Endonezya, 22 Yıllık Kampanyanın Ardından Ev İşçilerini Koruma Yasası’nı Kabul Etti

10 dakikalık okuma
Endonezya, 22 Yıllık Kampanyanın Ardından Ev İşçilerini Koruma Yasası’nı Kabul Etti

4,2 Milyon Ev İşçisi İçin Yeni Haklar

Endonezya parlamentosu, yaklaşık 4,2 milyon kişinin yasal olarak tanınması ve korunması için yürütülen 22 yıllık kampanyayı sona erdirerek Ev İşçilerini Koruma Yasası’nı 21 Nisan 2026’da kabul etti. Bu kişiler aileler için yemek yapıyor, temizlik ve bakım işleri yürütüyor. Ev işçilerinin yaklaşık yüzde 90’ı kadın.

İçindekiler
  1. 4,2 Milyon Ev İşçisi İçin Yeni Haklar
  2. Yasal Tanınma Neleri Değiştiriyor?
  3. Kampanya Parlamentoya Nasıl Ulaştı?
  4. Dinlenmeye Pek Fırsat Bulunmayan Bir Çalışma Hayatı
  5. Kapalı Kapılar Ardındaki Şiddet
  6. Ücret, Yan Haklar ve İşe Alım Kuralları
  7. Çocuk İşçiliğine Karşı Yaş Sınırı
  8. Uygulamanın Şeklini Önümüzdeki 12 Ay Belirleyecek
  9. Endonezya’nın Ötesine Uzanan Bir Dönüm Noktası
  10. Bilinmesi Gerekenler

Meclis Başkanı Puan Maharani, parlamento salonunda tezahürat ve alkışlar eşliğinde tokmağını indirdi. Takımadaların dört bir yanından gelen ev işçileri oturumu izledi. Aralarında ücretsiz ya da düşük ücretli çalışmaya, aşırı çalışma saatlerine ve istismara karşı korunmak için yıllarca protesto düzenleyen kadınlar da vardı.

Oylama, Endonezya’nın 1879’da doğan kadın hakları savunucusu Raden Ajeng Kartini’yi anmak için her yıl düzenlediği Kartini Günü’ne denk geldi. Parlamentonun Yasama Organı Başkanı Bob Hasan, yasayı Kartini’nin güçlenme mirasına bir saygı duruşu olarak nitelendirdi.

en güzel hediye

Yasanın kabul edilmesi için düzenlenen gösterilere katılan ev işçisi Ajeng Astuti, yirmi yılı aşkın kampanyanın ardından yasanın kabul edilmesinin kendisi için ne ifade ettiğini anlattı.

Rüya gibi geliyor," dedi. "Bu, dışlanmış kadınlar olarak korunma hakkı elde etmek için verdiğimiz 22 yıllık mücadele.

Yasa, işe alım, iş sözleşmeleri ve çalışma koşullarını kapsayan 12 bölüm ve 37 maddeden oluşuyor. Ev işçilerini resmen çalışan olarak tanıyor, yan haklardan yararlanma hakkı getiriyor ve iş bulma kurumlarının lisans almasını şart koşuyor. Ayrıntılı düzenlemelerin 12 aylık geçiş dönemi içinde çıkarılması gerekiyor.

Bu değişiklik, işçiler ve işverenler açısından ev işlerini daha net bir yasal çerçeveye taşıyor. Uzun süre kayıt dışı yardım olarak görülen işlerde çalışanlar artık hak ve güvenceleri bulunan işçiler olarak tanınıyor. Ancak ücretler, bu yasayla belirlenen ulusal bir asgari ücret yerine tarafların anlaşmasına göre belirlenecek.

Reklam

Yasal Tanınma Neleri Değiştiriyor?

Ev işçileri, daha önce Endonezya’nın yürürlükteki iş yasalarında kullanılan çalışan sınıflandırmasının dışında kalıyordu. Bu kapsam dışılık, işçileri sözleşmesiz, sosyal güvenceden yoksun ve işverenlerin temel hakları ihlal etmesi hâlinde başvurabilecekleri bir yoldan mahrum bıraktı. İnsan hakları örgütleri, sektördeki koşulları modern kölelik olarak nitelendirdi.

Ev İşçilerini Koruma Yasası, ev işlerini kayıt dışı ekonomiden kayıtlı istihdama taşıyor. Uygulamada bu, ev temizleyen ya da bir aileye bakım hizmeti veren kişinin tanınmış bir istihdam statüsü kazanması, o kişiyi çalıştıran hanenin de belirlenmiş sorumluluklar üstlenmesi anlamına geliyor.

Hukuk Bakanı Supratman Andi Agtas, milletvekillerine yasanın iş ilişkisinin her iki tarafı için hukuki kesinlik sağlamayı amaçladığını söyledi. Yasanın amaçları arasında ayrımcılığı, sömürüyü ve istismarı önlemek de bulunuyor.

Supratman, hükümetin desteğini Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto’nun yasanın tamamlanması yönündeki daha önce dile getirdiği isteğiyle de ilişkilendirdi.

"Hükümet için bu bir mutluluk kaynağı; çünkü Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto da bu yasa tasarısının tamamlanmasını istediğini dile getirmişti," dedi.

Yasa, Endonezya’nın bağımsızlığından bu yana hukuki belirsizlik içinde kalan bir sektörü ele alıyor. İşler özel evlerde yürütüldüğü için düzenlemeler kayıt dışı kalabiliyor ve çalışanların hane dışından yardım isteme olanağı sınırlı olabiliyor. Bu nedenle tanınma önem taşıyor.

Kampanya Parlamentoya Nasıl Ulaştı?

Aktivistler, 2003’ten itibaren ev işlerinde kullanılan ifadeye itiraz etti. Hizmetçi anlamına gelen "pembantu" sözcüğünün işçi anlamına gelen "pekerja" ile değiştirilmesini istediler. Kampanya, gündelik dildeki değişim talebini daha kapsamlı bir taleple birleştirdi: yemek yapmanın, temizlik ve bakım işlerinin kayıt dışı yardım değil, gerçek bir ekonomik katkı olduğunun kabul edilmesi.

Ev İşçileri Savunuculuğu Ulusal Ağı (Jala PRT), yasa taslağını ilk olarak 2004’te Temsilciler Meclisine sundu. Tasarı, ulusal yasama programlarında yer almasına rağmen yirmi yıl boyunca defalarca çıkmaza girdi. Önceki hükümetler tasarıya öncelik vermedi; birçok milletvekilinin ev işçisi çalıştırması da çıkar çatışmalarına yol açarak ilerlemeyi engelledi.

Kampanyacılar, tasarıyı milletvekillerinin gündeminde tutmak için protestolara, açlık grevlerine ve filme başvurdu. Çabaları Cakarta’nın çok ötesine uzanarak farklı bölgelerdeki işçileri ve destekçileri bir araya getirdi.

  • 2003: Aktivistler, ev işlerini çalışma olarak tanımak için "pembantu" sözcüğünün "pekerja" ile değiştirilmesi çağrısı yapıyordu.
  • 2004: Jala PRT, yasa taslağını ilk kez Temsilciler Meclisine sundu.
  • Kasım 2014: Jala PRT’den dört temsilci, Cakarta’nın Senayan bölgesinde parlamento binasının önünde açlık grevine başladı. Günler süren protestoya sanayi işçileri sendikaları destek verdi.
  • Mart 2023: Dönemin Cumhurbaşkanı Joko Widodo’nun destekleyici açıklamalarının ardından tasarı, Parlamento Girişimi Yasa Tasarısı ilan edildi.
  • 21 Nisan 2026: Parlamento, Kartini Günü’nde Ev İşçilerini Koruma Yasası’nı kabul etti.
Reklam

Mart 2023’teki kararın ardından da kampanyacılar aylarca tartışma yapılmasını bekledi. Sivil toplum kuruluşları kesintisiz eylemlerle baskıyı artırırken Cakarta, Kuzey Sumatra, Güney Sulawesi, Semarang ve Yogyakarta’da eş zamanlı gösteriler düzenlendi.

Aktivistler, Meclis yönetimine baskı yapmak için "Mengejar Mbak Puan" ("Puan Ablayı Ararken") adlı film kampanyasından da yararlandı. Oylama, yasama gündemindeki bir öneriyi uygulanabilir güvencelere dönüştürmek için sürdürülen çabaların ardından geldi.

Dinlenmeye Pek Fırsat Bulunmayan Bir Çalışma Hayatı

Yogyakarta’dan ev işçisi Jumiyem, 1989’da 15 yaşındayken çalışmaya başladı. Uluslararası Ev İşçileri Federasyonuna verdiği ifadede, yasal koruma kampanyasının ardındaki günlük koşulları anlattı.

İlk işinde sabah 4.30’dan akşam 10 ya da 11’e kadar çalışıyordu. Yemek masasının yakınındaki küçük bir sedirde uyuyor, mahremiyetini yalnızca kullanılmış bir afiş sağlıyordu. Çalıştığı yer aynı zamanda dinlenmek zorunda olduğu yerdi.

Jumiyem psikolojik istismar, izin günü olmaksızın aşırı çalışma saatleri ve cinsel şiddet nedeniyle yaklaşık on kez işveren değiştirdi. Bir dönem hem ev temizliği yaptı hem de markette çalıştı.

Bu işler nedeniyle sabah 4.00’te uyanıp gece yarısına yaklaşana kadar çalışması, dinlenmeye yalnızca dört saat bırakıyordu. Jumiyem’in anlattıkları, ev işlerinin başka işlerle nasıl genişleyebildiğini ve çalışma zamanı ile kişisel zaman arasındaki ayrımı nasıl ortadan kaldırabildiğini gösteriyor.

Jumiyem, yasal koruma olmadığında işçilerin içine düştüğü bağımlılığı şöyle anlattı:

Yasal koruma olmadığında ev işçileri çoğu zaman yalnızca işverenlerinin iyi niyetine bel bağlıyor.

Yasa, bu bağımlılığın yerini tanınan hakların, iş sözleşmelerinin ve güvencelerin almasını amaçlıyor. Uygulamadaki değeri, Jumiyem gibi koşullarda çalışan işçilerin bu korumalardan çalıştıkları evlerde yararlanıp yararlanamayacağına bağlı olacak.

Kapalı Kapılar Ardındaki Şiddet

Jala PRT, 2021-2024 yılları arasında ev işçilerine yönelik 3.300’den fazla şiddet vakası belgeledi. Bu vakalar arasında fiziksel istismar, psikolojik travma, ekonomik sömürü ve insan kaçakçılığı yer aldı.

Reklam

Kadına Yönelik Şiddet Ulusal Komisyonu, yalnızca 2024’te 56 resmî bildirim kaydetti. Vakaların yüzde 37,51’ini cinsel şiddet, yüzde 32,48’ini ise psikolojik şiddet oluşturdu. Bu veriler, istihdamları kamu denetiminden uzak ortamlarda gerçekleşen işçileri etkileyen çeşitli zarar türlerini ortaya koyuyor.

2023’te Güney Cakarta’da yaşanan bir olay, bazı işçilerin maruz kaldığı istismarın boyutunu gözler önüne serdi. Aralarında 70 yaşında bir kadının da bulunduğu dokuz kişi, genç bir ev işçisine işkence ettikleri gerekçesiyle dört yıla kadar hapis cezasına çarptırıldı.

Kurban dövülmüş, sigarayla yakılmış ve bir köpek kafesine zincirlenmişti. Olay, istismarcı bir hanede çalışan bir işçinin ne kadar savunmasız kalabileceğini gösterdi.

Yeni yasa, şiddeti ve sömürüyü önlemeyi amaçlayan mekanizmalar oluşturuyor. Uygulama sorumluluğu merkezi hükümet ile bölgesel yönetimler arasında paylaşılacak; topluluk düzeyindeki kurumların da koşulları izlemeye ve istismarı önlemeye yardımcı olması teşvik edilecek.

Yardım alabilmek, uygulamada temel meselelerden biri. Yasal bir hakkın, iş ortamını işverenin kontrol edebildiği ve dışarıdan kişilerin yaşananları nadiren görebildiği özel bir evde çalışan işçiye ulaşması gerekiyor.

Ücret, Yan Haklar ve İşe Alım Kuralları

Yasa, ev işçilerine mesleki eğitim, sağlık sigortası ve işsizlik yardımlarından yararlanma hakkı veriyor. Mesleki eğitim, işte kullanılan becerilere yönelik eğitimi ifade ediyor; sigorta ve sosyal güvence ise sağlık hizmetine ihtiyaç duyulduğunda ya da kapsamdaki istihdam riskleriyle karşılaşıldığında koruma sağlıyor.

THR olarak bilinen dinî bayram yardımları, mevcut mevzuat uyarınca sağlık güvencesi ve istihdam sosyal güvenliğiyle birlikte güvence altına alınıyor. Bu hükümler, işçilerin daha önce resmî güvencelerden yoksun olduğu bir sektörde yan haklar getiriyor.

15. madde, ücretin işveren ile ev işçisi arasında karşılıklı anlaşmayla belirlenmesini öngörüyor. Yasa ulusal bir asgari ücret belirlemediği için kapsamındaki herkes için tek bir taban ücret saptamıyor.

Bob Hasan, ücretin dayanağının asgari ücret değil, iki taraf arasındaki anlaşma olduğunu açıkladı. Ücret düzeylerini ve ödeme takvimlerini daha sonraki düzenlemeler belirleyecek. Bu nedenle ayrıntılı kurallar, anlaşmaların uygulamada nasıl işleyeceği açısından önem taşıyor.

Reklam

İş bulma kurumlarının lisans alması gerekiyor ve bu kurumların işçilerin ücretlerinden kesinti yapması açıkça yasaklanıyor. Bu kurumlar işçileri işverenlerle buluşturuyor; ücret kesintileri ise yaygın bir sömürü uygulamasıydı. Yasak, işe alım ya da yerleştirme sürecinde işçilerin kazancından para kesilmesini önlemeyi amaçlıyor.

Yasa ayrıca işe alım, sözleşmeler ve çalışma koşulları için standartlar getiriyor. Bu hükümler birlikte, iş aramaktan ücret konusunda anlaşmaya ve günlük işlerin yürütülmesine kadar istihdamın farklı aşamalarında sorumluluklar oluşturuyor.

Çocuk İşçiliğine Karşı Yaş Sınırı

Yasa, asgari çalışma yaşını 18 olarak belirliyor. Daha önce 12 yaşındaki çocuklar dahi ev işlerinde çalışmaya başlıyor, çoğu zaman ekonomik güçlük yaşayan ailelerine yardımcı olmak için eğitimlerini bırakıyordu.

Endonezya’nın eğitim koşulları bu hükmü özellikle önemli kılıyor: Ülke nüfusunun üçte birinden azı liseyi tamamlıyor. Ev işlerinde erken yaşta çalışmaya başlayan çocuklar için para kazanmak, eğitimlerine devam etmekten vazgeçmek anlamına gelebiliyordu.

Jumiyem’in anlattıkları da yaş sınırının insani boyutunu ortaya koyuyor. 15 yaşında ev işlerinde çalışmaya başlayan Jumiyem, çalışma hayatı boyunca uzun saatleri, yetersiz uyuma koşullarını ve tekrarlanan istismarı anlattı.

Yeni yaş sınırı, ev işlerini yetişkin istihdamı çerçevesine yerleştiriyor. Resmî sözleşmeler ve işe alım standartlarıyla birlikte bu düzenleme, gençlerin daha önce çok az güvenceyle çalışmaya başlayabildiği bir sektörü ele alıyor.

Uygulamanın Şeklini Önümüzdeki 12 Ay Belirleyecek

Hükümetin, ihlallere ilişkin özel yaptırımlar da dâhil olmak üzere ayrıntılı uygulama düzenlemelerini hazırlaması için 12 aylık bir geçiş süresi bulunuyor. Bu düzenlemeler; ücretlere, ödeme takvimlerine ve uygulama süreçlerine ilişkin ayrıntıları belirleyecek.

Jala PRT koordinatörü Lita Anggraini, uzun süredir emeği göz ardı edilen kadınların tanınması olarak nitelendirdiği oylamayı memnuniyetle karşılarken daha yapılması gereken işler olduğunu vurguladı.

Ev işçilerinin çoğu, şimdiye kadar ihmal edilmiş kadın işçiler; artık tanınma ve korunma var. Ancak mücadele bitmedi.

Lita, işverenlerin yeni sorumluluklarını anlaması ve işçilerin haklarını bilmesi için kapsamlı bir kamuoyu bilgilendirme çalışması çağrısı yaptı. Bilgilendirme önemli; çünkü bir işçinin yasanın neler sağladığını bilmeden bir haktan yararlanması ya da ihlale itiraz etmesi kolay değil.

Reklam

Meclis Yasama Organı Başkan Yardımcısı Ahmad Doli Kurnia Tandjung, ev işlerinin standart sanayi ilişkilerinden farklı olduğuna dikkat çekti. Ev işlerinin kültürel normlar doğrultusunda daha ailevi bir nitelik taşıdığını ve ev işçilerinin çoğu zaman ailenin bir parçası sayıldığını belirtti.

Yasanın uygulanacağı koşullardan biri de bu hane içi ilişki. İşverenler ve işçiler, ücret, yan haklar ve diğer istihdam haklarını tanıyan anlaşmalar yaparak kişisel düzenlemeleri resmîleştirmek durumunda kalacak.

Endonezya Sendikalar Konfederasyonundan Elly Rosita Silaban, yeterli denetim olmazsa yasanın yalnızca sembolik kalabileceği uyarısında bulundu. Ev işleri kapalı kapılar ardında yürütüldüğünden denetim özellikle güç.

Ayrıntılı ücret kuralları ve uygulama süreçleri geçiş döneminde netleştirilecek. Bundan sonraki aşama, yasanın korumalarını işçilerin yararlanabileceği ve yetkililerin denetleyebileceği düzenlemelere dönüştürmek.

Endonezya’nın Ötesine Uzanan Bir Dönüm Noktası

BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, yasayı memnuniyetle karşıladı ve korumaların işçilerin günlük yaşamına ulaşması için Endonezyalı yetkililere hızlı hareket etme çağrısı yaptı.

bu yasanın korumalarını ülke genelindeki ev işçilerinin günlük yaşamında gerçek ve etkili kılmak için yasayı hızla uygulamaya koyun.

Türk, Asya’daki ve ötesindeki ülkeleri de benzer önlemler almaya teşvik etti. Birleşmiş Milletler, Endonezya’nın yasasını, dünya çapında istihdamları düzenlemeye tabi olmayan on milyonlarca ev işçisini korumak için potansiyel bir model olarak sundu.

Uluslararası Çalışma Örgütü, dünya genelinde 75 milyondan fazla kişinin ev işlerinde çalıştığını tahmin ediyor. Bu kişilerin çoğu yasal korumadan ve sosyal güvenceden yoksun. Endonezya’daki yaklaşık 4,2 milyon ev işçisi, bu çok daha büyük iş gücünün bir parçası.

ILO’nun Endonezya ülke direktörü Simrin Singh, oylamayı sendikaların, hükümet içindeki destekçilerin ve işçi örgütlerinin 20 yılı aşkın süredir sürdürdüğü savunuculuk çalışmalarının sonucu olarak nitelendirdi. ILO’nun Asya ve Pasifik ofisi de bu tür reformların, uzun bir dönem boyunca çok sayıda tarafın süregelen katılımını gerektirdiğini vurguladı.

Endonezya, ev işçilerinin iş için sıklıkla göç ettiği uluslararası bakım ekonomisinin bir parçası. Ülkede resmî olarak tanınmaları, hem ülke içinde hem de yurt dışında çalışan Endonezyalılar için daha güçlü korumalara yönelik bir emsal oluşturuyor.

Yasa, Endonezya’daki ev işçilerinin yaklaşık yüzde 90’ını oluşturan kadınların derin eşitsizliğe dayalı konumunu da ele alıyor. Ev işlerini gerçek bir çalışma olarak tanıması, hizmetçilik dilini istihdam diliyle değiştirme talebiyle başlayan kampanyayı yasal zemine taşıyor.

Bilinmesi Gerekenler

  • Endonezya parlamentosu, 22 yıllık kampanyanın ardından Ev İşçilerini Koruma Yasası’nı 21 Nisan 2026’da kabul etti.
  • Oylama Kartini Günü’nde yapıldı ve yaklaşık 4,2 milyon ev işçisini kapsıyor; işçilerin yaklaşık yüzde 90’ı kadın.
  • Yasa; tanınma, işe alım, sözleşmeler ve çalışma koşullarını kapsayan 12 bölüm ve 37 maddeden oluşuyor.
  • Güvenceler arasında eğitim, sağlık sigortası, işsizlik yardımları, dinî bayram yardımları ve istihdam sosyal güvenliği bulunuyor.
  • Asgari çalışma yaşı 18. İş bulma kurumlarının lisans alması gerekiyor ve bu kurumların işçi ücretlerinden kesinti yapması yasak.
  • 15. madde, ulusal bir asgari ücret belirlemek yerine ücretlerin işçiler ile işverenler arasında anlaşmayla saptanmasını öngörüyor.
  • Jala PRT, 2021-2024 yılları arasında ev işçilerine yönelik 3.300’den fazla şiddet vakası belgeledi.
  • Ayrıntılı düzenlemelerin hazırlanması için 12 aylık bir geçiş süresi bulunuyor; savunucular ve uluslararası yetkililer etkin denetim ve uygulama çağrısı yapıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir