Şanghay Anlaşması Pekin'e Yeni Bir Yapay Zekâ Platformu Sağlıyor
16 Temmuz 2026'da 29 ülke, merkezi Şanghay'da kurulması planlanan Dünya Yapay Zekâ İşbirliği Örgütü'nü (WAICO) hayata geçiren anlaşmayı imzaladı. Bir gün sonra Devlet Başkanı Şi Cinping, daha adil bir uluslararası sistem çağrısıyla Dünya Yapay Zekâ Konferansı'nı ve Küresel Yapay Zekâ Yönetişimi Üst Düzey Toplantısı'nı açtı.
İçindekiler
- Şanghay Anlaşması Pekin'e Yeni Bir Yapay Zekâ Platformu Sağlıyor
- WAICO'nun Yetkileri Neler Olacak?
- Eğitim ve Hava Durumu Uyarıları Kalkınma Teklifinin Öne Çıkan Unsurları
- Yerel Kapasite Oluşturmak İçin Erişim Tek Başına Yeterli Değil
- Açık Modeller Çin'in Teklifinde Neden Önemli?
- Endonezya Yatırım ve Teknoloji Transferi Arıyor
- Washington'la Rekabet Modellerin Ötesine Taşıyor
- Güvenlik, Haklar ve Kaynaklar Temel Kaygılar Olmayı Sürdürüyor
- WAICO'nun Rolünü Uygulama Kapasitesi ve Üyelerin Etkisi Belirleyecek
- Öne Çıkanlar
Çin'in taahhütleri arasında gelişmekte olan ülkeler için beş yılda 5.000 yapay zekâ eğitim ve seminer olanağı, uluslararası işbirliği merkezleri ve MAZU meteorolojik erken uyarı sisteminin 30 ülkede yaygınlaştırılmasına yönelik planlar yer alıyor. Örgüt ve bu programlar, yapay zekâ alanında daha büyük rol arayan ülkelere Pekin'in diplomatik bir platform ve somut öneriler sunmasını sağlıyor.
Şi, mesajının merkezine gelişmekte olan ülkeleri yerleştirdi; bilgi işlem kapasitesine, eğitime ve yararlı uygulamalara erişimi, yapay zekâyı yöneten kurallar konusunda uluslararası işbirliğiyle ilişkilendirdi. Açılış konuşmasında bu işbirliğinin amacını şöyle açıkladı:
Tüm ülkeler insanı merkeze alan bir yaklaşım benimsemeli, yapay zekâyı olumlu ve iyi amaçlarla geliştirmeli," dedi Şi. "Yapay zekânın ortak refah ve ortak güvenlik için önemli bir itici güç olmasını sağlamalıyız.
WAICO'nun kurucu üyeleri arasında Çin, Rusya, Brezilya, Endonezya, Malezya, Pakistan, Güney Afrika ve Kazakistan bulunuyor. ABD, Avrupa Birliği üyesi ülkeler, Birleşik Krallık, Japonya ve diğer büyük Batı ekonomileri örgütte yer almıyor. Hindistan Şanghay konferansına katıldı ancak örgütün kurucu üyeleri arasında bulunmadı.
Temmuz ayındaki gelişmeler, Çin'in yapay zekâya erişimi genişletme çabalarını uluslararası yönetişimi şekillendirme hedefiyle bir araya getiriyor:
- 2023: Şi, Çin'in Küresel Yapay Zekâ Yönetişimi Girişimi'ni önerdi.
- 16 Temmuz 2026: 29 ülke, WAICO'yu kuran anlaşmayı imzaladı.
- 17 Temmuz 2026: Şi, Şanghay konferansını ve Küresel Yapay Zekâ Yönetişimi Üst Düzey Toplantısı'nı açarak Çin'in işbirliği taahhütlerini açıkladı.
Washington ve ortakları, güvenilir tedarik zincirlerine, gelişmiş çiplere yönelik kontrollere ve güvenlik standartlarına odaklandı. Pekin ise en gelişmiş sistemlere erişimi kısıtlı ülkeler için açık kaynaklı modelleri, uygun maliyetli bilgi işlem kapasitesini ve kalkınma yardımlarını bir alternatif olarak sunuyor.
WAICO'nun Yetkileri Neler Olacak?
WAICO, yapay zekâ geliştirme ve yönetişimi alanında uluslararası işbirliğini teşvik etmek amacıyla kuruldu. Açıklanan ilkeleri arasında insanı merkeze alan yaklaşım, güvenlik, adalet, ortak fayda ve Birleşmiş Milletler Şartı'na saygı bulunuyor.
Örgüt henüz başlangıç aşamasında. 21 Temmuz itibarıyla kamuya açık bilgiler, üyelerin nasıl oy kullanacağını, WAICO'nun nasıl finanse edileceğini, hangi taahhütlerin bağlayıcı olacağını veya kararların nasıl uygulanacağını tam olarak açıklamıyor. Bir tüzük ve merkez, kurumsal bir temel sağlıyor; hükümetlere ortak kuralları uygulatma kapasitesi ise üyelerin örgüte vereceği yetkiye bağlı.
Bu nedenle WAICO'nun yakın vadeli rolü düzenleyici olmaktan çok diplomatik olabilir. Gelişmekte olan ülkeler, Birleşmiş Milletler ve diğer uluslararası platformlardaki görüşmeler öncesinde tutumlarını eşgüdümlemek için örgütten yararlanabilir. Çin de Çin teknolojisiyle bağlantılı standartları, eğitim programlarını ve altyapıyı tanıtmak için bir kanal kazanabilir.
Endonezya Üniversitesi ASEAN Çin Araştırmaları Merkezi Başkanı Humphrey Arnaldo Russel, yapay zekânın sınırları aşan sorunlar doğurduğunu söyledi. Güvenlik, etik, kötüye kullanım, teknik standartlar, parçalı düzenlemeler ve dijital kaynaklara eşitsiz erişimi bu sorunlar arasında saydı.
Russel, Çin'in Küresel Yapay Zekâ Yönetişimi Girişimi'nin gelişmekte olan ülkeleri, çoğu zaman daha zengin ekonomilerin öncülük ettiği görüşmelere dahil edebileceğini söyledi. Birleşmiş Milletler merkezli bir çerçevenin olası rolünü şöyle anlattı:
"Öneri, çıkarları küresel teknoloji yönetişiminde yeterince temsil edilmeyen Küresel Güney için özellikle önemli. Geniş kabul gören, Birleşmiş Milletler merkezli bir çerçeve, farklı ulusal koşullara saygı gösterirken gelişmekte olan ülkelerin küresel yapay zekâ yönetişimine katılımını güçlendirebilir," dedi Russel.
WAICO'nun etkisi, üyelerinin örgütü nasıl kullandığına bağlı olacak. Ortak standartları eşgüdümlemek, ona ağırlıklı olarak Çin teknolojisine erişim kanalı işlevi görmekten farklı bir rol kazandırır. Çin'in öncülük ettiği bir tartışma forumunun ötesine geçip geçemeyeceğini belirleyecek temel unsurlar, somut programlar ve kararlara anlamlı katılım olacak.
Eğitim ve Hava Durumu Uyarıları Kalkınma Teklifinin Öne Çıkan Unsurları
Afrika, Asya ve Latin Amerika ülkeleri yapay zekâ yarışında temel bir dengesizlikle karşı karşıya. Bu ülkelerin birçoğu geniş nüfusa, büyüyen dijital ekonomilere ve sağlık, tarım, eğitim ve afet müdahalesi alanlarında acil ihtiyaçlara sahip. Buna karşılık büyük yapay zekâ sistemleri kurmak için gereken veri merkezleri, gelişmiş çipler, araştırmacılar ve finansmandan yoksunlar.
Şi'nin önümüzdeki beş yıl içinde 5.000 eğitim ve seminer olanağı sağlama vaadi, bu açığın bir bölümünü gidermeyi amaçlıyor. Çin ayrıca ASEAN, Arap Devletleri Birliği, Afrika Birliği, Latin Amerika ve Karayip Devletleri Topluluğu, Şanghay İşbirliği Örgütü ve BRICS ile uluslararası yapay zekâ uygulama işbirliği merkezleri kurmayı planlıyor.
Merkezlerin, yapay zekânın pratik kullanımlarına yönelik işbirliğini desteklemesi hedefleniyor. Bu ortaklıkların katılımcı ülkeler açısından önemi, yabancı teknolojiye erişimin yanı sıra yerel düzeyde çalışmayı sürdürebilecek beceriler ve kurumlar geliştirmelerine bağlı olacak.
Çin'in MAZU'yu yaygınlaştırma önerisi, somut bir uygulama sunuyor. Meteorolojik erken uyarı sistemi; hükümetlerin sel, kuraklık ve diğer aşırı hava olaylarına hazırlanmasına yardımcı olmak için uydu gözlemi, hava tahmini ve otomatik uyarıları bir araya getiriyor. Çin, sistemi 30 ülkede yaygınlaştırmayı planlıyor.
Kenya Meteoroloji Servisi başmeteoroloğu Philip Okello, iklim kaynaklı riskler daha sık görülürken önerinin Afrika'nın tahmin sistemlerini güçlendirme ihtiyacına karşılık geldiğini söyledi. Şi'nin konuşmasını ülkelerin halihazırda karşı karşıya olduğu baskılarla ilişkilendirdi:
"Devlet Başkanı Şi'nin konuşması zamanında geldi; çünkü iklim değişikliği artık geleceğe yönelik bir risk değil, dünyanın dört bir yanındaki ülkeleri etkileyen bugünün gerçeği," dedi Okello.
Eğitim olanakları, işbirliği merkezleri ve MAZU'nun kullanıma sunulması, ortak ülkelere değerlendirebilecekleri somut taahhütler sağlıyor. Bu taahhütlerin değeri, insanların teknolojiyi kamu hizmetlerinde ne kadar etkili kullanabildiğine ve katılımcı ülkelerde ne ölçüde uzmanlık biriktiğine bağlı olacak.
Yerel Kapasite Oluşturmak İçin Erişim Tek Başına Yeterli Değil
Afrika Diplomatik İşler Merkezi'nin kurucusu ve üst yöneticisi Gordon K'achola, Afrika ülkelerinin hazır ürünlere erişimin yanı sıra yapay zekâ sistemleri oluşturma, yönetme ve uyarlama kapasitesi istediğini söyledi. Bu amaç için yerel araştırma ve kurumların güçlendirilmesinin önemini vurguladı.
"Afrika ve daha geniş anlamda Küresel Güney için amaç yalnızca en yeni teknolojiye ulaşmak değil. Kendi yapay zekâ yazım algoritmalarını oluşturup denetleme kapasitesini geliştirmek, araştırma merkezleri kurmak ve yerel kurumları güçlendirmek de gerekiyor," dedi K'achola.
Bir ülke yapay zekâ hizmetini ithal ederek hızla fayda sağlayabilir; ancak güncellemeler, veri işleme ve teknik destek için yabancı şirketlere bağımlı kalmayı sürdürebilir. Araştırmacı yetiştirmek, bilgi işlem tesisleri kurmak ve yerel modeller geliştirmek, o ülkeye kamu kurumlarının ve işletmelerin yapay zekâyı nasıl kullanacağı konusunda daha fazla denetim sağlar.
Bilgi işlem kapasitesine erişim ve eğitim katılımı genişletebilir; ancak kalıcı bağımsızlık için verilerin işlenmesine yönelik yerel kurallar, araştırma kurumları, teknik standartlar ve kamusal denetim de gerekir. Bir ülkenin sistemleri kendi ihtiyaçlarına ne ölçüde uyarlayabileceğini ve nasıl kullanılacaklarına ilişkin kararları ne ölçüde alabileceğini bu kapasiteler belirler.
Çin'in önerisi, kısmen ortaklarının bu kapasiteyi kazanıp kazanmadığına göre değerlendirilecek. Kalkınma teklifi teknolojiyle desteği bir araya getirdiği için cazip; ancak ortak ülkelerin çalışmaları yönlendirebilecek kurumlara ve uzun vadeli yatırıma ihtiyacı devam ediyor.
Açık Modeller Çin'in Teklifinde Neden Önemli?
Çin, açık kaynaklı ve açık ağırlıklı yapay zekâ modellerini benimseme maliyetlerini düşürmenin yolları olarak sunuyor. Açık kaynaklı sistemlerde kodun veya modelin bazı bölümleri inceleme, değiştirme ve yeniden kullanma amacıyla erişime açılıyor. Açık ağırlıklı modellerde ise bir sistemin sonuç üretmesini sağlayan eğitilmiş parametreler yayımlanıyor; ancak eğitim verilerinin ve sürecinin ayrıntıları paylaşılmayabiliyor.
DeepSeek, Alibaba ve Moonshot AI, çoğu zaman Amerikan şirketlerinin önde gelen tescilli sistemlerinden daha düşük maliyetle çalıştırılabilen modelleriyle dikkat çekti. Tescilli sistemler sahiplerinin denetiminde kalırken, açık modellerin sunduğu erişim diğer geliştiricilere bunları uyarlama ve yeniden kullanma konusunda daha fazla alan sağlayabiliyor.
Moonshot, konferans sırasında Kimi K3 modelini tanıtarak bunu parametre sayısı bakımından en büyük açık yapay zekâ modeli olarak nitelendirdi. Parametreler, bir modelin sonuç üretmek için kullandığı eğitilmiş değerlerdir. Sayıları, modelin ölçeğinin bir yönünü ölçer; performans, sistemin nasıl tasarlanıp eğitildiğine de bağlıdır.
Uygun fiyatlı modeller, Çinli şirketlerin gelişmekte olan pazarlarda kullanıcı, geliştirici ve kurumsal ortak kazanmasına yardımcı olabilir. Bu ticari genişlemenin jeopolitik bir boyutu da var. İşletmeler bir model, bulut platformu veya donanım sistemi çevresinde ürünler geliştirdikçe rakibe geçiş maliyetli hale gelebilir.
FIRA RoboWorld Cup 2026'nın eş başkanı Maria Sun, uluslararası etkileşimlerin daha fazla ülkenin yapay zekâ geliştirmeye katılmasına yardımcı olabileceğini söyledi. Çin'in işbirliği çabalarını memnuniyetle karşıladı.
"Çin'in gelişmekte olan ülkelerle yapay zekâ işbirliğini teşvik etme çabaları son derece umut verici. Bu tür uluslararası etkileşimler, daha fazla ülkenin yapay zekâ çağına katılmasına yardımcı oluyor," dedi Sun.
Sun, Çin'i araştırma ve işbirliğini destekleyebilecek, küresel ölçekte önemli bir yapay zekâ aktörü olarak da tanımladı. Çin'in yaklaşımı, seçili model ve uygulamalara uluslararası erişimi, bazı gelişmiş sistemlere yabancıların erişimini kısıtlayabilen ulusal güvenlik kurallarıyla bir araya getiriyor. Pekin, gelişmiş çipler ve yapay zekâ teknolojilerine yönelik Amerikan kısıtlamalarını eleştirirken veri ve teknoloji üzerindeki kendi kontrollerini sürdürüyor.
Endonezya Yatırım ve Teknoloji Transferi Arıyor
Endonezya'nın WAICO üyeliği, Çin'in teklifinin neden cazip olduğunu gösteriyor. 280 milyonu aşkın nüfusu ve hızla büyüyen dijital pazarıyla ülke, kendi araştırma ve mühendislik kapasitesini geliştirirken yabancı yatırım çekmek istiyor.
Endonezyalı yetkililer; bulut bilişim, robotik, telekomünikasyon, sağlık, tarım ve balıkçılık alanlarında Çinli şirketlerle işbirliği arayışında. Çinli şirketler Güneydoğu Asya'da veri merkezi ve bulut hizmetlerini yaygınlaştırarak yerel işletmelerin pahalı tesisleri kendileri kurmadan bilgi işlem kaynaklarından yararlanmasını sağladı.
Endonezya ayrıca teknoloji transferi, üniversiteler arası işbirliği ve yerel laboratuvarlar istiyor. Ülkenin hedefi, öncelikle yurt dışında geliştirilen uygulamalar için büyük bir pazar olarak kalmak yerine dijital hizmet üreticisine dönüşmek.
Yapay zekâ araştırmacısı, mühendisi ve yatırımındaki eksiklikler bu hedefi zorlaştırıyor. Endonezya'nın ulusal yapay zekâ politikası bakanlıklar arasında parçalı bir görünüm sergiliyor; birçok işletme de yapay zekâyı günlük faaliyetlerinde kullanmak yerine deneme aşamasında.
Endonezya'nın bu ortaklıkları kendi hedefleri doğrultusunda yönlendirebilmesi için açık bir politika çerçevesi ve yerel becerilere yönelik istikrarlı yatırımlar gerekiyor. Bunlar olmadan yabancı işbirliği ülkeyi başka yerlerde geliştirilen sistemlere bağımlı bırakabilir. Aynı kaygı, bulut hizmetlerine erişimin yerel araştırma ve denetim kapasitesinden daha hızlı ilerleyebildiği Küresel Güney'in tamamı için geçerli.
Washington'la Rekabet Modellerin Ötesine Taşıyor
Şi'nin açıklık çağrısı Washington'a da bir mesaj içeriyordu. Ülkeleri, yapay zekâ alanında ulusal güvenlik kaygılarının "aşırı genişletilmesine" karşı çıkmaya çağırdı ve bir ülkenin güvenliğinin diğerlerinin güvenliğinden üstün tutulmasına itiraz etti. ABD'nin adını anmadı; ancak sözlerinin gelişmiş çiplere ve diğer teknolojilere yönelik Amerikan kısıtlamalarını eleştirdiği yaygın biçimde anlaşıldı.
ABD ve Çin; model performansının yanı sıra bilgi işlem gücü, tedarik zincirleri, teknik standartlar, araştırmacı yetenekler ve uluslararası ortaklıklar konusunda da rekabet ediyor. Amerikan şirketleri özel yatırımlarda ve gelişmiş çip tedarikinde önemli üstünlüklerini koruyor.
Çin, en güçlü modelleriyle önde gelen Amerikan sistemleri arasındaki performans farkını azalttı. Araştırma çıktıları, patentler, endüstriyel robotik ve daha düşük maliyetli açık modellerde de güç kazandı.
Washington; yapay zekânın sunduğu fırsatlara, güvenli tedarik zincirlerine ve güvenilir ortaklar arasındaki işbirliğine odaklanan girişimler çevresinde ülkeleri bir araya getirdi. Pekin ise BRICS, ASEAN, Afrika ve Arap ülkeleri, Latin Amerika ülkeleri ve Şanghay İşbirliği Örgütü üyelerinden destek arıyor.
Hindistan'ın Şanghay konferansına katılıp WAICO'nun kurucu üyeleri arasında yer almaması, iki tarafın da destek aradığı süreçte ülkeyi yakından izlenecek önemli bir aktör haline getiriyor. Çin'le işbirliğine katılan ülkeler, diğer teknoloji sağlayıcılarıyla ilişkilerini de korumaya çalışabilir.
Avustralya'daki Griffith Üniversitesi'nde yarı zamanlı kıdemli öğretim görevlisi David Tuffley, insanı merkeze alan yaklaşımın yapay zekânın faydalarının az sayıda şirket ve ülkenin elinde toplanması riskini ele aldığını söyledi. Daha geniş erişimi, kuralları belirlemede daha fazla söz sahibi olmakla ilişkilendirdi.
"Uluslararası toplum, özellikle de gelişmekte olan ülkeler için kapasite geliştirme ve bilgi işlem gücüne daha fazla erişim taahhüdü büyük önem taşıyor; çünkü dünya nüfusunun büyük bölümü şu anda yapay zekâyı yöneten kuralların şekillendirilmesinde çok az söz sahibi," dedi Tuffley.
Tuffley, Avustralya ve Çin'in yapay zekâ güvenliği araştırmalarında, gelişmiş sistemleri test etme standartlarında ve sağlıkla eğitimde insan muhakemesinin korunmasında ortak çıkarları bulunduğunu da söyledi. Daha geniş teknoloji rekabeti sürerken bu alanlar işbirliği için gerekçe oluşturuyor.
Güvenlik, Haklar ve Kaynaklar Temel Kaygılar Olmayı Sürdürüyor
Çin'in yaklaşımı bazı uluslararası yetkililer ve gelişmekte olan ülke temsilcilerinden destek gördü. Buna karşılık Pekin'in amaçlarını ve yönetişim sicilini sorgulayan analistlerin eleştirileriyle de karşılaştı.
Eleştirmenler, Çin'in açıklık çağrısının kısmen küresel modellere, çiplere, araştırmaya ve yetenekli insan kaynağına erişim ihtiyacını yansıttığını; aynı zamanda Amerikan kontrollerinin etkisini azaltmayı amaçladığını savunuyor. Çin'in katılımının, mahremiyet, siyasi haklar ve bağımsız denetimden önce devlet otoritesini ve bilgi üzerindeki denetimi öne çıkaran standartları beraberinde getirebileceği uyarısında da bulunuyorlar.
Gelişmekte olan ülkeler ise maliyet ve erişim konusunda pratik tercihler yapmak zorunda. Birçoğunun en pahalı Batı sistemlerini karşılayacak gücü yok ve donanım, yazılım, eğitim ve altyapıyı birlikte sunan ortakları tercih edebilirler. Hükümetler, ortaklıklarının hangi güvenceleri gerektireceğine karar verirken kamu hizmetleri ve ekonomik büyüme için yapay zekâdan yararlanmanın uygulanabilir yollarını bulmalı.
Çin'deki Birleşmiş Milletler Mukim Koordinatörü Stephen Jackson, yapay zekânın gıda güvenliği ve sağlık hizmetlerinden iklim müdahalesine kadar tüm Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarını destekleyebileceğini söyledi. Öte yandan ülkeler arasında ve ülke içinde eşitsizlikleri artırabileceği uyarısında da bulundu.
Jackson, Çin uydularından alınan veriler ve yapay zekâ analizleriyle insani yardım ekipleri için 48 saat içinde afet haritalarının hazırlandığı örneklere dikkat çekti. Acil durumlarda veri ve araçların paylaşılması, ekiplerin yardıma nerede ihtiyaç olduğunu anlamasını sağlayarak yapay zekâyı kamu yararına sunabilir.
Yapay zekâ sistemleri ayrıca büyük miktarda elektrik ve bilgi işlem kapasitesi gerektiriyor. Daha adil bir uluslararası sistem, kötüye kullanıma karşı güvencelerin yanı sıra enerji, bağlantı altyapısı ve dijital okuryazarlığa yatırım yapılmasını da gerektirecek.
Yönetişim; mahremiyet, siber güvenlik, istihdamın dönüşümü ve hassas kararlarda kullanılan otomatik sistemleri ele almalı. Daha geniş erişim ile daha güçlü güvenlik kuralları birbiriyle bağlantılı hedefler: Hükümetlerin hem yapay zekâyı kullanacak kaynaklara hem de insanlar üzerindeki etkisini denetleyecek kurumlara ihtiyacı var.
WAICO'nun Rolünü Uygulama Kapasitesi ve Üyelerin Etkisi Belirleyecek
WAICO'nun ilk sınavı, kurucu anlaşmasının sekreterliği, bütçesi ve finanse edilen projeleri olan işleyen bir kuruma dönüşüp dönüşmeyeceği. İkinci sınavı ise üyelerin yalnızca Çin'in önerilerini onaylamakla kalmayıp kararları etkileyip etkileyemeyeceği.
Planlanan işbirliği merkezleri, MAZU'nun 30 ülkede kullanıma sunulması ve 5.000 eğitim olanağı ölçülebilir hedefler sağlıyor. Hükümetler bu programların kalıcı yerel uzmanlık kazandırıp kazandırmadığını değerlendirebilir; aynı zamanda Çin modellerinin veri, mahremiyet, ulusal güvenlik ve kamu alımlarına ilişkin yasalarına nasıl uyacağını belirleyebilir.
Küresel meşruiyete sahip kurallar için Birleşmiş Milletler'in ana platform olmayı sürdürmesi muhtemel. WAICO bu süreçle birlikte çalışabilir veya büyük ölçüde Pekin'in şekillendirdiği standartları savunan ayrı bir blok haline gelebilir.
Endonezya, Brezilya, Güney Afrika ve Kazakistan, ABD ile Çin arasındaki daha geniş rekabette taraf seçme baskısına direnmeye çalışırken Çin'le işbirliğinin faydalarından yararlanmak isteyebilir. Teknoloji kontrolleri ve jeopolitik rekabet sistemlere ve altyapıya erişimi bölerken ülkelerin tercih yapma özgürlüğünü koruyabilmesi önem taşıyacak.
Çin'in girişimi, devletlerin egemenliğini, kalkınmayı ve aralarındaki işbirliğini merkeze alan bir uluslararası yönetişim vizyonunu somut yardımlarla bir araya getiriyor. Destekleyenler bunu dijital uçurumu azaltmanın bir yolu olarak görüyor. Eleştirenler ise Çin normlarını ihraç etme ve geleceğin standartları üzerinde nüfuz kazanma çabası olarak değerlendiriyor.
Sonuç, ortak ülkelerin bu destekle neler inşa edebileceğine, WAICO'nun ne kadar şeffaf olacağına ve üyelerinin ne ölçüde etkili olacağına bağlı. Eğitim, uygun fiyatlı modeller ve ortak uygulamalar erişimi genişletebilir; bu genişlemenin ne kadar derin olacağını ise kalıcı yerel beceriler ve karar alma süreçlerine anlamlı katılım belirleyecek.
Öne Çıkanlar
- 29 ülke, 16 Temmuz 2026'da WAICO'nun kurucu anlaşmasını imzaladı; örgütün merkezinin Şanghay'da kurulması planlanıyor.
- Şi Cinping, 17 Temmuz'da Şanghay konferansında adil ve insanı merkeze alan bir yapay zekâ yönetişimi çağrısı yaptı.
- Çin, beş yılda 5.000 yapay zekâ eğitim ve seminer olanağı ile başlıca uluslararası oluşumlarla işbirliği merkezleri kurma sözü verdi.
- Çin, MAZU hava durumu uyarı sistemini 30 ülkede yaygınlaştırmayı planlıyor.
- Açık kaynaklı ve açık ağırlıklı Çin modelleri, Pekin'in daha uygun fiyatlı yapay zekâ erişimi teklifinin merkezinde yer alıyor.
- Endonezya, beceri ve finansman eksikliğiyle karşı karşıya kalırken yatırım, teknoloji transferi ve yerel araştırma kapasitesi arıyor.
- WAICO'nun oylama, finansman, bağlayıcı taahhütler ve yaptırım düzenlemeleri kamuoyuna yeterince açıklanmış değil.
- Örgütün etkisi, taahhütlerin hayata geçirilmesine, şeffaflığa ve üyelerin kararlara anlamlı katılımına bağlı olacak.






