Japonya'nın diplomatik uyarısının ardından Auckland, “Rahatlatma Kadınları” anıtını reddetti

11 dakikalık okuma
Japonya'nın diplomatik uyarısının ardından Auckland, “Rahatlatma Kadınları” anıtını reddetti

Diplomatik anlaşmazlığın odağındaki yerel anıt

Japon İmparatorluk Ordusu tarafından cinsel köleliğe zorlandığı tahmin edilen 200 bin kadın ve kız çocuğunu anmak için sunulan öneri, Japonya'nın diplomatik uyarıları ve 672 başvurunun yer aldığı, kamuoyunun ikiye bölündüğü bir danışma sürecinin ardından Auckland'daki Devonport-Takapuna Yerel Kurulu tarafından reddedildi.

İçindekiler
  1. Diplomatik anlaşmazlığın odağındaki yerel anıt
  2. Heykelin anmayı amaçladığı kişiler
  3. Japonya'nın Auckland yetkililerine söyledikleri
  4. Kamuoyu danışma süreci kararı nasıl etkiledi?
  5. Destekçiler neden bir kız çocuğu ve boş bir sandalye istedi?
  6. Anma hareketi nasıl yayıldı?
  7. Japonya'nın konuyu çözdüğünü söylediği anlaşma
  8. Diplomatik dokunulmazlık ve ifade özgürlüğü
  9. Auckland'daki anlaşmazlığın tarihleri
  10. Özet

28 Nisan 2026 itibarıyla, bronz heykelin mevcut bir Kore kültür bahçesinin içindeki Barry's Point rezerv alanına yerleştirilmesi planı resmen reddedilmişti. Auckland Belediyesi personeli, toplum desteğinin sınırlı olduğunu belirterek heykelin yerleştirilmesinin reddedilmesini tavsiye etti. Japonya'nın Yeni Zelanda Büyükelçisi Makoto Osawa, anıtın iki ülke arasındaki ilişkileri etkileyebileceği ve Japon ve Kore toplulukları arasında anlaşmazlığa yol açabileceği uyarısında bulunmuştu.

Önerilen heykelde, boş bir sandalyenin yanında oturan genç bir kız tasvir ediliyordu. Korean Garden Trust ile Aotearoa New Zealand Statue of Peace komitesi, bahçede uygun bir yer bulmak için birkaç aydır birlikte çalışıyordu. Destekçiler, savaş dönemindeki cinsel şiddet hakkında düşünme ve eğitim için bir alan oluşturmanın yanı sıra Kore topluluklarıyla bağları güçlendirmek istiyordu.

Kurulun kararı üç anlaşmazlığı bir araya getirdi: Japonya'nın savaş dönemindeki askerî genelevlerinin kurbanlarının nasıl anılacağı, çok kültürlü bir kentin kamusal parklarda neyin yer alacağına nasıl karar vermesi gerektiği ve yabancı bir hükümetin yerel bir anıt üzerinde ne kadar etkili olabileceği.

Japonya, toplulukların bölünmesinden ve diplomatik ilişkilerin zarar görmesinden endişe duyduğunu söyledi. Anıtın yapılmasını savunanlar ise bu girişimin hayatta kalanların tanınmasını engellemeyi amaçladığını belirtti. Belediye personelinin ret tavsiyesine gerekçe olarak açıkladığı husus, danışma sürecinin sonucuydu. Böylece diplomatik baskı gündemdeyken bile kamuoyunun tepkisi resmî kararın merkezinde yer aldı.

Anlaşmazlık Auckland'ın da ötesine uzandı. Benzer heykeller Güney Kore, ABD ve Almanya'da tartışmalara yol açtı; bunlar arasında Osaka ile San Francisco arasındaki uzun süreli ilişkinin sona ermesi de bulunuyor.

Reklam

Heykelin anmayı amaçladığı kişiler

Japon İmparatorluk Ordusu, 1932 ile 1945 yılları arasında cephe bölgelerinde bir genelev ağı işletti. Kadınlar ve kız çocukları kaçırma, kandırma ve insan tacirlerinden satın alma yoluyla cinsel köleliğe zorlandı. Japon askerî makamları kurbanlar için, cinsel köleliği tanımlayan dili yumuşatan “rahatlatma kadınları” ifadesini kullandı.

Tarih araştırmacıları bu şiddete yaklaşık 200 bin kadının maruz kaldığını tahmin ediyor; ancak bazı akademisyenler sayının daha yüksek olabileceğini belirtiyor. Kurbanların çoğu Koreliydi. Diğerleri Çin, Filipinler, Endonezya, Tayvan ve Japon işgali altındaki başka topraklardandı. Kurbanlar arasında Japonya'dan ve savaş bölgesinde mahsur kalan Avrupa ülkelerinden az sayıda kadın da vardı.

Japonya, Kore Yarımadası'nı 1910'dan 1945'e kadar sömürge olarak yönetti. Bu tarih, Koreli kurbanların ve ailelerinin tanınma kampanyasının merkezinde olmasının nedenini açıklamaya yardımcı oluyor. Anıtın konusu ise Asya-Pasifik bölgesinin tamamını kapsıyor.

Hayatta kalanların tanıklıklarında, kadınların derme çatma tesislerde günde 10 ila 30 askere hizmet etmeye zorlandığı anlatılıyor. Fiziksel şiddete, yetersiz tıbbi bakıma ve sık sık zorla kürtaja maruz kaldılar. Prezervatiflerin yıkanıp yeniden kullanıldığı ve hastalıklara karşı çok az koruma sağladığı bildirildi.

Kurbanların çoğu, kaçırılıp Asya'daki askerî tesislere götürüldüklerinde ergenlik çağındaydı. Kaçmaya çalışanlar ağır cezalara veya idama maruz kaldı. Kore Konseyi gibi kuruluşların topladığı tarih araştırmaları ve tanıklıklar, istismarın sistematik niteliğini belgeledi.

Travma savaşın çok sonrasında da sürdü; hayatta kalanları, ailelerini ve kuşaklar boyunca toplulukları etkiledi. Toplumsal damgalanma, birçok kadının yaşadıklarını onlarca yıl gizlemesine yol açtı. Kim Hak-sun'un 1991'de kamuoyu önünde konuşma kararı bir dönüm noktası oldu; yüzlerce başka hayatta kalanı da öne çıkıp Japon hükümetinden hesap sormaya teşvik etti.

Reklam

Japonya'nın Auckland yetkililerine söyledikleri

Japonya'nın Wellington Büyükelçiliği, yerel belediyenin planlama meselesine alışılmadık bir müdahalede bulunarak önerilen heykel hakkında resmî diplomatik girişimlerde bulundu. Büyükelçi Makoto Osawa, Auckland Belediyesine ayrıntılı bir mektup göndererek heykelin Japonya ile Yeni Zelanda arasındaki ilişkiler üzerinde “önemli bir etkisi olabileceği” uyarısında bulundu.

Osawa, anıtın “Yeni Zelanda'nın harika ve çeşitli etnik ve kültürel toplumu içinde ve Yeni Zelanda'da barış içinde bir arada yaşayan Japon ve Kore toplulukları arasında bölünme ve çatışmaya” yol açabileceğini söyledi. Bu değerlendirmede Auckland'daki topluluklar arasındaki ilişkiler, iki ülkenin hükümetleri arasındaki ilişkilerle birlikte ele alındı.

Büyükelçi ayrıca Japonya'nın “sorunun varlığını kesinlikle inkâr etme veya önemsizleştirme niyeti olmadığını” söyledi. Japon makamlarının Kore ile diplomatik meseleleri uzun yıllardır “ciddiyetle ele aldığını” belirtti.

2015'te Yeni Zelanda hükümetinin Kore kültür bahçesindeki su ve elektrik altyapısına sağladığı finansman da Osawa'nın yazışmalarında dile getirdiği kaygılardan biriydi. Heykelin bahçeye yerleştirilmesinin, Yeni Zelanda devletinin heykeli resmen desteklediği izlenimini yaratabileceğini savundu.

Adı açıklanmayan bir Japonya Büyükelçiliği sözcüsü, konunun yeniden gündeme gelmesinin Japonya ile Güney Kore arasındaki iş birliğinin yanı sıra Yeni Zelanda ile ilişkileri de etkileyebileceği uyarısında bulundu:

Bu konuyu gereksiz yere yeniden gündeme taşımak, yalnızca Japonya ile Güney Kore'nin iş birliğine değil, Japonya-Yeni Zelanda ilişkilerine de yük olabilir.

Sözcü, Japon kentlerinin Yeni Zelanda'daki belediyelerle kardeş şehir ilişkilerini sona erdirebileceğini de öne sürdü. Kardeş şehir anlaşmaları, yerel yönetimler arasındaki resmî bağlardır. Uyarıda, benzer bir anıt nedeniyle Osaka'nın 2018'de San Francisco'yla ilişkisini kesmesi örnek gösterildi.

Kamuoyu danışma süreci kararı nasıl etkiledi?

Auckland Belediyesi öneri hakkında 672 başvuru aldı. Bireysel başvuru sahiplerinin yüzde 51'i güçlü biçimde karşı çıktı. Kuruluşlar arasında da heykelin yerleştirilmesine karşı çıkanlar daha fazlaydı: Yanıt veren 21 grubun 13'ü, yani yaklaşık yüzde 62'si öneriye karşıydı.

Başvuru sahiplerinin yüzde 36'sını Japon Yeni Zelandalılar, yüzde 34'ünü ise Kore Yeni Zelandalılar oluşturdu. Bu iki grup, yanıt verenlerin toplam yüzde 70'ini oluşturuyordu. Bu oran, önerilen anıtın, ele aldığı tarihle bağlantılı toplulukları ne kadar yakından ilgilendirdiğini gösteriyordu.

Reklam

Auckland Belediyesi Arazi ve Mülk Danışmanlığı Başkanı Kim O'Neill, danışma sürecinin toplum desteğinin sınırlı olduğunu göstermesi nedeniyle personelin öneriyi reddetmeyi tavsiye ettiğini söyledi. Ardından Devonport-Takapuna Yerel Kurulu, heykelin yerleştirilmesine karşı oy kullandı. Karardan önce öneri birkaç ay boyunca değerlendirilmişti.

Karşı çıkanlar, heykelin yabancı bir siyasi anlaşmazlığı Yeni Zelanda'daki kamusal bir alana taşıyacağını savundu. Bazıları, toplumsal etkinlikler için tasarlanmış bir parkın uluslararası tarihsel husumetlerin mekânına dönüşmesinden endişe etti.

Destekçiler ise aynı yere farklı gözle bakıyordu. Heykelin hayatta kalanların direncini onurlandıracağına, savaş dönemindeki cinsel şiddetin unutulmamasını sağlayacağına ve mevcut Kore kültür bahçesine eğitsel bir işlev katacağına inanıyorlardı. Yerel desteğin ilk aşamalarında hediye, büyük bir tarihsel adaletsizliği tanırken kültürel bağları güçlendirme fırsatı olarak sunulmuştu.

Japon Yeni Zelandalıların başvurular içindeki yüksek oranı, öneriye karşı örgütlü bir muhalefet bulunduğuna işaret ediyordu. Danışma sürecinin verileriyle büyükelçiliğin müdahalesi, sürecin birbirinden ayrı iki unsuruydu: Belediye değerlendirmesi personelin tavsiyesine resmî dayanak sağlarken Japonya'nın diplomatik girişimleri daha geniş sonuçlar konusunda uyarıda bulundu.

Yerel halk açısından pratik sonuç açıktı: Korean Garden Trust ile Statue of Peace komitesinin şimdiye kadar yürüttüğü çalışmalara rağmen anıt, önerilen bahçe alanına yerleştirilmeyecekti.

Destekçiler neden bir kız çocuğu ve boş bir sandalye istedi?

Bronz heykel tasarımında genç bir kız, boş bir sandalyenin yanında yer alıyordu. Sandalye, anılmayan kurbanları simgeliyor ve ziyaretçileri onların anısını paylaşmak üzere oturmaya davet ediyordu. Destekçiler heykeli hem geçmişte yaşanan acıların anıtı hem de çatışma dönemlerinde yaşanan cinsel şiddet üzerine düşünme alanı olarak görüyordu.

Aotearoa New Zealand Statue of Peace komitesi başkanı Rebekah Jaung, Japonya'nın müdahalesini “dünyanın öbür ucundaki kadınları onurlandıran bir anıtı susturma” girişimi olarak nitelendirdi. Eleştirisi, Japonya ve Kore'den uzaktaki yerel bir anma girişimine diplomatik baskının uzanmasına odaklanıyordu.

Komite, ret kararının toplum ve hayatta kalanların tanınması açısından bir kayıp olduğunu söyledi. Kurum, oylamanın ardından sosyal medyada yayımladığı açıklamada tepkisini şöyle dile getirdi:

Bu, yerel toplumumuz ve hayatta kalanların seslerinin yaşatılması açısından bir kayıp. Toplumsal cinsiyete dayalı şiddet ve çatışmayla bağlantılı şiddet mağdurlarının yanında durma ve büyükannelerin mirasını sürdürme kararlılığımızdan vazgeçmeyeceğiz.

Reklam

Hayatta kalanların çok azı hâlâ yaşıyor; çoğu 90'lı yaşlarında veya daha büyük. Destekçiler, hayatta kalanların tanıklıklarını doğrudan dinleme fırsatları azaldıkça fiziksel anıtların öneminin arttığını savunuyor.

Kore Adalet ve Anma Konseyi, anıtların yerleştirilmesi için uluslararası kampanyasını sürdürüyor. Heykelleri, kurbanların onurunu yücelten ve gelecekteki vahşetlerin önlenmesine yardımcı olan eğitim araçları olarak görüyor. Auckland komitesi de başka bir yer veya kurbanları anmanın başka bir yolunu aramayı sürdüreceğini belirtti. Alternatif bir yer veya heykelin yerleştirileceği bir tarih açıklanmadı.

Anma hareketi nasıl yayıldı?

Bu türdeki ilk heykel, Aralık 2011'de Seul'deki Japonya Büyükelçiliğinin önüne yerleştirildi. Heykel, hayatta kalanlarla aktivistlerin 1992'de başlattığı haftalık protestoların 1.000'incisini simgeliyordu.

O tarihten bu yana Güney Kore genelinde en az 37 heykel daha dikildi. ABD, Kanada, Avustralya, Çin, Tayvan ve Almanya'da da heykeller yer aldı. Hareketin yayılması, anma kampanyasını kurbanların çoğunun yaşadığı ve savaş dönemi istismarlarının gerçekleştiği ülkelerin ötesine taşıdı.

Japon yetkililer bu heykellere defalarca itiraz etti. Osaka Belediye Başkanı Hirofumi Yoshimura, Kaliforniya kentinin özel finansmanla yapılan bir rahatlatma kadınları heykelini kamu malı olarak kabul etmesinin ardından 2018'de San Francisco'yla kentinin ilişkisini bitirdi. Kardeş şehir ilişkisi 60 yıldır sürüyordu.

Berlin'in Mitte ilçesi, yıllar süren tartışmaların ardından benzer bir heykeli 2025'te kaldırdı; ancak Almanya'daki başka kentler anıtlarını korudu. Güney Kore'de 2020'de, eski Japonya Başbakanı Shinzo Abe'yi bir rahatlatma kadınları heykelinin önünde secde ederken gösteren heykeller özellikle Tokyo'nun öfkesini çekti. Tokyo bunları kasıtlı diplomatik hakaretler olarak değerlendirdi.

Dolayısıyla Auckland'da önerilen heykel, kamusal anma konusundaki yerleşik uluslararası bir anlaşmazlığın içine girdi. Yerel bir bahçeye bronz bir anıt yerleştirilmesi hakkındaki karar; özürler, tarihsel sorumluluk ve hükümetler arasındaki ilişkilere dair anlaşmazlıklarla bağlantılı hâle geldi.

Japonya'nın konuyu çözdüğünü söylediği anlaşma

Japonya, Başbakan Shinzo Abe ile Güney Kore Devlet Başkanı Park Geun-hye arasında 2015'te imzalanan anlaşmanın rahatlatma kadınları meselesini “nihai ve geri dönülmez biçimde” çözüme kavuşturduğunu savunuyor. Anlaşma kapsamında Japonya, hayatta kalanlara destek sağlayan bir vakfa yaklaşık 9 milyon ABD dolarına karşılık gelen 1 milyar yen verdi.

Reklam

Park hükümeti, konuyu uluslararası platformlarda gündeme getirmeme konusunda anlaşmıştı. Anlaşmayla, hayatta kalanlara verilen mali desteğin yanı sıra iki hükümet arasındaki taahhütler yoluyla tekrarlanan bir diplomatik anlaşmazlığa son verilmesi amaçlanmıştı.

Park'ın halefi Moon Jae-in, 2018'de fonu fiilen dağıttı. Anlaşmanın hayatta kalanların görüşlerini veya Güney Kore kamuoyunun tutumunu dikkate almadığını savundu. Bu geri adım anlaşmazlığı yeniden alevlendirdi ve dünya genelinde yeni anıtlar için yürütülen çalışmaları canlı tuttu.

Anlaşmazlığın merkezinde, böyle bir tarihin sonlandırılmasına kimin karar verebileceği sorusu var. Japonya, 2015'te hükümetlerin verdiği taahhütlere işaret ediyor. Kampanyayı yürütenler ise Kore dışındaki heykeller de dâhil olmak üzere, hayatta kalanların deneyimlerine dayanan anma ve tanınma talebini sürdürüyor.

Auckland'daki anlaşmazlık da bu süregelen uçurumu yansıtıyor. Japonya, konunun yeniden gündeme gelmesini uluslararası iş birliği açısından potansiyel bir yük olarak nitelendirirken destekçiler heykeli, onlarca yıldır susturulmuş sesleri yaşatmanın bir yolu olarak gördü.

Diplomatik dokunulmazlık ve ifade özgürlüğü

Japonya, rahatlatma kadınları anıtlarının 1961 tarihli Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi ve 1963 tarihli Konsolosluk İlişkileri Hakkında Viyana Sözleşmesi kapsamındaki yükümlülüklerle çeliştiğini savundu. Bu anlaşmalar, ev sahibi devletlerin diplomatik misyonların “huzurunun bozulmasını” veya “itibarının zedelenmesini” önlemesini gerektiriyor.

Hukuki anlaşmazlık, bu korumanın ne kadar geniş yorumlanabileceğiyle ilgili. Diplomatik misyonların şiddet ve gözdağına karşı korunması gerekiyor. Anıtı savunanlar ve hukuk akademisyenleri, bu korumaların hükümetleri tarihsel eleştirilerden veya vahşetleri simgesel biçimde hatırlatan unsurlardan da koruyacak şekilde yorumlanmasına itiraz etti.

Güney Kore Anayasa Mahkemesi, 2003'te diplomatik temsilciliklerin yakınındaki gösterilere yönelik genel yasakları ifade özgürlüğü ile diplomatik güvenlik arasında denge kurarak iptal etti. ABD Yüksek Mahkemesi ise 1988'de Washington DC'de yabancı temsilciliklerin yakınında hakaret içeren tabelaları yasaklayan bir yasanın Birinci Değişiklik kapsamındaki güvenceleri ihlal ettiğine hükmetti.

Britanya mahkemeleri de diplomatik itibarın, simgesel gösterilerle değil, kötüye kullanım içeren davranışlar veya fiilî şiddetle zedelendiğine benzer şekilde hükmetti. Bu hukuki yaklaşımlar, diplomatik temsilciliklerin çevresindeki davranışlara ve barışçıl ifade özgürlüğünün korunmasına odaklanıyor.

Hukuk uzmanları, Japonya'nın Viyana Sözleşmeleri yorumunun nesnel güvenlik tehditlerinden çok diplomatik temsilciliklerin öznel rahatlığına odaklandığını belirtti. Güney Kore mahkemeleri, barışçıl anıtların Uluslararası Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi dâhil uluslararası insan hakları hukuku kapsamında korunan ifade biçimleri olduğunu özellikle vurguladı.

Reklam

Yeni Zelanda'nın kararı farklı çıkarların dengelenmesini içeriyordu. Diplomatik ilişkiler, ticaret ortaklıkları ve bölgesel güvenlik iş birliği; tarihsel hesap verebilirlik ve hayatta kalanların haklarını savunanların talepleriyle birlikte değerlendirildi. Yerel kurulun ret kararı, mahkemenin heykel hakkında hüküm verdiği bir süreçte değil, personelin danışma sürecinin sonuçlarını gerekçe gösterdiği bir belediye süreciyle alındı.

Auckland'daki anlaşmazlığın tarihleri

Önerilen anıta ilişkin gelişmeler, Japonya'nın sömürge yönetimi ve savaş dönemi askerî genelevlerinden yurt dışındaki heykellerle ilgili yakın tarihli tartışmalara uzanıyor. Yerel bir planlama önerisinin çok daha uzun süredir devam eden bir anlaşmazlığın parçası hâline gelmesini açıklayan bazı tarihler şöyle:

  • 1910-1945: Japonya, Kore Yarımadası'nı sömürge olarak yönetti.
  • 1932-1945: Japon İmparatorluk Ordusu, önerilen heykelin andığı cinsel kölelik sistemini işletti.
  • 1991: Kim Hak-sun kamuoyu önünde konuştu; başka hayatta kalanları da tanınma ve hesap verebilirlik talep etmeye teşvik etti.
  • 1992: Hayatta kalanlar ve aktivistler, onlarca yıl devam eden haftalık protestolara başladı.
  • Aralık 2011: Bu türdeki ilk anıt, 1.000'inci haftalık protesto için Seul'deki Japonya Büyükelçiliğinin önüne yerleştirildi.
  • 2015: Japonya ile Güney Kore anlaşmaya vardı; Yeni Zelanda hükümeti de Auckland'daki Kore kültür bahçesinin su ve elektrik altyapısına finansman sağladı.
  • 2018: Moon Jae-in hayatta kalanlara destek fonunu fiilen dağıtırken Osaka, San Francisco'yla kardeş şehir ilişkisini sona erdirdi.
  • 2020: Shinzo Abe'yi bir rahatlatma kadınları heykelinin önünde secde ederken gösteren heykeller Tokyo'yu öfkelendirdi.
  • 2025: Berlin'in Mitte ilçesi, yıllarca süren anlaşmazlığın ardından heykelini kaldırdı.
  • 28 Nisan 2026 itibarıyla: Devonport-Takapuna Yerel Kurulu, danışma süreci ve Japonya'nın diplomatik girişimlerinin ardından Auckland'daki öneriyi reddetmişti.

Auckland'daki karar, belirlenen bahçe alanına yönelik öneriyi sona erdiriyor. Yerel komitenin başka bir yol arayışı ve Kore Konseyi'nin daha geniş kapsamlı anma çalışmalarıyla kurbanları anma kampanyası devam ediyor.

Özet

  • Devonport-Takapuna Yerel Kurulu, Auckland'daki Barry's Point rezerv alanına yapılması önerilen bronz rahatlatma kadınları anıtını reddetti.
  • Heykel, Japon İmparatorluk Ordusu tarafından 1932 ile 1945 yılları arasında cinsel köleliğe zorlanan tahminen 200 bin kadın ve kız çocuğunu anacaktı.
  • Büyükelçi Makoto Osawa, Japonya ile Yeni Zelanda arasındaki ilişkilerin zarar görebileceği ve yerel toplulukların bölünebileceği uyarısında bulundu.
  • Auckland Belediyesi 672 başvuru aldı. Bireysel yanıtların yüzde 51'i güçlü biçimde karşı çıkarken 21 kuruluşun 13'ü öneriyi reddetti.
  • Başvuru sahiplerinin yüzde 36'sını Japon Yeni Zelandalılar, yüzde 34'ünü Kore Yeni Zelandalılar oluşturdu.
  • Ret kararı, benzer anıtlarla ilgili uluslararası anlaşmazlıkların ardından geldi. Bunlar arasında Osaka'nın 2018'de San Francisco'yla ilişkisini kesmesi ve Berlin'de bir heykelin 2025'te kaldırılması da bulunuyor.
  • Statue of Peace komitesi başka bir yer veya anma biçimi için girişimde bulunmayı planlıyor; yeni bir yer veya tarih henüz açıklanmadı.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir