Pekin, Avrupa'nın Üretim Planına Meydan Okuyor
Çin, önerilen Sanayi Hızlandırma Yasası (IAA) nedeniyle Avrupa Birliği'ne karşı önlem alma tehdidinde bulundu. Bu adım, Avrupa kamu kaynaklarından kimlerin yararlanabileceği ve yabancı üreticilerin Birlik'te yatırım yaparken ne tür katkılarda bulunması gerektiği konusundaki anlaşmazlığı tırmandırdı. Teklif, kamu desteği almak isteyen elektrikli araçlarda yüzde 70 AB menşeli içerik şartı getirecek; alüminyum ve çimento içinse yüzde 25 oranında yerli üretim şartı uygulayacak.
İçindekiler
- Pekin, Avrupa'nın Üretim Planına Meydan Okuyor
- Sanayi Hızlandırma Yasası Neler Getirecek?
- Brüksel Neden Avrupa'da Üretimin Artmasını İstiyor?
- Çin'in Kurallara İtirazı
- Anlaşmazlık Nasıl Bu Noktaya Geldi?
- Maden Kontrolleri Avrupa'nın Bağımlılığını Ortaya Çıkardı
- Başkentler Riskleri Tartarken Brüksel Teklifi Savunuyor
- Washington, Pekin ve İlişkileri Yenilemenin Sınırları
- Yatırımcılar ve Üreticiler Artan Belirsizlikle Karşı Karşıya
- Öne Çıkanlar
Çin Ticaret Bakanlığı, Avrupa Komisyonu'na itirazlarını cuma günü resmen iletmesinin ardından pazartesi günü uyarısını kamuoyuna açıkladı. Pekin, taslağın dört stratejik yükselen sektörde ayrımcı engeller oluşturduğunu söylüyor: bataryalar, elektrikli araçlar, fotovoltaik sistemler ve kritik ham maddeler. Fotovoltaik, güneş panellerinde güneş ışığını elektriğe dönüştürmek için kullanılan teknolojiyi ifade ediyor.
Bakanlık, AB'nin teklifi ilerletmesi ve Çinli şirketlere zarar vermesi halinde Çin'in karşı önlem almaktan başka seçeneği kalmayacağı uyarısında bulundu. Bu önlemlerin Çinli işletmelerin meşru hak ve çıkarlarını koruyacağını belirtti. Bu açıklama, yerel üretim şartlarıyla imalatı yeniden canlandırmaya yönelik Avrupa girişimine Pekin'den şimdiye kadarki en sert tepki oldu.
Brüksel, yasayı fabrika kapanmalarına, istihdam kayıplarına ve denizaşırı tedarikçilere bağımlılığa karşı bir yanıt olarak sunuyor. Pekin ise Çin yatırımlarını daha az cazip hale getirebilecek ve kamu ihalelerine erişimi kısıtlayabilecek sınırlamalar görüyor. Anlaşmazlık ihracatın ötesine uzanıyor: fabrikaların nerede kurulacağını, teknolojilerine kimin sahip olacağını ve hükümetlerin vergi gelirlerini nasıl harcayacağını ilgilendiriyor.
30 Nisan 2026 itibarıyla yasa tasarısı, Avrupa Parlamentosu ile Konsey'in onayını bekliyor. Çin, alabileceği karşı önlemleri açıklamadı; yasanın nihai onayı için de herhangi bir tarih verilmedi.
Sanayi Hızlandırma Yasası Neler Getirecek?
Avrupa Komisyonu, üretimdeki gerileme ve sanayi istihdamındaki kayıplara karşı hazırladığı yanıtın temel unsurlarından biri olarak Sanayi Hızlandırma Yasası'nı mart ayında açıkladı. Teklif üç geniş alanı kapsıyor: temiz teknolojiler, otomotiv üretimi ve alüminyum, çelik ile çimento dâhil yüksek enerji tüketen sektörler.
Teklif, kamu fonlarından ve kamu ihalelerinden yararlanmayı yerel içerik şartlarına bağlıyor. Kamu alımı, kamu kurumlarının yaptığı satın alımları ifade ediyor. Yerel içerik eşiği, gerekli koşulları karşılayan bir ürünün ne kadarının AB içinde üretilmesi gerektiğini belirliyor.
Elektrikli araçların kamu desteğine hak kazanması için yüzde 70 oranında AB menşeli içerik şartı aranacak. Alüminyum ve çimento için yerli üretim şartı yüzde 25 olacak. Dolayısıyla araçlar için belirlenen eşik, bu iki malzeme için belirtilen orandan 45 yüzde puan daha yüksek.
Birlik'te faaliyet kuran yabancı şirketlerin Avrupa işletmeleriyle ortaklık kurması ve teknolojik bilgi birikimini paylaşması da gerekecek. Bu hükümler yatırımların yapısını ve şirketlerin Avrupa'ya getirdiği bilgi birikimini etkilediği için Pekin özellikle bunlara itiraz ediyor.
Çin'in şikâyetinde adı geçen dört sektör, yasanın kapsadığı daha geniş sektörlerle kesişiyor. Bataryalar, elektrikli araçlar, güneş enerjisi teknolojisi ve kritik ham maddeler temiz teknoloji üretiminin merkezinde yer alırken teklif, çelik üretimi gibi köklü sanayi faaliyetlerini de kapsıyor.
Brüksel Neden Avrupa'da Üretimin Artmasını İstiyor?
Avrupa Komisyonu'na göre, 2024'ten bu yana yüksek enerji tüketen sektörlerde ve otomotiv sektöründe 200 binden fazla iş ortadan kalktı. Teklif kapsamında aktarılan öngörüler, yalnızca otomotiv üretiminde bu on yıl içinde 600 bin pozisyonun daha kaybolabileceğine işaret ediyor.
Bu rakamlar iki ayrı baskıyı ortaya koyuyor: çeşitli sektörlerde şimdiden kaybedilen işler ve ağırlıklı olarak otomotiv üretiminde yaşanabilecek olası gelecekteki kayıplar. Her iki gelişme de Brüksel'in kamu harcamalarını Avrupa içindeki üretimi destekleyecek şekilde yönlendirme çabasını açıklıyor.
Avrupa Sanayi Komiseri Stéphane Séjourné, teklifin tanıtımında istihdamı yabancı üretime bağımlılığın azaltılmasıyla ilişkilendirerek savundu:
Bu yasa (Sanayi Hızlandırma Yasası), vergi gelirlerini Avrupa üretimine yönlendirerek istihdam yaratacak, bağımlılıklarımızı azaltacak, ekonomik güvenliğimizi ve egemenliğimizi güçlendirecek.
Komisyon, kamu kaynaklarının Avrupa'nın ihtiyaç duyduğu fabrikaları, becerileri ve tedarik zincirlerini ayakta tutmaya yardımcı olması gerektiğini savunuyor. Özellikle Birlik savunma üretimini artırırken ve yeşil dönüşümü sürdürürken, uluslararası anlaşmazlıklar sırasında temel malzeme ve bileşenlere erişebilme kapasitesi de Komisyon'un kaygıları arasında.
Çin'in Kurallara İtirazı
Çin Ticaret Bakanlığı, yasanın özellikle en çok kayrılan ülke muamelesi ve ulusal muamele ilkeleri bakımından Dünya Ticaret Örgütü'nün ilkeleriyle çeliştiğini savunuyor. İlk ilke, ticaret ortaklarına eşit muamele edilmesini; ikincisi ise ithal ürünlere yurt içinde üretilen ürünlerle karşılaştırıldığında nasıl davranıldığını kapsıyor.
Pekin, AB menşeli ürünlere tanınan ayrıcalıkların ve yabancı yatırımlara getirilen kısıtlamaların bu ilkeleri ihlal ettiğini söylüyor. İtirazları, kamu ihaleleri ve kamu desteği politikalarındaki AB menşei şartlarının dışlayıcı hükümlerini kapsıyor; Çin bunları kurumsal ayrımcılık ve yatırım engelleri olarak nitelendiriyor.
Bakanlık, Brüksel'e ayrımcı bulduğu hükümleri kaldırma çağrısında bulundu. Özellikle zorunlu teknoloji transferi, fikri mülkiyete yönelik kısıtlamalar ve kamu ihalelerine erişim engellerine ilişkin maddelere itiraz ediyor. Fikri mülkiyet, üreticiye rakiplerine karşı avantaj sağlayabilen, yasal koruma altındaki buluşları ve teknik bilgiyi kapsıyor.
Çinli yetkililer ayrıca Çin teknolojisi ve yatırımlarının Avrupa'nın temiz enerji sektörlerinden dışlanmasının tedarik zincirlerini aksatabileceğini ve yeşil dönüşümü yavaşlatabileceğini savunuyor. Onlara göre rekabetin zayıflaması, Avrupalı tüketicilerin daha yüksek fiyatlarla ve daha az yenilikle karşılaşmasına yol açabilir.
Pekin, diyaloga açık kalırken yasama sürecini yakından izleyeceğini söylüyor. Bu uyarı, kısa vadede teklif üzerindeki müzakereleri öne çıkarırken misilleme olasılığı yatırım ve sanayi politikası kararları üzerindeki baskıyı artırıyor.
Anlaşmazlık Nasıl Bu Noktaya Geldi?
Bu gerilim, bir yılı aşkın süredir kötüleşen ticari ilişkilerin ardından yaşanıyor. AB, Brüksel'in haksız sübvansiyon olarak nitelendirdiği uygulamalara karşılık vermek amacıyla Ekim 2024'te Çin'de üretilen elektrikli araçlara gümrük vergisi uyguladı. Pekin de Avrupa konyakları, domuz eti ve süt ürünlerine yönelik soruşturmalar başlattı.
Elektrikli araçlara yönelik tarifeler, AB üyesi ülkeler arasındaki görüş ayrılıklarını ve geleneksel ticari savunma önlemlerinin sınırlarını ortaya koydu. O tarihten bu yana anlaşmazlıklar sanayi mallarına, tüketici ürünlerine, dijital platformlara ve temel malzemelere erişime yayıldı.
- Ekim 2024: AB, Çin'de üretilen elektrikli araçlara gümrük vergisi uyguladı; bunun ardından Çin, Avrupa konyakları, domuz eti ve süt ürünlerine yönelik soruşturmalar başlattı.
- Nisan ve Ekim 2025: Çin, nadir toprak elementleri ve kalıcı mıknatıslar için ihracat lisansı şartı getiren mineral ihracat kontrolleri uygulamaya koydu; bu önlemler Avrupa üretimini geçici olarak aksattı.
- Mart 2026: Avrupa Komisyonu Sanayi Hızlandırma Yasası'nı açıkladı.
- Yayımdan önceki cuma: Çin, itirazlarını Avrupa Komisyonu'na resmen iletti.
- Yayımdan önceki pazartesi: Çin Ticaret Bakanlığı, teklifin ilerlemesi ve Çinli işletmelere zarar vermesi halinde karşı önlem alınacağı uyarısını kamuoyuna açıkladı.
Komisyon ayrıca Çin biyodizeli, tatlandırıcıları ve mobil erişim ekipmanları hakkında soruşturmalar başlattı. Pekin ise AB'nin Yabancı Sübvansiyonlar Yönetmeliği'ne ilişkin soruşturmalarını tamamladı ve bu düzenlemeyi haksız bir ticaret engeli olarak nitelendirdi.
AB, Çinli e-ticaret platformları Temu ve Shein'i Dijital Hizmetler Yasası kapsamında hedef aldı. Çinli işletmeler, fiziksel malların dolaşımının ötesine geçen anlaşmazlığı genişleterek veri transferleri ve siber güvenlik standartları bakımından da daha sıkı denetime tabi tutuldu.
Maden Kontrolleri Avrupa'nın Bağımlılığını Ortaya Çıkardı
Çin'in Nisan ve Ekim 2025'te uygulamaya koyduğu mineral ihracat kısıtlamaları, Avrupa sanayisine tedarik kesintileri karşısındaki kırılganlığını doğrudan gösterdi. Nadir toprak elementleri ve kalıcı mıknatısların ihracatını lisansa bağlayan şartlar, otomotiv yarı iletkenleri, savunma sistemleri ve gelişmiş makinelerle ilgili üretim hatlarını geçici olarak aksattı.
İhracat lisansı, kapsamdaki malzemelerin yurt dışına gönderilmesi için önceden resmi izin alınmasını gerektiriyor. Üreticiler bu malzemelere ya da bunları içeren bileşenlere bağımlı olduğunda yaşanan gecikmeler, tedarik zincirinin ilerleyen aşamalarındaki üretimi de etkileyebiliyor.
Donald Trump ile Şi Cinping arasındaki zirvenin ardından ateşkes üzerinde uzlaşıldı. Buna rağmen yaşananlar, özellikle savunma kapasitesini artırma ve daha temiz enerjiye geçiş açısından önem taşıyan tedarik zincirlerinin siyasi baskı aracı olarak kullanılmasına dair Avrupa'nın kaygılarını güçlendirdi.
Çin'in tedariki aksatma kapasitesi, son uyarısına ağırlık kazandırıyor. Brüksel açısından aynı deneyim, Avrupa'da üretimi artırma çabasının nedenlerinden birini açıklıyor. Böylece iki taraf aynı bağımlılıktan farklı politika sonuçları çıkarıyor: Pekin, sektörlerinin dışlanmaması gerektiğini vurgularken AB temel üretim üzerinde daha fazla denetim kurmayı hedefliyor.
Başkentler Riskleri Tartarken Brüksel Teklifi Savunuyor
Avrupa Komisyonu sözcüsü Olof Gill, Çin'in eleştirilerine yanıt verirken Sanayi Hızlandırma Yasası'nı savundu. Teklifin daha geniş ekonomik hedeflere hizmet ettiğini, ticaret ortaklarıyla görüşmelere de açık olduklarını söyledi:
Tekliflerimiz, vatandaşlarımız için belirli ve daha geniş ekonomik hedeflere ulaşacak şekilde özenle tasarlandı. Küresel ortaklarımızla mümkün olduğunca iletişim kuruyoruz. Görüşmeler yapmaya ve onların değerlendirmelerini dinlemeye hazırız.
Komisyon yetkilileri, daha adil rekabet ve Çin pazarına daha iyi erişim sağlamaya yönelik önceki çabaların Avrupa sanayisinin gerilemesini önleyemediğini savunuyor. Elektrikli araç tarifeleri konusundaki anlaşmazlık, Brüksel'in kuralları esnettiğine inandığı bir rakibe karşı Dünya Ticaret Örgütü'nün mevcut araçlarına bel bağlamaktan duyulan rahatsızlığı artırdı.
Üst düzey bir AB ticaret yetkilisi, Birliğin kurallara uyduğu halde kayda değer bir sonuç alamadığını ve ölçülü yaklaşımından fayda görmediğini söyleyerek bu rahatsızlığı dile getirdi. Sanayi Hızlandırma Yasası, ekonomik güvenliğe ve stratejik sanayi kapasitesi üzerinde daha fazla denetime yönelişi yansıtıyor.
Teklif şimdi Avrupa Parlamentosu ve Konsey tarafından değerlendirilecek. Üye ülkelerin sanayiyi korumanın sağlayacağı yararı, Çin'le daha geniş çaplı bir ticaret savaşı riskine karşı tartması gerekecek. Madrid ve Budapeşte, AB genelinde dile getirilen kaygılara rağmen geçmişte Çin yatırımlarını destekledi.
Bu farklılıklar ortak bir tutumun sürdürülmesini zorlaştırıyor. Bazı hükümetler Çin pazarına erişime veya yerel fabrikalara yapılacak yatırımlara özel önem veriyor. Diğerleri ise Avrupa imalatını korumaya ve Çinli tedarikçilere bağımlılığı azaltmaya daha fazla ağırlık veriyor. Bu görüş ayrılığı, AB'nin Çin stratejisinde temel bir çatlak olmaya devam ediyor.
Washington, Pekin ve İlişkileri Yenilemenin Sınırları
Anlaşmazlık, Avrupa ile Trump yönetimi arasındaki ilişkilerin çalkantılı olduğu bir dönemde yaşanıyor. Çinli stratejistler, Washington'dan gelen baskının Avrupa başkentlerini Pekin'e yaklaştırabileceğini ve Çin'e ekonomik bağımlılığı azaltmayı amaçlayan önlemlere verilen desteği zayıflatabileceğini hesaplıyor gibi görünüyor.
Çin düşünce kuruluşlarındaki analistler, Avrupa'yı ABD'nin güvenlik garantilerine bağımlı olarak tanımlıyor ve Trump'ın sert tutumunun Avrupalı liderleri mevcut saflaşmayı yeniden değerlendirmeye itebileceğini öne sürüyor. Bu değerlendirme, Pekin'in Avrupa'yla iş birliğini yeniden canlandırmak için ne kadar alan bulunduğuna ilişkin daha geniş hesabının bir parçası.
Pekin, Avrupa İlişkilerinden Sorumlu Özel Temsilci olarak Lu Shaye'yi atadı. Fransa büyükelçiliği sırasında çatışmacı diplomasi tarzıyla tanınan Lu'nun atanması, uzlaşmacı adımlara fazla istekli olunmadığına işaret ediyor.
Çin bunun yerine, sınırlı tavizler gerektirirken ABD'ye ilişkin belirsizlikler ortamında istikrarlı ortaklar arayan Avrupa'dan fayda sağlayan seçici bir angajman izliyor gibi görünüyor. Çin ve Birleşik Krallık'tan üst düzey yetkililerin yakın zamanda gerçekleştirdiği temaslarda otomotiv ve hukuk hizmetleri alanlarında 600 milyon sterlin değerinde anlaşmalar yapıldı. Bu, diğer Avrupa başkentleriyle ilişkiler için olası bir model sunuyor.
Çin'in Rusya'nın savaş çabalarına verdiği destek, iki tarafın ekonomik modelleri ve kurallara dayalı uluslararası düzene ilişkin anlayışları konusundaki temel görüş ayrılıkları sürüyor. Avrupa'nın güvenlik kaygıları, daha yakın ekonomik ilişkilerin cazibesiyle rekabet etmeye devam ediyor.
AB, Rusya'nın askeri kapasitesine yardımcı olmakla suçlanan Çinli kuruluşlara yaptırım uyguladı. Bu önlemlere ilişkin açıklamada, Aralık 2025 tarihli 15'inci yaptırım paketinde altı şirket ve bir kişi yer alırken 16'ncı pakette daha fazla ismin eklenmesinin beklendiği belirtiliyor. Bu adımlar, ilişkileri yeniden düzeltme çabalarını çevreleyen güvenlik kısıtlarını gösteriyor.
Yatırımcılar ve Üreticiler Artan Belirsizlikle Karşı Karşıya
Finans piyasaları, Çin ile AB arasında daha geniş kapsamlı bir çatışma yaşanması riskini fiyatlamaya başladı. Almanya'nın mayıs ayı GfK tüketici güven endeksi -33,3'e gerileyerek Şubat 2023'ten bu yana en düşük seviyesini gördü.
BNY analistleri bu gerilemenin bir bölümünü Çin'le yaşanan ticari sürtüşmelere ve jeopolitik gerilimlere bağladı. Bu etkenlerin birleşimini Avrupa varlıkları ve euro açısından olumsuz olarak nitelendirerek, yasaya ilişkin siyasi anlaşmazlığa ekonomik kaygıları da ekledi.
Almanya'nın DAX hisse senedi endeksi, gelirlerinin önemli bir bölümünü Çin'e bağlı ihracatçıları bünyesinde barındırdığı için özellikle risk altında. Tarım ürünlerine yönelik soruşturmaların ötesine geçecek bir misilleme, Avrupa'nın otomotiv ve kimya şirketlerinde kısa sürede gelir kayıplarına yol açabilir.
Döviz piyasalarında da ekonomik zayıflığa yanıt olarak Avrupa Merkez Bankası'nın faiz indirimine gidebileceği beklentisi fiyatlanıyor. Faiz türevleri, yatırımcıların belirsizlik ortamında güvenli liman aramasıyla Bund olarak bilinen Alman devlet tahvillerinin getirisinin düşeceğine işaret ediyor.
Çinli üreticiler BYD ve CATL daha doğrudan bir yatırım sorunuyla karşı karşıya. İki şirket de mevcut elektrikli araç tarifelerini aşmak için Avrupa'daki üretim tesislerine büyük yatırımlar yaptı. IAA, bu fabrikaların üretimde kullandığı tedarik kaynaklarını ve teknoloji paylaşımını etkileyen yeni şartlar getirecek.
Yüzde 70 oranında AB menşeli içerik şartı ve Avrupalı ortaklarla teknoloji transferi birlikte değerlendirildiğinde, yatırımların ekonomik gerekçesi zayıflayabilir. Çinli şirketler yatırımlarını geri çekebilir veya küçültebilir; bu da kısa vadede Avrupa'daki işleri riske atabilir. Ya da korumayı umdukları rekabet avantajlarını azaltan şartları kabul edebilirler.
Pekin de buna karşılık yeni önlemler alabilir. Bu durumda Avrupa hükümetleri için zor bir denge ortaya çıkıyor: yatırımları çekip istihdamı korurken bu yatırımların yarattığı katma değerin, bilgi birikiminin ve sanayi kapasitesinin daha büyük bölümünün Avrupa'da kalmasını sağlamak.
Öne Çıkanlar
- Çin, Sanayi Hızlandırma Yasası'na cuma günü resmen itiraz etti ve pazartesi günü kapsamı belirtilmeyen karşı önlemlerle tehdit etti.
- Teklif, kamu desteği almak isteyen elektrikli araçlarda yüzde 70 AB menşeli içerik şartı, alüminyum ve çimentoda ise yüzde 25 yerli üretim oranı öngörüyor.
- Pekin; bataryalar, elektrikli araçlar, fotovoltaik sistemler ve kritik ham maddeleri etkileyen yatırım kısıtlamalarının yanı sıra teknoloji transferi ve kamu ihalelerine ilişkin hükümlere itiraz ediyor.
- Komisyon, 2024'ten bu yana sanayi ve otomotiv sektörlerinde 200 binden fazla işin kaybedildiğini, bu on yıl içinde otomotiv sektöründeki 600 bin pozisyonun daha risk altında olabileceğini belirtiyor.
- Anlaşmazlığın öncesinde elektrikli araç tarifeleri, ticarete konu ürünlere yönelik soruşturmalar ve Avrupa üretimini aksatan Çin mineral ihracat kontrolleri bulunuyor.
- Yasanın Avrupa Parlamentosu ve Konsey tarafından onaylanması gerekiyor. Üye ülkeler yatırım, sanayinin korunması ve misilleme riski konularında görüş ayrılığı yaşıyor.






