Endonezya pirinç üretimi için orman açmayı durdurma sözü verdi, ancak Papua’daki projelerin geleceği belirsiz

9 dakikalık okuma
Indonesia Vows to Halt Forest Clearing for Rice, but Projects in Papua Remain Uncertain

Pirinç fazlası, genişleme politikasında değişikliği beraberinde getiriyor

Endonezya, temel gıda maddesi pirinçte 2029 hedefinden üç yıl önce kendi kendine yeterliliğe ulaştıktan sonra yeni pirinç tarlaları açmak için artık ormanları temizlemesine gerek olmadığını açıkladı. Bu açıklama, hâlihazırda ekilen arazilerde verimi artırmaya yönelik bir değişime işaret ediyor. Ancak yetkililer, Güney Papua ve Kalimantan’da devam eden çalışmaları durdurup durdurmayacaklarını netleştirmedi.

İçindekiler
  1. Pirinç fazlası, genişleme politikasında değişikliği beraberinde getiriyor
  2. Neler değişiyor, neler belirsizliğini koruyor?
  3. Papua’daki genişleme, araziyi ve yaşamları şimdiden değiştirdi
  4. Turbalıklar ve orman kaybı, gıda güvenliği iddiasını karmaşıklaştırıyor
  5. Verim artışı arazi üzerindeki baskıyı azaltabilir mi?
  6. Taahhüdün uygulamayı değiştirip değiştirmediği izlenecek
  7. Öne Çıkanlar

Devlet Başkanı Prabowo Subianto’nun iklim ve enerji özel temsilcisi Hashim Djojohadikusumo, Cakarta’da düzenlenen Endonezya Uluslararası Sürdürülebilirlik Forumu’nda hükümetin gıda üretim alanları için planlanan iki milyon hektarı ekime açmadan pirinç hedefine ulaştığını söyledi. 2024’te başlatılan program, yeni tarım arazileri açarak üretimi artırmayı ve ithalata bağımlılığı azaltmayı amaçlıyordu.

Hashim, “Hükümet, sözde ormanlık alanlarda pirinç ekimini daha fazla genişletmeye gerek görmüyor” dedi. Bir sonraki önceliğin yoğunlaştırma olacağını; pirinç ve Endonezya’nın büyük bölümünü ithal ettiği soya fasulyesi de dâhil olmak üzere, daha iyi çeşitler ve tohumlarla mevcut tarım arazilerindeki üretimin artırılacağını söyledi.

Hükümet verilerine göre pirinç üretimi 2025’te 34,71 milyon tona ulaşarak tahmini 31,19 milyon tonluk talebi aştı. Hashim, devletin pirinç rezervlerinin yaklaşık 5,3 milyon ton olduğunu belirterek stokların devlet depolarının kapasitesini aştığını ve yetkilileri özel depolar kiralamaya yönelttiğini söyledi.

Orman Bakanlığı, açıklamanın henüz tüm projeler için açık bir durdurma talimatı anlamına gelmediği uyarısında bulundu. Bakanlık; ormanların temizlenmesini gerektirecek planlanan genişlemeyi, hâlihazırda devam eden çalışmaları ve mevcut tarım arazilerinde üretimin artırılmasını birbirinden ayırıyor. Güney Papua ve Orta Kalimantan’daki tüm faaliyetlerin duracağını ya da olası bir durdurmanın ne zaman yürürlüğe gireceğini doğrulayamayacağını bildirdi.

Reklam

Neler değişiyor, neler belirsizliğini koruyor?

Ulusal Ekonomi Konseyi Başkan Yardımcısı Mari Elka Pangestu, gıda üretimi için açıklanan iki milyon hektara artık ihtiyaç olmadığını söyledi. Pangestu, Hashim’in kendisinden, gelecekteki gıda ve biyoyakıt üretiminin Orman Bakanlığının ağaçlandırma ve yeniden bitkilendirmeyi kapsayan programı çerçevesinde bozulmuş arazilere yönlendirileceğini açıklamasını istediğini belirtti.

Bu açıklama, değişikliğin pirincin yanı sıra etanol üretiminde kullanılabilen şeker kamışı gibi ürünleri de kapsayacak şekilde genişletildiğine işaret ediyor. Buna karşın hükümet, yeni politikayı mevcut imtiyaz alanlarına, temizlenmiş ancak ekilmemiş arazilere veya Güney Papua’daki şeker projelerine nasıl uygulayacağını kamuoyuna açıklamadı. Açıklamalar, hâlihazırda devam eden altyapı ve arazi hazırlığı çalışmalarının sürüp sürmeyeceği sorusunu da yanıtsız bıraktı.

Bu ayrım önemli; çünkü yeni orman temizliğine karşı bir politika, daha önce verilmiş izinleri kendiliğinden iptal etmez veya geliştirme için onaylanmış arazilerde çalışan makineleri durdurmaz. Daha önce temizlenmiş arazilerin geleceğini de açıklığa kavuşturmaz. Yetkililer, etkilenecek alanları, sorumlu kurumları, son tarihleri veya denetim düzenlemelerini belirleyen ayrıntılı bir uygulama planını henüz yayımlamadı.

Orman Bakanlığı, bir alanın “bozulmuş arazi” olarak tanımlanmasının onu tek başına tarıma açmaya yetmeyeceğini söylüyor. Her alanın mevcut arazi örtüsü, yasal statüsü ve orman işlevi; mekânsal planlarla uyumu; çevresel koşulları ve Yerli halklar dâhil toplulukların hakları bakımından değerlendirilmesi gerekiyor. Arazi kullanımındaki her değişikliğin mevcut yasalara da uygun olması şart.

Araştırmacılar, kullanılabilir arazilerin büyük plantasyonlara uygunluğunun, öne çıkan tahminlerin ima ettiğinden daha düşük olabileceğini ortaya koydu. WRI Endonezya, turbalık alanlar dışındaki bozulmuş ancak hâlâ üretken 9,72 milyon hektar arazi belirledi; ancak bunun yüzde 10’undan azının büyük ölçekli tarıma uygun olduğunu tespit etti. Yaklaşık 4,1 milyon hektarın ise 100 hektarın altındaki küçük çiftlikler için daha elverişli olduğu değerlendirildi.

Reklam

Papua’daki genişleme, araziyi ve yaşamları şimdiden değiştirdi

Gıda üretim alanları içindeki en tartışmalı proje, Güney Papua’daki Merauke ilinde yürütülüyor. Burada pirinç ve şeker plantasyonları; sulak alanlar, savanlar, bataklık ormanları ve turbalıklardan oluşan bir bölgede kuruluyor. Projelerin tam olarak hayata geçirilmesi hâlinde bu alanlar yaklaşık iki milyon hektarı kapsayabilir. Pirinç tarafında Jhonlin Group, şeker tarafında ise Merauke Sugar Group projede yer alıyor; programın bazı bölümlerine askerî personel de destek veriyor.

Çevre örgütü Mighty Earth’ün aktardığı uydu verilerine göre 2024’te çalışmaların başlamasından bu yana pirinç ve şeker kamışı üretimi için 50 binden fazla hektar yağmur ormanı, savan, turbalık bataklık ve sulak alan temizlendi. Hükümet, ne kadar ormanın temizlendiğine veya şu anda çıplak durumda olup henüz ekin yetiştirilmeyen arazilerin geleceğine ilişkin kapsamlı bir döküm sunmadı. Savunuculuk gruplarının daha önce paylaştığı tahminler, kısmen farklı alanları kapsayıp farklı yöntemler kullandıkları için birbirinden ayrılıyor.

Ocak 2026’da Ulusal Arazi Ajansı, imar planı değiştirilen arazilerde devlete ait PT Agrinas Pangan Nusantara şirketine 328 bin hektarı kapsayan ekim hakları verildiğini duyurdu. Süreç, onayın olağandışı bir hızla verildiğini ve anlamlı, özgür, önceden ve bilgilendirilmiş rızanın (FPIC) alınmadığını savunan Yerli halkların hakları savunucularının eleştirilerine yol açtı. Bu ilkeye göre topluluklar, bir proje başlamadan önce bilgilendirilmeli ve projenin geleneksel arazilerinde yürütülüp yürütülmeyeceğine karar vermek için gerçek bir fırsata sahip olmalı.

2025’in sonlarında kabul edilen Güney Papua eyaletinin mekânsal planında geniş alanlar pirinç ekimine ayrıldı. Aktivistler ve Yerli halkların temsilcileri, rızanın oluştuğunu göstermek için istişarelerin çok sınırlı kaldığını savundu. Hükümet yetkilileri ise planın gerekli usullere uygun hazırlandığını, geleneksel hakların ve kültürel açıdan önemli alanların dikkate alındığını söyledi. Birbirine zıt bu açıklamalar, gelecekteki arazi değerlendirmelerinin ve izin kararlarının neden yakından inceleneceğini gösteriyor.

Endonezya Ulusal İnsan Hakları Komisyonu Komnas HAM, Yerli topluluklardan gelen şikâyetlerin ardından projeyle bağlantılı arazi gasbı, çevresel tahribat, askerîleşme ve sindirme girişimlerine ilişkin bulguları ayrıca bildirdi. Komisyon; geleneksel araziler, sağlıklı bir çevre, gıda güvenliği, kararlara katılım ve kişisel güvenlikle ilgili kaygılara dikkat çekti. Toplulukların karar süreçlerine daha fazla katılımını, geleneksel bölgelerin hukuka uygun biçimde haritalandırılmasını ve Yerli halkların arazi haklarının tanınmasına yönelik önlemleri tavsiye etti.

Yerel topluluklar açısından riskler mülkiyet meselesinin ötesine uzanıyor. Ormanlar ve sulak alanlar gıda, su, geçim kaynakları ve kültürel açıdan önemli mekânlar sağlıyor. Çeşitlilik içeren peyzajların geniş alanlarda tek bir ürünün yetiştirildiği büyük monokültür plantasyonlarına dönüştürülmesi bu kaynaklara zarar verebilir ve toplulukları dışarıdan gelen gıdaya ve ücretli işlere daha bağımlı hâle getirebilir.

Reklam

Turbalıklar ve orman kaybı, gıda güvenliği iddiasını karmaşıklaştırıyor

Orta Kalimantan’daki koşullar, orman ve turbalıkların tarıma açılmasının yaratabileceği riskleri ortaya koyuyor. Bazı çiftçiler asitli turbalık topraklarında pirinç yetiştirmekte zorlanırken, turbalık ormanları da tarım için temizlendi. Turba, suya doygun toprakta biriken, kısmen çürümüş bitki materyalinden oluşuyor. Drenajı yapıldığında veya yakıldığında, depolanmış büyük miktarda karbonu salabiliyor ve yangınlara karşı daha savunmasız hâle geliyor.

Orman kaybı, Endonezya’nın iklim planlarının da ters yönünde ilerliyor. Orman politikaları üzerine çalışan düşünce kuruluşu Auriga Nusantara, ülkenin 2025’te 433 bin 751 hektar orman kaybettiğini tahmin ediyor. Bu, bir önceki yıla göre yüzde 66 artışa ve son sekiz yılın en yüksek seviyesine karşılık geliyor. Kuruluşa göre kaybın 78 bin hektardan fazlası gıda ve enerji alanlarında kendi kendine yeterlilik programlarıyla bağlantılı.

Bu eğilimlerin etkisi Endonezya sınırlarını aşıyor. Ormanlar ve turbalıklar, atmosfere salınması hâlinde iklimi ısıtacak karbonu depoluyor; kurutulmuş turbalıklardaki yangınlar ise yoğun duman ve pus oluşturabiliyor. Endonezya, komşuları Malezya ve Singapur’u etkileyen sınır aşan pus olayları yaşadı. Ülke ayrıca 2030’a kadar net karbon yutağı olmayı, yani arazi ve ormanlarının saldığından daha fazla karbon emmesini hedefliyor. Orman temizliği ve yangınların sürmesi bu hedefe ulaşmayı zorlaştırabilir.

Hükümet, gıda üretim alanlarının gerekçesi olarak gıda güvenliğini gösteriyor. Endonezya, pirinci yoğun tüketen bir ülke ve iklim değişikliğiyle bağlantılı kuraklıklar, seller, yağışlı mevsimlerin zamanındaki kaymalar ve zararlılar hasadı sekteye uğratabiliyor. Tarım arazileri konut, sanayi ve altyapı projeleri nedeniyle de kaybediliyor. Bununla birlikte yeni üretim verileri, doğal alanları daha fazla tarıma açmadan önce verimi artırma seçeneğini güçlendirdi.

Hashim, üretim artışını çiftçilere sağlanan teşviklere bağladı. Bunlar arasında devletin kabuğu alınmamış pirinç için alım fiyatını kilogram başına 4.000 rupiden 6.500 rupiye yükseltmesi ve gübre maliyetlerinde yüzde 20 indirim yer alıyor. 2026 verileri ise henüz netleşmiş değil: Endonezya İstatistik Kurumu, ocak-eylül dönemi pirinç üretimini 28,71 milyon ton olarak öngördü; bu, yıllık bazda neredeyse değişmedi. Tarım Bakanlığının tüm yıla ilişkin denge tahmini ise 31,10 milyon ton talebe karşılık 34,77 milyon ton üretim öngörüyor. Bunlar nihai hasat sonuçları değil, hava koşulları, zararlılar ve hasat zamanlamasına göre değişebilecek tahminler.

Reklam

Verim artışı arazi üzerindeki baskıyı azaltabilir mi?

Hükümet, mevcut çiftliklerde üretimi artırmak için daha iyi tohumlara ve ürün çeşitlerine dayanacağını, yaklaşık üç yıl içinde soya fasulyesinde kendi kendine yeterliliği hedeflediğini söylüyor. Bu hedef, ithalata önemli ölçüde bağımlı olunan bir üründe açığı giderebilir; ancak ormanları tarıma açmadan bunu başarmak, verimlilik artışını ve ürünlerin nerede yetiştirileceğine ilişkin dikkatli seçimleri gerektirecek.

Pangestu, verim artışının toprağa ve suya zarar verme pahasına sağlanmaması gerektiği uyarısında bulundu. Daha az su kullanan ve daha sıcak koşullara dayanıklı tohumlar için araştırma yapılması çağrısında bulunan Pangestu, aynı arazide daha az gübre ve su kullanarak daha fazla tahıl üreten “yeşil pirinç” yöntemlerini de destekledi. Daha az gübre kullanılması kirliliği azaltabilir; su tasarruflu yöntemler, su basmış pirinç tarlalarından kaynaklanan metan salımını da düşürebilir. Metan güçlü bir sera gazıdır ve pirinç tarımı bu gazın tarımsal kaynaklarından biridir.

Verimlilik programları çevre açısından kendiliğinden zararsız olmaz. Gübre ve sulama iyi yönetilmezse yoğun tarım toprağı tüketebilir veya su kirliliğini artırabilir. Sonuçlar ürün çeşidine, yerel koşullara ve çiftçilere sağlanan desteğe bağlıdır. Bu nedenle bakanlığın her alanın ayrı ayrı incelenmesi yönündeki çağrısı yalnızca yeni arazileri değil, mevcut çiftliklerin nasıl yönetildiğini de kapsıyor.

Devletin pirinç stokları ve toplam üretim rakamları, gıdaya erişime ilişkin her soruyu da yanıtlamıyor. Ulusal düzeyde kendi kendine yeterlilik, ülke içi üretimin toplam talebi karşılayıp karşılayamayacağını gösterir; her hanenin gıdayı karşılayabileceğini veya erzağın tüm adalara güvenilir biçimde ulaştırılabileceğini garanti etmez. Depolama, dağıtım, fiyatlar ve yerel hasatlar da gıda güvenliğinin bir parçasıdır.

Taahhüdün uygulamayı değiştirip değiştirmediği izlenecek

Mighty Earth açıklamayı memnuniyetle karşıladı ve hükümetin uygulamalarını izleyeceğini, aynı zamanda Papua’daki yerel topluluklarla restorasyon ve sürdürülebilir tarım çalışmalarını sürdüreceğini bildirdi. Örgütün desteği, ormanların daha fazla tarıma açılmasının sona ermesinin sağlayabileceği çevresel faydayı yansıtıyor; ancak değerlendirme uygulamaya ve bağımsız doğrulamaya bağlı.

Önemli ölçütler arasında kurumların ormanların tarıma açılması için yeni izinler vermeyi veya mevcut izin süreçlerini ilerletmeyi bırakıp bırakmayacağı, devam eden çalışmaların gözden geçirilip geçirilmeyeceği ve temizlenmiş alanların eski hâline getirilip getirilmeyeceği ya da başka amaçlarla kullanılıp kullanılmayacağı bulunuyor. Kamuya açık haritalar, proje sınırlarının açıkça belirlenmesi ve düzenli raporlama, kalkınma faaliyetlerinin gerçekten ormanlardan uzaklaşıp uzaklaşmadığını ortaya koyabilir. Yerli toplulukların anlamlı katılımı da tek bir istişare toplantısından veya kâğıt üzerindeki resmî tanımadan fazlasını gerektiriyor.

Açıklama yeni bir yön belirliyor ancak Güney Papua’daki pirinç ve şeker plantasyonlarının ya da Kalimantan’daki projelerin durumunu henüz netleştirmiyor. Endonezya, pirinç fazlası verdiğini bildirdi ve mevcut tarım arazilerinde üretimi artırabileceğini söylüyor. Bu başarının ormansızlaşmanın azalmasına dönüşüp dönüşmeyeceği; hükümetin mevcut projeleri nasıl ele alacağına, bozulmuş arazileri nasıl seçeceğine ve toplulukların haklarını nasıl koruyacağına bağlı olacak.

Öne Çıkanlar

  • Endonezya, 2029 hedefinden önce kendi kendine yeterliliğe ulaştıktan sonra yeni pirinç tarlaları için ormanları temizlemesine artık gerek olmadığını söylüyor.
  • Yetkililer, Güney Papua ve Orta Kalimantan’daki mevcut projelerin durup durmayacağını veya daha önce temizlenen arazilerin nasıl kullanılacağını netleştirmedi.
  • 2024’ten bu yana Güney Papua’da pirinç ve şeker kamışı üretimi için 50 binden fazla hektar orman, savan, turbalık bataklık ve sulak alanın temizlendiği bildiriliyor.
  • Araştırmacılara göre belirlenen bozulmuş arazilerin yalnızca küçük bir bölümü büyük ölçekli tarıma uygun.
  • Yerli halkların hakları savunucuları izin ve istişare süreçlerine itiraz ederken Endonezya’nın insan hakları komisyonu ciddi kaygılar bildirdi.
  • Hükümet, verimi artırmaya, daha iyi tohumlara ve hâlihazırda tarımda kullanılan arazilere odaklanacağını söylüyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir