Çinli Matbaanın Sansür İtirazları Üzerine V&A Tarihî Görselleri Çıkardı

10 dakikalık okuma
Çinli Matbaanın Sansür İtirazları Üzerine V&A Tarihî Görselleri Çıkardı

Tarihî Bir Harita Müze Kataloğunun Basımını Durdurdu

1930’lardan kalma ve Britanya İmparatorluğu’nun ticaret rotalarını gösteren bir harita, Çin’in sınırlarını da içerdiği için Victoria ve Albert Müzesi açısından sansür sorununa dönüştü. Kasım 2024’te müzenin Çin’deki matbaası, görselin yayımlanan içerikleri denetlemekle görevli devlet kurumu Çin Basın ve Yayın Genel İdaresi (GAPP) tarafından reddedildiğini bildirdi. Müze çalışanları yeni bir görsel bulurken basım durduruldu.

İçindekiler
  1. Tarihî Bir Harita Müze Kataloğunun Basımını Durdurdu
  2. Matbaa V&A’ya Ne Söyledi?
  3. Müze Üretimi Neden Başka Yere Taşıyamadı?
  4. Lenin’e Yönelik Önceki İtiraz
  5. Çin’in Basım Kuralları Yurt Dışındaki Kitapları Nasıl Etkiliyor?
  6. Bu Kararların Ardındaki Maliyet Avantajı
  7. V&A Değişiklikleri Küçük Olarak Nitelendiriyor
  8. Diğer Britanya Kurumları Farklı Yanıtlar Veriyor
  9. Eleştirmenler Küçük Çıkarmalara Neden İtiraz Ediyor?
  10. Kültürel Bağımsızlık Üzerine Daha Geniş Bir Tartışma
  11. Öne Çıkanlar

Harita, 16 Nisan 2026 itibarıyla bu hafta V&A East’te açılan Music is Black sergisine eşlik eden katalogda yer alacaktı. V&A East’in direktörü Gus Casely-Hayford’un yazdığı sunuş bölümüne eşlik edecekti. Bunun yerine okurlar, Batı Hint Adaları’ndan gelen Begoña gemisiyle Southampton’a ulaşan insanların fotoğrafını gördü.

Kamu kurumlarının elindeki kayıtlara erişim talebinde bulunmayı sağlayan bilgi edinme başvuruları yoluyla elde edilen belgeler, müzenin Çin’deki basım kısıtlamalarıyla ilk karşılaşmasının bu olmadığını ortaya koyuyor. V&A’nın 2021’deki Fabergé: Romance to Revolution sergisinin kataloğunda da bir harita ve Rus devrimci, Sovyet lideri Vladimir Lenin’in fotoğrafı işaretlenmişti.

Bu kararlar, pratik bir yayıncılık sorununu gözler önüne seriyor: Bir Britanya müzesi sergisinin konusunu seçip kataloğunu hazırlatabilir; ancak kitabın basıldığı ülke içeriğinde değişiklik yapılmasını isteyebilir. Çin’de basım, yurt içindeki alternatiflerin yaklaşık yarısına mal olabiliyor. Kısıtlı bütçelerle çalışan kültür kurumları için bu tasarruflar hizmeti cazip kılarken yayınlarını Pekin’in içerik kurallarına da açık hâle getiriyor.

Matbaa V&A’ya Ne Söyledi?

V&A’nın birçok sergi yayınını basan Çinli şirket C&C Offset Printing, müzeye ticaret rotaları haritasının Çin’in sınırlarının gösterilmesine ilişkin kurallara uymadığını bildirdi. Şirketin mesajında 10. sayfadaki görsel belirtiliyor ve iki seçenek sunuluyordu: Görseli silmek ya da başka bir görselle değiştirmek.

C&C, Kasım 2024’teki yazışmalarında görselin neden reddedildiğini ve müzeden yapılmasını istediği değişikliği şöyle açıkladı:

10. sayfada Çin’le ilgili bir harita var (burada Çin sınırı gösteriliyor ve Çin hükümetinin standart haritalarını kullanmamız gerekiyor) ve GAPP bunu reddetti. Önerimiz bu haritayı silmeniz ya da başka bir görsel kullanmanız.

Çizimde Çin, Britanya’nın sömürge dönemi ticaret ağlarını gösteren daha geniş bir şemanın içinde yer alıyordu. Müze çalışanları, siyasi sınırları gösteren güncel haritaların itiraz çekebileceğini öngörmüştü. Britanya emperyal tarihini açıklamak için kullanılan 1930’lardan kalma arşiv görselinin de aynı incelemeyle karşılaşmasına şaşırdılar.

Reklam

V&A’dan ismi açıklanmayan bir çalışan, basımın neden durduğunu açıklarken meslektaşlarıyla yaptığı kurum içi yazışmada yaşadığı hayal kırıklığını şöyle dile getirdi:

Bu, Britanya’nın sömürge yönetimini gösteren tarihî bir harita; yani Çin’le ilgisi yok, haritada Çin’i göstermesi yeterli olmuş ve bu da reddedilmesine yol açmış! Dosyaları değiştirmek için basım durduruldu … ÖZÜR DİLERİZ.

İtiraz, tarihî bir çizimdeki tali bir ayrıntıyı bütün kitabın basımını etkileyen bir soruna dönüştürdü. Haritanın asıl amacı sömürge dönemi ticaretini göstermekti; ancak matbaa, Çin’in gösterilişinin mevcut hükümet standartlarına uygun olmasını şart koştu.

Müze Üretimi Neden Başka Yere Taşıyamadı?

V&A’nın üretim ekibi katalog dosyalarını değiştirirken bir hafta kaybetti. İtiraz geldiğinde kâğıt çoktan sipariş edilmiş ve Çin’deki matbaaya teslim edilmişti. İşi Avrupalı bir matbaaya taşımak artık mali açıdan mümkün değildi.

Casely-Hayford’a üretimin Çin dışına çıkarılamayacağı, bu nedenle başka bir görsel bulunması gerektiği söylendi. Yayını hazırlayan çalışanların son dakika değişiklikleri nedeniyle yaşadığı stresi anladığını belirterek duruma anlayış gösterdi.

Batı Hint Adaları’ndan Southampton’a gelen yolcuların yer aldığı yedek fotoğraf, kataloğun basılmasını sağladı. Ancak bu değişiklik, direktörün sunuş bölümüne eşlik eden tarihî malzemeyi de değiştirdi: Emperyal ticaret rotalarının görseli çıkarıldı, yerine deniz yoluyla gelen yolcuların fotoğrafı kondu.

Müzenin kararını anlamak için zamanlama önemli. Basım yeri, para taahhüt edilmeden önce yeniden değerlendirilebilir; ancak yazışmalar, malzemeler fabrikaya ulaştıktan sonra seçeneklerin ne kadar daraldığını gösteriyor. Bu aşamada editoryal kararlar, hâlihazırda yapılmış harcamalara ve baskı altındaki yayın takvimine bağlı hâle gelmişti.

Lenin’e Yönelik Önceki İtiraz

Fabergé: Romance to Revolution kataloğu da 2021’de benzer kısıtlamalarla karşılaştı. Çinli sansür yetkilileri bir harita ile Lenin’in fotoğrafını hassas içerik olabilecekleri gerekçesiyle işaretledi. Lenin görseli, Fabergé yumurtalarının çevresindeki tarihi inceleyen sergiye ilişkin bir makalenin başında yer alıyordu.

V&A’da üretimden sorumlu bir çalışan, matbaanın görselin yer aldığı kitabı basamayacağını küratöre bildirdi; ayrıca bu kısıtlamanın ekibi hazırlıksız yakaladığını kabul etti:

Çinli matbaa, makalenizin başındaki devrim/Lenin görseliyle kitabı basamıyor. Bunu önceden öngörmeliydim ama kısıtlamalar listesi sürekli güncelleniyor.

Bu itiraz, kısıtlamaların Çin siyasetine dair güncel yorumların ötesine geçerek Rusya ve Sovyetler Birliği’yle bağlantılı tarihî bir kişiyi de kapsadığını gösteriyor. Çalışanın açıklaması, değişen kurallar bütününü de ortaya koyuyor; bu da müze çalışanlarının hangi içeriğin kabul edileceğini önceden kestirmesini zorlaştırıyor.

Reklam

Lenin fotoğrafının neden sorunlu görüldüğüne ilişkin özel bir açıklama yapılmadı. Yine de müzenin yaşadıkları, Çin siyasetiyle doğrudan ilgili olmayan bir sergi hakkındaki yayının bile Çinli bir matbaa tarafından basılmadan önce değişiklik gerektirebileceğini gösteriyor.

Kataloglarla ilgili iki anlaşmazlığın kronolojisi şöyle:

  • 2021: Fabergé: Romance to Revolution kataloğunun üretimi sırasında bir harita ve Lenin fotoğrafı işaretlendi.
  • Kasım 2024: C&C, GAPP’nin Music is Black kataloğundaki tarihî ticaret rotaları haritasını reddettiğini V&A’ya bildirdi.
  • Sonraki değişiklikler sırasında: Basım durdu, takvim bir hafta aksadı ve müze yedek bir fotoğraf seçti.
  • 16 Nisan 2026 haftası: Music is Black, V&A East’te açıldı.

Çin’in Basım Kuralları Yurt Dışındaki Kitapları Nasıl Etkiliyor?

Çin, haritalar üzerinde sıkı denetimler uyguluyor. Pekin’in hak iddia ettiği topraklar dâhil, Çin coğrafyasını gösteren haritaları yasal olarak yalnızca lisanslı şirketler hazırlayabiliyor. Sınırları günümüz Çin makamlarının kabul ettiği sınırlardan farklı olan tarihî haritalar da itirazlarla karşılaşabiliyor.

Tayvan ve Tibet, Pekin’in içerik kuralları kapsamında yakından incelenen konular arasında. Kısıtlamalar Tiananmen Meydanı’na ve bazı tarihî kişilere yapılan göndermeleri de kapsıyor. Çin’de basılan bir müze kataloğu, hedef okurları ve siparişi veren kurum yurt dışında olsa bile bu denetimlerden geçmek zorunda.

Ticaret rotaları çizimi, kuralların tarihî kayıtları nasıl etkileyebildiğini gösteriyor. Bir harita, hazırlandığı dönemin coğrafi anlayışını korur. Bu görselin güncel standartlara uymasını şart koşmak, yayıncıyı haritayı çıkarmaya, değiştirmeye ya da okurların gördüğü içeriği dönüştürmeye zorlayabilir.

C&C’nin eski bir çalışanı, Çinli şirketlerin hükümetin onaylamadığı içerikleri yasal olarak basamayacağını açıklayarak matbaanın tutumunu savundu. Eski çalışan, Çin’in düzenleyici çerçevesi göz önüne alındığında müşterilerin bu şartı neden şaşırtıcı bulduğunu sorguladı. Matbaa açısından, yurt dışından sipariş almak da ülke yasalarına göre faaliyet göstermeyi gerektiriyor.

Bu Kararların Ardındaki Maliyet Avantajı

V&A, Çin’deki matbaaları kullanan büyük Britanya kültür kurumlarından biri. British Museum, Tate ve British Library de üretim maliyetlerini yönetmek için Çin’de baskı siparişi veriyor. Tasarruf, işe göre değişmekle birlikte yurt içindeki alternatiflere kıyasla yüzde 50’ye ulaşabiliyor.

İsmi açıklanmayan bir Britanyalı yayıncı, Galler’deki bir matbaadan aldığı teklifin Çin’deki seçeneğin iki katı olduğunu anlattı. Bu fiyatlarla Çin’de baskı, yarı maliyete geliyordu. Kısıtlı bütçelerle çalışan kurumlar için bu fark, yurt içindeki üretimin karşılanabilir olup olmadığını belirleyebiliyor.

Reklam

Yayıncı ayrıca Çin’de basımın, içerik resmî denetim kurumlarından geçerken yaşanan gecikmeleri de beraberinde getirdiğini söyledi. Haritalar ve Tibet’e yapılan göndermeler düzenli olarak incelemeye takılıyor; bu nedenle üretim ekiplerinin denetimleri ve olası itirazları hesaba katması gerekiyor.

Maliyet avantajı ve editoryal risk aynı karardan doğuyor: Kitabın nerede basılacağı. Daha düşük baskı faturaları yayın bütçesinde başka kalemlere ayrılabilecek kaynak bırakıyor; ancak resmî denetim takvimi aksatabiliyor veya içeriğin çıkarılmasını gerektirebiliyor. Music is Black örneğinde, kâğıdın matbaaya çoktan teslim edilmiş olması işi sonradan başka yere taşımayı özellikle zorlaştırdı.

V&A Değişiklikleri Küçük Olarak Nitelendiriyor

V&A, kataloglardaki değişiklikleri “küçük” olarak nitelendirdi ve yayınların anlatısını etkilemediğini söyledi. Müze, her proje için basım yerini değerlendirdiğini ve Çinli şirketlerle çalışırken editoryal denetimi yakından sürdürdüğünü belirtti.

Müze yetkilileri, talep edilen bir değişikliği sorunlu bulmaları hâlinde üretimi durduracaklarını da söyledi. Bu yaklaşım, matbaanın itirazının kabul edilebilir olup olmadığına ve yayının amaçlanan anlatıdan ödün vermeden devam edip edemeyeceğine karar verme sorumluluğunu müzeye bırakıyor.

Kurum içi yazışmalar, Music is Black örneğinde bu seçeneğin pratikteki sınırlarını ortaya koyuyor. Çalışanlar kâğıdı Çin’deki matbaa için çoktan sipariş etmişti, gecikmeyle karşı karşıyaydı ve üretimi Avrupa’ya taşımanın mali açıdan mümkün olmadığı kendilerine bildirilmişti. Sorunu, görseli değiştirerek çözdüler.

Müze, savunmasında basılan kitaplarda anlatının korunduğuna odaklanıyor. Eleştirmenlerse çıkarılan tarihî malzemeye ve dışarıdan bir makamın bu tür değişiklikleri dayatabilmesiyle oluşan emsale dikkat çekiyor. Tartışmanın merkezinde iki değerlendirme var: Belirli bir görselin çıkarılmasının yayını ne ölçüde değiştirdiği ve bu değişikliğin gerekli olduğuna kimin karar verdiği.

Diğer Britanya Kurumları Farklı Yanıtlar Veriyor

Tate, çocuk kitapları ve sergi kataloglarından birkaçını Çin’de bastırdığını doğruladı. Matbaanın talebi üzerine içeriği hiçbir zaman değiştirmediğini söyledi. British Library ise Çin’de bastırdığı içeriklerle ilgili hiçbir sansür sorunu yaşamadığını belirtti.

British Museum, Çin’de basılan en az sekiz yakın tarihli yayınla ilgili sansür taleplerini nasıl ele aldığına dair soruları yanıtlamayı reddetti. Bir sözcü ticari gizliliği gerekçe göstererek başka bir açıklama yapmadı.

British Museum’un başkanlığını, hükümette görev yaptığı dönemde Birleşik Krallık ile Çin arasında daha yakın ekonomik ilişkileri savunan eski maliye bakanı George Osborne yürütüyor. Müze, basım itirazlarıyla ilgili süreçlerini açıklamadı.

Reklam

Böylece kurumlar, genel olarak aynı üretim pazarına ilişkin farklı deneyimler aktardı. V&A değişiklik yaptığını kabul etti, Tate matbaanın talebi üzerine değişiklik yapmadığını söyledi, British Library ise sansür sorunuyla karşılaşmadığını bildirdi. British Museum ise böyle bir durumda nasıl hareket edeceğini açıklamadı.

Eleştirmenler Küçük Çıkarmalara Neden İtiraz Ediyor?

UK-China Transparency’nin direktörü Sam Dunning, küçük editoryal tavizlerin sınır ötesi baskının daha geniş bir örüntüsünün parçası olduğunu savundu. Bu bağlamda terim, bir devletin ekonomik baskı ve kurumsal ilişkiler yoluyla sansür ve denetimini kendi sınırlarının ötesine taşımasını ifade ediyor.

Dunning, küçük değişiklikleri kabul etmenin emsal oluşturabileceği ve zamanla kabul edilebilir tavizlerin sınırının kayabileceği uyarısında bulundu. Endişesi, tasarrufu korumaya çalışan kurumların editoryal bağımsızlıklarına yönelik daha kapsamlı kısıtlamaları zamanla kabul edebileceği yönünde.

Index on Censorship sözcüsü Jessica Ní Mhainín, çıkarmaların küçük olduğu nitelemesine itiraz etti. Ona göre tarihî haritalar, toplumların coğrafyayı, iktidarı ve tarihsel gelişimi nasıl kavradığının kaydıdır. Müze genel anlatısının değişmediğini düşünse bile bu haritaları çıkarmak, okurların inceleyebileceği kanıtları etkiler.

Ní Mhainín, Çin’e ekonomik bağımlılığın kurumları öz sansüre yönelttiği uyarısında bulundu. Otoriter yönetimlerin beklentilerine uymak için kültürel ve tarihî içeriğin arındırıldığına ilişkin insan hakları örgütlerinin kaygılarını da yineleyerek kültür kuruluşlarını bağımsızlıklarını ve düşünce özgürlüğünü savunmaya çağırdı.

Kataloglarla ilgili anlaşmazlıklar bu kaygıları somutlaştırıyor. Müze çalışanları tarihî görselleri belirli bir amaçla seçti; Çinli makamlar matbaa aracılığıyla itiraz etti ve kitaplar içerik çıkarıldıktan veya değiştirildikten sonra basıldı. Eleştirmenler, tek tek değişiklikler küçük olsa bile bu sürecin kabul edilmesini önemli buluyor.

Kültürel Bağımsızlık Üzerine Daha Geniş Bir Tartışma

Geçen yıl Paris’te devlete bağlı Musée Guimet, Tibet’i destekleyen dört grubun açtığı davayla karşı karşıya kaldı. Gruplar, müzenin sergilerinde Tibet’in kültürel kimliğini silmeye çalıştığını öne sürdü. Grupları temsil eden avukatlar, küratöryel kararların Fransa’da Çin lobisinin teşvik ettiği taleplere kasıtlı biçimde uyum sağladığını savundu.

Paris’teki iddialar müze sergileriyle ilgiliyken V&A’daki anlaşmazlıklar Çin’de basılan kitaplarla ilgiliydi. Her iki durumda da Çinli kuruluşlarla ilişkilerin, tarihin ve kültürün başka yerlerdeki izleyicilere nasıl sunulduğu konusunda baskı yaratabileceği öne sürülüyor.

Eski gazeteci ve Çin uzmanı Isaac Stone Fish, şirketlerin Çin tedarik zincirlerine bağımlılığın risklerini hafife almaya devam ettiğini savundu. Çin’de kitap basmanın Pekin’e içerik değişikliklerini dikte etme imkânı verdiği bir düzenlemenin, kurumların bütünlüğü açısından temel sorunlar yarattığını söyledi.

V&A’nın yaşadıkları birbiriyle yarışan baskıları bir araya getiriyor: daha ucuz üretim, hükümet kısıtlamaları, taahhüt edilmiş harcamalar ve tarihsel doğruluk sorumluluğu. Müze, katalogların anlatısının değişikliklere rağmen korunduğunu söylüyor. Yazışmalarsa çıkarılanlar arasında tarihî bir ticaret haritası ve Lenin fotoğrafının da bulunduğunu gösteriyor.

Reklam

Öne Çıkanlar

  • V&A, Çinli matbaa C&C Offset Printing aracılığıyla iletilen itirazların ardından sergi kataloglarındaki tarihî malzemeleri çıkardı.
  • Matbaa, Kasım 2024’te GAPP’nin 1930’lardan kalma ve Britanya İmparatorluğu’nun ticaret rotalarını gösteren bir haritayı, Çin sınırlarının gösterilişi nedeniyle reddettiğini bildirdi.
  • Değişiklikler için basım durdu ve bir haftalık gecikme yaşandı. Kâğıdın matbaaya çoktan teslim edilmiş olması, üretimi Avrupa’ya taşımayı mali açıdan imkânsız kıldı.
  • Haritanın yerine, Batı Hint Adaları’ndan Begoña gemisiyle Southampton’a gelen yolcuların fotoğrafı kondu.
  • 2021’deki Fabergé: Romance to Revolution sergisinin kataloğunda da bir harita ve Lenin fotoğrafı itirazlarla karşılaştı.
  • Çin’de basım, yurt içindeki alternatiflere kıyasla yüzde 50 tasarruf sağlayabiliyor; ancak yayınlar hükümetin içerik denetimlerinden geçmek zorunda.
  • V&A değişiklikleri küçük olarak nitelendirdi. Eleştirmenler, bu tür talepleri kabul etmenin editoryal bağımsızlığı zayıflattığı ve daha fazla kısıtlamayı teşvik ettiği uyarısında bulundu.
  • Tate, matbaaların talebiyle içerik değiştirmediğini söyledi; British Library sansür sorunu yaşamadığını bildirdi, British Museum ise yaklaşımını açıklamayı reddetti.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir