, arıtma tesislerinin hiçbiri çalışmıyordu

Narsingdi’de Haridhoa Nehri’ni iyileştirmek için yürütülen 6,5 crore Tk’lik proje ilerlerken arıtılmamış sanayi atıkları nehri kirletmeye devam ediyor. Nehrin aktığı üç upazilada yakın zamanda yapılan haber çalışması sırasında, atık su arıtma tesisleri bulunan sekiz fabrika ziyaret edildi. Ziyaret sırasında tesislerin hiçbiri çalışmıyordu; birçok sanayi kuruluşundan çıkan atıklar doğrudan nehre bırakılıyordu.

İçindekiler
  1. Sekiz fabrika denetlendi, arıtma tesislerinin hiçbiri çalışmıyordu
  2. Kurulu ekipman, arıtma yapıldığının kanıtı değil
  3. Hajipur Drying hakkında dava
  4. Bölge sakinleri hastalık bildiriyor ancak test ayrıntıları yok
  5. Evsel atıklar sanayi deşarjına ekleniyor
  6. İyileştirme çalışmaları takvime bağlı, mevsimsel olarak duraklıyor
  7. Tahliye operasyonları iki kıyıyı da temizleyemedi
  8. Üç upaziladan geçen ticaret güzergâhı
  9. Denetim taahhütleri uygulamada sınanıyor
  10. Öne Çıkanlar

Bulgular, kirlilik kontrol ekipmanı kurmakla onu gerçekten kullanmak arasındaki farkı ortaya koyuyor. Narsingdi Çevre Dairesi Müdür Yardımcısı Md Badrul Huda, nehir kıyısındaki 18 sanayi kuruluşunun 17’sinde arıtma tesisi bulunduğunu söyledi. Ancak muson yağmurlarının kanala yeniden su getirmesine rağmen nehrin suyu hâlâ kapkara ve kötü kokulu.

Su Geliştirme Kurulu iyileştirme projesine Ağustos 2025’te başladı; projenin Haziran 2027’de tamamlanması planlanıyor. Vekil bölge mühendis yardımcısı Humayun Kabir’e göre çalışmaların yaklaşık yüzde 15’i tamamlandı. Proje kapsamında nehir yatağının kazılması, kıyıların korunması ve çevre düzenlemesi bulunuyor. Ancak atıkların nehri kirletmeyi sürdürmesi, bu çalışmaların sağlaması beklenen çevresel kazanımları tehdit ediyor.

Zarar, bölge sakinlerinin yaşamını da doğrudan etkiliyor. Nehre girenler kaşıntı ve başka cilt sorunları yaşadıklarını anlatıyor. Narsingdi Sadar Hastanesi yerleşik hekimi Farida Gulshana Kabir, günde ortalama 14 ila 16 hastanın nehir kirliliğine bağladığı rahatsızlıklar nedeniyle tedavi gördüğünü söyledi. Boro Bazar’daki esnaf için nehrin gerilemesi, bir zamanlar ürünleri ve müşterileri pazara taşıyan güzergâhın da kaybı anlamına geliyor.

Reklam

Kurulu ekipman, arıtma yapıldığının kanıtı değil

Atık su arıtma tesisi (ETP), sanayi üretiminden çıkan atık suyu yeniden kullanımdan veya deşarjdan önce arıtır. Bir fabrikada ETP bulunması, atık suyun tesisten geçirildiğini, tesisin düzgün çalıştığını ya da deşarj edilen suyun gerekli standartları karşıladığını göstermez.

Devlet kuralları, ilgili sanayi kuruluşlarının arıtma tesisi bulundurmasını zorunlu kılıyor. Bölge sakinleri ve çevre savunucuları, bazı fabrikaların bu tesisleri çoğunlukla kurallara uyduklarını göstermek veya cezadan kaçınmak için kurduğunu, arıtılmamış atıkları salmayı sürdürdüğünü öne sürüyor. Bazı tesislerin, atık suyun arıtılması gereken her an çalıştırılmak yerine resmî denetimler sırasında devreye alındığı da iddia ediliyor.

Sekiz fabrikaya yapılan ziyaret, somut bir gözlem ortaya koyuyor: Denetim sırasında sekiz arıtma tesisi de çalışmıyordu. Ancak bu bulgu, her tesisin ne kadar süredir kapalı olduğunu, her fabrikada üretim yapılıp yapılmadığını veya tesislerin ne sıklıkta kullanıldığını göstermiyor. Bununla birlikte, atıkların doğrudan nehre bırakıldığına ilişkin ayrı gözlem, asıl meselenin ekipman sahibi olmak değil, atık suyu gerçekten arıtmak olduğunu ortaya koyuyor.

Söz konusu sekiz fabrika, Huda’nın ETP’si olduğunu belirttiği 17 kuruluşun yaklaşık yüzde 47’sini oluşturuyor. Ziyaret, ekipmanı bulunan fabrikaların kayda değer bir bölümünü kapsıyor; ancak temsili bir araştırma olarak tanımlanmadı. Her kuruluşun kirliliğe ne ölçüde katkı sağladığını belirleyecek çalışma kayıtları, deşarj ölçümleri veya laboratuvar sonuçları paylaşılmadı.

Hajipur Drying hakkında dava

Huda, tekrarlanan uyarılara rağmen ETP kurmadığı için hakkında dava açılan kuruluşun Hajipur Drying olduğunu belirtti. Huda’nın açıklamasına göre acil hukuki işlem, ekipmanı bulunmadığını söylediği tek fabrikayı hedef alıyor. Buna karşılık, tesisi bulunmasına rağmen çalıştırmayan fabrikalar için ayrı bir yaptırım sorunu varlığını koruyor.

Ekipman eksikliğinin ne kadar yaygın olduğuna ilişkin haberlerde farklı ifadeler yer alıyor. Bazı anlatımlarda nehir kıyısındaki birçok fabrikada ETP bulunmadığı belirtilirken Huda, 18 kuruluşun 17’sinde tesis olduğunu söylüyor. Hangi sayımın doğru olduğunu veya bu anlatımların aynı kuruluşları kapsayıp kapsamadığını gösteren ayrı bir fabrika envanteri bulunmuyor.

Huda’nın açıklamasını ayrıntılı aktaran haberler, Hajipur Drying hakkındaki davanın tesis kurmama nedeniyle açıldığını tutarlı biçimde belirtiyor. Dava tarihi, dosya numarası, duruşma tarihi veya karar bilgisi verilmedi. Dolayısıyla dava, mahkûmiyet ya da arıtılmamış atık deşarjına ilişkin daha geniş sorunun çözüldüğünün kanıtı olarak değerlendirilmemeli.

Reklam

Bölge sakinleri hastalık bildiriyor ancak test ayrıntıları yok

Bölge sakinleri Rafiqul Islam ve Saiful Rahman, nehrin durumundan hem sanayi atıklarını hem de evsel çöpleri sorumlu tutuyor. Nehre girenlerde uyuz benzeri kaşıntı ve cilt sorunları görüldüğünü söylüyorlar. Bu anlatımlar belirtileri ve şüphelenilen maruziyeti tarif ediyor; etkilenen herkes için doğrulanmış teşhisler sunmuyor.

Putia Bazar bölgesinde nehir kıyısında yaşayan Almas Mia, ailelerin bir zamanlar Haridhoa’da yıkandığını, suyunu yemek pişirmek için kullandığını ve nehirde tutulan balıkları yediğini hatırladı. Bugünkü durumu şöyle anlattı:

Artık kokusu yüzünden bu nehrin kıyısında durmak bile imkânsız.

Farida Gulshana Kabir’in günde 14 ila 16 hasta geldiğine ilişkin tahmini, Narsingdi Sadar Hastanesi’nde görülen yük hakkında fikir veriyor. Ancak bu ortalamanın hangi dönemi kapsadığı, teşhislerin dağılımı veya vakaların nehirle temasa nasıl bağlandığı açıklanmadı. Bu sayı yıllık toplam olarak hesaplanmamalı veya il genelinde etkilenen herkesin sayısı olarak görülmemeli.

Suyun siyah rengi ve keskin kokusu bozulmanın gözle görülür işaretleri; ancak belirli kimyasalları veya bunların yoğunluğunu ortaya koymuyor. Etkilenen kesimlerde yapılan su testlerinin sonuçları paylaşılmadı. Bu durum, belirli kirleticiler hakkında çıkarım yapmayı sınırlıyor. Buna karşın bölge sakinlerinin anlatımları ve hastane hekiminin değerlendirmesi ciddi bir halk sağlığı sorununa işaret ediyor.

Evsel atıklar sanayi deşarjına ekleniyor

Nehrin tek kirlilik kaynağı sanayi atık suyu değil. Evsel çöpler, çevredeki yerleşimlerden gelen kirli sular ve pazar atıkları da Haridhoa’ya karışıyor. Plastik, su sümbülü ve çürüyen çamur tabakalarıyla birlikte kıyılarda ve nehir kanalında birikiyor.

Huda, insanların günlük faaliyetlerinden kaynaklanan atıkların kirliliği artırdığını söyledi. Boro Bazar esnafından Ariful Islam da boya, tekstil ve diğer fabrikalardan gelen arıtılmamış deşarjların yanı sıra evlerden ve pazarlardan gelen atık suların oluşturduğu kirliliğe dikkat çekti.

Bu kaynakların bir arada bulunması, nehrin iyileştirilmesi açısından önem taşıyor. Fabrika deşarjlarının durdurulması, bildirilen başlıca kirlilik kaynaklarından birini ortadan kaldırır; ancak evlerin ve pazarların atık dökmeyi sürdürmesini engellemez. Kazı çalışmaları birikmiş malzemeyi temizleyip nehri iyileştirebilir. Fakat atık bertarafı değişmedikçe aynı kesimlere yeniden çöp karışabilir.

Bölge sakinleri nehirde artık balık kalmadığını da söylüyor. Bu, yayımlanmış bir balık araştırmasının sonucu değil, yerel bir gözlem. Kayıpların boyutunu ortaya koyan tür sayımı veya ekolojik değerlendirme bulunmuyor. Yine de bu iddia, bir zamanlar ulaşımın yanı sıra gıda kaynağı olarak da kullanılan nehrin gerilemesine başka bir boyut ekliyor.

Reklam

İyileştirme çalışmaları takvime bağlı, mevsimsel olarak duraklıyor

6,5 crore Tk’lik bütçe, 65 milyon Tk’ye karşılık geliyor. Su Geliştirme Kurulu, yenilenen kazı çalışmaları, nehir kıyılarının korunması ve çevre düzenlemesi yoluyla çevrenin iyileştirilmesinin hedeflendiğini belirtiyor. Kabir, projeyi iklim değişikliğiyle mücadele çabalarının bir parçası olarak tanımladı.

Çalışmaların yaklaşık yüzde 15’i tamamlandı; geriye kabaca yüzde 85’i kaldı. Kabir, kalan çalışmaların nehirdeki su seviyesi düşmeye başladığında yeniden başlayacağını söyledi ve planlanan süre içinde tamamlanacağına inandığını belirtti. Çalışmaların ne zaman yeniden başlayacağına ilişkin kesin bir tarih verilmedi.

Öne çıkan tarihler ve bildirilen aşamalar şöyle:

  • 2024-2026: Su Geliştirme Kurulu’na göre 10 tahliye operasyonunda yaklaşık 60 yapı kaldırıldı.
  • Ağustos 2025: 6,5 crore Tk’lik nehir iyileştirme projesinin çalışmaları başladı.
  • Son bildirilen ilerleme: Proje çalışmalarının yaklaşık yüzde 15’i tamamlandı; geri kalan işler su seviyesinin düşmesine bağlı.
  • Haziran 2027: Projenin planlanan tamamlanma tarihi.

İlerleme oranı tek başına projenin takvimin gerisinde olduğunu kanıtlamıyor. Kazı çalışmaları nehir koşullarına bağlı olabilir; ayrıntılı bir çalışma takvimi veya harcama dökümü de paylaşılmadı. Ancak oran, son tarihe kadar tamamlanması gereken işin ne kadar büyük olduğunu gösteriyor.

Tanımlanan proje kapsamı nehir kanalı ve kıyılarına odaklanıyor. Bütçenin fabrika arıtma tesislerinin işletme giderlerini, evsel atıkların toplanmasını veya düzenli su testlerini de karşıladığı belirtilmiyor. Nehrin iyileşip iyileşmeyeceğini her biri etkilese de bunlar sorunun ayrı parçaları.

Tahliye operasyonları iki kıyıyı da temizleyemedi

Kabir, 2024-2026 arasında yapılan 10 operasyonda yaklaşık 60 yapının tahliye edildiğini söyledi. Bu çalışmalara rağmen her iki kıyı boyunca kaçak yapılar bulunuyor. Kalan yapıların toplam sayısı veya yeni tahliyelerin takvimi açıklanmadı.

Yapıların kaldırılması, denetim ve yaptırım uygulandığını gösteriyor; ancak sayı, ne kadar nehir kıyısı arazisinin geri kazanıldığını ortaya koymuyor. Operasyonlar öncesi ve sonrasında temizlenen alanı, kalan işgali veya nehir kanalının genişliğini ölçen veriler paylaşılmadı.

Narsingdi’de Shushashoner Jonno Nagorik’in genel sekreteri Haldhar Das, ETP’lerin etkin biçimde çalıştırılması ve nehir kıyısını işgal eden yapıların kaldırılması çağrısında bulundu. Bu çağrı, iki ayrı baskıyı bir arada ele alıyor: suya karışan kirlilik ve nehre ait alanı işgal eden yapılar.

Reklam

Üç upaziladan geçen ticaret güzergâhı

Haridhoa, Shibpur’daki Alipura Bazar’dan başlayarak yaklaşık 40 kilometre boyunca uzanıyor; Palash ve Narsingdi Sadar’dan geçip Boro Bazar’daki eski polis karakolu iskelesi yakınlarında Meghna Nehri’ne katılıyor. Nehir güzergâhı bir zamanlar yerleşimleri ve tüccarları ilçenin en işlek pazarlarından birine bağlıyordu.

Yelkenli tekneler ve daha büyük gemiler pazara mal taşırken müşteriler de nehirden ulaşıyordu. Bangladeş’in bağımsızlığından bu yana Boro Bazar’da çalıştığını söyleyen Tausif Ahmed, insanların uzak yerlerden ürünleriyle geldiğini ve alışverişten sonra tekneyle döndüğünü hatırladı.

Anlatımlara göre nehir taşımacılığı tamamen durdu ya da neredeyse durma noktasına geldi. Bazı anlatımlar, su yoluyla ticaretin özellikle kurak mevsimde sona erdiğini belirtiyor. Ancak bu anlatımların ortak noktası, kirlilik ve ulaşımın zorlaşması yüzünden nehrin eskiden sunduğu ucuz ve kullanışlı ulaşım olanağını yitirmiş olması.

Ulaşılabilirlik, bir su yolunun teknelerin geçişine yetecek kadar derin ve elverişli olup olmadığını ifade eder. Haridhoa’da kurak mevsimde nehir yatağının bazı bölümleri kum olarak açığa çıkarken, diğer kesimlerde kötü kokulu çamur ve plastik birikiyor. Muson yağmurlarının ardından suyun geri gelmesi, tek başına nehirde ulaşımı yeniden mümkün kılmıyor veya nehri temizlemiyor.

Taşınan yük miktarlarına, ulaşım maliyetlerinin karşılaştırmasına veya pazar gelirlerine ilişkin veriler paylaşılmadı. Bu nedenle ekonomik kayıp güvenilir bir parasal toplamla ifade edilemiyor. Ancak tüccarların tanıklıkları, yerel ticaretin bir zamanlar dayandığı hizmetin ortadan kalktığını belgeliyor.

Denetim taahhütleri uygulamada sınanıyor

Narsingdi Bölge Komiseri Israt Jahan Keya, yönetimin ilçedeki nehirleri korumak için paydaşlarla birlikte çalıştığını söyledi. Yetkililerin sanayi temsilcileriyle düzenli olarak görüştüğünü, deşarjdan önce atık suyu arıtmalarını istediğini ve ETP’lerin çalışır durumda olup olmadığını denetlediğini belirtti.

Huda da Çevre Dairesi’nin arıtılmamış sanayi atıklarının nehre karışıp karışmadığını izlediğini söyledi. Bu güvencelere karşın ziyaret edilen sekiz fabrikadaki arıtma tesislerinin hiçbirinin çalışmadığı görüldü. Resmî denetimlerin tam olarak ne sıklıkta yapıldığı ve sonuçları açıklanmadı.

Hajipur Drying hakkındaki davanın sonucu, yeni tahliye operasyonlarının ne zaman yapılacağı ve kazı çalışmalarının hangi tarihte yeniden başlayacağı henüz belli değil. İyileştirme projesi için belirlenen kesin tamamlanma tarihi Haziran 2027. Arıtılmamış deşarjların sona ermesi için ayrı bir son tarih verilmedi.

Temel ayrım, nehrin fiziksel kanalını iyileştirmekle yeni kirliliği önlemek arasında. Kazı, kıyı koruma ve çevre düzenlemesi gerilemenin bazı yönlerini ele alıyor. Haridhoa’nın kullanılabilir suyuna ve işleyen bir ulaşım güzergâhına yeniden kavuşması, fabrikaların atık sularını arıtmasına ve çevredeki toplulukların nehri atık döküm alanı olarak kullanmayı bırakmasına da bağlı.

Reklam

Öne Çıkanlar

  • ETP’si bulunan sekiz fabrika ziyaret edildi; ziyaret sırasında tesislerin hiçbiri çalışmıyordu.
  • Çevre Dairesi, nehir kıyısındaki 18 sanayi kuruluşunun 17’sinde arıtma tesisi bulunduğunu söylüyor.
  • Hajipur Drying, tekrarlanan uyarılara rağmen ETP kurmadığı için hakkında açılan davayla karşı karşıya.
  • 6,5 crore Tk’lik iyileştirme projesinin yaklaşık yüzde 15’i tamamlandı; projenin Haziran 2027’de bitmesi planlanıyor.
  • 2024-2026 arasında 10 tahliye operasyonunda yaklaşık 60 yapı kaldırıldı, ancak nehir kıyısındaki işgal sürüyor.
  • Bir hastane hekimi, kirliliğe bağladığı rahatsızlıklar nedeniyle günde ortalama 14 ila 16 hastayı tedavi ettiğini bildiriyor.
  • Sanayi atıkları, evsel çöpler, plastik ve ulaşımın zorlaşması nehrin iyileşmesini tehdit ediyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir