Azerbaycan’da başörtüsü kısıtlamaları eğitim tartışmasını alevlendirirken öğrenciler dersleri boykot etti

10 dakikalık okuma
Azerbaijan Pupils Boycott Classes as Reported Hijab Restrictions Stir Education Dispute

Okul protestoları kıyafet kurallarını gündeme taşıdı

Azerbaycan’ın Masallı ilçesindeki Bakü 69 numaralı okul ile Mollaoba’daki B. Shiriyev Ortaokulu öğrencilerinin, başörtüsü taktıkları için okula alınmayan arkadaşlarının geri dönmesini talep ederek dersleri boykot ettiği bildirildi. Celilabad ilçesinden gelen ayrı haberlerde de birkaç kız öğrencinin başörtüleri nedeniyle okul girişinde durdurularak eve gönderildiği aktarıldı.

İçindekiler
  1. Okul protestoları kıyafet kurallarını gündeme taşıdı
  2. Okullarda ne yaşandı?
  3. Kıyafet kuralları ne diyor?
  4. Öğretmenler için ayrı bir standart
  5. Açlık grevi bir ailenin şikâyetini tartışmaya taşıdı
  6. Eşit erişim konusunda karşıt iki görüş
  7. STK Forumu tartışmayı laikliğin savunusu olarak çerçeveliyor
  8. Okul tartışması daha geniş bir güvenlik gündemine nasıl giriyor?
  9. Tekrarlanan bir anlaşmazlık ve yeni bir düzenleme süreci
  10. Hâlâ netleştirilmesi gerekenler
  11. Öne çıkanlar

Anlaşmazlık öğretmenleri de kapsıyor. Başörtüsü takan bir kadının Bakü’deki Richard Sorge 90 numaralı Ortaokuldan çıkarıldığı bildirilirken, cezaevindeki gazeteci Polad Aslanov, kendi çocuğunun eğitimini etkilediğini söylediği kısıtlamaları protesto etmek için açlık grevi başlattığını duyurdu.

Haberlere konu olan okuldan uzaklaştırmalar, Azerbaycan’da laik eğitim tartışmasının merkezine pratik bir soruyu taşıdı: Ortak bir kıyafet standardını uygulamak, öğrencileri derslerden mahrum bırakmayı haklı çıkarabilir mi? Kuralları destekleyenler, bunları eşitliği ve tarafsız bir okul ortamını korumanın yolu olarak tanımlıyor. Karşı çıkanlar ise kuralların uygulanmasının kız öğrencileri ve kadın öğretmenleri dinî kıyafetleriyle eğitim ya da istihdam arasında seçim yapmaya zorladığını söylüyor.

Haberlerde yasal düzenlemeler, 21 Eylül 2026 tarihli Bakanlar Kurulu’nun öğrenci üniformalarına ilişkin kararı ve 6 Ekim 2026’da kabul edilen öğretmenlere yönelik ayrı hükümler olarak aktarılıyor. Yetkililer genel kapsamlı bir okul başörtüsü yasağını kamuoyuna duyurmuş değil. Öğrencilerin kıyafetlerine ilişkin haberlerde yer alan hükümler “başörtüsü” kelimesini açıkça kullanmadığından, bunların nasıl yorumlanıp uygulanacağı anlaşmazlığın odağında yer alıyor.

Okuldan uzaklaştırmaların boyutu belirsizliğini koruyor. Azerbaycanlı yetkililer Celilabad’daki olayları resmen doğrulamadı; buradaki etkilenen öğrenci sayısı ve alınan önlemlerin tam olarak ne olduğu da belirlenmedi.

Reklam

Okullarda ne yaşandı?

İnternette dolaşıma giren videolarda, başörtüsü takan öğrencilerin okula alınmadığı haberlerinin ardından çocukların okul önünde protesto ettiği ve derslere girmeyi reddettiği görülüyor. Bakü ve Mollaoba’daki okullarda dile getirilen talep netti: Arkadaşlarının okula dönmesine izin verilmesi.

Celilabad’da ise ayrı iddialar söz konusu. Birkaç kız öğrencinin okula alınmayarak eve gönderildiği bildirildi, ancak doğrulanmış bir sayı ya da okul adı verilmedi. Bu haberler, ülke çapında doğrulanmış bir toplam gibi değerlendirilemez ve derslere erişimini kaybeden çocuk sayısını belirlemek için diğer olaylarla birleştirilemez.

Mehdiabad’daki 3 numaralı Ortaokulda daha önce yaşanan bir olay da haberleştirilmişti. 10 Mart 2026’da müdür Afat Jamalova’nın başörtüsü taktıkları gerekçesiyle 23 öğrenciyi okuldan çıkardığı bildirildi. Bu iddia, eylül ayındaki üniforma değişikliğinden önceye dayanıyor; dolayısıyla sonraki kararın mart ayındaki uygulamanın yasal dayanağı olduğunu göstermiyor.

90 numaralı Okuldan öğretmenin çıkarıldığına ilişkin haberler tartışmaya başka bir boyut katıyor. Dolaşıma giren görüntülerde, görevden alınmasının ardından öğrencilerin ağlayarak öğretmene sarıldığı bildirildi. Haberlerde resmî işten çıkarma gerekçesi, yazılı bir karar verilip verilmediği ya da öğretmenin karara itiraz edip etmediği açıklanmıyor.

Kıyafet kuralları ne diyor?

Öğrencilerin kıyafetlerine ilişkin düzenlemeyi değiştiren karar olarak 21 Eylül 2026 tarihli 309 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı gösteriliyor. Haberlerde, bu kararın üniforma standardını bozan ya da genel eğitimin laiklik ilkesiyle çelişen kıyafet unsurlarını yasakladığı belirtiliyor.

Laik eğitim, devlet okullarının dinî otoriteden bağımsız işlemesi anlamına gelir. Tartışma konusu olan, bu kurumsal ilkenin bireylerin kıyafetlerine nasıl uygulanacağıdır. Okul ortamına ilişkin bir kural ile belirli bir öğrenciyi okuldan uzaklaştırma kararı bağlantılıdır, ancak aynı idari işlem değildir.

Haberlerde düzenleme paketi farklı şekillerde aktarılıyor. Bir haberde 21 Eylül değişikliklerinin hem üniformaları hem de öğretmenlerin kıyafetlerini kapsadığı belirtiliyor. Daha ayrıntılı anlatımlarda ise iki ayrı belgeye işaret ediliyor: Öğrencilere ilişkin eylül değişikliği ve öğretmenlere yönelik 6 Ekim tarihli hükümler. Bu açıklamalar tek bir kararda birleştirilmemeli.

Öğrenci kurallarında yer aldığı bildirilen bir istisna da bulunuyor. Okulun Pedagoji Kurulu, Azerbaycan tarihi, kültürü ve millî manevi değerleriyle bağlantılı etkinliklerde ulusal kıyafetlere veya bunların unsurlarına izin verebiliyor. Bu, belirli etkinliklere yönelik sınırlı bir izindir; normal dersler sırasında dinî kıyafetlere genel olarak tanınmış bir istisna olduğu bildirilmemiştir.

Reklam

Öğretmenler için ayrı bir standart

6 Ekim 2026 tarihli hükümler, öğretmen kıyafetlerinin mevsime uygun, temiz, düzenli, sade ve iş tarzında olmasını öngörüyor. Kıyafet unsurları genel eğitimin laiklik ilkesine uygun olmalı ve öğretmenin çalışmasına engel teşkil etmemelidir.

Kurallar ayrıca belirli derslere ve çalışma koşullarına uygun, işlevsel ve rahat kıyafetlere izin veriyor. Listede beden eğitimi, askerlik öncesi hazırlık, teknoloji, fizik, kimya ve biyoloji dersleri yer alıyor. Bu izinler, öğretmenlere yönelik kuralların her etkinlik için aynı kıyafeti zorunlu kılmak yerine sınıftaki pratik görevleri dikkate aldığını gösteriyor.

Azerbaycan Ulusal STK Forumu, öğretmenlere yönelik hükümlerin profesyonel görünümü ve eğitim ortamının laik niteliğini korumayı amaçladığını söylüyor. Bu, Forum’un kuralların amacı hakkındaki açıklamasıdır; Bakü’deki görevden alma haberinin koşullarını doğrulamaz.

Bakü Şehir Eğitim Müdürlüğü, devlet okullarında uygulamayı denetlemeyi planladığını duyurdu. Denetim takvimi, bulgular ya da ayrıntılı bir uygulama süreci açıklanmadı. Denetim, okulların hükümleri nasıl uyguladığını netleştirebilir; ancak belirli öğrencilerin okuldan uzaklaştırılmasının ya da öğretmenlerin işten çıkarılmasının haklı olup olmadığı sorusunu tek başına çözmez.

Açlık grevi bir ailenin şikâyetini tartışmaya taşıdı

Cezaevindeki Xeberman haber sitesinin başındaki Polad Aslanov’un 8 Ekim 2026’da açlık grevine başladığı bildirildi. Eşi Gulmira Aslanova, eylemi Facebook paylaşımında duyurdu ve Aslanov’un 15 numaralı ceza infaz kurumunda tutulduğunu söyledi.

Aslanov, kısıtlamaların kendi çocuğunun eğitim hakkını etkilediğini söyledi. Protestosunu açıklarken hem eğitim hakkı engellenen öğrencilerden hem de kıyafetleri nedeniyle kısıtlamalarla karşılaşan kadın öğretmenlerden söz etti:

"Kendi çocuğumun ve eğitim hakkı kısıtlanan başörtülü tüm öğrencilerin haklarını, ayrıca eğitim ile başörtüsü takmak arasında seçim yapmaya zorlanan başörtülü kadın öğretmenlerin haklarını savunmak için açlık grevine başladığımı ilan ediyorum," dedi.

Aslanov ayrıca birkaç gün önce Kafkasya Müslümanları İdaresi Başkanı Allahşükür Paşazade’ye başvurduğunu, ancak yanıt alamadığını söyledi. Paşazade’den bir yanıt geldiği ya da açlık grevinin ne kadar süreceği veya Aslanov’un sağlık durumu hakkında bir güncelleme yapıldığı aktarılmıyor.

Aslanov 2019’da vatana ihanet suçlamasıyla tutuklandı ve ilk etapta 16 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Cezası daha sonra 13 yıla indirildi. Suçlamaları reddeden Aslanov, hapsedilmesinin gazeteciliğiyle bağlantılı olduğunu söylüyor.

Reklam

Eşit erişim konusunda karşıt iki görüş

Aslanov, kıyafet kısıtlamalarının Azerbaycan Anayasası’nın vicdan özgürlüğünü güvence altına alan 48. maddesini ihlal ettiğini savunuyor. Haberlerde Anayasa’nın ücretsiz ve zorunlu genel ortaöğretimi de güvence altına aldığı, ancak okullarda başörtüsü takma hakkını açıkça tanıyan özel bir hüküm içermediği belirtiliyor.

Başörtüsüne açıkça atıfta bulunulmaması, daha geniş kapsamlı güvencelerin nasıl uygulanacağını tek başına belirlemez. Bu okuldan uzaklaştırmalarla ilgili herhangi bir mahkeme kararı aktarılmıyor. Dolayısıyla anlaşmazlık, hem genel hakların yorumlanmasını hem de okul kurallarının uygulanmasının pratik sonuçlarını kapsıyor.

Üniforma kurallarını destekleyenler eşitlik kavramını farklı bir anlamda kullanıyor. Eğitim uzmanı Mazahir Mammadli, aynı ilkelerin herkese uygulanmasının öğrenciler arasında eşitliği koruyabileceğini, dikkati derslere yöneltebileceğini ve anlaşmazlıkları ya da ayrımcılığı azaltabileceğini söylüyor. Ayrıca ebeveynlere yerleşik kurallara anlayışla yaklaşma çağrısı yapıyor.

QHT.az platformunun başındaki Jasarat Huseynzade, üniformaların görünür toplumsal farklılıkları ve kalıp yargıları azalttığını savunuyor. 11 Ekim 2026 tarihli açıklamasında, kıyafet tartışmasının eğitimle ilgili daha önemli meseleleri arka plana ittiğini söylüyor.

Milletvekili Elnara Akimova da ortak kıyafet standartlarının eşitliği, tarafsızlığı, sorumluluğu ve ortak kurallara saygıyı desteklediğini savunuyor. Öğrencilerin taktığı sembollerin okulun tarafsızlığını bozabileceğini söylüyor ve ailelerle okullar arasında işbirliği çağrısı yapıyor.

Bu argümanlar farklı sonuçlara odaklanıyor. Üniforma destekçileri ortak bir görünümün sağlanmasına ve kıyafet ya da maddi durum üzerinden yapılan karşılaştırmaların azalmasına dikkat çekiyor. Protestocular ise çocukların inançlarını gözetirken okula devam edip edemeyeceğine odaklanıyor. Üniformanın toplumsal farklılıkları azalttığına ilişkin kanıtlar, okuldan uzaklaştırmanın eğitime erişimi nasıl etkilediği sorusunu tek başına yanıtlamaz.

STK Forumu tartışmayı laikliğin savunusu olarak çerçeveliyor

Kendini yüzlerce STK’yı bir araya getiren bir çatı kuruluş olarak tanımlayan Azerbaycan Ulusal STK Forumu, okul kıyafet kurallarının tutarlı, şeffaf ve eşit biçimde uygulanmasını destekliyor. Forum’un açıklamasında ilgili bir Bakanlar Kurulu kararına atıfta bulunuluyor ve kuralların dinî değerlere yönelik olduğu iddiası reddediliyor.

Forum, tutumunu açıklamasında şöyle ifade ediyor:

Bu kuralların uygulanması ne dinî değerlere yöneliktir ne de vatandaşların okul dışındaki özel hayatlarını düzenlemeyi amaçlamaktadır.

Forum, İslam’ı Azerbaycan’ın kültürel mirasının bir parçası olarak kabul ederken laikliği tarihî bir kazanım ve millî değer olarak tanımlıyor. Bir arada faaliyet gösteren cami, kilise ve sinagoglara; ibadethanelerin korunması ve onarılmasına işaret ediyor. Örnekleri arasında Ağdam Cuma Camisi’ndeki restorasyon çalışmaları ve Şuşa’nın ele geçirildiği sırada ezan okunması da bulunuyor.

Forum ayrıca İran ve diğer yabancı ülkelerdeki çevrimiçi kaynakların Azerbaycan’ın laik devlet modeline karşı bilgi saldırıları yürüttüğünü, şeriat ilkelerine dayalı bir devleti teşvik ettiğini ve dinî hassasiyetleri istismar ettiğini öne sürüyor. Forum, kıyafet tartışmasının kasıtlı olarak siyasallaştırıldığını ve dinî bir çatışmaya dönüştürülmeye çalışıldığını söylediği girişimleri kınıyor.

Bu iddialar Forum’un görüşünü yansıtıyor. Okul boykotlarına katılan öğrencilerin yabancı aktörler tarafından yönlendirildiğini kanıtlamıyor. Açıklamada, adı geçen okul protestolarını bu tür kampanyalarla ilişkilendiren somut bir kanıt sunulmuyor; ayrıca söz konusu açıklama, okuldan uzaklaştırma haberlerine ilişkin bir hükûmet doğrulaması niteliği taşımıyor.

Reklam

Okul tartışması daha geniş bir güvenlik gündemine nasıl giriyor?

Kıyafet tartışması aynı zamanda ideolojik güvenlik meselesi olarak da çerçeveleniyor. Bu kavram, yetkililerin toplumsal birliği ya da siyasi bağımsızlığı tehdit ettiğine inandığı fikir ve bilgilere karşı korunmayı ifade ediyor. Bu çerçeve, dikkati tek tek okullardaki kararlardan devletin yabancı nüfuza ilişkin kaygılarına kaydırıyor.

Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Yeni Azerbaycan Partisi’nin sekizinci kongresinde bu kaygılardan söz etti. Millî güvenlik ile toplum içindeki nüfuz arasındaki ilişkiye dair açıklamasında şöyle dedi:

İdeolojik güvenlik, fiziksel güvenlik kadar önemlidir. Çünkü ideolojik yıkıcılık ülkeye yöneliktir. Sınırlarımızı koruyoruz ve bu da görevlerimizden biridir. Modern teknolojiler kullanarak devlet sınırlarımızın korunmasını ve savunulmasını güvence altına aldık.

Aliyev ayrıca eğitim ve yurtseverliği ideolojik nüfuza karşı savunma araçları olarak tanımladı; resmî etkinlikler ve bilindik kalıplar yerine çağdaş kamu iletişimi çağrısı yaptı. Bu açıklamalar, yabancı çevrimiçi kampanyalara ilişkin argümanların daha geniş siyasi bağlamını ortaya koyuyor. Ancak belirli okul olayları hakkında bir karar olarak sunulmuyor.

Anlaşmazlığı değerlendirirken bu ayrımı gözetmek önem taşıyor. İnternetteki manipülasyonlara ilişkin kaygılar, öğrencilerin ve ebeveynlerin gerçek şikâyetleriyle bir arada bulunabilir. Bir öğrencinin neden okula alınmadığını belirlemek için yine de okulun kararı, uyguladığı kural ve ailenin başvurabileceği seçenekler hakkında bilgi gerekir.

Tekrarlanan bir anlaşmazlık ve yeni bir düzenleme süreci

Haberler, son karşılaşmayı okullardaki başörtüsü nedeniyle daha önce yaşanan protestoların uzun geçmişi içinde ele alıyor. Kasım 2010’da Eğitim Bakanlığının okulda başörtüsünü yasaklamaya çalıştığı, Bakü, Gence ve diğer şehirlerdeki gösterilerin ardından kararını geri aldığı bildirildi. Aralık ayında Bakü’de yüzlerce kişi protesto düzenledi; Masallı ve Nardaran’da da gösteriler yapıldığı aktarıldı.

6 Mayıs 2011’de polis, Bakü’de Eğitim Bakanlığı önündeki protestoyu dağıttı. İçişleri Bakanlığı 45 kişinin gözaltına alındığını bildirdi. 5 Ekim 2012’de yaklaşık 200 kişinin katıldığı bir gösteri çatışmalara dönüştü ve 65 kişinin gözaltına alınmasıyla sonuçlandığı bildirildi. Bazı katılımcılara daha sonra altı buçuk yıla kadar hapis cezası verildi.

Mevcut anlaşmazlıkla ilgili haberlerde aktarılan süreç şöyle:

  • Şubat 2026 sonu: Okullarda ülke çapında başörtüsü yasağı getirilebileceği iddiaları dolaşıma girmeye başladı.
  • 10 Mart 2026: Mehdiabad’daki 3 numaralı Ortaokuldan 23 öğrencinin çıkarıldığı bildirildi.
  • Temmuz 2026: Genel Eğitim Kanunu’nda yapılan değişikliklerin laik eğitimi ve öğrenci ve öğretmenlerin görünümüne ilişkin kuralları güçlendirdiği bildirildi.
  • 21 Eylül 2026: 309 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’nın öğrenci üniforma kurallarını değiştirdiği bildirildi.
  • 6 Ekim 2026: Öğretmenlerin kıyafetlerine ilişkin ayrı hükümler kabul edildi.
  • 8 Ekim 2026: Aslanov’un açlık grevine başladığı bildirildi.

Haberlerde aktarılan bir demografik tahmine göre Azerbaycan nüfusunun yaklaşık yüzde 96’sı Müslüman; Müslümanların yaklaşık yüzde 65’i Şii, yüzde 35’i ise Sünni olarak tanımlanıyor. Bu rakamlar dinî aidiyeti gösteriyor; kıyafet tartışmasında taraflardan hangisinin desteklendiğini değil. Öğrencilerin ya da ebeveynlerin görüşlerine ilişkin bir anket de belirtilmiyor.

Reklam

Hâlâ netleştirilmesi gerekenler

Okuldan uzaklaştırılan öğrencilerin ya da etkilenen öğretmenlerin ülke çapındaki doğrulanmış sayısı verilmedi. Celilabad’da eve gönderildiği bildirilen çocukların, Mehdiabad’daki 23 öğrencinin ve 90 numaralı Okuldan çıkarılan öğretmenin durumu haberlerde açıklığa kavuşmuyor.

Ayrıca bir duruşma, itiraz süresi, inceleme tarihi ya da Bakü’deki denetim sonuçlarının açıklanma takvimi duyurulmuş değil. Acil meseleler; etkilenen öğrencilerin derslere dönüp dönemeyeceği, okulların kararlarına ilişkin yazılı gerekçe sunup sunmadığı ve ailelerle öğretmenlerin bir inceleme sürecine erişip erişemediği.

Temel ayrım, kuralların belirtilen amacı ile uygulamada ortaya çıktığı bildirilen sonuçlar arasında. Forum ve diğer destekçiler ortak standartların laik eğitimi ve eşitliği koruduğunu savunuyor. Boykotlar ve Aslanov’un protestosu ise çocukları ve öğretmenleri sınıftan uzaklaştırdığını söyledikleri uygulamalara itiraz ediyor. Bu somut vakaları çözmek, laikliği genel olarak savunmaktan ya da reddetmekten fazlasını gerektiriyor.

Öne çıkanlar

  • Bakü’deki 69 numaralı okulda ve Mollaoba’daki B. Shiriyev Ortaokulunda ders boykotları düzenlendiği bildirildi.
  • Celilabad’da birkaç kız öğrencinin okula alınmadığı bildirildi, ancak yetkililer olayları ya da etkilenenlerin sayısını doğrulamadı.
  • Haberlerde, 21 Eylül 2026 tarihli öğrenci üniforması değişikliği ile öğretmenlerin kıyafetlerine ilişkin 6 Ekim tarihli ayrı hükümlerden söz ediliyor.
  • Başörtüsü takan bir öğretmenin Bakü’deki Richard Sorge 90 numaralı Ortaokuldan çıkarıldığı bildirildi.
  • Polad Aslanov’un çocuğunun eğitimi ve vicdan özgürlüğünü gerekçe göstererek 8 Ekim’de açlık grevine başladığı bildirildi.
  • Ulusal STK Forumu eşit uygulamayı destekliyor ve yabancıların tartışmayı siyasallaştırdığını öne sürüyor; ancak adı geçen okul protestolarıyla böyle bir bağlantı ortaya koymuyor.
  • Haberlerde genel kapsamlı bir okul başörtüsü yasağı, ülke çapındaki okuldan uzaklaştırma sayısı ya da münferit vakaların çözüme kavuşturulmasına ilişkin bir takvim kamuoyuna açıklanmış değil.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir