Uzak Bir Ada, Japonya'nın Nükleer Atık Arayışına Dahil Oluyor
Japonya, Tokyo'nun yaklaşık 2.000 kilometre güneydoğusunda, Pasifik Okyanusu'ndaki uzak bir mercan atolü olan Minamitori Adası'nın yüksek radyoaktif nükleer atıkların kalıcı olarak depolanabileceği olası bir yer olarak ön incelemeye tabi tutulmasını onayladı. Karar, 20 yıldır süren arayışı ileriye taşırken nihai depolama alanı seçimini sonraki aşamalara bırakıyor.
İçindekiler
- Uzak Bir Ada, Japonya'nın Nükleer Atık Arayışına Dahil Oluyor
- Minamitori'yi Sıra Dışı Bir Aday Yapan Ne?
- Japonya Neden Kalıcı Depolamaya İhtiyaç Duyuyor?
- Araştırmada Neler İncelenecek?
- Onay Koşullara Bağlı
- Adanın Kayası Atıkları Yalıtabilir mi?
- Fırtınalar ve Yükselen Deniz Seviyesi Zorluğu Artırıyor
- Atıkların Pasifik Okyanusu Üzerinden Taşınması
- Adanın Yakınındaki İkinci Bir Ulusal Öncelik
- Bilinmesi Gerekenler
Ekonomi, Ticaret ve Sanayi Bakanı Ryosei Akazawa, adayı yöneten Ogasawara köyünün belediye başkanı Masaaki Shibuya'nın onayının alınmasının ardından hükümetin literatür taraması yapacağını doğruladı. Minamitori, bu tür bir incelemenin yapılacağı Japonya'daki dördüncü yer oldu. Ayrıca, belediyenin başlattığı bir başvuru yerine doğrudan merkezi hükümetin girişimde bulunduğu ilk yer olma özelliğini taşıyor.
Adada sürekli yaşayan sivil nüfus bulunmuyor. Tek sakinleri Japonya Deniz Öz Savunma Kuvvetleri mensupları ve kamu görevlileri; adadaki tüm araziler de devlete ait. Bu koşullar, başka topluluklarda güçlü muhalefetle karşılaşan bir proje için adayı sıra dışı bir aday hâline getiriyor.
Japonya'nın ilk aşamadaki görevi, adanın jeolojisi, depremleri ve volkanik geçmişi hakkındaki mevcut bilgileri incelemek. Bu ön çalışmanın onaylanması, sondaj veya inşaat yapılmasına izin vermiyor. Minamitori nihayetinde seçilirse, tehlikeli radyoaktif maddeleri on binlerce yıl boyunca yalıtmak üzere tasarlanmış yer altı depolama tesisine ev sahipliği yapacak.
Karar, Japonya'nın 2011 Fukushima felaketinden sonra devre dışı bırakılan nükleer santralleri yeniden çalıştırmaya yöneldiği bir dönemde alındı. Ülkede binlerce ton kullanılmış nükleer yakıt ve yaklaşık 2.500 vitrifiye edilmiş yüksek seviyeli radyoaktif atık kabı birikti. Ancak en tehlikeli atıklar için hâlâ kalıcı bir depolama yeri bulunmuyor.
Shibuya'nın onayı, ulusal yetkililerle belediye yönetimi arasında aylar süren sessiz diplomasinin ardından geldi. Shibuya'nın koşulları hükümetin sorumluluk üstlenmesine, olumsuz tanıtıma karşı önlem alınmasına ve bir araştırmayı kabul etmenin depolama tesisi kurulmasını kabul etmek anlamına gelmediğinin güvence altına alınmasına odaklanıyor.
Minamitori'yi Sıra Dışı Bir Aday Yapan Ne?
Minamitori Adası, Minami-Torishima adıyla da biliniyor ve Japonya'nın en doğudaki toprağı. Japon denizci Shinroku Mizutani adayı 1868'de keşfetti; Japonya ise 1898'de adayı ilhak etti. Mercan atolünün yüzölçümü yalnızca 740 akre, yani 300 hektar. Deniz seviyesinden yüksekliği 62 metre.
Adanın Japonya ana karasının 700 mil, yani 1.125 kilometre güneydoğusunda olduğu belirtilirken Tokyo'ya uzaklığı yaklaşık 1.900 kilometre. Japon yönetimindeki en yalıtılmış yerlerden biri olan ada, Japon ana karasından çok Guam'a yakın.
Başkente uzak olmasına rağmen Minamitori, Tokyo Metropol Yönetimi'nin yetki alanında bulunuyor. Adayı, Bonin Adaları'ndaki belediye ofislerinden Ogasawara köyü yönetiyor. Adada tayfun araştırmaları için kullanılan bir meteoroloji istasyonu ile pist ve liman tesisleri dâhil temel altyapı bulunuyor.
Arazilerin devlete ait olması, diğer olası nükleer atık alanlarının önünde engel oluşturabilen karmaşık arazi satın alma süreçlerini ortadan kaldırıyor. Sürekli yaşayan sivil nüfusun bulunmaması da yetkililerin, yerleşim olan ana kara bölgelerinde görülen yakın çevre muhalefetiyle hemen karşılaşmayacağı anlamına geliyor.
Bu avantajlar idari ve siyasi açıdan geçerli. Ancak tüm Japonya vatandaşlarına hizmet etmesi amaçlanan bir proje, özellikle önerilen yerde sürekli yaşayan bir sivil topluluk bulunmadığında, demokratik rıza sorusunu gündeme getiriyor. Ogasawara'nın seçilmiş yöneticileri, belediyenin başka yerlerinde yaşayan sakinlerin çıkarlarını da gözetmek zorunda.
Japonya Neden Kalıcı Depolamaya İhtiyaç Duyuyor?
Japonya'nın nükleer atık sorunu, Tokai Nükleer Santrali'nin 1966'da faaliyete geçmesine kadar uzanıyor. On yıllar süren elektrik üretimi binlerce ton kullanılmış yakıtın yanı sıra Aomori ve Ibaraki prefektörlüklerindeki tesislerde geçici olarak tutulan yaklaşık 2.500 yüksek seviyeli atık kabının birikmesine yol açtı.
Yüksek seviyeli radyoaktif atık, uranyum ve plütonyumu ayrıştırmak amacıyla kullanılmış nükleer yakıtın yeniden işlenmesi sırasında ortaya çıkıyor. Geriye kalan atık, vitrifikasyon adı verilen süreçte camla karıştırılarak katılaştırılıyor ve metal kaplarda saklanıyor. Katılaştırma atığın içeride tutulmasına yardımcı olsa da radyoaktivitesi nedeniyle yalıtılması gerekiyor.
Bu malzeme yaklaşık 100.000 yıl boyunca tehlikeli kalıyor. Japonya'nın depolama yaklaşımı, radyasyon düzeyi azalırken atığın insanlardan ve çevresinden ayrı kalabilmesi için en az 300 metre derinlikteki sağlam ana kayaya yerleştirilmesini öngörüyor.
Japonya'nın kalıcı yer altı yalıtımı için belirlediği son tarih 2045. Bu tarih yaklaşırken yaklaşık 20 yıl süren alan seçimi süreci, tekrarlanan gecikmelere çok az yer bırakıyor. Reaktörlerin yeniden devreye alınması, onlarca yıllık nükleer enerji üretiminden zaten var olan atık sorununu daha da acil hâle getiriyor.
Dünyanın ilk kalıcı depolama tesisi olan Finlandiya'daki Onkalo, görevin ölçeğini anlamak için bir örnek sunuyor. Tesiste atık, yerin 450 metre altındaki granit ana kayaya yerleştirilen bakır kaplarda saklanıyor. Japonya'daki atık camla katılaştırılıp metal kaplarda tutuluyor; ancak jeolojik istikrar gereksinimi benzer: Yer altı suyu ve çevre, binlerce yıl boyunca korunmalı.
Araştırmada Neler İncelenecek?
Minamitori'de yapılacak literatür taraması, Japonya'nın üç aşamalı alan seçimi sürecinin ilk adımı. İki yıl sürmesi beklenen tarama, yayımlanmış jeolojik, sismik ve volkanolojik bilgilerin incelenmesinden oluşuyor. Araştırmacılar kireçtaşı temel kayayı, adanın volkanik geçmişini ve deprem tehlikesine maruz kalma durumunu inceleyecek.
Literatür taraması, sahada fiziksel inceleme yapmak yerine mevcut kayıtları incelemeye dayanıyor. Amaç, bir yerin daha ayrıntılı değerlendirmeye değer olup olmadığını belirlemek. Bu aşamada sondaja, jeolojik numune alınmasına veya inşaata izin verilmiyor.
Olumlu bir sonuç, sondaj ve jeolojik numune alımını içeren ayrıntılı inceleme aşamasına geçilmesini sağlayabilir. Alan seçilirse tesisin inşaatı ve işletmeye alınması daha sonraki aşamalarda gerçekleşecek. Yaklaşık 20 yıla yayılan süreç, bugünkü kararları 2040'lı yıllarda ve sonrasında yapılacak depolama düzenlemelerine bağlıyor.
Japonya'nın arayışında aday alanların ne kadar yavaş ortaya çıktığını, tarihler ve kararlar gösteriyor:
- 1966: Tokai Nükleer Santrali faaliyete geçti ve depolama sorununu şekillendirmeyi sürdüren atık birikimi dönemi başladı.
- 2007: Kochi Prefektörlüğü'ndeki Toyo, sakinlerin yoğun protestolarının ardından başvurusunu geri çekti.
- Kasım 2020: Hokkaido'daki Suttsu ve Kamoenai'de inceleme başvuruları başladı. Her iki belediye de ilk aşamayı tamamladı.
- Nisan 2026: Shibuya, onay alınmadan ve karar kesinleşmeden önce, yerel halkla yapılan toplantılarda Minamitori'de inceleme yapılmasını değerlendirmeye hazır olduğunu belirtti.
- 2045: Japonya'nın atıkların kalıcı olarak yer altında yalıtılması için açıkladığı son tarih.
Saga Prefektörlüğü'ndeki Genkai, incelemenin sürdüğü üçüncü belediye. Minamitori, mali teşviklerin çok az gönüllü çektiği yılların ardından bu sınırlı gruba dördüncü aday olarak katılıyor.
Onay Koşullara Bağlı
Shibuya, öneriyi Hahajima ve Chichijima adalarında sakinlerle yapılan toplantılarda görüştü. Kararın sorumluluğunu merkezi hükümetin üstlenmesi gerektiğini savunan Shibuya, Ogasawara'yı etkileyebilecek olumsuz tanıtıma karşı somut önlemler alınmasını istedi.
Ekonomi, Ticaret ve Sanayi Bakanı Akazawa, belediye başkanının ön araştırmayla nihai alan seçiminin açıkça birbirinden ayrılması talebine yanıt verdi. Şu güvenceyi verdi:
(Araştırmanın) adanın bertaraf alanı olarak seçilmesiyle doğrudan bağlantılı olmadığını açıkça taahhüt etmek istiyorum,
Akazawa, yerel kaygıları kabul ederken süreci ilerletme konusunda hükümetin öncü rol üstleneceğini de taahhüt etti. Dolayısıyla Shibuya'nın onayı, ilk araştırmanın koşullu olarak kabul edildiği anlamına geliyor; inşaat için onay ise daha sonraki bir karar olacak.
Shibuya, Ogasawara'nın Japonya'nın depolama arayışında tek odak hâline gelmemesi için hükümetten diğer belediyelere de aynı dönemde başvurmasını istedi. Bu talep, ulusal bir elektrik sektörünün ürettiği atıkların sorumluluğunun nasıl paylaşılacağıyla ilgili.
İnceleme sürecine katılan belediyeler merkezi hükümetten en fazla 2 milyar yen, yani yaklaşık 12,6 milyon dolar hibe alabiliyor. Yerel yöneticilerin bu parayı güvenlik, itibar ve ilk araştırmanın çok ötesine uzanabilecek bir proje ihtimaliyle birlikte değerlendirmesi gerekiyor.
Minamitori, hükümetin aday arama yönteminde de değişikliğe işaret ediyor. Bir belediyenin gönüllü başvuruda bulunması ya da hükümetin talepte bulunup onay almasıyla araştırma başlayabiliyor. Bu vaka, gönüllü sayısının azlığından duyulan rahatsızlığı yansıtan biçimde, doğrudan merkezi hükümet talebiyle başlatılan ilk süreç oldu.
Adanın Kayası Atıkları Yalıtabilir mi?
Minamitori'nin yalıtılmış konumu, olası bir depolama tesisinin yakınında bulunacak kişi sayısını azaltıyor; ancak adanın jeolojisi teknik kaygılara yol açıyor. Ada, Finlandiya'daki Onkalo tesisinde kullanılan granit ana kayadan farklı olarak mercan yapılarından oluşmuş gözenekli kireçtaşından meydana geliyor.
Gözenekli kayalarda suyun hareket edebileceği boşluklar bulunur. Bir atık depolama tesisinde bu önemlidir; çünkü suyun sızması, yaklaşık 100.000 yıl dayanması amaçlanan yalıtım sistemlerini tehlikeye atabilir. Radyoaktif malzemenin yer altı suyundan ayrı tutulabilmesi, alanın uygunluğunun temel ölçütlerinden biri.
Atolün volkanik tabanı bir miktar istikrar sağlayabilir. Bununla birlikte, gözenekli yüzey kayasının açık okyanusa doğrudan maruz kalması mühendislik sorunları yaratıyor ve bunların incelenmesi gerekiyor. Literatür taraması, mevcut bilgilerin bu koşullar hakkında neler ortaya koyabileceğini değerlendirecek.
Uzun vadeli jeolojik uygunluk, yalnızca adanın büyük nüfus merkezlerine uzak olmasıyla belirlenemez. Önerilen tesisin, atıkların tehlikeli kaldığı çok uzun süre boyunca çevreyi koruyabilecek kayalara ve yalıtım sistemlerine ihtiyacı olacak.
Fırtınalar ve Yükselen Deniz Seviyesi Zorluğu Artırıyor
Minamitori, düzenli olarak tayfunların görüldüğü bir bölgede bulunuyor ve fırtına kabarmalarına karşı savunmasız. Ana karadan uzakta bulunan bu adaya tehlikeli yüklerin taşınması ve bir depolama tesisinin desteklenmesi gerekeceği için bu koşullar önem taşıyor.
Deniz seviyesinin uzun vadede yükselmesine ilişkin öngörüler, deniz seviyesinden yalnızca 62 metre yüksekte bulunan atol için bir başka kaygı kaynağı. Gereken depolama süresi, sıradan binaların, limanların veya diğer altyapıların dayanabileceği sürenin çok ötesine uzanıyor.
Bir depolama tesisinin tuzlu su girişine, aşırı hava koşullarına ve olası tsunamilere dayanabilecek mühendislik çözümlerine ihtiyacı olacak. Tuzlu su girişi, deniz suyunun adanın jeolojisini veya altyapısını etkileyebileceği alanlara ulaşması anlamına geliyor. Yer altındaki yalıtım sistemi, insan uygarlığının var olduğu süreden daha uzun süre bütünlüğünü korumak zorunda.
Dolayısıyla jeolojiyle iklim, pratik bir gereklilikte buluşuyor: Ada çevresindeki koşullar değişirken radyoaktif atıklar yalıtılmış kalmalı. İlk araştırmanın amacı, Minamitori'nin bu gerekliliğin değerlendirilmesi için gereken daha kapsamlı incelemeye değip değmediğini belirlemeye yardımcı olmak.
Atıkların Pasifik Okyanusu Üzerinden Taşınması
Tokyo'ya yaklaşık 1.900 kilometre uzaklıktaki bir adaya binlerce kabın taşınması büyük bir lojistik görev olacak. Tehlikeli maddelerin açık Pasifik sularından, tayfunlara açık bölgeler dâhil, güvenle geçirilmesi için özel gemiler gerekecek.
Guam yasama meclisinin senatörü William A. Parkinson, uzun süre tehlikeli kalacak yüksek seviyeli radyoaktif atıkların elleçlenmesi, taşınması, depolanması ve olası gömülmesiyle ilgili kaygılarını dile getirdi. Kaygıları yalnızca yer altındaki tesiste neler olacağını değil, oraya ulaşmak için gereken yolculuğu da kapsıyor.
Minamitori'de bir liman ve pist gibi temel ulaşım olanakları bulunuyor; ancak kalıcı bir depolama projesi, malzemelerin bu uzak noktaya tekrar tekrar taşınmasını gerektirecek. Japonya'nın alan seçimi sürecinde incelemesi gereken jeolojik ve çevresel soruların yanında taşıma sorunu da bulunuyor.
Adanın Yakınındaki İkinci Bir Ulusal Öncelik
Minamitori, deniz tabanındaki nadir toprak elementleri madenciliği için olası bir üs olarak da gündeme geldi. Japon araştırmacılar 2026'nın başlarında, adanın çevresindeki sularda 5.600 metre derinlikten nadir toprak mineralleri içeren çamuru başarıyla çıkardı.
Nadir toprak mineralleri elektronik ve yenilenebilir enerji teknolojilerinde kullanılıyor. Minamitori yakınlarında bu minerallerin bulunması, adaya söz konusu sektörlerin ihtiyaç duyduğu malzemelerin tedarikini güvence altına alma çabaları açısından stratejik değer kazandırıyor.
Ogasawara Adaları sakinleri, Minamitori'nin nükleer atık depolama alanı olarak belirlenmesinin deniz tabanı madenciliğini zorlaştırabileceğinden veya engelleyebileceğinden kaygı duyduklarını ifade etti. Bu kaygı, iki ulusal önceliği karşı karşıya getiriyor: Radyoaktif atıklar için kalıcı bir yer bulmak ve değerli minerallere erişimi geliştirmek.
Bu faaliyetler arasındaki ilişki henüz netlik kazanmış değil. Dolayısıyla inceleme kararı, Ogasawara açısından güvenlik ve itibar kaygılarının yanı sıra olası ekonomik fırsatları da içeriyor. Shibuya'nın başka belediyelerin de aday olarak değerlendirilmesi çağrısı, Minamitori'nin uygunluğu incelenirken ulusal arayışın geniş tutulmasını amaçlıyor.
Bilinmesi Gerekenler
- Japonya, Ogasawara Belediye Başkanı Masaaki Shibuya'nın onayını aldıktan sonra Minamitori Adası'nda ön literatür taramasını onayladı.
- Minamitori, araştırma yapılacak dördüncü yer ve doğrudan merkezi hükümet talebiyle sürecin başlatıldığı ilk yer.
- Adada sürekli yaşayan sivil nüfus bulunmuyor, ada bütünüyle devlete ait ve Tokyo'ya yaklaşık 1.900 kilometre uzaklıkta.
- İlk araştırma iki yıl sürecek; sondaja, inşaata veya nihai alan seçimine izin vermiyor.
- Japonya'da binlerce ton kullanılmış nükleer yakıtın yanı sıra yaklaşık 2.500 kap vitrifiye edilmiş yüksek seviyeli atık bulunuyor.
- Atıklar yaklaşık 100.000 yıl boyunca tehlikeli kalıyor ve en az 300 metre derinlikteki sağlam ana kayada depolanmaları gerekiyor.
- Gözenekli kireçtaşı, deniz suyu sızıntısı, tayfunlar, fırtına kabarmaları ve yükselen deniz seviyesi adanın uygunluğuyla ilgili kaygılar arasında.
- Seçim süreci yaklaşık 20 yıla yayılıyor; açıklanan son depolama tarihi ise 2045.
- Shibuya, olumsuz tanıtıma karşı koruma sağlanmasını ve diğer belediyelere de aynı dönemde başvurulmasını istiyor.
- Çevredeki deniz tabanından çıkarılan çamurda nadir toprak minerallerinin bulunması, rekabet eden bir stratejik ve ekonomik çıkarı gündeme getiriyor.






