On Üç Yeni Proje, Yatırım Hacmini 40 Milyar Dolara Çıkarıyor
Endonezya, doğal kaynaklarını ülke içinde daha fazla işleme hedefi doğrultusunda yaklaşık 239 trilyon rupi (14 milyar dolar) değerinde 13 sanayi projesi ekliyor. Enerji ve Maden Kaynakları Bakanı Bahlil Lahadalia, Batı Cava eyaletindeki Bogor’da bulunan cumhurbaşkanlığı konutunda Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto ile görüştükten sonra yatırım planlarını açıkladı.
İçindekiler
- On Üç Yeni Proje, Yatırım Hacmini 40 Milyar Dolara Çıkarıyor
- Danantara Programın Merkezinde Neden Yer Alıyor?
- İzabe Tesisleri ve Biyoyakıt Fabrikalarında İnşaat Başladı
- Balikpapan Yerel Yakıt Arzını Artırıyor
- 17 Modüler Rafineri Bölgesel Odak Sağlıyor
- Batarya Üretimi ve Geri Dönüşüm Yatırımları
- Ticaret Anlaşmaları İşlemeyi Yurt Dışı Pazarlarına Bağlıyor
- Otomotiv Üreticileri ve Yerel Talep Batarya Hamlesini Destekliyor
- Elektrik Arzı ve Şarj Altyapısının Büyümesi Gerekiyor
- Öne Çıkanlar
Yeni projeler, Endonezya’nın varlık fonu Danantara’nın gözetimindeki yaklaşık 26 milyar dolar değerindeki 20 projelik ilk portföye katılıyor. İki aşama birlikte madencilik, enerji, tarım ve ileri imalat alanlarında planlanan yaklaşık 40 milyar dolarlık yatırımı temsil ediyor ve programı Güneydoğu Asya’nın en iddialı sanayileşme girişimlerinden biri hâline getiriyor.
Enerji ve maden kaynaklarından sorumlu bakanlığa liderlik eden Bahlil, Bogor’daki görüşmenin ardından ek yatırımları şöyle anlattı:
Toplam yatırım tutarı yaklaşık 239 trilyon rupi olan 13 yeni aşağı yönlü işleme projesi ekliyoruz.
Aşağı yönlü işleme, ham maddeyi üretim zincirinin daha ileri bir aşamasındaki ürüne dönüştürmek anlamına geliyor. Endonezya, başka bir ülkenin metale dönüştüreceği cevheri satmak yerine metali kendisi üretmek istiyor. Aynı ilke, tarım ürünlerini yakıta ve maden kaynaklarını batarya malzemelerine dönüştürmek için de geçerli.
Hükümet, bu dönüşümün ihracat gelirlerini artırmasını, nitelikli istihdam yaratmasını, ülkenin enerji güvenliğini ve gıda üretim kapasitesini güçlendirmesini hedefliyor. Dünyanın en büyük nikel rezervlerine, geniş boksit yataklarına ve bol tarım arazilerine sahip olan Endonezya, geçmişte bu kaynakların çoğunu işlemeden yurt dışına gönderiyordu.
Açıklama, yatırım planlarını genişletiyor. Önceki portföydeki bazı projelerin inşaatına başlandı; 13 ek proje ise hükümetin sanayi programının bir sonraki aşamasını oluşturuyor.
Danantara Programın Merkezinde Neden Yer Alıyor?
Danantara, stratejik devlet yatırımlarını yönetmek ve büyük kamu şirketlerinin gözetimini tek çatı altında toplamak amacıyla kuruldu. Görevleri arasında daha önce farklı bakanlıkların yürüttüğü sanayi girişimlerini koordine etmek ve farklı sektörleri kapsayan projeleri merkezi bir yatırım yapısı altında toplamak da bulunuyor.
Fon, Endonezya’nın devlet enerji şirketi Pertamina da dâhil olmak üzere büyük kamu şirketlerini gözetiyor. Bu düzenleme, bir proje için şirketler, bakanlıklar ve sektörler arasında iş birliği gerektiğinde kararların daha hızlı alınmasını amaçlıyor.
Örneğin bir rafinerinin yatırım, ham petrol tedariki, mühendislik çalışmaları ve ürettiği yakıt için pazara ihtiyacı var. Bir batarya tesisi ise maden işleme, üretim teknolojisi ve müşteriler gerektiriyor. Danantara’nın rolü, bu bağlantılı ihtiyaçlara sahip projeler için devlet kaynaklarını koordine etmek ve yabancı ortakları çekmek.
Endonezya’nın stratejisi büyük miktarda sermaye ve teknoloji transferi gerektiriyor. Bir izabe tesisi ya da batarya fabrikası kurmak, kaynakları alıcıların kullanabileceği ürünlere dönüştürmek için gereken ekipman ve bilgi birikimini edinmek anlamına geliyor. Hükümet, ülke içinde işleme faaliyetlerinin sanayi uzmanlığının ve ekonomik değerin daha büyük bölümünü Endonezya’da tutmasını bekliyor.
Daha yüksek katma değerli ihracat, devlet gelirlerini artırabilir ve ekonominin ham madde fiyatlarındaki dalgalanmalara karşı kırılganlığını azaltabilir. Program ayrıca üretim zincirinin daha büyük bölümünü Endonezya’da tutmayı, sonraki işleme ve imalat aşamalarını yurt dışındaki şirketlere bırakmamayı hedefliyor.
İzabe Tesisleri ve Biyoyakıt Fabrikalarında İnşaat Başladı
Batı Kalimantan’daki Mempawah, 26 milyar dolarlık ilk portföydeki projelerin hayata geçirilmeye başlandığı yerler arasında. Buradaki alüminyum izabe tesisi, ham cevher ihracatı yerine ülke içinde metal üretimini destekleyerek Endonezya’nın boksit kaynaklarına katma değer sağlayacak.
Orta Cava’daki Cilacap’ta bir havacılık biyoyakıtı tesisi bulunurken Doğu Cava’daki Banyuwangi’de bir biyoetanol fabrikası geliştiriliyor. Her iki proje de tarımsal kaynaklara aynı işleme stratejisini uygulayarak ham maddeleri ticari değeri daha yüksek yakıtlara dönüştürüyor.
Biyoetanol, tarımsal malzemelerden üretilen bir yakıttır. Cilacap ve Banyuwangi projeleri, ithal yakıta bağımlılığı azaltırken Endonezya’nın havacılık ve otomotiv sektörlerine alternatifler sunmayı amaçlıyor.
Ülke içinde üretim, ham madde sağlayan çiftçileri destekleyerek tarım ürünlerine ek talep de yaratabilir. Hükümet, bu yakıtları Endonezya’da üreterek küresel petrol fiyatlarındaki değişimlere maruz kalma riskini azaltmayı ve enerji alanında daha fazla kendine yeterlilik sağlamayı hedefliyor.
Mempawah’ın konumu, sanayi gelişimini Cava dışına yayma çabasını da yansıtıyor. Kaynak bakımından zengin dış adaların, ham maddelerin çıkarıldığı yerlere daha yakın işleme tesislerinden ekonomik fırsatlar elde etmesi bekleniyor.
İnşaatı süren üç proje, programın farklı sektörlere yayıldığını gösteriyor. İşlenmiş metaller, havacılık yakıtı ve biyoetanol farklı müşterilere hitap ediyor; ancak her biri işlenmemiş kaynak satmanın ötesine geçmeyi gerektiriyor.
Balikpapan Yerel Yakıt Arzını Artırıyor
Ocak ayında açılışı yapılan Doğu Kalimantan’daki Balikpapan rafinerisi, yılda 5,6 milyon kilolitre benzin ve 4,5 milyon kilolitre motorin üretiyor. Bu miktarlar ülkenin yerel yakıt arzını güçlendiriyor ve hükümetin ulusal stokları artırma çabasını destekliyor.
Bahlil, daha sonra düzenlenen basın toplantısında yakıt bulunabilirliğine değindi. Enerji ve Maden Kaynakları Bakanı, hane halkı, ulaşım ve sanayide kullanılan başlıca yakıtların stoklarının ulusal standartların üzerinde olduğunu söyledi:
Motorin, benzin, havacılık yakıtı ve LPG stoklarımız ulusal standartların üzerinde.
Sıvılaştırılmış petrol gazı olan LPG, Endonezya’nın tedarik düzenlemelerine dâhil enerji ürünleri arasında yer alıyor. Bakanın açıklaması, stok miktarlarını ayrı ayrı belirtmese de LPG’nin yanı sıra motorin, benzin ve havacılık yakıtını kapsıyordu.
Daha yüksek rafineri kapasitesi, Endonezya’nın ithalat biçimini değiştirmesine olanak tanıyor. Ülke, hazır benzin veya motorini daha az satın almak yerine daha ucuz ham petrol alıp bunu yurt içinde işleyebilir. Amaçlanan fayda, rafinaj faaliyetlerinin ve yaratılan değerin daha büyük bölümünü Endonezya’da tutmak.
Hükümet, bu değişimi yakıt sübvansiyonları ve dağıtım lojistiğiyle bağlantılı dolaylı maliyetler dâhil olmak üzere yılda yaklaşık 50 milyar dolar ayırdığı enerji bütçesinde olası tasarruflarla ilişkilendiriyor. Bu çaba açısından hem rafineri kapasitesi hem de yakıtın adalar arasında taşınma maliyeti önem taşıyor.
17 Modüler Rafineri Bölgesel Odak Sağlıyor
Endonezya, Sumatra, Kalimantan, Cava ve ülkenin doğusunda 17 modüler rafineri kurmak üzere Amerikalı mühendislik şirketleriyle 8 milyar dolarlık ortaklık anlaşması yaptı. Ekonomiden Sorumlu Koordinatör Bakan Airlangga Hartarto, Danantara ile merkezi Teksas’ta bulunan bir mühendislik, tedarik ve inşaat şirketinin projede yer alacağını doğruladı. Şirketin adı açıklanmadı.
Modüler rafineriler, büyük merkezi rafinerilere kıyasla daha küçük ölçekli bir işleme düzeni kullanıyor. Endonezya, yakıtın takımadalar boyunca katetmesi gereken mesafeleri azaltmak için bu yöntemle bölgesel pazarlara doğrudan hizmet vermeyi planlıyor.
Taşıma maliyetleri programın gerekçesinde önemli bir yer tutuyor. Yakıtın adalar arasında taşınması, dağıtım giderlerini ve tüketici fiyatlarını artırıyor. Bölgesel müşterilere daha yakın tesislerin, ülkenin ham petrol işleme kapasitesini artırırken bu maliyetleri azaltması amaçlanıyor.
Modüler projeler, Balikpapan’daki üretim artışını tamamlıyor. Balikpapan büyük bir rafineride üretimi güçlendirirken önerilen ağ, ek işleme kapasitesini ülkenin çeşitli bölgelerine yayıyor.
8 milyar dolarlık rafineri ortaklığı, 13 yeni aşağı yönlü işleme projesi için açıklanan 14 milyar dolardan ayrı bir yatırım tutarı. Bu ortaklık, ülke içindeki enerji işleme kapasitesini artırma ve ithal yakıt ile bunun dağıtımının yarattığı yükü azaltma yönündeki daha geniş çabanın bir parçası.
Batarya Üretimi ve Geri Dönüşüm Yatırımları
Endonezya, 96,04 trilyon rupilik (5,9 milyar dolar) elektrikli araç bataryası projesini ilerletiyor. Proje, Batı Cava’daki Karawang’da yıllık üretim kapasitesinin 10 gigavatsaatten 20 gigavatsaate çıkarılması ve yılda 32,6 milyondan fazla batarya hücresi üretilmesi planlanan bir lityum iyon batarya tesisini kapsıyor.
Gigavatsaat, bataryaların depolayabileceği enerji miktarını ölçer. Bu proje kapsamında kapasitenin 10’dan 20 gigavatsaate çıkarılması, enerji depolama cinsinden ölçülen yıllık kapasitenin iki katına çıkarılması anlamına geliyor. Batarya hücreleri, daha büyük batarya paketlerini oluşturmak için bir araya getirilen tekil birimlerdir.
Çinli geri dönüşüm uzmanı GEM Company, Orta Sulawesi’deki Morowali’de bulunan Endonezya Yeşil Sanayi Parkı’nda bir batarya geri dönüşüm merkezi kurmak için 8 milyar dolara kadar yatırım yapmayı planlıyor. Değeri 2 milyar dolar olan ilk aşama, sıfır emisyonlu geri dönüşüme ve kullanılmış elektrikli araç bataryalarından lityum, kobalt ve nadir toprak elementlerinin geri kazanılmasına odaklanıyor.
GEM, QMB ortak girişimi aracılığıyla bölgede hâlihazırda faaliyet gösteriyor. Şirketin mevcut geri dönüşüm faaliyetleri kapsamında Çin’deki kullanılmış bataryaların ve elektronik atıkların yüzde 10’undan fazlası işleniyor.
Üretim ve geri dönüşüm, bataryanın yaşam döngüsünün farklı aşamalarını ele alıyor. Karawang’da yeni hücreler üretilmesi, Morowali’de ise kullanılmış bataryalardan yararlı malzemelerin geri kazanılması amaçlanıyor. Bu malzemelerin yeniden üretime kazandırılması, kaynakların atılmak yerine yeniden kullanıldığı döngüsel bir ekonomi oluşturuyor.
Hükümet bu yaklaşımı, küresel talep artarken kritik minerallere erişimi sürdürmenin bir yolu olarak görüyor. Kullanılmış bataryalardan metal geri kazanılması, yeni çıkarılan minerallere ek bir ham madde kaynağı oluşturuyor.
109/2025 sayılı Cumhurbaşkanlığı Yönetmeliği, lityum batarya geri dönüşüm tesisleri için emisyon standartları ile takımadalar genelinde toplama ve ayrıştırma protokolleri dâhil olmak üzere batarya atıklarının yönetimine ilişkin yeni çerçeveler oluşturuyor. Ulusal atıkların yüzde 60,99’unun hâlen yönetilmediği ülkede bu önlemler atık yönetimiyle ilgili kaygıları ele alıyor.
Yönetmelik, kullanım ömrünü tamamlayan bataryaları çevresel tehlike yerine değerli bir malzeme kaynağına dönüştürmeyi amaçlıyor. Geri dönüşüm tesislerinin işleyebilecekleri biçimde kullanılmış bataryalara ulaşabilmesi için toplama ve ayrıştırma temel adımları oluşturuyor.
Ticaret Anlaşmaları İşlemeyi Yurt Dışı Pazarlarına Bağlıyor
Endonezya’nın ileri işleme yatırımları, uluslararası ticaret stratejisine de hizmet ediyor. ABD Enflasyonu Düşürme Yasası, batarya minerallerinin kaynağı ve işlenmesi ile bileşenlerin üretimine ilişkin koşullara bağlı olarak elektrikli araçlar için 7.500 dolarlık vergi indirimi sağlıyor.
Programda uygunluk, ABD’de veya Endonezya gibi serbest ticaret ortaklarında işlenen batarya mineralleri ya da kısmen Kuzey Amerika’da üretilen bileşenler üzerinden tanımlanıyor. Ülke içinde rafinaj ve geri dönüşüm, malzemelerin tedarik zinciri boyunca izlenmesi için kullanılan belgeleri iyileştirmeyi ve üreticilerin temiz enerji tedariki koşullarını karşılamasına yardımcı olmayı amaçlıyor.
İzlenebilirlik, bir malzemenin nereden geldiğini ve nasıl işlendiğini takip edebilmek demek. Batarya üreticileri için bu kayıtların tutulması, bir mineralin veya geri dönüştürülmüş malzemenin onu içeren nihai ürünle ilişkilendirilmesini sağlıyor.
Endonezyalı yetkililer, Washington’la yürütülen müzakerelerde daha elverişli koşullar elde etmek amacıyla ABD enerji altyapısına yapılması planlanan yatırımları da gündeme getirdi. ABD Başkanı Donald Trump başlangıçta Endonezya mallarına yüzde 32 gümrük vergisi uygulama tehdidinde bulunurken nihai anlaşmada oran yüzde 19’a indirildi.
Endonezya, ikili ticareti dengelemeye yardımcı olmak üzere anlaşma kapsamında ham petrol, LPG ve benzin dâhil 15 milyar dolarlık ABD enerji ürünü satın alma taahhüdünde bulundu. Bu alımlar, Endonezya’nın enerji ihtiyaçlarını ABD’ye satılan mallar için pazara erişimi artırma çabasıyla ilişkilendiriyor.
Endonezyalı petrokimya şirketi Indorama, Louisiana’da mavi amonyak tesisi kurmak için 2 milyar dolarlık yatırım hazırlığında. Bu proje, Endonezyalı bir şirketin ABD’deki üretimi finanse etmesiyle yatırımların ters yönde de akmasını sağlıyor.
Pertamina, ham madde tedarikini güvence altına almak ve ek aşağı yönlü yatırım fırsatlarını araştırmak üzere ExxonMobil ve Chevron ile iş birliği anlaşmaları imzaladı. Ham madde, bir rafineriye giren ham petrol gibi, işleme tesisinin ürünlerini üretmek için kullandığı malzemedir.
Bu anlaşmaların, tek seferlik ham madde alımlarının ötesine geçen kalıcı tedarik ortaklıkları oluşturması amaçlanıyor. Planlanan rafineri ortaklığı ve enerji ithalatıyla birlikte ele alındığında bu anlaşmalar, Endonezya’nın yerel sanayi programının yurt dışındaki tedarikçiler ve yatırım ortaklarıyla nasıl bağlantı kurduğunu gösteriyor.
Otomotiv Üreticileri ve Yerel Talep Batarya Hamlesini Destekliyor
Hyundai, BYD ve Wuling, Endonezya’da üretim tesisleri kurdu veya mevcut tesislerini genişletti. Ülkenin nikel rezervleri ve destekleyici hükümet politikaları, bu taahhütlerin nedenleri arasında yer alıyor.
Elektrikli araç teşvikleri arasında katma değer vergisi olarak bilinen KDV’den ve lüks tüketim vergisinden muafiyetler bulunuyor. Bu politikalar, yerel üretim yapan üreticileri desteklerken araç alımlarını teşvik etmeyi amaçlıyor.
Endonezya’nın açıkladığı hedefler arasında 2025’e kadar 2 milyon elektrikli araca ulaşmak, ardından 2030’a kadar 12 milyon elektrikli iki tekerlekli araç ve 2 milyon bataryalı elektrikli araca ulaşmak bulunuyor. 2025 rakamı önceki bir yıla ait hedef; programda bu hedef için karşılık gelen bir sonuç verilmiyor.
Yerel pazar, yatırım stratejisinin bir parçasını oluşturuyor. Yerel olarak kullanılan elektrikli araçların artması, Endonezya’da üretilen batarya ve bileşenlere talep yaratarak üreticilere olası ihracat pazarlarının yanı sıra ülke içinden de müşteri sağlayabilir.
Bu nedenle hükümet, maden kaynaklarını, batarya tesislerini, geri dönüşüm planlarını ve araç teşviklerini birbirine bağlı bir üretim zincirinin parçaları olarak ele alıyor. Nikel kaynak tabanını oluşturuyor, işleme katma değer sağlıyor, fabrikalar batarya ve araç üretiyor, geri dönüşüm ise kullanım sonrasında malzemeleri üretime geri kazandırıyor.
Elektrik Arzı ve Şarj Altyapısının Büyümesi Gerekiyor
Endonezya’nın sanayi yatırımlarının büyümesi, elektrik üretimi ve dağıtımında ek kapasite gerektiriyor. İzabe tesisleri, rafineriler ve batarya fabrikalarının tümü kesintisiz elektriğe ihtiyaç duyarken elektrikli araçların yaygınlaşması sürücülerin araçlarını şarj edebileceği noktalara bağlı.
Ülkenin güneş enerjisinden 200 gigavat, hidroelektrikten 75 gigavat ve jeotermal kaynaklardan 29 gigavat dâhil olmak üzere 400 gigavatı aşan yenilenebilir enerji potansiyeli bulunuyor. Gigavat, bataryalardaki enerji depolama miktarını ölçen gigavatsaatten farklı olarak güç kapasitesini ölçüyor.
Programda ayrıca 23,6 gigavatlık jeotermal kapasiteden söz ediliyor; bunun yalnızca yüzde 11’i kullanılıyor. Bu rakamlar, jeotermal enerji geliştirme alanında önemli bir genişleme potansiyeli bulunduğunu gösteriyor.
Ulusal elektrik üretiminin yüzde 43’ü hâlen kömürden sağlanıyor. Endonezya’nın 2060’a kadar net sıfır emisyona ulaşma hedefi bulunuyor; bazı yetkililer bu takvimi 2050’ye çekmek istiyor. Sanayi üretimini genişletirken daha temiz elektrik üretimini artırmak, programın temel zorluklarından biri.
Şarj altyapısına ilişkin hedefler ise 2025’e kadar 2.500, 2030’a kadar 7.000 elektrikli araç şarj istasyonu kurulmasını öngörüyor. Önceki altyapı verisi, 2022’deki 961 batarya değişim istasyonuydu. Şarj istasyonları araçtaki bataryayı doldururken değişim istasyonlarında boşalan batarya dolu olanla değiştiriliyor.
Her bir halka açık şarj istasyonunun kurulumu için 342 milyon rupiden (21.859 dolar) fazla sermaye harcaması gerekiyor. Kullanımı teşvik etmek amacıyla kullanıcı ücretlerine üst sınır getirilmesi, şebeke kurulum maliyetini de yatırım çabasının bir parçası hâline getiriyor.
Endonezya’nın yaklaşık 17.000 adasında 10.000’den fazla köyün hâlâ elektrik şebekesine bağlantısı yok. Bu topluluklara güvenilir elektrik ulaştırılması, yeni sanayi tesislerine yönelik enerji altyapısının inşasıyla birlikte ilerlemeli.
Bu nedenle Endonezya’nın 40 milyar dolarlık sanayi yatırım planı birbiriyle bağlantılı birçok göreve bağlı: fabrikaların finansmanını sağlamak, tedariki güvence altına almak, elektrik kapasitesi kurmak ve müşterilere ulaşmak. Mempawah, Cilacap ve Banyuwangi’deki inşaatlar ilk ilerlemeyi gösterirken daha geniş program, ülke kaynaklarının daha büyük bölümünü ülke içinde nihai ürünlere dönüştürmeyi hedefliyor.
Öne Çıkanlar
- Endonezya, Danantara’nın gözetimindeki yaklaşık 26 milyar dolar değerinde 20 projeye ek olarak 239 trilyon rupi (14 milyar dolar) değerinde 13 yeni aşağı yönlü işleme projesi açıkladı.
- Mempawah’da alüminyum izabe tesisi, Cilacap’ta havacılık biyoyakıtı tesisi ve Banyuwangi’de biyoetanol fabrikası inşaatı sürüyor.
- Balikpapan rafinerisi yılda 5,6 milyon kilolitre benzin ve 4,5 milyon kilolitre motorin üretiyor. Bahlil, yakıt stoklarının ulusal standartların üzerinde olduğunu söyledi.
- Amerikalı mühendislik şirketleriyle yapılan 8 milyar dolarlık ortaklık, Endonezya’nın çeşitli bölgelerinde 17 modüler rafineri kurulmasını sağlayacak.
- 5,9 milyar dolarlık batarya projesi Karawang’da üretimi kapsarken GEM, Morowali’deki geri dönüşüm merkezi için 8 milyar dolara kadar yatırım planlıyor.
- ABD ile yapılan tarife anlaşmasında açıklanan oran yüzde 32’den yüzde 19’a indirildi; Endonezya da 15 milyar dolarlık ABD enerji ürünü satın alma taahhüdünde bulundu.
- Araç üretimi, batarya geri dönüşümü, şarj altyapısı ve elektrik arzı sanayi programının birbiriyle bağlantılı parçaları.
- Hükümet ihracatın değerini artırmayı, nitelikli istihdam yaratmayı ve enerji ile gıda alanlarında ülkenin kendi kendine yeterliliğini güçlendirmeyi hedefliyor.






