Üç köy yıkımla karşı karşıya, dönüşler engelleniyor
LICADHO olarak bilinen Kamboçya İnsan Haklarını Geliştirme ve Savunma Birliği'nin incelediği uydu görüntüleri, Tayland askerlerinin kontrolündeki üç Kamboçya sınır köyünde 627 ev ve başka yapının yıkıldığını gösteriyor. Örgüt, Banteay Meanchey eyaletindeki Chouk Chey'de 270, Boeng Trakuon'da 299 ve Prey Chan'da 58 yapının yıkıldığını belirledi.
İçindekiler
- Üç köy yıkımla karşı karşıya, dönüşler engelleniyor
- 20 binden fazla kişi yerinden edilmiş durumda
- Hasar okullara, kliniklere ve yollara da ulaştı
- Toprağa erişimin kaybı gelir kaybı anlamına da geliyor
- Yıkım ve dönüş konusunda hukuk ne diyor?
- Sınır anlaşmazlığı nasıl askerî krize dönüştü?
- Mevcut çıkmazın arkasındaki tarihler
- Sınır görüşmeleri ve dış gözlem
- Normal yaşama dönüş sağlamayan bir ateşkes
- Öne Çıkanlar
LICADHO, Tayland güçlerinin kontrolü ele geçirmesinden önceki ve sonraki durumu karşılaştırmak için Avrupa Uzay Ajansı'nın Sentinel 2 uydularından elde edilen, kamuya açık görüntüleri kullandı. Karşılaştırmada nisan ayı görüntüleri kontrolün ele geçirilmesinden önceki durumu, mart ayı görüntüleri ise sonrasında yaşanan yıkımı gösteriyor. Bu iki görüntü grubuna ait yıllar belirtilmedi.
Yıkılan yapıların en büyük bölümü Boeng Trakuon'da; onu Chouk Chey izliyor. Bu iki köyde toplam 627 yapının 569'u, yani yaklaşık yüzde 91'i bulunuyor. Bulgular, sakinleri hâlâ geri dönemeyen toplulukların karşı karşıya olduğu zararı sayısal olarak ortaya koyuyor.
Kamboçya, 27 Aralık 2025'te imzalanan ateşkese rağmen Tayland askerlerinin, Kamboçya'nın egemen toprağı saydığı bölgelerde kalmayı sürdürdüğünü söylüyor. Tayland, toprak ihlali suçlamalarını reddediyor ve daha önce güçlerinin sivil altyapıyı hedef almadığını açıklamıştı.
11 Ağustos 2026 itibarıyla yıkım ve erişime yönelik süregelen kısıtlamalar, Phnom Penh ve Bangkok üzerindeki sınır görüşmelerini yeniden başlatma baskısını artırdı. LICADHO soruşturma açılması çağrısında bulundu ve yetkilileri geri dönemeyen ailelere barınma ve yardım sağlamaya davet etti. Bu aileler için erişimin yeniden sağlanması, yapılması gerekenlerin yalnızca bir bölümü: Birçoğunun evinin yeniden inşa edilmesi, çiftliklerine erişimin sağlanması ve temel kamu hizmetlerinin yeniden sunulması da gerekebilir.
20 binden fazla kişi yerinden edilmiş durumda
Kamboçya İçişleri Bakanlığı, 6 Ağustos itibarıyla 10 bin 331'i kadın, 6 bin 66'sı çocuk olmak üzere 20 bin 281 kişinin yerinden edildiğini kaydetti. Çatışmanın önceki aşamalarında yerinden edilenlerin çoğu aralık ayındaki ateşkesin ardından geri dönmüş olsa da 20 binden fazla Kamboçyalı geçici kamplarda kalmayı sürdürüyor.
Yerinden edilenler arasında çatışmalardan kaçan ailelerin yanı sıra Tayland askerlerinin köylerin bazı bölümlerini dikenli teller, barikatlar ve nakliye konteynerleriyle çevrelemesinin ardından geri dönmeleri engellenen kişiler de bulunuyor. Kamboçyalı yetkililer, bu engellerin sakinleri evlerinden, çiftliklerinden ve yollardan kopardığını söylüyor.
Boeng Trakuon'da 1.800'den fazla ailenin yerinden edildiği bildiriliyor. Yakındaki Chouk Chey'de yerel yetkililer, ailelerin çoğunun topraklarına erişemediğini belirtti. Patlamamış mühimmat ve askerî kontrolün sürmesi, geri dönmeyi düşünen siviller için tehlikeyi artırıyor.
Bölgeyi ziyaret eden gazetecilerle görüşen sakinler korku, geçim kaynaklarının kaybı ve evlerinin hâlâ ayakta olup olmadığına dair belirsizlikten söz etti. Köylülerden biri, askerlerin kendisine ayrılması için yalnızca 20 dakika verdiğini ve temel mutfak gereçlerini almasına izin vermediğini söyledi. Anlattıkları, bir tahliyenin aileleri günlük yaşam için gereken en basit eşyalardan bile nasıl mahrum bırakabildiğini gösteriyor.
Hasar okullara, kliniklere ve yollara da ulaştı
Kamboçya hükümetinin ilk değerlendirmelerinde 1.558 ev, 26 okul, 14 sağlık tesisi, 74 kamu binası, 19 pagoda, dört antik tapınak, beş köprü ve 87 yol kesiminde hasar kaydedildi. Sınır eyaletlerinde elektrik hatları, su tesisleri ve başka dinî yapılar da zarar gördü.
LICADHO'nun sayımı, adı belirtilen üç köydeki ev ve yapılara odaklanırken hükümetin ilk değerlendirmesi sınır eyaletlerindeki hasarı kapsıyor. Oddar Meanchey, Banteay Meanchey ve Preah Vihear'da çok sayıda okul ve sağlık merkezi hâlâ kapalı.
Yıkılan bir ev, aileyi barınaksız bırakıyor. Kapanan bir okul çocukların eğitimini aksatırken hasarlı bir sağlık merkezi tıbbi hizmet almayı zorlaştırıyor. Yolların, köprülerin, elektrik ve su tesislerinin zarar görmesi de tüm toplulukların normal yaşama dönmesini güçleştiriyor.
Pagodalarda ve derme çatma barınaklarda yaşayan ailelerin gıdaya, temiz suya, tıbbi bakıma, eğitime ve patlamamış mühimmata karşı korunmaya ihtiyacı var. Patlamamış mühimmat, kullanıldığı sırada patlamamış ve hâlâ tehlike oluşturabilen silahlar anlamına geliyor. Uzun vadeli toparlanma için toprağa erişimin sağlanması, evlerin yeniden yapılması ve çatışmaların yeniden başlayıp yeni bir tahliyeye yol açmayacağına dair güvenin tesis edilmesi gerekiyor.
Toprağa erişimin kaybı gelir kaybı anlamına da geliyor
Tarlalarına ulaşamayan çiftçiler ekim yapamıyor. Kontrol noktalarının yakınındaki küçük işletmeler müşteri kaybederken kapanan ya da çok kısıtlı çalışan sınır kapıları ticareti ve gümrük gelirlerini düşürdü.
Daha geniş çaplı çatışma, çok sayıda Kamboçyalı işçinin Tayland'dan ayrılmasına ve her iki ülkede turizmin gerilemesine de yol açtı. Bu etkiler, ekonomik baskıyı LICADHO'nun incelediği üç köyün ötesine taşıyor.
Kampardaki ailelerin gelir olanakları sınırlı; sanitasyon koşulları yetersiz ve eğitim kesintiye uğramış durumda. Binlerce çocuk hâlâ yerinden edilmişken kadınlar çoğu zaman gıda, bakım ve evin toparlanması sorumluluğunu üstleniyor. Bir evi yeniden yapmak, ailenin kendi geçimini sağlayabilme imkânını geri kazanmasının yalnızca bir parçası.
Evlerin yıkılması, ailelerin yaşamlarını yeniden kurmak için ihtiyaç duyduğu belgelerin, aletlerin, hayvanların ve diğer varlıkların da kaybına yol açıyor. Askerî kontrol noktaları ve dikenli teller, sakinlerin bir zamanlar iş ve ticaret için serbestçe gidip geldiği topluluklarda fiziksel bölünmeler yarattı. Bu yerlere ve eşyalara erişim olmadan, bombardımanın durmuş olması güvenilir bir geçim kaynağını yeniden sağlamaya yetmiyor.
Yıkım ve dönüş konusunda hukuk ne diyor?
LICADHO, yıkımın Dördüncü Cenevre Sözleşmesi'nin 53. maddesini ihlal edebileceğini söylüyor. Bu hüküm, yıkım askerî operasyonlar için zorunlu olmadıkça işgalci gücün mülkleri tahrip etmesini yasaklıyor. Uluslararası insan hakları hukuku da yeterli konuta erişimi koruyor; keyfî yıkım ve zorla tahliyeleri kısıtlıyor.
Tarafların birbiriyle çelişen toprak iddiaları hukuki anlaşmazlığı karmaşıklaştırıyor. Tayland, kendi toprağını güvence altına aldığını söylüyor. Kamboçya ise köylerin tarihî antlaşmalar ve haritalarla belirlenen sınırlar içinde kaldığını belirtiyor. Her iki hükümet de müzakereleri sürdürmeyi kabul etti, ancak sınırın çeşitli bölgelerdeki konumu konusunda anlaşamıyor.
Birleşmiş Milletler'in Kamboçya insan hakları özel raportörü Tom Andrews, 31 Temmuz'da sona eren 12 günlük görevi sırasında sınır ve yerinden edilme bölgelerini ziyaret etti. Uluslararası hukukun, silahlı çatışma nedeniyle yerinden edilen kişilere evlerine dönme hakkı tanıdığını ve aralık ayındaki ateşkesin bu dönüşlere izin verme taahhüdünü içerdiğini söyledi.
Andrews'in temel mesajı, sivillerin korunmasının yaşamlarını yeniden kurabilmelerini gerektirdiğiydi. Askerî kontrol, kapalı yollar ve yıkılmış konutlar bu süreci engellemeyi sürdürüyor. Her iki hükümeti harekete geçmeye çağıran Andrews şöyle dedi:
Yerinden edilen sivillerin dönüşünü hızlandırmak için Tayland ile Kamboçya'nın birlikte çalışması şart. İnsanların evlerine dönmeye ihtiyacı var ve bunu hak ediyorlar.
Tayland bazı rakamlara itiraz etti ve Andrews'in değerlendirmesinin bazı bölümlerini reddetti. Andrews, tahminlerinin Birleşmiş Milletler kaynaklarına dayandığını ve toprak üzerindeki karşılıklı iddialardan bağımsız olarak insan hakları güvencelerinin geçerli olduğunu söyledi.
Sınır anlaşmazlığı nasıl askerî krize dönüştü?
Tayland ile Kamboçya arasında, Fransız sömürge döneminde yapılan antlaşmalarla şekillenen yaklaşık 800 kilometrelik bir sınır bulunuyor. Kamboçya, sınır iddialarını 1904 ve 1907 tarihli Fransız-Siyam anlaşmalarına, ilgili haritalara ve sınır komisyonlarının kayıtlarına dayandırıyor. Tayland bu belgelerin bazı yorumlarına itiraz ediyor ve sınırın tam olarak belirlenmediği çeşitli bölgelerde kendi hak iddialarını öne sürüyor.
Uluslararası Adalet Divanı 1962'de Preah Vihear Tapınağı'nın Kamboçya'ya ait olduğuna hükmetti. Daha sonraki bir karar tapınağın çevresindeki bölgeyi netleştirdi, ancak sınırın diğer kesimleri mahkeme tarafından çözüme kavuşturulmadı. Çözülmemiş bu bölgeler, özellikle iç siyasi liderlerin milliyetçi kamuoyuna seslenmek için sınır meselelerini kullandığı dönemlerde hassasiyetini korudu.
Aylardır süren askerî yığınak ve çatışmaların ardından 2025'te çatışmalar şiddetlendi. Tayland, operasyonlarının savunma amaçlı olduğunu ve dolandırıcılık faaliyetleriyle bağlantılı olduğu iddia edilen yerleşkeler dâhil askerî bölgeleri, ikmal güzergâhlarını ve güvenlik tehditleriyle bağlantılı tesisleri hedef aldığını söyledi. Kamboçyalı yetkililer ise saldırıların sivil bölgeleri ve altyapıyı vurduğunu belirtti.
İnsan hakları örgütleri, nüfusun yaşadığı bölgelerin yakınında patlayıcı silahlar kullanılması konusunda uyarıda bulundu. Uluslararası Af Örgütü, her iki hükümete de sivilleri koruma ve silahlı çatışmalardaki davranışları düzenleyen uluslararası insancıl hukuka uyma çağrısı yaptı. Örgüt, çatışmaların yeniden başlamasının daha fazla ölüme, yerinden edilmeye ve temel hizmetlerde hasara yol açabileceği uyarısında bulundu.
Mevcut çıkmazın arkasındaki tarihler
Anlaşmazlık, tarihî sınır iddialarını, mahkeme kararlarını ve yakın tarihli bir ateşkesi bir araya getiriyor. Önemli tarihler, toprak anlaşmazlığının çatışmaları durdurma anlaşmasından çok sonra bile sivilleri evlerine erişim için bekler durumda bıraktığını gösteriyor.
- 1904 ve 1907: Fransız-Siyam anlaşmaları, Kamboçya'nın sınır iddialarına dayanak gösterdiği tarihî zeminin bir bölümünü oluşturdu.
- 1962: Uluslararası Adalet Divanı, Preah Vihear Tapınağı'nın Kamboçya'ya ait olduğuna hükmetti. Daha sonraki bir karar çevresindeki bölgeyi netleştirdi.
- 2025: Aylardır süren askerî yığınak ve çatışmaların ardından çatışmalar şiddetlendi.
- 27 Aralık 2025: Tayland ile Kamboçya ateşkes imzaladı. Andrews, anlaşmanın yerinden edilmiş sivillerin dönüşüne izin verme taahhüdü içerdiğini söyledi.
- 31 Temmuz 2026: Sınır ve yerinden edilme bölgelerine ziyaretleri de kapsayan 12 günlük Andrews görevi sona erdi.
- 6 Ağustos 2026: Kamboçya İçişleri Bakanlığı, hâlâ yerinden edilmiş 20 bin 281 kişi olduğunu kaydetti.
Çatışmanın önceki aşamalarında yüz binlerce kişi yerinden edildi; bunların çoğu aralık ayındaki ateşkesin ardından geri döndü. Kamplarda kalanlar krizin farklı bir aşamasıyla karşı karşıya: Büyük çaplı çatışmalar durmuş olsa da askerî kontrol, fiziksel engeller ve mülklerin yıkılması normal yaşamı sürdürmeyi engelliyor.
Sınır görüşmeleri ve dış gözlem
Phnom Penh, Kamboçya-Tayland Ortak Sınır Komisyonu'nun (JBC) saha incelemelerine ve sınır belirleme çalışmalarına yeniden başlaması için baskı yapıyor. Sınır belirleme, sınırın arazide saptanıp işaretlenmesi anlamına geliyor. Komisyon, sınırın ihtilaflı kesimlerini incelemeye yönelik temel ikili mekanizma; güvenlik olaylarını yöneten askerî kurumlardan ayrı çalışıyor.
Kamboçya hükümet sözcüsü Pen Bona, sivillerin özgürce, güvenli ve onurlu biçimde geri dönebilmesi için ortak saha incelemelerinin gerekli olduğunu söyledi. Enformasyon Bakanı Neth Pheaktra ise ateşkesin anlamının yalnızca silah seslerinin kesilmesiyle değil, yerinden edilen kişilerin topraklarına dönüp dönemediğiyle ölçülmesi gerektiğini belirtti.
ASEAN gözlemcileri, ateşkese uyumu denetlemek üzere sınıra ziyaretlerini artırdı. ABD, Çin, Rusya, Fransa ve Japonya'nın da aralarında olduğu ülkelerden askerî ataşeler köyleri, kampları ve patlamamış mühimmat bulunan bölgeleri ziyaret etti.
Bu ziyaretler, dış hükümetlerin sahadaki koşulları daha iyi görmesini sağlıyor. Gözlemcilerin sınırı belirleme yetkisi yok; bu görev Tayland ile Kamboçya arasındaki müzakerelere bırakılıyor.
Normal yaşama dönüş sağlamayan bir ateşkes
Tayland, barışçıl ikili müzakereleri desteklediğini ve uluslararası hukuka uyduğunu söylüyor. Kamboçya, Bangkok'tan ateşkesin ardından işgal edildiğini söylediği bölgelerden askerlerini çekmesini istedi. Taraflar birbirlerini ihlalle suçlamayı sürdürüyor; bu da görüşmelere yönelik ilk somut adımı siyasi açıdan zorlaştırıyor.
Kayıp ve yerinden edilme sayılarına ilişkin anlaşmazlıklar da kamuoyundaki güvensizliği artırdı. Kamboçyalı yetkililer kamplarda 20 binden fazla kişinin kaldığını belirtiyor. Tayland, özellikle uluslararası sınırın ötesine geçen kişilere ilişkin Kamboçya ve Birleşmiş Milletler tahminlerinin bazılarına itiraz etti.
LICADHO'nun uydu analizi, Chouk Chey, Boeng Trakuon ve Prey Chan'daki yıkımı ölçülebilir biçimde ortaya koyuyor. Yıkılan 627 ev ve yapı sayısı, hükümetin ilk değerlendirmelerinde kaydedilen daha geniş kapsamlı hasarın yanı sıra bu toplulukların yeniden inşa görevinin somut boyutunu gösteriyor.
Sakinler yakınlarındaki bombardıman tehlikesinden kurtulmuş olsalar bile bir eve, çiftliğe, okula ya da kliniğe erişemeyebilir. Erişim engellendiği ya da topraklarının statüsünü sivil makamlar yerine silahlı güçler belirlediği sürece yeniden inşa başlayamaz. Bu nedenle günlük yaşamı yeniden kurmak, köylere erişimin sağlanmasının yanı sıra evlerin, hizmetlerin ve geçim kaynaklarının onarılmasını da gerektiriyor.
Öne Çıkanlar
- LICADHO, Chouk Chey'de 270, Boeng Trakuon'da 299 ve Prey Chan'da 58 olmak üzere toplam 627 ev ve yapının yıkıldığını belirledi.
- Örgüt, Tayland kontrolü öncesindeki nisan ayı koşullarını ve mart ayındaki yıkımı gösterdiği belirtilen, kamuya açık Sentinel 2 görüntülerini karşılaştırdı.
- Kamboçya, 27 Aralık 2025 tarihli ateşkese rağmen Tayland askerlerinin Kamboçya topraklarında kaldığını söylüyor. Tayland, toprak ihlali suçlamalarını reddediyor.
- Kamboçya İçişleri Bakanlığı, 6 Ağustos'ta 10 bin 331'i kadın, 6 bin 66'sı çocuk olmak üzere 20 bin 281 kişinin yerinden edildiğini kaydetti.
- Hükümetin ilk değerlendirmelerinde 1.558 evin yanı sıra çok sayıda okul, sağlık tesisi, dinî yapı, köprü ve yolun hasar gördüğü belirtiliyor.
- Dikenli teller, barikatlar, nakliye konteynerleri, askerî kontrol ve patlamamış mühimmat sivillerin dönüşünü engellemeyi sürdürüyor.
- BM Özel Raportörü Tom Andrews, her iki hükümete de yerinden edilen sivillerin dönüşünü hızlandırma çağrısı yaptı.
- Kamboçya, Ortak Sınır Komisyonu'nun saha incelemelerini yeniden başlatmasını istiyor. Tayland, barışçıl ikili müzakereleri desteklediğini söylüyor.






