Nehir boyunca hasar yayılırken beş kişi kayboldu
Pazar akşamı itibarıyla Nepal’deki Budhi Gandaki Nehri boyunca yerleşim yerlerini çamur, kaya ve molozla sürükleyerek basan ani selin ardından beş kişi kayıptı, 82 kişi kurtarılmıştı. Ulusal Afet Riskini Azaltma ve Yönetim Kurumu’nun ilk değerlendirmesinde 45 evin tamamen, 27 evin kısmen hasar gördüğü; iki karayolu köprüsü, iki asma köprü ve üç hidroelektrik projesinin de zarar gördüğü kaydedildi.
İçindekiler
- Nehir boyunca hasar yayılırken beş kişi kayboldu
- Sel nerede başladı?
- Ordu keşif yapmadan önce uyarılar başladı
- Kayıp kişi ve kurtarma sayıları farklı
- Evler ve bir okul sürüklenerek götürüldü
- Yıkılan köprüler iki yakadaki ulaşımı kesti
- Hidroelektrik inşaatı ağır kayıp verdi
- Sarsıntı kaydı deprem olduğunu kanıtlamıyor
- Uyarılar, barınma ve sağlık hazırlıkları
- Yetkililer yardım ve güvenli yeniden inşa çağrısı yaptı
- Öne Çıkanlar
Sel, şafak sökmeden önce Gorkha’nın kuzeyini vurdu ve nehir boyunca aşağıya, Dharche, Aarughat ve komşu Dhading’e yayıldı. Evler, bir okul, inşaat kampları ve nehir geçişleri sürüklenerek götürüldü veya hasar gördü. İlk açıklamalarda can kaybı doğrulanmamıştı ancak daha sonra kayıp kişilere ilişkin haberler gelmesiyle can kaybının boyutu henüz netleşmedi.
İlk değerlendirmelere göre önde gelen açıklama, bir nehir ya da kolunu geçici olarak tıkayan heyelanı, biriken suyun aniden boşalmasının izlemesi. Nepal Ordusu, Chum Nubri Kırsal Belediyesinin 3. Mahallesi’ndeki Filim yakınlarında bir tıkanma tespit etti. Başka anlatımlarda ilk hareketliliğin daha yukarıda, 6. Mahalle’deki Ungilung Khola ve Syār Khola çevresinde başladığı belirtildi. Aralarında jeologların da bulunduğu üç uzmandan oluşan bir ekip, inceleme yapmak üzere insansız hava aracıyla bölgeye gönderildi.
Bu ayrım önemli; çünkü ilk tıkanmanın yerinin saptanması, dengesiz molozun veya birikmiş suyun aşağıdaki yerleşimleri hâlâ tehdit edip etmediğini belirlemeye yardımcı olacak. Yetkililer selin kaynağına ilişkin nihai bir bulgu açıklamadı. Uyarılar, hasar gören yerleşimlerin yanı sıra Budhi Gandaki ve Trishuli nehirleri boyunca yaşayanları da kapsıyordu.
Sel nerede başladı?
Ordu, sabah 5.55’te Budhi Gandaki’nin tıkandığına ilişkin bilgi aldı ve kısa süre sonra, 6.15’ten itibaren Bangsing güvenlik noktasından bir keşif ekibi gönderdi. Ekip, Filim’de kuru bir heyelan olduğunu doğruladı. Havadan çekilen görüntülerde derin ve dar bir boğazda molozlar ile yamacın kenarında heyelan olduğu izlenimi veren bir oluşum görüldü.
Kuru heyelan, yağışın doğrudan tetikleyici olmadığı bir yamaç çökmesidir. Kopan kaya ve toprak bir yatağı tıkarsa arkasında su birikebilir. Bu geçici set çöktüğünde açığa çıkan su, malzemeyi yıkıcı bir taşkın dalgası hâlinde aşağıya taşıyabilir.
Diğer gözlemler ise selin bir yan koldan gelmiş olabileceğine işaret ediyor. Times Energy Genel Müdürü Sushil Thapa, havadan yapılan incelemenin selin Ungilung Khola’dan Syār Khola’ya, oradan da Budhi Gandaki’ye ilerlediğini gösterdiğini söyledi. Syār’ın birleşme noktası Filim’in yaklaşık beş ila yedi kilometre yukarısında; Ungilung’un birleşme noktası ise Syār Khola boyunca beş ila yedi kilometre daha ileride bulunuyor.
Thapa, inceleme sırasında birleşme noktasının yukarısındaki ana Budhi Gandaki kolunun normal aktığını belirtti. Chum Nubri Başkanı Nima Lama ayrı bir açıklamada Chumche Khola üzerindeki bir tıkanmadan söz ederken, başka yerel anlatımlarda heyelanın Kharong ile Ungjulung arasında meydana geldiği belirtildi. Başbakan Balendra Shah ise Lokpa ile Chumling arasında bir heyelan olduğunu söyledi. Bu anlatımlar tek bir konum veya olay sıralaması üzerinde uzlaşmıyor; dolayısıyla Filim’deki bulgu, olayın tamamına ilişkin nihai açıklama olarak değerlendirilmemeli.
Ordu keşif yapmadan önce uyarılar başladı
Aktarılan saatler, Ordu’nun incelemesinden önce uyarıların yapıldığını ve tahliyelerin başladığını gösteriyor. Gorkha Baş Bölge Sorumlusu Dhirendra Kumar Mishra, yetkililere büyük bir sel olduğu bilgisinin sabah 4.35’te ulaştığını söyledi. Dharche Başkanı Lakshman Gurung ise bölge sakinlerinin sabah 3.30 civarında erken uyarı aldığını ve daha güvenli alanlara götürüldüğünü belirtti.
Aarughat Başkanı Raju Gurung, yukarı havzadan gelen uyarıları ve güvenlik güçlerinin desteğiyle, halka yapılan anonslar eşliğinde gerçekleştirilen tahliyeleri anlattı. Gurung’un aktarımında bilginin alınma saati sabah 5 civarı, tahliye saati ise yaklaşık 4.30 olarak verildi. Bu sıralama anlatıldığı şekliyle tutarsız ve açıklığa kavuşturulması gerekiyor. Saatler ayrıca farklı yerleşim ve kurumları ilgilendiriyor; dolayısıyla aynı sel aşamasını göstermiyor olabilir.
- Sabah 3.30 civarı: Dharche Başkanı, erken uyarının ardından bölge sakinlerinin güvenli yerlere geçtiğini söyledi.
- Sabah 4.35: Gorkha baş bölge sorumlusu, yetkililerin sel haberini aldığını belirtti.
- Sabah 5.55: Ordu, Budhi Gandaki’nin tıkandığına ilişkin bilgi aldı.
- Sabah 6: Başbakanın açıklamasına göre afet kurumu altı ilçedeki 221 görevliye müdahale uyarısı gönderdi.
- Sabah 6.15’ten kısa süre sonra: Ordu keşif ekibi Bangsing güvenlik noktasından yola çıktı.
- Sabah 7.30 ve 10 civarı: Aarughat Başkanı, sırasıyla Soti köprüsünün ve nehrin aşağı kesimindeki bir geçişin sürüklenerek götürüldüğünü söyledi.
- Pazar akşamı: Hükümet açıklamalarında kayıp kişiler, genişletilen kurtarma çalışmaları ve ilk hasar bilançosu bildirildi.
Sel Tahmin Bölümü uzmanı Binod Parajuli, ilk değerlendirmesinde selin Aarughat’a ulaşmasının yaklaşık üç saat sürebileceğini tahmin etti. Bu, uyarılara yardımcı olması amaçlanan bir öngörüydü; selin gerçekte ne kadar sürede ilerlediğine ilişkin doğrulanmış bir ölçüm değildi.
Kayıp kişi ve kurtarma sayıları farklı
Afet kurumunun akşam değerlendirmesinde Chum Nubri’nin 6. Mahallesi’ndeki Chumchet’in Ungilung bölgesinde iki kadın ve üç erkek olmak üzere beş kişinin kayıp olduğu belirtildi. Başbakan Shah da beş kişinin kayıp olduğunu bildirdi ve arama çalışmalarının yoğunlaştırıldığını söyledi.
Ayrı bir yerel açıklamada daha yüksek bir sayı verildi. Bölge sakini Dipesh Lama, Ungilung Goth’tan beş, Dhaune’deki üç evden de beş kişi olmak üzere toplam 10 kişiyle irtibat kurulamadığını söyledi. Bu açıklama, kurumun bildirdiği beş kişilik toplamla uzlaştırılmadı. Özellikle iletişim ve ulaşımın zarar gördüğü durumlarda, bir kişiyle irtibat kurulamaması tek başına o kişinin hayatını kaybettiğini göstermez.
Kurtarma sayıları da açıklamalara göre değişti. İlk haberde, Ordu helikopterinin Jagat’tan altı kişiyi kurtardığı belirtildi. Shah daha sonra, Salleri’de inşaatı süren hidroelektrik projesinde çalışan 12 kişi de dâhil olmak üzere 48 kişinin kurtarıldığını söyledi. Afet kurumunun akşam değerlendirmesinde ise dört Ordu helikopteriyle kurtarılanlar arasında dokuz yabancı uyruklu kişinin de bulunduğu, toplam 82 kişinin kurtarıldığı bildirildi. Aynı kişileri kapsayabilecekleri için bu sayılar toplanmamalı.
Başbakanın açıklamasına göre 127 Nepal Ordusu, 133 Nepal Polisi ve 177 Silahlı Polis Gücü mensubu olmak üzere toplam 437 güvenlik görevlisi bölgeye sevk edildi. Etkilenen bölgeye dört Ordu helikopteri tahsis edilirken, 50 afet müdahale polisi de görevlendirilmek üzere hazır bekletildi.
Evler ve bir okul sürüklenerek götürüldü
Chum Nubri Başkan Yardımcısı Laxmi Gurung, Ghattékhola, Payun, Salleri ve Jagat Bagar’ı ağır hasar gören bölgeler olarak sıraladı. Ghattékhola’daki Vikas İlkokulunun binasının sürüklenerek götürüldüğü bildirildi; Jagat Bagar’ın ise büyük yıkıma uğradığı belirtildi. Bölge sakinleri tepelere ve ormanlara kaçtı; bazıları giysi ya da yiyeceklerini almaya fırsat bulamadı.
Gandaki Eyaleti Sağlık Bakanlığının ilk değerlendirmesinde Sirdibas’ta Ram Bahadur Gurung’un evinin yıkıldığı ve başka bir evin su bastığı kaydedildi. Aşağı Machhikhola’da sel sularının beş ila yedi eve ve beş ila yedi geçici yapıya girdiği belirtildi. Önceki açıklamalarda her iki kategori için de sekiz sayısı verilmişti. Bakanlık, Salleri’de 20 ila 22 evin risk altında olduğunu bildirdi.
Daha aşağıda, Aarughat Başkanı Raju Gurung, Shanti Bazaar’daki yaklaşık 50 evi su bastığını söyledi. Soti’de de 10 ila 15 evin ve bir otelin selden etkilendiğini bildirdi. Nehrin Dhading tarafında, Tripurasundari Başkan Yardımcısı Devraj Dharel, Vishalnagar’daki yaklaşık 60 ila 65 ev ve geçici barınağın sürüklenerek götürüldüğünü söyledi.
Bu yerel tahminler güvenilir bir toplam elde etmek için bir araya getirilemez. Su basması, tamamen yıkım ve risk altındaki yapılar ayrı ayrı değerlendiriliyor; evler ve geçici barınaklar için farklı tanımlar kullanılmış olabilir. Afet kurumunun akşam sayımında 45 evin tamamen, 27 evin kısmen hasar gördüğü bildirildi; toplam 72 hasarlı ev anlamına gelen bu sayının Vishalnagar için verilen daha yüksek tahminle nasıl örtüştüğü açıklanmadı.
Kurum ayrıca 34 hayvan barınağının, 12 domuz ağılı ya da barınağının ve üç aracın hasar gördüğünü kaydetti. Kayıplara ilişkin kapsamlı bir değerlendirme açıklanmamıştı.
Yıkılan köprüler iki yakadaki ulaşımı kesti
İki asma köprünün sürüklenerek götürüldüğü bildirildi: Nyakchet ile Sirdibas arasındaki eski geçiş ve Machhikhola’yı Kerauja’ya bağlayan köprü. Aarughat’ın 2. ve 3. mahallelerini birbirine bağlayan ve Manbu yönüne ulaşım sağlayan Soti’deki demir karayolu köprüsü de yıkıldı.
Aarughat’ın 9. Mahallesi’ndeki Nayapul’da, Aarughat’ı Dhading’e bağlayan üç bölümlü köprünün Gorkha tarafı sel sularına kapıldı. Sağlık Bakanlığı, köprünün bir bölümünün hasar gördüğünü ve yolun tamamen kapandığını bildirdi. Daha sonraki yerel açıklamalarda Dhading tarafının da zarar gördüğü belirtilirken, Aarughat Başkanı geçişin tamamen sürüklenerek götürüldüğünü söyledi. Yapısal hasarın boyutuna ilişkin anlatımlar farklı olsa da köprünün artık trafiğe açık olmadığı konusunda aynı görüşü paylaşıyorlar.
Bu aksama, zaten var olan ulaşım sorununu ağırlaştırıyor. Daha önceki Bhotekoshi seli, Malekhu yakınlarındaki Phurkekhola’da Trishuli geçişini sürükleyerek götürmüş ve Dhadingbesi’ye giden yolcuları kırsal alternatif güzergâhlara yönelmeye zorlamıştı. Aarughat geçişinin kaybı, Dhading ile Gorkha’yı birbirine bağlayan başka bir güzergâhı daha kapattı.
Alternatif ulaşımı ve Bailey köprüleri kurma olasılığını değerlendirmek üzere Karayolları Dairesi ve Yerel Altyapı Dairesi başkanlarının da yer aldığı ekipler bölgeye gönderildi. Bunlar geçici geçiş sağlayabilen, önceden üretilmiş çelik köprülerdir. Shah, Aarughat’ta bir köprü için hazırlıkların başladığını söyledi ancak kurulum veya yeniden açılış tarihi açıklanmadı.
Hidroelektrik inşaatı ağır kayıp verdi
Sel, Salleri’de inşaatı devam eden 341 MW’lık Budhi Gandaki hidroelektrik projesinin kampına ve yapılarına zarar verdi. Times Energy’nin açıklamasında ana kampın, binaların ve inşaat ekipmanlarının sürüklenerek götürüldüğü belirtildi. Başbakan ayrıca inşaat kampı, ekipmanlar, yakındaki evler, elektrik direkleri ve bir telefon kulesinde hasar olduğunu bildirdi.
Santral binasına ilişkin ilk açıklamalarda farklılıklar bulunuyor. İlk haberde, santral Dharche’nin 3. Mahallesi’ndeki Budhi Gandaki projesiyle ilişkilendirilirken, Sağlık Bakanlığının değerlendirmesinde Sahaj Urja santrali olarak adlandırıldı ve Chum Nubri’nin 3. Mahallesi’nde olduğu belirtildi. Bakanlık, yakındaki yedi ila sekiz evin sürüklenerek götürüldüğünü bildirdi; önceki bir açıklamada bu sayı sekiz ila 10 olarak verilmişti. Tesisin kimliği ve idari konumu ile etkilenen evlerin sayısı açıklığa kavuşturulmalı.
Sel, 14,15 MW’lık Dobhan Khola hidroelektrik projesi için inşa edilen bir Bailey köprüsünü de sürükleyerek götürdü. Afet kurumu üç hidroelektrik projesinin zarar gördüğünü kaydetti ancak ayrıntılı açıklamalarda üçüncü projenin adı verilmedi.
İnşaat sahalarındaki hasar binalarla sınırlı değil. Geçişlerin kaybı ve yolların zarar görmesi; işçilerin, ekipmanların ve onarım çalışmalarının bölgeye ulaşmasını engelliyor. Doğrulanmış bir maddi kayıp tahmini, güncellenmiş inşaat takvimi veya kapsamlı mühendislik değerlendirmesi açıklanmadı.
Sarsıntı kaydı deprem olduğunu kanıtlamıyor
Yukarı kesimlerde yaşayanlar selden önce yerin sallandığını hissettiklerini bildirdi. EarthScope’un Kakani istasyonuna ait olduğu belirtilen kayıtta, cumartesi günü UTC 22.40 ile 22.45 arasında bir titreşim sinyali görüldü. Nepal, UTC’den beş saat 45 dakika ileride olduğundan bu aralık pazar günü sabah 4.25 ile 4.30’a karşılık geliyor.
Sinyali anlatan açıklamada Nepal saati yaklaşık 15.45 olarak verilmişti. Bu saat dönüşümü, belirtilen UTC aralığıyla uyuşmuyor. Doğru dönüşüm, bildirilen sinyali sabahın erken saatlerindeki sel uyarılarına yakın bir zamana yerleştiriyor ancak zamanlama tek başına sarsıntıya neyin yol açtığını veya ilk yamaç çökmesinden önce meydana gelip gelmediğini kanıtlamıyor.
Kıdemli sismolog Dr. Mukunda Bhattarai, Nepal Ulusal Deprem İzleme ve Araştırma Merkezi’nin önceki 24 saat içinde Nepal’de kaydedilmiş bir deprem bulunmadığını bildirdi. Afet Kurumu İcra Direktörü Dr. Dharmaraj Upreti de jeologlarla yapılan görüşmelerde Gorkha’da veya yakın bölgelerde yeni kaydedilmiş bir deprem olmadığı sonucuna varıldığını söyledi.
Sismometreler yer hareketini ölçer; bu hareket deprem kadar kaya düşmesi, heyelan veya şiddetli selden de kaynaklanabilir. Dolayısıyla kaydedilen bir titreşim, tek başına jeolojik bir fay üzerindeki harekete işaret etmez. Jeolog Dr. Lok Bijay Adhikari, sarsıntının önceki Rasuwa–Bhotekoshi felaketindekine benzer olabileceğini ancak daha fazla inceleme gerektiğini söyledi.
Kıdemli hidrolog Binod Parajuli, yukarı Budhi Gandaki bölgesinde yağış kaydedilmediğini söyledi. İlk olasılıklar arasında kuru heyelan ve çığ vardı. Upreti de selin görünümünü önceki Rasuwa–Bhotekoshi olayıyla karşılaştırdı. Görünüş benzerliği de yağış kaydedilmemiş olması da aynı nedeni kanıtlamıyor; selin buzul kaynaklı olduğuna dair doğrulanmış bir bulgu açıklanmadı.
Uyarılar, barınma ve sağlık hazırlıkları
Shah, afet kurumunun sabah 6’da Gorkha, Dhading, Tanahun, Chitwan, doğu Nawalparasi ve batı Nawalparasi’deki 221 görevliye uyarı gönderdiğini söyledi. Ayrıca Gorkha, Dhading ve nehrin aşağı kesimlerinde Chitwan’daki Benighat’a kadar yaşayanlara iki turda yaklaşık 200 bin uyarı mesajı gönderildiğini bildirdi. Mesaj sayısı, farklı kişilerin toplam sayısına karşılık gelmeyebilir.
Upreti, risk altındaki bölgeler olarak Sirdibas, Jagat, Yari, Tatopani, Machhikhola, Soti, Arukhet ve Aarughat’ı sıraladı. Uyarılar Tanahun, Muglin ve Chitwan’a kadar uzandı. Bölge sakinlerinden güvenli yerlerde kalmaları, hasarlı veya tehlikeli köprü ve yollardan uzak durmaları istendi.
Tripurasundari’de yerinden edilen aileler ilk etapta boş ya da inşaatı tamamlanmamış evlere yerleştirildi ve ortak yemek verildi. Yerel yönetim, sonraki birkaç gün Kamala Devi ve Sile Devi okullarını kullanmayı, ardından geçici barınaklar kurmayı planladı. Aarughat bölgesinde yerinden edilenler için sağlık kampı faaliyet gösteriyordu.
Eyalet Sağlık Bakanlığı, Filim, Salleri, Jagat ve Machhikhola’daki sağlık tesislerinin daha yüksek rakımlarda bulunduğunu ve görece daha az risk altında olduğunu söyledi. Gorkha, Lamjung ve Tanahun’daki ilçe acil müdahale ekipleri ile eyalet hastanelerinin acil sağlık ekipleri hazır bekletildi.
Yetkililer yardım ve güvenli yeniden inşa çağrısı yaptı
Ulusal Meclis Başkanı Narayan Prasad Dahal; arama, kurtarma, yardım ve güvenli bölgelere yerleştirme çalışmalarının derhâl yapılması çağrısında bulundu. Parlamentonun özel komite başkanı Ganesh Parajuli, nehir seviyelerinin sürekli izlenmesini, zamanında uyarı yapılmasını ve kara ile havadan koordineli kurtarma çalışmaları yürütülmesini istedi. Komite; barınma, temiz içme suyu, gıda, giysi, sağlık hizmeti, sanitasyon ve psikolojik destek sağlanmasını, çocuklara, yaşlılara, hamile kadınlara, engellilere ve hastalara öncelik verilmesini talep etti.
Eski başbakan Baburam Bhattarai pazar günü Aarughat Bazaar ve Shanti Bazaar’ı ziyaret ederek Gandaki Eyaleti Enerji Bakanı Phanindra Devkota, ilçe yetkilileri ve yerel temsilcilerle görüştü. Acil yardım ve rehabilitasyon çağrısı yapan Bhattarai, yeniden inşanın Budhi Gandaki projesi ve Benighat–Aarughat–Ruila Bhanjyang yoluyla koordineli yürütülmesini istedi. Eski başbakan Sher Bahadur Deuba, nehir kıyısında yaşayanları güvenli bölgelere geçmeye çağırdı ve Nepali Kongresi üyelerinden kurtarma ve yardım çalışmalarına destek olmalarını istedi.
Öncelikler, kayıp kişileri bulmak, güvenli barınma sağlamak ve temel ulaşım ile hizmetleri yeniden işler hâle getirmek. Teknik incelemede ayrıca selin kaynağı belirlenmeli ve hâlâ mevcut olabilecek tıkanmalar ya da dengesiz yamaçlar değerlendirilmelidir. Bulguların açıklanması, hasar tespitinin tamamlanması veya köprülerin yeniden hizmete alınması için bir takvim duyurulmadı.
Öne Çıkanlar
- Afet kurumunun akşam değerlendirmesinde beş kişinin kayıp olduğu bildirildi; ayrı bir yerel açıklamada 10 kişiyle irtibat kurulamadığı belirtildi.
- Kurum, dört Ordu helikopteriyle dokuz yabancı uyruklu kişi de dâhil olmak üzere 82 kişinin kurtarıldığını açıkladı.
- İlk değerlendirmelerde selin, heyelan kaynaklı bir tıkanmanın ardından suyun aniden boşalmasıyla meydana geldiği düşünülüyor ancak konuma ilişkin anlatımlar farklılık gösteriyor.
- Akşam değerlendirmesinde 45 evin tamamen, 27 evin kısmen hasar gördüğü; dört köprünün ve üç hidroelektrik projesinin zarar gördüğü kaydedildi.
- Soti ve Aarughat geçişlerinin kaybı ulaşımı aksattı; Aarughat’ta geçici bir köprü için hazırlıklar başladı.
- Nepal’in izleme merkezi deprem kaydetmedi; bildirilen titreşim sinyali için daha fazla inceleme gerekiyor.
- Arama çalışmaları, nehrin aşağı kesimlerine yönelik uyarılar, yardım çalışmaları ve teknik değerlendirmeler sürüyordu.






