Yongbyon’da yeni bir genişleme daha şekilleniyor
Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Genel Direktörü Rafael Grossi, 18 Kasım’da ajansın Guvernörler Kurulu’na yaptığı açıklamada, Kuzey Kore’nin Yongbyon’daki ilk uranyum zenginleştirme tesisine eklenen yeni bölümün dış cephesini Ekim 2026 sonlarına doğru tamamladığını söyledi. Eylül ortasında başlayan inşaat, ajansın 2009’dan bu yana ülkeye erişimi olmadan izlediği nükleer üretim ağına yeni bir bina daha ekledi.
İçindekiler
- Yongbyon’da yeni bir genişleme daha şekilleniyor
- Farklı takvimlerde ilerleyen iki inşaat projesi
- Genişleme süreci nasıl ilerledi?
- 28 santrifüj kaskadı ne anlama geliyor?
- Kuzey Kore dışından izleme
- Kangson ve diğer nükleer faaliyetler endişeyi artırıyor
- BM’nin talepleri Pyongyang’ın kesin reddiyle karşılaşıyor
- İnşaat sürerken olası görüşmeler
- Güney Kore, ayrı bir güvence denetimi süreci başlatıyor
- Öne Çıkanlar
Son çalışma, Yongbyon’da ayrı bir zenginleştirme binasının inşasını izliyor. UAEA, bu binada uranyumu zenginleştiren birbirine bağlı makine grupları olan 28’e kadar santrifüj kaskadının bulunabileceğini değerlendirmişti. Ajans, Pyongyang yakınlarındaki Kangson’da da genişletilmiş bir tesisin Ocak 2026’da faaliyete geçtiğine ilişkin işaretler gözlemledi.
Grossi, kurulun açılış konuşmasında son inşaat çalışmasını şöyle anlattı:
Eylül 2026 ortasından bu yana Yongbyon’daki ilk zenginleştirme tesisine yeni bir ek bölüm inşa ediliyor; yeni bölümün dış cephesi Ekim 2026 sonlarına doğru tamamlandı.
UAEA Başkanı, Kuzey Kore’nin resmî adının baş harflerini kullanarak daha geniş kapsamlı programla ilgili endişelerini de dile getirdi:
DPRK’nin uranyum zenginleştirme programını genişletmeye devam etmesi ciddi bir endişe kaynağı olmaya devam ediyor.
Bu gelişme, Pyongyang’ın nükleer silahlarını terk etme taleplerini reddettiği ve ABD Başkanı Donald Trump’ın Kuzey Kore lideri Kim Jong-un ile yeniden görüşmeye ilgi gösterdiği bir dönemde yaşanıyor. İnşaat çalışmaları ve diplomatik açıklamalar birlikte değerlendirildiğinde, olası müzakerelerin karşı karşıya olduğu temel zorluk ortaya çıkıyor: Taraflar müzakerelerin amacı konusunda uzlaşmaktan uzak kalırken Kuzey Kore’nin üretim altyapısı büyümeyi sürdürüyor.
Farklı takvimlerde ilerleyen iki inşaat projesi
Yongbyon’daki son ek bölüm, ilk zenginleştirme tesisine ait. 2026’nın başlarında değerlendirilen ayrı bina ise kompleksin tespit edilen ikinci zenginleştirme tesisi ve iki katında da ekipman görülüyor. Bu projeleri birbirinden ayrı ele almak, tesisin birkaç aşamada nasıl genişlediğini anlamaya yardımcı oluyor.
İlk tesis, 2021-2022 yılları arasında zaten büyümüştü; bu dönemde ek bir bölüm toplam taban alanını yaklaşık üçte bir oranında artırdı. UAEA daha sonra bu bölümde zenginleştirme faaliyetleriyle bağlantılı işaretler gözlemledi. 18 Kasım’da açıklanan ek bölüm, bu geçmişe yeni bir aşama ekliyor.
İkinci zenginleştirme binasının inşası Aralık 2024’te başladı, dış cephesi Mayıs 2025’te tamamlandı. Ardından elektrik altyapısı, acil durum jeneratörleri ve soğutma ekipmanları kuruldu. Ajans, 2026’nın başlarında bir soğutma ünitesinin çalıştığını gözlemledi ve Mart ayında binanın içindeki ekipmanların kurulumunun sürdüğünü değerlendirdi.
Son açıklama, UAEA’nın Eylül 2026’da büyüyen zenginleştirme altyapısı ağı tespit ettiği Yongbyon ve Kangson’daki daha önceki genişlemelerin ardından geldi. Kasım ayındaki açıklama, bu tabloya Yongbyon’daki ilk tesise eklenen yeni bir bölümü daha ekliyor.
Genişleme süreci nasıl ilerledi?
Ajansın gözlemleri birkaç yıla yayılıyor. Bu kronoloji, inşaatın, ekipman kurulumunun ve faaliyete geçildiğine dair işaretlerin farklı zamanlarda ve yerlerde görüldüğünü ortaya koyuyor.
- 2021-2022: Bir ek bölüm, Yongbyon’daki ilk zenginleştirme tesisinin taban alanını yaklaşık üçte bir oranında artırdı.
- 2024: Kangson’daki mevcut zenginleştirme tesisinin yanına ek bir bölüm inşa edildi.
- Aralık 2024: Yongbyon’da tespit edilen ikinci zenginleştirme binasının inşasına başlandı.
- Mayıs 2025: İkinci binanın dış inşaatı tamamlandı, ardından destekleyici ekipmanlar kuruldu.
- Ocak 2026: UAEA, Kangson’daki ek bölümün faaliyete geçtiğine dair işaretler gözlemledi.
- 3 Haziran 2026: Kim Jong-un, UAEA’nın Yongbyon’daki yeni zenginleştirme tesisi olarak tanımladığı, yeni tamamlanmış bir nükleer malzeme üretim tesisini ziyaret etti.
- 7 Eylül 2026: Grossi, Yongbyon’daki yeni tesisin faaliyette olabileceğini ya da faaliyete geçmek üzere olduğunu söyledi.
- Eylül 2026 ortası-Ekim sonu: Yongbyon’daki ilk zenginleştirme tesisine yeni bir bölüm inşa edildi ve dış cephesi tamamlandı.
- 18 Kasım 2026: Grossi, son ek bölümü UAEA Guvernörler Kurulu’na anlattı.
Yongbyon’daki önceki inşaat geçmişinde, Kuzey Kore’nin müzakerelerin ardından söktüğünü açıkladığı ve 2021’de yeniden faaliyete geçirdiği tesisler de bulunuyor. Bugünkü endişe, eski altyapının yeniden devreye alınmasının ötesine geçerek birden fazla tesiste yeni binalar ve destek sistemleri eklenmesini kapsıyor.
28 santrifüj kaskadı ne anlama geliyor?
UAEA, Kuzey Kore’nin Haziran ayında yayımladığı fotoğrafları uydu görüntüleriyle karşılaştırarak Yongbyon’daki ikinci zenginleştirme binasını tespit etti. Fotoğraflarda her iki katta da santrifüj ekipmanları görülüyordu. Ajans, binada fotoğraflarda gösterilen türden 28’e kadar kaskad bulunabileceğini değerlendirdi.
Santrifüj, farklı uranyum türlerini ayırmaya yardımcı olmak için uranyum gazını döndüren bir makinedir. Çok sayıda santrifüjün aşamalı biçimde birbirine bağlanmasıyla, belirli nükleer kullanım alanları için gereken uranyum izotopunun oranını kademeli olarak artıran bir kaskad oluşturulur. Daha yüksek düzeyde zenginleştirme, nükleer silahlara uygun malzeme üretebilir.
Dolayısıyla kaskad, tek bir santrifüj değil, birbirine bağlı makinelerden oluşan bir gruptur. Birlikte çalışan kaskat sayısı arttıkça, aynı süre içinde daha fazla uranyum işlenebilir. UAEA’nın verdiği 28 sayısı, ikinci binada bu tür gruplar için ayrılabilecek alanı ifade ediyor.
Ajans, her kaskattaki santrifüjlerin sayısını veya performansını, çalışma hızını ya da son ek bölümün içindeki ekipmanları ve çalışma durumunu doğrulamış değil. Değerlendirmede yeni bina için herhangi bir üretim miktarı veya silah sayısı da belirtilmiyor. Bu ayrıntılar, şimdiye kadar görülebilen dış cephe ve yayımlanan fotoğrafların ötesinde bilgi gerektiriyor.
Kuzey Kore’nin yayımladığı fotoğraflarda, santrifüjlerin düşük düzeyde zenginleştirilmiş uranyum üretmek üzere düzenlendiği görülüyordu. UAEA, binanın başka bölümlerinde yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum üretilebileceği ihtimalini de değerlendirdi. Grossi, yeni tesisin ölçek ve destekleyici altyapı bakımından Kangson’dakine benzediğini söyledi.
Kuzey Kore dışından izleme
UAEA müfettişleri 2009’da ülkeden çıkarılmalarından bu yana Kuzey Kore’ye giremiyor. Ajans bunun yerine uydu görüntülerinden ve Kuzey Koreli yetkililerin yayımladığı fotoğraf ve açıklamalar dâhil kamuya açık bilgilerden yararlanıyor.
Uydu görüntüleri binaları, soğutma ekipmanlarını, elektrik tesisatını ve bir tesis çevresindeki değişiklikleri gösterebilir. Görüntülerin zaman içinde karşılaştırılması, ajansın inşaat çalışmalarını izlemesine ve faaliyete işaret eden gelişmeleri tespit etmesine yardımcı olur. Bir binanın içinden çekilen fotoğraflar da konumu uydu görüntüleriyle eşleştirilebildiğinde tabloya başka bir parça ekleyebilir.
Grossi’nin eylül ayındaki değerlendirmesi bu tür çeşitli gözlemlere dayanıyordu. Yongbyon’daki yeni binanın çalışıp çalışmadığı 7 Eylül’de sorulduğunda ajansın değerlendirmesini şöyle anlattı:
Raporda, tesisin faaliyette olabileceği ya da faaliyete çok yakın olduğu sonucuna varmamızı sağlayan bir dizi unsur yer alıyor…
Fiziksel denetimler, ajansın ekipmanları, nükleer malzemeleri ve işletme kayıtlarını doğrudan incelemesine olanak tanır. Erişim yeniden sağlanana kadar değerlendirmeler, gözle görülebilen değişikliklerle diğer kamuya açık bilgilerin bir araya getirilmesine dayanıyor. Grossi, UAEA’nın Kuzey Kore’nin nükleer programında gelecekte yapılabilecek doğrulama çalışmaları için hazırlıklarını güçlendirilmiş düzeyde sürdürdüğünü söyledi.
Kangson ve diğer nükleer faaliyetler endişeyi artırıyor
Kangson’daki genişleme önemli; çünkü altyapı artışı Yongbyon’un ötesine uzanıyor. UAEA, 2024’te inşa edilen Kangson ek bölümünde Ocak 2026’dan itibaren faaliyete işaret eden belirtiler gözlemledi. Kuzey Kore’nin Kusong’da da zenginleştirme tesisleri olduğuna inanılıyor; ancak son açıklamada bu tesise ilişkin benzer inşaat ayrıntılarına yer verilmedi.
Ajansın önceki değerlendirmesinin kapsadığı dönemde Yongbyon’daki ilk zenginleştirme tesisinde faaliyet belirtileri görülmeye devam etti. Yeni bir binanın ve son ek bölümün yapılması, bu mevcut faaliyetlere eşlik eden altyapıyı daha da genişletiyor.
Ajans, nükleer silahlarda kullanılabilecek bir başka malzeme olan plütonyumla ilgili faaliyetleri de izledi. Kullanılmış nükleer yakıttan plütonyumun ayrıştırılması, yani yeniden işleme sürecinin tamamlandığına dair işaretler bildirdi.
Grossi, eylül ayında Yongbyon’daki 5 megavat kapasiteli reaktörün yedinci yakıt ışınlama döngüsünde çalışmaya devam ediyor gibi göründüğünü söyledi. Işınlama döngüsü, yakıtın reaktör içindeki tepkimelere maruz kaldığı dönemi ifade ediyor. Grossi ayrıca tesisteki hafif su reaktörünün nisan sonundan sonra yeniden çalışmaya başlamış gibi göründüğünü belirtti.
Uranyum zenginleştirme ve plütonyum ayrıştırma farklı süreçlerdir. Her ikisinin de izlenmesi, UAEA’ya Kuzey Kore’nin nükleer malzeme üretebildiği altyapı hakkında daha kapsamlı bir tablo sunuyor.
BM’nin talepleri Pyongyang’ın kesin reddiyle karşılaşıyor
UAEA üye ülkeleri, Eylül 2026’daki yıllık konferansta kabul edilen bir kararla Kuzey Kore’nin artan nükleer faaliyetlerine yönelik endişelerinin büyüdüğünü ifade etti. Ajansın yıllık konferansı, ülkenin nükleer silah programına defalarca dikkat çekti.
Bu kararlar, BM Güvenlik Konseyi kararları kapsamındaki talepleri yineleyerek Kuzey Kore’nin nükleer silahlarını ve nükleer programlarını tamamen, doğrulanabilir ve geri döndürülemez biçimde terk etmesini istiyor. Kuzey Kore, silah geliştirme faaliyetleri nedeniyle çok sayıda BM yaptırımına tabi. Grossi, ülkenin nükleer programını geliştirmeyi sürdürmesini ilgili Güvenlik Konseyi kararlarının açık bir ihlali olarak nitelendirdi.
İktidardaki İşçi Partisi’nin üst düzey yetkililerinden ve Kim Jong-un’un kız kardeşi Kim Yo-jong, nükleer silahlardan arındırma çağrılarını reddetti. Bir açıklamasında Kuzey Kore’nin nükleer silahlara sahip devlet statüsünü "mutlak" olarak niteledi, nükleer silahlardan arındırılmasını umanları "aptallar" diye tanımladı ve UAEA konferansında dile getirilen çabaları "bildik saçma sözler" diye küçümsedi.
Pyongyang’ın tutumu, uluslararası toplumun silahsızlanma talebiyle Kuzey Kore’nin nükleer silahları elinde tutma yönündeki açıklanmış niyeti arasında doğrudan bir uçurum yaratıyor. Gelecekteki müzakerelerde öncelikli pratik mesele, genişletilmeye devam eden tesislere yönelik hangi kısıtlamaların Kuzey Kore tarafından kabul edileceği olacak.
İnşaat sürerken olası görüşmeler
Trump, Asya’ya yapacağı seyahat sırasında Kim Jong-un ile olası bir görüşmeye işaret etti. Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği zirvesinin düzenlendiği Çin’in Shenzhen kenti olası bir yer olarak gündeme geldi. Kesinleşmiş bir görüşme tarihi ya da üzerinde anlaşılmış bir gündem açıklanmadı.
Güney Kore Cumhurbaşkanı Lee Jae-myung, Kore Savaşı’nı resmen sona erdirmek için ağustos ayında görüşmeler yapılmasını önermiş ve diyaloğu Kuzey Kore’nin büyüyen nükleer kapasitesini sınırlayacak etkili önlemleri ele almanın bir yolu olarak sunmuştu. Kuzey Kore bu öneriye yanıt vermedi.
Lee, Trump ile Kim arasında Kuzey Kore’nin nükleer programını dondurmaya yönelik olası bir anlaşmayı da desteklediğini ifade etti. Dondurma, belirli faaliyetleri veya genişlemeyi durdurmayı hedeflerken nükleer silahlardan arındırma, nükleer silahların ve bunları destekleyen programların ortadan kaldırılmasını amaçlıyor.
UAEA’nın inşaat kayıtları, anlaşmanın ayrıntılarının neden önemli olacağını gösteriyor. Yalnızca bir binayı kapsayan bir anlaşma, diğer tesis ve faaliyetleri kapsam dışında bırakır. İzleme düzenlemelerinin, birden fazla tesisteki zenginleştirme faaliyetlerini ve plütonyum üretimine dayalı ayrı yöntemi de dikkate alması gerekecek.
Güney Kore, ayrı bir güvence denetimi süreci başlatıyor
Grossi’nin eylül ayındaki açıklamalarında Güney Kore’yle ilgili ayrı bir gelişme de yer aldı. Seul, nükleer reaktörle çalışan denizaltı planları kapsamında Kapsamlı Güvence Denetimleri Anlaşması’nın 14. maddesi uyarınca bir düzenleme için istişarelere başlama niyetini UAEA’ya resmen bildirdi.
14. madde, deniz tahriki gibi izin verilen askerî faaliyetlerde kullanılan nükleer malzemelere ilişkin düzenlemeler için bir süreç öngörüyor. Güney Kore, ilgili beyan bilgilerini sundu ve Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması, güvence denetimi anlaşması ve Ek Protokol kapsamındaki yükümlülüklerini yineledi.
Güney Kore Savunma Bakanlığı, mayıs ayında ilk nükleer reaktörle çalışan denizaltısını 2030’ların ortalarına kadar denize indirmeyi ve aynı on yılın ilerleyen dönemlerinde hizmete sokmayı hedeflediğini açıklamıştı. Bakanlık, denizaltının su altında daha uzun süre kalabilmesini ve daha hareketli olmasını, Kuzey Kore’nin denizaltılardan fırlattığı füzeler de dâhil olmak üzere tehditlere karşı kullanılabilecek kabiliyetler olarak sundu.
Bu süreç, Güney Kore’nin önerdiği deniz programını UAEA ile yürütülen istişareler çerçevesine taşıyor. Kuzey Kore söz konusu olduğunda ise ajansın acil görevi, müfettişlerin gelecekte ülkeye dönme ihtimaline hazırlanırken genişleyen nükleer programı ülke dışından izlemeyi sürdürmek.
Öne Çıkanlar
- Grossi’nin 18 Kasım’da söylediğine göre, Yongbyon’daki ilk zenginleştirme tesisine eklenen yeni bölümün dış cephesi Ekim 2026 sonlarına doğru tamamlandı.
- UAEA’ya göre, Yongbyon’daki ayrı bir zenginleştirme binasında 28’e kadar santrifüj kaskadı bulunabilir.
- Ajans, Kangson’daki genişletilmiş tesiste Ocak 2026’dan itibaren faaliyete işaret eden belirtiler gözlemledi.
- UAEA müfettişleri 2009’dan bu yana Kuzey Kore’ye erişemiyor; uydu görüntülerine ve kamuya açık bilgilere dayanıyor.
- Kuzey Kore, nükleer silahlardan arındırılma taleplerini reddetmeyi sürdürüyor; Trump ile Kim arasında olası bir görüşme ise henüz doğrulanmadı.






