Küçülen yazılım ekibinden fabrika sınıfına
On yıllık deneyime sahip 34 yaşındaki yazılımcı Situ, 9 Ekim'de işten çıkarılmadan önce ekibinin 30 kişiden beş kişiye düşüşünü izledi. Şimdi, fabrika makinelerini programlamanın yazılım yazmaktan daha güvenceli bir geçim sağlayacağı umuduyla endüstriyel otomasyon eğitimi almak için 9.400 yuan ödüyor.
İçindekiler
- Küçülen yazılım ekibinden fabrika sınıfına
- Sektör büyüyor, çalışanların güven duygusu ise aynı hızda artmıyor
- İşten çıkarmaların birden fazla nedeni var
- Yapay zekâ, yazılımcıların ücret aldığı işi değiştiriyor
- Tencent'in yeniden yapılanması, paranın nereye yöneldiğini gösteriyor
- Baskı, konut kredilerine, ailelere ve yaşa uzanıyor
- Bazı yazılımcılar neden makine kullanmayı öğreniyor?
- Birkaç yıla yayılan bir geçiş
- Daha fazla üretim için insanların satın alabilecek gelire sahip olması gerekiyor
- Öne Çıkanlar
Situ'nun yaşadıkları, 11 milyondan fazla kişinin çalıştığı Çin yazılım ve bilgi teknolojisi hizmetleri sektöründe yaşanan değişimi gözler önüne seriyor. Yapay zekâ kod yazımını hızlandırıyor, şirketler yatırımlarını başka alanlara yönlendiriyor ve bir zamanlar yüksek maaş karşılığında ağır çalışma saatlerini kabul eden çalışanlar bu anlaşmayı yeniden değerlendiriyor.
Situ, başlangıçta altı yazılımcıya üç ay süreyle verilen bir projeyi anlatıyor. Tek bir yazılımcının yapay zekâ desteğiyle projeyi bir haftada tamamladığını söylüyor. Kendi işi de giderek daha fazla, kod yazmak yerine makinenin önerdiği değişiklikleri onaylamaktan ibaret hâle gelmiş.
Fabrika otomasyonuna geçmeye hazırlanan Situ, değişimi şöyle anlatıyor:
Artık her şeye evet diyen mühendislere dönüştük," diyor. "Bütün gün evet, evet, evet.
Çin'in en büyük teknoloji şirketleri farklı yollar izliyor. Alibaba'nın çalışan sayısı 2025'te yüzde 34 azaldı; bu düşüşün büyük bölümü perakende işletmelerinin satılmasından kaynaklandı. Tencent ise aynı yıl çalışan sayısını yüzde 5 artırdı. Tencent, Kasım 2026'ya gelindiğinde yapay zekâ odağında kapsamlı bir yeniden yapılanmayı görüşürken çalışanlarının yarısını işten çıkarmayı planladığı iddialarını reddediyordu.
Yazılımcılar için acil sorun somut: İş değişirken gelirini korumak. Güvencesizliklerinin ardında otomasyon, talebin zayıflaması, işletme satışları ve önceki yıllardaki hızlı işe alım döneminden uzaklaşılması gibi etkenler var.
Sektör büyüyor, çalışanların güven duygusu ise aynı hızda artmıyor
Çin Sanayi ve Bilgi Teknolojileri Bakanlığı, 28 Nisan 2026'da düzenlenen bilgilendirme toplantısında sektörün büyüklüğüne dikkat çekti. Bakan Yardımcısı Ke Jixin, yazılım ve bilgi teknolojisi hizmetlerinin 2025'te 15,48 trilyon yuan gelir sağladığını; bu rakamın 2012'dekinin 6,2 katı olduğunu ve sektörde 11 milyondan fazla kişinin çalıştığını söyledi.
Bakanlığın politika bilgilendirmesinde, akıllı programlamanın geliştirilmesini ve kullanımını hızlandırmayı amaçlayan AI Plus Software girişimi de duyuruldu. Hükümet, yazılımcıların çalışma biçimini değiştiren teknolojiyi aktif biçimde teşvik ediyor.
Ke, mart sonu itibarıyla günlük token kullanımının 140 trilyonu aştığını, bunun 2024'ün aynı dönemindeki düzeyin 1.000 katından fazla olduğunu söyledi. Tokenlar, yapay zekâ modellerinin işlediği küçük metin veya diğer bilgi parçalarıdır. Bu rakam, modellerin kullanımının ne kadar hızlı yayıldığını gösteriyor.
Bakanlık, geleneksel internet şirketlerinin ötesindeki talebe de dikkat çekti. Çinli bulut hizmeti sağlayıcıları, 30'dan fazla ülke ve bölgede 150'den fazla veri merkezi kurmuştu; endüstriyel yazılımlar ise imalatın önde gelen sektörlerinde kullanılıyordu. Yazılım becerilerine ihtiyaç sürüyor, ancak işverenler bu becerilerin giderek daha fazla yapay zekâ, altyapı ve fiziksel üretimle bir arada olmasını istiyor.
İşten çıkarmaların birden fazla nedeni var
Alibaba, yapay zekâ ve bulut altyapısına daha fazla odaklanırken 2025'te bildirdiği çalışan sayısını yüzde 34 azalttı. Düşüşün büyük bölümü, çalışanları grup dışına çıkaran perakende işletmesi satışlarından kaynaklandı. Baidu yılı yaklaşık yüzde 7 daha az çalışanla tamamlarken otomobil üreticisi BYD çalışan sayısını yaklaşık yüzde 10 azalttı.
Güney Çin Normal Üniversitesi'nde kamu yönetimi profesörü olan Sun Zhongwei, açıklamanın merkezine önceki işe alım patlamasını ve sonrasındaki gerilemeyi koyuyor:
Bu şirketlerin birçoğu internet patlaması sırasında hızla büyüdü ve katlanarak artan bir tempoda işe alım yaptı," dedi Sun. "Organizasyon yapılarındaki değişiklikler, yapay zekânın işlerin yerini almasından çok, bu büyüme döngüsünün ardından yaşanan daralmaya uyum sağlamakla ilgili.
Tüketici talebinin zayıflaması ve Çin'de uzun süredir devam eden emlak piyasası gerilemesi de baskıyı artırdı. Mart ayında işten çıkarılan eski bir Baidu pazarlama çalışanı, şirketin mali sıkıntıları gerekçe gösterdiğini ve temel faaliyet alanları dışındaki departmanları küçülttüğünü söyledi.
İşverenler başka alanlarda kadro azaltırken yeni çalışanlar da alıyor. BYD, 2025'te araştırma ve geliştirme pozisyonları için işe alımları yaklaşık yüzde 5 artırdı. Tencent aynı yılın sonunda 115.849 çalışana ulaşarak kadrosunu yüzde 5 büyüttü. İş arayanlar için zorluk, toplam çalışan sayısı artan bir şirket bulmaktan ziyade yeni açık pozisyonların gerekliliklerine uymak.
Yapay zekâ, yazılımcıların ücret aldığı işi değiştiriyor
Pekin'de yaşayan 40 yaşındaki yazılımcı Fei Zhaojun, patronunun yapay zekânın insan yazılımcıların yerini alıp alamayacağını sormasından iki hafta sonra yaklaşık 160 çalışma arkadaşıyla birlikte işini kaybetti. Bu araçların kusursuz biçimde programlama yapabileceğinden şüphe duyuyordu. İşverenleri ise araçların sınırlarıyla çalışmaya istekli görünüyordu.
Situ'nun anlattıkları, ekiplerin küçülmesinin başka bir yolunu ortaya koyuyor: Yazılım geliştirme, daha az sayıda kişinin yapay zekâ araçlarını yönlendirdiği, üretilen sonuçları gözden geçirdiği ve sorunları düzelttiği bir sürece dönüşüyor. Daha önce birkaç uzman gerektiren bir proje, bazen daha küçük bir ekiple tamamlanabiliyor.
Yapay zekâ ve teknoloji alanında uzmanlaşan Shenzhenli insan kaynakları danışmanı Claire Deng, yapay zekâ ajanları ve yapay zekâyı fiziksel görevlerle buluşturan ürünlere yönelik işe alımların arttığını söylüyor. Ancak çalışanların yerini başka sistemlerin alabilmesi için şirketlerin işlerin düzenlenme biçimini yeniden tasarlaması gerektiğini, birçok işletmenin bu süreci hâlâ denediğini de belirtiyor.
IDC verileri, teknolojinin yazılım ofislerinin ötesinde ne kadar hızlı benimsendiğini gösteriyor. Yapay zekâ modelleri ve ajanları kullandığını belirten Çinli sanayi kuruluşlarının oranı 2024'te yüzde 9,6 iken 2025'te yüzde 47,5'e yükseldi; yani neredeyse beş katına çıktı. Ajanlar, yalnızca bir soruyu yanıtlamak yerine bir dizi görevi yerine getirebilen sistemlerdir.
Yapay zekâ nedeniyle Çin'de kaç programlama işinin ortadan kalkacağı henüz bilinmiyor. Çalışanlar şimdiden hem küçülen ekiplerle hem de görevde kalan her çalışandan beklenenlerin değişmesiyle karşı karşıya.
Tencent'in yeniden yapılanması, paranın nereye yöneldiğini gösteriyor
Tencent yönetimi, şirketin 28'inci kuruluş yıl dönümü kapsamında 12 Kasım 2026'da düzenlenen çevrimiçi etkinlikte organizasyonel değişimin hızlandırılmasını görüştü. Anlatılan yaklaşım, çalışanların yaklaşık yarısının mevcut temel işleri geliştirmesi, diğer yarısının ise en başından yapay zekâ etrafında tasarlanan ürün ve hizmetleri araştırmasıydı.
Şirkete yakın bir kaynak, Tencent'in çalışanlarının yüzde 50'sini işten çıkarmayı planladığı yönündeki dolaşımdaki iddiaları reddetti. Öneri, kaynakların nasıl dağıtılacağıyla ilgiliydi; yöneticilerden daha yalın ve değişikliklere daha hızlı yanıt veren bir organizasyon kurmaları bekleniyordu.
Tencent'in harcamaları bu değişimi gözler önüne seriyor. 2026'nın ikinci çeyreğinde gelir yüzde 11 artarak 204,79 milyar yuana ulaştı. Araştırma ve geliştirme harcamaları yüzde 35 artışla 27,28 milyar yuana, sermaye harcamalarıysa yüzde 176 artışla 52,78 milyar yuana çıktı. Üst Yönetici Pony Ma, şirketin bilgi işlem kapasitesi alımlarını önemli ölçüde artıracağını söyledi.
Üçüncü taraf araştırmalarına göre şirketin ofis ajanı WorkBuddy'nin eylül ayında 32,353 milyon aktif kullanıcısı vardı. Tencent üst düzey yöneticisi Dowson Tong, Çin'in en büyük 500 şirketinin yarıdan fazlasının bu ürünü kullandığını söyledi. Bilgi işlem ekipmanına ve yapay zekâ ürünlerine yapılan yatırımlar gelirden çok daha hızlı artarken çalışanlardan bu yatırımları kullanmanın yeni yollarını bulmaları isteniyor.
Baskı, konut kredilerine, ailelere ve yaşa uzanıyor
Çinli yazılımcılar uzun süredir 996 olarak bilinen çalışma düzeninden yakınıyor: Sabah 9'dan akşam 9'a, haftada altı gün çalışma. Bu, haftada 72 saate karşılık geliyor. Yüksek ücretler bir zamanlar birçok çalışanı bu yükü kabul etmeye ikna ediyordu; iş güvencesizliği artık bu takası sürdürmeyi zorlaştırıyor.
35 yaş civarındaki veya daha yaşlı çalışanlar, konut kredilerini ödeyip çocuk büyütürken genç işe alımlarla rekabet etme konusunda özellikle kaygılı olduklarını söylüyor. Situ, işini kaybetmeden önce de ayrılmayı planlıyordu; çünkü sürekli yeni araçlara hâkim olmayı gerektiren ve işten çıkarılma tehdidinin eksik olmadığı bir kariyer istemiyordu.
Diğer çalışanlar, diplomalarının hafifletmediği mali baskılardan söz ediyor. Çin'in seçkin Project 985 üniversitelerinden birinde yüksek lisans yapan bir kadın, ayda yaklaşık 2.400 dolar konut kredisi ödemesiyle karşı karşıyayken altı aydır işsizdi. 27 yaşındaki bir yazılımcıysa kariyer krizini bu kadar erken yaşadığına inanamadığını söyledi.
Alibaba'da 22 yıl çalışmış 45 yaşındaki bir çalışan da işten çıkarılanlar arasındaydı. Altı ay içinde iki kez işten çıkarılan başka bir kadın ise küçük çocuğuna bakmasını imkânsızlaştıran, günde beş saatlik işe gidiş geliş yolculuğu nedeniyle sonunda işinden ayrıldı.
Bu haneler için karar, yalnızca başka bir programlama dili öğrenip öğrenmemekle ilgili değil. Daha düşük ücreti kabul etmek, daha ucuz bir şehre taşınmak, yeniden eğitim için ödeme yapmak veya aileye bakmaya yetecek zamanı bırakan bir iş seçmek anlamına gelebilir.
Bazı yazılımcılar neden makine kullanmayı öğreniyor?
Zhejiang eyaletindeki bir sanayi kenti olan Taizhou, kariyer değiştirenlerin yöneldiği yerlerden biri oldu. Bir otomasyon okulundaki eğitmen, öğrencilerin yaklaşık yüzde 20'sinin eski yazılımcılardan oluştuğunu söyledi. En büyük grubu ise yüzde 60 ila 70'lik oranla inşaat ve inşaat mühendisliğinden gelenler oluşturuyordu.
Eğitmen, kentteki otomasyon eğitim okullarının sayısının iki yılda birden dört ya da beşe çıktığını söyledi. Situ eski bir iş arkadaşıyla birlikte kayıt yaptırdı ve işten çıkarılmasının ardından hafta sonu eğitimini üç aylık tam zamanlı bir programa dönüştürmeyi planladı.
Hedefleri, programlanabilir mantık denetleyicileri (PLC) kullanılan işler. Bunlar, örneğin bir konveyör bandını çalıştırmak ya da robot kolunu hareket ettirmek gibi, makinelerin ne zaman harekete geçeceğini belirleyen endüstriyel bilgisayarlardır. Mühendisler talimatları yazar, ekipmanları birbirine bağlar ve üretim hattının yanında makinelerde ayar yapar.
Daha önce web sitesi arayüzleri geliştiren Wang Yuxiang, yazılım alanında ayda yaklaşık 5.000 ila 6.000 yuan kazandıktan sonra 2024'te otomasyona yöneldi. Daha sonra konaklama ve yemek imkânlarıyla birlikte ayda 12.000 yuan kazandıran bir otomasyon işi buldu. Kariyer değiştiren bir başka çalışan Chen Haoyu ise bir hafta içinde, ayda 7.200 yuan ödeyen bir işin de bulunduğu dokuz fabrikadan iş teklifi aldı.
Bu geçişin maliyetleri var. Wang, pratik yapmak için 1.000 yuandan fazla ödeyerek eski bir ekipman satın aldı; çalıştırmakta zorlandı ve 400 yuana sattı. Fabrika deneyimi, programlamanın yanı sıra kablolama, bileşenler ve makine bakımı öğrenmeyi de gerektiriyordu.
Otomasyon mühendisi Zhang Shuo, makinelerin fiziksel ayarlarının yapay zekânın yerini almasının zor olduğunu söylüyor. Ancak iş, yılda yaklaşık 300 gün sürebilen yoğun seyahatler anlamına da gelebiliyor. Fabrikada kariyer yapmak yeni bir gelir sağlayabilir ama günlük hayatı kolaylaştırmayabilir.
Birkaç yıla yayılan bir geçiş
Bu gelişmeler tek bir işten çıkarma dalgasından ziyade, iç içe geçen değişimlere işaret ediyor. Çalışanlar en yeni yapay zekâ araçları yaygın biçimde kullanılmaya başlamadan önce imalat sektörüne geçiyordu; şirketler ise iş portföylerini zaten değiştirmeye başlamıştı.
- 2024: Wang Yuxiang, yazılım geliştirmeden endüstriyel otomasyona geçmeye başladı.
- 2025: Alibaba'nın çalışan sayısı yüzde 34, Baidu'nunki yaklaşık yüzde 7, BYD'ninki ise yaklaşık yüzde 10 azalırken Tencent'inki yüzde 5 arttı.
- 28 Nisan 2026: Sanayi bakanlığı, AI Plus Software girişimiyle akıllı programlamayı hızlandırma planlarını duyurdu.
- 12 Kasım 2026: Tencent'in yeniden yapılanma planları kamuoyuna yansıdı; şirket, çalışanlarının yarısını işten çıkarmayı planladığı iddialarını reddetti.
Pekin, yapay zekânın istihdam üzerindeki etkilerini değerlendirmek ve yönetmek için 18 maddelik bir plan açıkladı. Ulusal hedefler arasında 2026'da 12 milyondan fazla kent işi yaratmak ve 2030'a kadar kentlerdeki işsizliği yüzde 5,5'in altında tutmak yer alıyor. Bu hedefler, yapay zekâyı yaygınlaştırmayı 2030'a kadar teşvik eden AI Plus girişimi ve beş yıllık planla birlikte yürütülüyor.
Daha fazla üretim için insanların satın alabilecek gelire sahip olması gerekiyor
MIT Sloan profesörü Yasheng Huang, Çin'in imalat gücü ve yapay zekânın verimlilik artışının mevcut bir dengesizliği daha da derinleştirebileceğini savunuyor: İstihdam, ücretler ve harcamalarda buna denk bir artış olmadan üretimin yükselmesi. Huang, hane halkı tüketiminin Çin'in gayrisafi yurt içi hasılasının yüzde 39'una karşılık geldiğini; bu oranın ABD'de yüzde 68 olduğunu belirtiyor.
Kaygı basit: Bir şirket daha az çalışanla daha fazla üretim yapabilir, ancak hane halkının şirketlerin sattıklarını satın alabilmesi için gelire ihtiyacı var. Cornell Üniversitesi ekonomi profesörü Eswar Prasad da verimlilik artışlarının istihdamda ciddi sarsıntılarla aynı döneme denk gelebileceği uyarısında bulunuyor.
Diğer meslekler de şimdiden uyum sağlıyor. Çevirmen Du Qinchun, yapay zekâ çeviri modellerini eğitmenin kendisine geçici olarak iş getirmesine rağmen sektördeki ücretlerin önceki yıllara göre yarıdan fazla düştüğünü söylüyor. Çocuklara yönelik içerik yazarı Wang Zhicheng ise işvereninin 13 senaryo yazarının yaklaşık yarısını işten çıkarmasının ardından bağımsız bir stüdyo kurdu.
Çin'de yaşananlar, bölge genelinde görülen daha geniş bir değişimle de örtüşüyor. Uluslararası Çalışma Örgütü, Güneydoğu Asya'da yaklaşık 80 milyon çalışanın üretken yapay zekâya maruz kalma olasılığı bulunan işlerde çalıştığını tahmin ediyor. Singapur'da 2026'da yapılan bir insan gücü araştırması, yapay zekâ kullanan şirketlerin yüzde 6,2'sinin teknolojiyle ilişkili işten çıkarmalar bildirdiğini ortaya koydu; mevcut görevlerin değiştirilmesi daha yaygındı.
Çin'in yaşlanan nüfusu da dikkate alınması gereken başka bir unsur. San Francisco Bay Üniversitesi profesörü Xuenan Cao, otomasyonun iş gücünün küçülmesini telafi etmeye yardımcı olabileceğini savunuyor. İşini kaybeden yazılımcılar açısından acil mesele, bugünkü gelir kaybı ile yatırımların yaratabileceği işler arasında uygulanabilir bir yol bulmak.
Öne Çıkanlar
- Çin'in yazılım ve bilgi teknolojisi hizmetleri sektöründe 11 milyondan fazla kişi çalışıyor; sektör 2025'te 15,48 trilyon yuan gelir sağladı.
- Yapay zekâ kod yazımını hızlandırırken ekonomik baskılar, işletme satışları ve yeniden yapılanmalar da çalışan sayısını azaltıyor.
- Tencent 2025'te çalışan sayısını artırdı ve Kasım 2026'da kadrosunun yüzde 50'sini azaltmayı planladığı iddialarını reddetti.
- Bazı eski yazılımcılar fabrika makinelerini programlamak üzere yeniden eğitim alıyor; bunun için eğitim ücreti ödüyor, uygulamalı eğitim görüyor ve sık seyahat etme olasılığını göze alıyor.
- Çin, çalışanlar üzerindeki etkileri yönetmeye yönelik önlemler ve istihdam hedefleriyle birlikte akıllı programlamayı da teşvik ediyor.






